‫ﻃﺮاﺣﯽ ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺳﺎزی و ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮی ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﺳﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻄﺤﯽ‬
‫‪[email protected]‬‬
‫داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ‬
‫داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺮﯾﻒ‬
‫ﭼﮑﯿﺪه‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮی ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺟﻬﺖ ﺣﻞ ﺑﺮﺧﯽ از دﺷﻮارﯾﻬﺎی اﻧﺠﺎم ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺑﻪ روش ﺳﻨﺘﯽ‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎده از‬
‫روشﻫﺎی ﻧﻮﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎ و ﺗﻬﺪﯾﺪﻫﺎﯾﯽ ﻧﺎﺷﯽ از آن از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺮﺳﯿﻢ ﯾﮏ ﭼﻬﺎر ﭼﻮب ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ و‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﯾﮏ ﻧﺮم اﻓﺰار ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﻤﮏ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ راﯾﺎﻧﻪای ﺟﻬﺖ اﻧﺠﺎم ﭘـﮋوﻫﺶ ﺑـﻪ ﮐﻤـﮏ راﯾﺎﻧـﻪ در ﻣﺤـﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ‪ ،‬ﺻـﻮرت ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.‬رﻫﯿﺎب از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎی اوﻟﯿﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮐﻤﮏ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ راﯾﺎﻧﻪای ﻃﺮاﺣﯽ و ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﺳـﺎزی ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﯿﺎن ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ‪ ،‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻌﻤﺎری و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻮﻟﻔﻪ ای و ﺧﺪﻣﺎت ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ آن ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟـﻪ ﺻـﻮرت‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺮاﺳﺎس ﺑﺮ ﻧﻤﻮﻧﻪﺳﺎزی ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ و ﺗﺠﺮﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﭼﻨﺪ ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﺎرﺑﺮدی ﺑﻪ ﮐﻤﮏ اﯾﻦ اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﻠﯿﺪ واژه ﻫﺎ‬
‫ﮐﻤﮏ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ راﯾﺎﻧﻪای‪ ،‬ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ راﯾﺎﻧﻪ‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺪل ﭘﺎﯾﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ‪.‬‬
‫آن‪ ،‬راه ﻫــﺎی ﺟﺪﯾــﺪی را ﺑــﺮ روی ﻣﻬﻨﺪﺳــﯿﻦ در ﺣــﻮزه ﻫــﺎی‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ‪ ،‬ﺑﮕﺸﺎﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ روش ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ ارﺗﻘـﺎء ﮐﯿﻔﯿـﺖ اﻧﺠـﺎم‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﭘﮋوﻫﺸﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻت واﺟﺪ ﮐﯿﻔﯿـﺖ ﺑﯿـﺸﺘﺮی را‬
‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ دﺳﺖ دﻫﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎﻻت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ واﺟﺪ‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺑﺎ ﮐﻤﺒﻮد ﻓـﺮآروش ﻫـﺎی ﻣـﺪون ﭘـﮋوﻫﺶ‪،‬‬
‫ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی اﯾﻦ ﺣﻮزه ﻣﻮاﺟﻬﻨﺪ‪ .‬از ﺳﻮﯾﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﺤﯿﻂ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ ﺑـﻪ ﮐﻤـﮏ راﯾﺎﻧـﻪ را ﺑـﻪ‬
‫ﺳــﻤﺖ ﭘــﮋوﻫﺶ ﺑــﺮ ﭘﺎﯾــﻪ ﻣﺤــﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ و اﺳــﺘﻔﺎده از‬
‫ﻗﺎﺑﻠﯿــﺖﻫــﺎی آن در ﺟﻬــﺖ اﺑــﺪاع روﺷــﻬﺎی ﻣﻨﺎﺳــﺐ و ﻣﻌﺘﺒــﺮ‬
‫ﭘــﮋوﻫﺶ در ﺣــﻮزهﻫــﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳــﯽ ﻫــﺪاﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾــﺪ‪ .‬روشﻫــﺎ‪،‬‬
‫راﻫﺒﺮدﻫـﺎ‪ ،‬اﺑﺰارﻫــﺎ و اﻣﮑﺎﻧــﺎت ﺟﻤــﻊآوری‪ ،‬ﻧﮕﻬــﺪاری و ﺑﺎزﯾــﺎﺑﯽ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت و ﺗﺤﻠﯿـﻞ و ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣﺤـﺼﻮﻻت ﭘﮋوﻫـﺸﯽ ﻣـﺴﺘﺪل ﺑـﺎ‬
‫ارﺟﺎﻋﺎت ﻣﻌﺘﺒﺮ و ارﻗﺎم و اﻋﺪاد دادهﮐﺎوی ﺷﺪه ﻗﺎﺑﻞ رد ﯾﺎﺑﯽ ﺗـﺎ‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ داده ای ﺑـﻪ ﮐﻤـﮏ اﻣﮑﺎﻧـﺎت دﺳﺘﺮﺳـﯽ ﺑـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت در‬
‫وﺳﻌﺖ راﯾﺎ ﺳﭙﻬﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﻬﺎرﭼﻮﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﺤﯿﻄﻬﺎی ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺴﺎزد ﮐﻪ در ﻋﺼﺮ آﻟﻮدﮔﯽ اﻃﻼﻋـﺎت در اﺛـﺮ ﮐﺜـﺮت‬
‫ارﺟﺎﻋﺎت اﺑﺮﻣﻘﺪاری و اﺑﺮﻣﺘﻨﯽ ﺑﺎ ﺑﻬـﺮه ﮔﯿـﺮی از ﻣـﺪﻟﻬﺎی ﻋﻠّـﯽ‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮ و اﺳﺘﻔﺎده ﺑﯿﺸﯿﻨﻪ از اﻃﻼﻋﺎت و داده ﻫﺎی ﮔﺮدآوری و‬
‫ﺗﺠﻤﯿﻊ ﺷﺪه و دادهﮐﺎوی آﻧﻬﺎ‪،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﮋوﻫﺸﯽ اﯾﻦ‬
‫ﻣﺤــﯿﻂ‪ ،‬ﻣﺒﯿــﯿﻦ ﻓــﻀﺎﯾﯽ ارزشاﻓــﺰا ﺟﻬــﺖ اﻧﺠــﺎم ﭘﮋوﻫــﺸﻬﺎی‬
‫ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ارﺗﻘﺎء ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان‬
‫)ﺑﺎ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﻣﺮﺟـﻊ در ﻫـﺮ ﻣﻮﺿـﻮع‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ( ﻣﻨﺠﺮ ﮔﺮدد و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل اﻣﮑﺎن ﭘﮋوﻫﺶ ﮔﺮوﻫﯽ از‬
‫راه دور را ﻫﻢ ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫ﻣﺰﺍﻳﺎ ﻭ ﻣﻌﺎﻳـﺐ ﺍﺳـﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺭﻭﺷـﻬﺎﻱ ﺳـﻨﺘﻲ‬
‫ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭ ﺣﻮﺯﻩ ﻫﺎﻱ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ‬
‫آﻧﻬﺎ در ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫـﺎی ﻣـﻮرد ﻧﯿـﺎز ﻣﺤـﯿﻂ ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻬـﺮه ﮔﺮﻓـﺖ و زﯾـﺴﺖ ﭼـﺮخ‪ 13‬ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ اﻧﻮاع روﺷﻬﺎی ﭘـﮋوﻫﺶ ﮐـﺎرﺑﺮدی‪ [1] 1‬ﺷـﺎﻣﻞ‪:‬‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ را ﺑﺎ ﻧﻘﺪ اﻟﮕﻮی ﺳﻨﺘﯽ ﻣﻌﺎدل آن ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻧﻤﻮد‪.‬‬
‫روشﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ‪ ،[2] 2‬ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﯿﻔﯽ‪ ،[3] 3‬ﭘﮋوﻫﺶ‬
‫ﺷﺮاﯾﻂ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮی ﻧﯿﺎز ﺑـﻪ ﻣﺤـﯿﻂ ﺗﺤﻘﯿـﻖ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﺛﻤـﺮه‬
‫ﻣﻮردی‪ ،[4] 4‬ﭘﮋوﻫﺶ ﻋﻤﻠﯽ‪ [5] 5‬و ﭘـﮋوﻫﺶ ﭘﯿﻤﺎﯾـﺸﯽ‪ [6] 6‬و‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻋﻤﻠﯽ ﻧﮕﺎرﻧﺪه در اﺟﺮای ﯾﮏ ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﺎرﺑﺮدی در زﻣﯿﻨـﻪ‬
‫روﺷﻬﺎی ﻋﻤـﻮﻣﯽ ﭘـﮋوﻫﺶ )ﺷـﺎﻣﻞ روﺷـﻬﺎی ﻓﻠـﺴﻔﯽ‪ ،‬ﻧﻈـﺮی‪،‬‬
‫ﺑﺎزار ﻧﺮم اﻓﺰار اﯾﺮان ﺑـﻮده اﺳـﺖ]‪ .[7‬زﯾـﺮا ﻧﯿـﺎز ﺑـﻪ ﯾـﮏ ﻣﺤـﯿﻂ‬
‫ﻋﻠﻤــﯽ و ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧــﻪای(‪ ،‬اﻧــﻮاع راﻫﺒﺮدﻫــﺎی ﭘــﮋوﻫﺶ )ﺷــﺎﻣﻞ‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺑﺎ دادهﻫﺎ و ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﺘﻐﯿﯿﺮ و ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﻬﻨﮕـﺎﻣﯽ‬
‫راﻫﺒﺮدﻫﺎی ﺗـﺎرﯾﺨﯽ‪ ،‬ﺗﻮﺻـﯿﻔﯽ‪ ،‬ﻣﯿـﺪاﻧﯽ و ﻣـﺸﺎﻫﺪه ای(‪ ،‬اﻧـﻮاع‬
‫ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣـﺪل را ﻣﺤـﯿﻂ و روﺷـﻬﺎی ﺳـﻨﺘﯽ ﺗـﺎﻣﯿﻦ‬
‫اﺑﺰارﻫﺎی ﺟﻤﻊآوری اﻃﻼﻋـﺎت )ﺷـﺎﻣﻞ ﻣـﺼﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬ﭘﺮﺳـﺸﻨﺎﻣﻪ و‬
‫ﻧﻤﯽﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬اﯾﺠﺎد اﻣﮑﺎﻧﺎت رﻫﯿﺎب ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪﯾﻬﺎی اﯾـﻦ‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ(‪ ،‬اﻧـﻮاع روﺷـﻬﺎی ﺟﻤـﻊ آوری اﻃﻼﻋـﺎت )ﺳﺮﺷـﻤﺎری و‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ و ﺳﯿﺮ ﺗﮑﺎﻣﻞ آن در ﭘﺮوژه ﺑﻌﺪی ]‪ [8‬ﻋﻤـﻼ ﻣﻮﯾـﺪ اﯾـﻦ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﯿﺮی( و روشﻫـﺎی راﯾـﺞ ﺗﺠﺰﯾـﻪ و ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‬
‫ﻧﯿﺎز و ﺗﻨﮕﻨﺎﻫﺎی روﺷﻬﺎی ﺳﻨﺘﯽ و اﻣﮑﺎﻧﺎت ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﻮد‪.‬‬
‫)ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ و ﻏﯿﺮ ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ( در ﺳﻄﻮح ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﭘـﮋوﻫﺶ )ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫ﺗﻌــﺎﺭﻳﻒ‪ ،‬ﻭﻳﮋﮔﻴﻬــﺎ ﻭ ﺿــﺮﻭﺭﺗﻬﺎﻱ ﭘــﮋﻭﻫﺶ‬
‫ﺍﻟﻜﺘﺮﻭﻧﻴﻜﻲ‬
‫روﺷﻬﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺟﻬﺖ ﺣﻮزهﻫﺎی ﻋﻠـﻮم اﻧـﺴﺎﻧﯽ و ﻣـﻮاردی‪ ،‬ﻋﻠـﻮم‬
‫ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ‪ ،‬اﻧﺠــﺎم ﭘــﮋوﻫﺶ در ﻣﺤــﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ‬
‫ﺗﺠﺮﺑﯽ اﺑﺪاع ﺷﺪهاﻧﺪ و ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﭘـﮋوﻫﺶﻫـﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ را ﺑـﻪ‬
‫اﺳــﺖ]‪ .[9‬از ﻣﻨﻈــﺮی دﯾﮕــﺮی ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ راه ﺣﻠــﯽ‬
‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪای‪ ،‬ﮐﺎرﺑﺮدی و ﺑﻨﯿﺎدی( ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ اﯾـﻦ‬
‫‪14‬‬
‫اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮآورده ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ ﺑﺮای ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮی از ﻣﺤﺎﺳـﻦ دو ﭘـﯿﺶ ﻓﻬـﻢ ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫ﭘﮋوﻫــﺸﻬﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳــﯽ ﺑــﺎ ﻣﺎﻫﯿــﺖ ﺳــﺎﺧﺖ و ﻃﺮاﺣــﯽ‪ ،‬ﺑــﻪ‬
‫ﮐﻤّﯽ‪ 15‬و ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﯿﻔﯽ‪ 16‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﺴﻬﯿﻞ ﭘﮋوﻫﺶ ﮐﻤّـﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﺳﺎزی‪، 7‬داده ﮐﺎوی‪ ،8‬ﺷـﺒﯿﻪ ﺳـﺎزی‪، 9‬اﺳـﺘﻔﺎده از ﻣـﺪﻟﻬﺎی‬
‫ﮐﻤﮏ ﻣﺤﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ )راﯾﺎﻧﻪای و ﺷﺒﮑﻪای( اﻣﮑـﺎن اﺳـﺘﻔﺎده‬
‫ﻋﻠّﯽ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻗﺎب‪ 10‬و داده آﻣﺎﯾﯽ ﻣﺘﮑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در‬
‫ﻫﻤﺰﻣﺎن از ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻫﺮ دو روش را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﺳﺎزد زﯾﺮا روﺷـﻬﺎی‬
‫روﺷﻬﺎی ﺳﻨﺘﯽ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﮐﻤﺘﺮ اﻋﺘﻨـﺎ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪.‬‬
‫داده آﻣﺎﯾﯽ و دادهﮐﺎوی راﯾﺎﻧﻪ ای‪ ،‬اﺑﻌﺎد ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﯿﻔﯽ را ﻧﯿـﺰ روز‬
‫ﻣﺪﻟﻬﺎی آﻣﺎری در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎ ﻣﺤـﺪود و اﻟﮕﻮﻫـﺎی اﺳـﺘﻨﺘﺎﺟﯽ‬
‫ﺑﻪ روز ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ]‪ .[10‬ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﻓﻮق ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی‬
‫ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ آزﻣﻮن ﻓـﺮض ﻫـﺎی آﻣـﺎری اﺳـﺖ‪ .‬ﻓﺮآﯾﻨـﺪﻫﺎی‬
‫اﻟﮕﻮی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﺑﻪ ﮐﻤﮏ راﯾﺎﻧﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﺒﺘﻨـﯽ ﺑـﺮ‬
‫اﻃﻼعﺟﻮﯾﯽ‪ 11‬و داﻧﺶﯾﺎﺑﯽ‪ 12‬در اﯾﻦ اﻟﮕﻮﻫـﺎ ﮐﻤﺘـﺮ ﻣـﻮرد ﺑﺤـﺚ‬
‫راﯾﺎﻧﻪ ﻣﺠﺪداً ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮﻧﺪ ﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻨﺸﺎ ﺗﺤﻮﻻﺗﯽ ﻧﯿـﺰ در‬
‫ﺑﻮده و دادهﻫﺎی ﺛﺒﺘﯽ و اﻇﻬﺎری ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ داده ﻫﺎی ﻣﻌﺘﺒﺮ‬
‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺳﻨﺘﯽ ﺣﻮزهﻫﺎی ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺣﻮزهﻫﺎ را ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬از ﻧﻘﺎط ﻗﻮت اﯾﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎ ﺗﺠﺎرب ﺗﺎرﯾﺨﯽ‬
‫و ﻣﮑﺮر و ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﻃﻮﻻﻧﯽ اﻧﺠﺎم ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺳﻨﺘﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ راﯾﺎﻧﻪ وﭘـﮋوﻫﺶ ﻣﺒﺘﻨـﯽ ﺑـﺮ‬
‫راﯾﺎﻧﻪ‬
‫دﺳﺘﺎوردﻫﺎی اﺳﺘﻔﺎده از راﯾﺎﻧﻪ در اﻟﮕﻮﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ راﯾﺎﻧـﻪ‬
‫ﺑﺮای درج و ﺛﺒﺖ اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬آﻣﺎﯾﺶ آﻧﻬﺎ‪ ،‬اﻣﮑﺎﻧـﺎت اﻧﺠـﺎم ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت‬
‫رﯾﺎﺿﯽ و آﻣـﺎری‪ ،‬رﺳـﻢ ﻧﻤﻮدارﻫـﺎی دادهای‪ ،‬ﺗﺤﺮﯾـﺮ و ﺗﻬﯿـﻪ ﻧـﺴﺦ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﻘﺎﻻت ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎ اﻣﮑﺎن وﯾﺮاﯾﺶ و ﺑـﻪ ﻫﻨﮕـﺎﻣﯽ ﺳـﺎده و‬
‫‪1- Applied Research‬‬
‫‪2- Comparative Research‬‬
‫‪3- Qualitative Research‬‬
‫‪4- Case Study Research‬‬
‫‪5- Action Research‬‬
‫‪6- Surveys‬‬
‫‪7- Prototyping‬‬
‫‪8- Data Mining‬‬
‫‪9- Simulation‬‬
‫‪10- Frame Based‬‬
‫‪11- Information Finding‬‬
‫‪12- Knowledge Discovery‬‬
‫‪13- RDLC: Research Development Life Cycle‬‬
‫‪14- Paradigm‬‬
‫‪15- Quantitative‬‬
‫‪16- Quantitative‬‬
‫ﻣﺴﺘﻤﺮ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﻤﯿﻨـﻪای ﺑـﺮای ﯾـﮏ ﻣﺤـﯿﻂ‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﺳﺖ اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﻓﺮﻫﻨﮓﺳﺎزی و آﺷﻨﺎﯾﯽ‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و آﻣﺎده ﺳﺎزی آﻧﻬﺎ ﺑﺮای ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑـﺮ‬
‫راﯾﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﺷﻮد‪ .‬ﺳﻘﻒ ﻗﺎﺑﻠﯿـﺖﻫـﺎی اﯾـﻦ ﻣﺤـﯿﻂ در‬
‫اﻟﮕــﻮی ﭘــﮋوﻫﺶ ﻣﺒﺘﻨــﯽ ﺑــﺮ راﯾﺎﻧــﻪ و ﻣﺤــﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﺷــﺎﻣﻞ‬
‫ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﺑﺮای ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮔﺎﻣﻬﺎی ﭘﮋوﻫﺶ از ﺗﺮﺳﯿﻢ درﺧـﺖ ﻣﻮﺿـﻮﻋﯽ‪،‬‬
‫ﺧــﺪﻣﺎت ﺑﺮﮔــﻪدان اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﭘــﮋوﻫﺶ‪ ،‬ﮔــﺮدآوری اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﺮاﺟﻊ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺎﻏﺬی‪ ،‬اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ ﺗﺎ ﺟﻤـﻊ‬
‫آوری‪ ،‬ﺗﺠﻤﯿﻊ‪ ،‬ﺗﻠﺨﯿﺺ و ﻣﻌﺘﺒﺮﺳﺎزی دادهﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﺮﺳﺶ‪،‬‬
‫ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ‪ ،‬اﻣﮑﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎی ﻟﺤﻈﻪای و اﺳﺘﺨﺮاج ﺧﻮدﮐـﺎر‬
‫ﻧﺘﺎﯾﺞ و داده ﮐﺎوی آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻘـﺎﻻت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﺑـﺎ ارﺟﺎﻋـﺎت‬
‫ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺗﺎ اﺻﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﺑـﺮﻣﻘـﺪاری ﻗﺎﺑـﻞ ردﯾـﺎﺑﯽ ﺗـﺎ ﭘﺎﯾﮕـﺎه‬
‫دادهای ﻣﻨﺸﺎء را ﻣﯽﺗﻮان از وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ داﻧﺴﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺎ ﭼﻬﺎر ﭼـﻮب ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ دارﻧﺪ]‪ .[11‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ اﺑﺰاری ﻣﺆﺛﺮ ﺟﻬﺖ ﺑﻬـﺴﺎزی‬
‫ﺗﻮانﻣﻨﺪیﻫﺎی ﮔﺮوﻫﻬﺎی ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﺑـﻪ اﺷـﺘﺮاک‬
‫ﮔﺬاری داﻧﺶ در ﻓﻀﺎی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫـﺎی ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‪ ،‬ﺳـﺎﺧﺘﺎر دﻫـﯽ ﺑـﻪ‬
‫روشﻫﺎ و اﺑﺰارﻫﺎی ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﻧﺠـﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖﻫـﺎی ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‪،‬‬
‫ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳﺎزی ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﺮوژه ﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﻣﺤﻘـﻖ ﺳـﺎزی‬
‫اﻫــﺪاف اﺳﺎﺳــﯽ در ﮐﺎرﺑﺮدﻫــﺎی ﺗﺨﺼــﺼﯽ و ﺗــﻀﻤﯿﻦ ﮐﯿﻔﯿــﺖ‬
‫دﺳﺘﺎوردﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸﯽ اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻣﯿﺴﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭼﻬﺎر ﭼﻮب ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻣﺆﯾـﺪ اﻟﮕـﻮی ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در اﻟﮕﻮی ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ‪ ،‬ﮔﺮوه ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ‬
‫ﮐﺎر ﺧﻮد را ﭘﯿﺶ از ﺷﺮوع ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﭘﺮوژهﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸﯽ در ﭼﻬﺎر‬
‫ﭼﻮب وﻇﺎﯾﻒ اﺻﻠﯽ از ﻗﺒﯿـﻞ ﻣـﺮور ﺑـﺮ ادﺑﯿـﺎت ﻣﻮﺿـﻮع‪ ،‬ﭘـﺮدازش‬
‫ﻫﺪفﻧﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮلﺑﻨﺪی ﭘﺮوژه و ﻣﺪلﺳﺎزی و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪای آﻏـﺎز‬
‫ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ آﻏﺎز ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﭘﺮوژه ﻫـﺎی ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‬
‫ﻣﺘﻨﺎوﺑﺎً ﺗﻮﺳﻂ ﮔﺮوه ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﺷـﺪه و ﻣﺘﻌﺎﻗـﺐ آن‪،‬‬
‫زﻣﯿﻨـﻪﺳــﺎزی ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺟﻬــﺖ ﻓﻌـﺎل ﺷــﺪن ﻣـﺪلﺳــﺎزی و ﺗﺤﻠﯿــﻞ‬
‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪای‪ ،‬ارﺿﺎی ﻗﯿﻮد و ﭘﺮدازش ﻫﺪفﻧﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ‬
‫ﺻﻮرت ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ‪ ،‬اﻟﮕﻮﻫﺎ و راﻫﮑﺎرﻫﺎی اﺻـﻼﺣﯽ‬
‫در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺿﺮوری ﺑﻪ ﮔﺮوه ﭘﺮوژه ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه و ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫داده ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﺗﺒﻌﯿـﺖ از اﯾـﻦ اﻟﮕﻮﻫـﺎ و راﻫﮑﺎرﻫـﺎ‪ ،‬ﮐـﺎرآﯾﯽ‬
‫ﺑﺎﻻﺗﺮی را در روﻧﺪ اﺟﺮای ﭘﺮوژه داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ارﺗﺒﺎط ﻧﺘـﺎﯾﺞ‬
‫ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت رخ داده در روش ﻫﺎ و‬
‫اﺑﺰارﻫﺎی ﮐﻪ در ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﭘﮋوﻫﺸﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ دﻗـﺖ‬
‫ﺑــﺎﻻﯾﯽ ﺗﻌﯿــﯿﻦ ﮔﺮدﻧــﺪ ‪.‬ﺑــﻪ ﻫﻤــﯿﻦ دﻟﯿــﻞ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﻣــﺪلﺳــﺎزی‬
‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪای‪ ،‬ﭘﺮدازش ﻫﺪفﻧﮕﺮ و ارﺿﺎء ﻗﯿﻮد ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ داﻧﺶ ﮐﺎﻓﯽ و‬
‫ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ اﺻﻮل ﻣـﺴﺘﺪل ﺻـﻮرت ﭘـﺬﯾﺮد‪ .‬ﺑـﻪ ﻫﻤـﯿﻦ دﻟﯿـﻞ ﮔـﺮوه‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺗﺠﻬﯿـﺰ ﺑـﻪ اﺑـﺰار ﯾـﺎدﮔﯿﺮی ﻣﻨﺎﺳـﺐ‪ ،‬از‬
‫ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﻗﺒﻠﯽ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻄﻠـﻮب در ﺗـﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿـﺮیﻫـﺎی آﺗـﯽ‬
‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻬـﺮه ﮔﯿـﺮد]‪ .[12‬ﺗﻌـﺎرﯾﻒ ﻓـﻮق ﻧـﺸﺎن‬
‫ﻣﯽدﻫﺪ اﻧﺠـﺎم ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ اﻋﻤـﺎل ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘـﮋوﻫﺶ را‬
‫ﺗﺴﻬﯿﻞ و ﺗﺴﺮﯾﻊ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺪل ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫اﻫــﺪاف ﺑﺮﭘــﺎﺋﯽ و اﺳــﺘﻔﺎده از ﯾــﮏ ﻣﺤــﯿﻂ ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ‬
‫ﻓﺮاﻫﻢﺳﺎزی اﻣﮑﺎن اﻧﺠﺎم ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﯾﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ راﯾﺎﻧﻪ اﺳﺖ اﻣﺎ‬
‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻫﺪف ﻃﺮاﺣﯽ ﭼﻬﺎر ﭼـﻮب اﯾـﻦ ﻣﺤـﯿﻂ ﺑـﺮای اﻧﺠـﺎم‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ زﯾـﺴﺘﭽﺮخ اﻧﺠـﺎم‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ را در ﻫﻤﻪ ﮔﺎﻣﻬﺎ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻬﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در‬
‫ﻃﺮاﺣﯽﻫﺎ ﺧﺪﻣﺎت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﮔﺎم زﯾﺴﺘﭽﺮخ در ﻧﻈﺮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و ﻋﻼوه ﺑﺮ آن در ﺟﻬـﺖ ﺗﮑﺎﻣـﻞ روﺷـﻬﺎی ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫راﯾﺞ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺪلﺳﺎزی ﻋﻠّﯽ ﻣﺒﺘﻨـﯽ ﺑـﺮ ﻗـﺎب‪ ،‬اﻣﮑﺎﻧـﺎت‬
‫ﺷﺒﯿﻪﺳﺎزی و ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﺮم اﻓﺰاری و ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﻬـﺎﯾﯽ ﭘـﮋوﻫﺶ در ﻗﺎﻟـﺐ‬
‫ﻣﻘﺎﻟﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ واﺟﺪ ارﺟﺎﻋﺎت اﺑﺮﻣﺘﻨﯽ و ﻣﻘﺎدﯾﺮ اﺑﺮﻣﻘﺪاری ﺑـﺮای‬
‫اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺸﺨﺼﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﺪل ﻋﻤﻮﻣﯽ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺳـﻨﺘﯽ ﻣﺒﺘﻨـﯽ ﺑـﺮ ﺳـﻪ ﮔـﺎم ﺟﻬـﺖﮔﯿـﺮی‪،‬‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧـﺪوزی و ﻧﺘﯿﺠـﻪﮔﯿـﺮی اﺳـﺖ]‪ [13‬ﮐـﻪ ﺑﯿـﺸﺘﺮﻣﺒﯿﯿﻦ ﺗـﻮاﻟﯽ‬
‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ ﺗـﺎ رﯾـﺰ اﻋﻤـﺎل ﻻزم ﻫـﺮ ﮔـﺎم ﭘﮋوﻫـﺸﯽ اﺳـﺖ‪ .‬در ﻣـﺪل‬
‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ از اﻟﮕﻮﺋﯽ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﺗﺒﺴﻢ" ﮐﻪ ﮐﻮﺗـﻪ ﻧﻮﺷـﺖ‪:‬‬
‫"ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﮑﺎﺷﻔﻪای ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﺳﭙﻬﺮ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﻣﺒﻨـﺎ " اﺳـﺖ اﺳـﺘﻔﺎده‬
‫ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ روش ﺗﺤﻘﯿﻖ در آن در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺪل ﻋﻠّﯽ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺒﺘﻨـﯽ‬
‫ﺑﺮ ﻗﺎب ﺑﻪ ﮔﺎم ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪوزی ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﮔﺮدد و اﻟﮕﻮی ﺗﺒـﺴﻢ ﺑﯿـﺸﺘﺮ‬
‫ﺑﯿﺎن رﯾﺰ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ و اﺑﺰارﻫﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺑﯿﺸﯿﻨﻪ ارزشاﻓﺰا از‬
‫دادهﻫﺎ‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت و داﻧﺶﻫﺎی ﻣﻮﺿـﻮﻋﯽ ﭘـﺮوژه ﭘﮋوﻫـﺸﯽ را ﻣﯿـﺴﺮ‬
‫ﻣــﯽﺳــﺎزد‪ .‬در ﻣــﺪل ﻣﻔﻬــﻮﻣﯽ ﺗﻮﺻــﯿﻒﮔــﺮ روش ﭘــﮋوﻫﺶ ﻣﺤــﯿﻂ‬
‫ﭘﯿــﺸﻨﻬﺎدی‪ ،‬در ﻻﯾــﻪ اول اﯾــﻦ اﻟﮕــﻮ ﻣﺘــﺎﺛﺮ از روشﻫــﺎی ﭘــﮋوﻫﺶ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺷﺎﻟﻮدهﻫﺎی اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ )ﺷـﺎﻣﻞ اﯾﻨﺘﺮاﻧـﺖ‪ ،‬اﮐـﺴﺘﺮاﻧﺖ ﯾـﺎ‬
‫اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ( و ﻣﺪﻟﺴﺎزی داﻧﺶ ﭘﺮوژه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ در ﻻﯾـﻪ دوم‬
‫ﻣﺘﺎﺛﺮ از راه ﺣﻞﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،1‬ﻣﺤـﯿﻂ راﯾـﺎ ﺳـﭙﻬﺮ‪ 2‬و اﻟﮕﻮﻫـﺎی‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ‪ 3‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ -1‬ﺷﮑﻞ‪ -1‬ﻣﺪل ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ رﻫﯿﺎب‪8‬‬
‫‪1 - e- solution‬‬
‫‪2- Cyberspace‬‬
‫‪3- KM: Knowledge Management‬‬
‫در ﺗﻮﺻﯿﻒ وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ و ﮐﺎرﮐﺮدﻫـﺎی آن‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﯿـﺖ ﻫـﺎی‬
‫زﯾﺮ در اوﻟﻮﯾﺖ ﻗﺮار دارﻧـﺪ‪ :‬ﺳـﺎﻣﺎﻧﺪﻫﯽ و ﻗﺎﺑﻠﯿـﺖ ذﺧﯿـﺮه‪ ،‬ﺑﺎزﯾـﺎﺑﯽ‪،‬‬
‫ﺗﺠﻤﯿﻊ و ارﺟﺎع ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎ اﺗـﺼﺎﻻت ﺑـﯿﻦ ﻣﺘﻨـﯽ و ﻣﻨﺒﻌـﯽ ﮐـﺎﻓﯽ‪،‬‬
‫ارﺗﻘﺎء ﮐﻠﯽ و ﮐﯿﻔﯽ ﮔﺎم ﺟﻤﻊآوری اﻃﻼﻋﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﺑﺮﮔﻪ دان ﻧﻮﯾﺴﯽ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺎ اﻣﮑﺎﻧﺎت ارﺟﺎع ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣﺘﻤﺮﮐـﺰ و ﻏﯿـﺮ ﻣﺘﻤﺮﮐـﺰ و‬
‫ارﺟﺎﻋﺎت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و اﯾﻨﺘﺮﻧﺘـﯽ‪ ،‬ﺳـﺎﻣﺎﻧﺪﻫﯽ اﯾـﻦ در ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ در‬
‫ﻗﺎﻟﺐ ﯾﮏ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺗﺴﻬﯿﻞ ﺟﻤـﻊآوری‪ ،‬درج‪ ،‬ذﺧﯿـﺮه‪،‬‬
‫ﺑﺎزﯾﺎﺑﯽ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺧﻮدﮐـﺎر اﻃﻼﻋـﺎت ﭘـﺸﺘﯿﺒﺎن ﺷـﺎﻣﻞ ﻣـﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺧﺒﺮﮔﺎن و ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن‪ .‬اﻣﮑﺎﻧﺎت دادهﮐـﺎوی ﺑـﺮای ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺧﻮدﮐـﺎر‬
‫دادهﻫﺎ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪل ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﻣـﻀﻤﻮن ﭘـﮋوﻫﺶ)ﻫـﺮ ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻣﻮردی ﯾﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ( و اﻣﮑﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺧﻮدﮐـﺎر ﻣﻘـﺎﻻت ﭘﮋوﻫـﺸﯽ ﺑـﺎ‬
‫درج ﻣﻄﺎﻟــﺐ و اﻃﻼﻋــﺎت ﺟﻤــﻊآوری ﺷــﺪه در آن و درج اﺗــﺼﺎﻻت‬
‫اﺑﺮﻣﺘﻨﯽ و اﺑﺮﻣﻘﺪاری ﺑﻪ ﻣﺮاﺟﻊ و ﻣﻨﺎﺑﻊ‪.‬‬
‫زﯾﺴﺖ ﭼﺮخ و ﮔﺮدش ﮐﺎر در ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫ارﺗﻘﺎء اﻟﮕﻮی ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﺳﻨﺘﯽ ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ای ﺟﻬﺖ ﮔﯿـﺮی‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘـﻪ‬
‫اﻧﺪوزی و ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی ﺑـﻪ زﯾـﺴﺖ ﭼﺮﺧـﯽ ﺟﺰﯾـﯽﮔـﺮا در ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﺎزﺑﯿﻨﯽ ﭼﺮﺧﻪﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪداده‪ ،‬اﻃـﻼع و داﻧـﺶ‬
‫اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻫﻤﮑـﺎر‪ ،‬ارزشاﻓـﺰا و ﯾﮑﭙﺎرﭼـﻪ ﺷـﻮﻧﺪه در اﻟﮕـﻮی‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ زﯾـﺴﺖ ﭼـﺮخ ﻣـﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑﺎﯾـﺪ‬
‫ﺟﻤﻊآوری‪ ،‬ﺗﺠﻤﯿﻊ‪ ،‬اﺳﺘﺤﮑﺎم ﺑﺨـﺸﯽ و ﺑﮑـﺎرﮔﯿﺮی آﻧﻬـﺎ در ﻣـﺴﯿﺮ‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ را ﻣﻤﮑﻦ ﺳﺎزد‪.‬‬
‫زﯾﺴﺖ ﭼﺮخ داده ﻫﺎ‪ 1‬ﺷﺎﻣﻞ ﮔﺮد آوری داده ﻫﺎی داﺧﻠﯽ‪ ،‬ﺧﺎرﺟﯽ و‬
‫ﻣــﻮردی‪ ،‬درج آﻧﻬــﺎ در ﻣﺨــﺎزن‪ 2‬و اﻧﺒــﺎره ﻫــﺎی دادهای‪ ،3‬ﺗﺤﻠﯿــﻞ و‬
‫دادهﮐﺎوی اﻧﺒﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﻣـﺼّﻮرﺳﺎزی و ﺑﮑـﺎرﮔﯿﺮی آﻧﻬـﺎ در ﺗـﺼﻤﯿﻤﺎت و‬
‫راهاﻧﺪازه ﭼﺮﺧﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻠﻪ اﺳـﺖ]‪ .[14‬ﻫﻤـﯿﻦ‬
‫زﯾﺴﺖ ﭼﺮخ ﺑﺮای داﻧﺶ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،4‬اﺧـﺬ‪ ،5‬ﭘـﺎﻻﯾﺶ‪ ،6‬ذﺧﯿـﺮه‪،7‬‬
‫ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ‪ 8‬و اﻧﺘﻘﺎل و داﻧﺶ رﺳﺎﻧﯽ‪ 9‬اﺳﺖ]‪ .[14‬در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن ﭼﺮﺧـﻪ‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻃﻼﻋﺎت در داﺧﻞ زﯾـﺴﺖ ﭼـﺮخ داده ای در ﻣﺮﺣﻠـﻪ درج در‬
‫ﻣﺨﺎزن دادهای و ﺗﻮﺻﯿﻒ دادهﻫﺎ در ﻗﺎﻟـﺐ اﺑـﺮ دادهﻫـﺎ‪) 10‬ﮐـﻪ داده‬
‫ﻫﺎی ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮔﺮ ﺳﺎﯾﺮ داده ﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ( در اﯾـﻦ ﻣـﺪل دﯾـﺪه ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺴﺘﭽﺮخ ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی اﯾـﻦ ﻣـﺪل ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﺟﺰﺋﯿﺎت ﮔﺎمﻫﺎی آن در ﮔﺮدش ﮐﺎر ﻣﺤﯿﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪی ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫ﺷــﺪ ﺷــﺎﻣﻞ ﮔﺎﻣﻬــﺎی زﯾــﺮ اﺳــﺖ‪ :‬ﭘﯿﮑــﺮ ﺑﻨــﺪی ﻣﺤــﯿﻂ ﭘــﮋوﻫﺶ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ‪ ،‬ﮔـﺮدآوری و درج ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﭘﮋوﻫـﺸﯽ ردﯾـﺎﺑﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪه‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺪل ﻋﻠّﯽ و ﻣﻀﻤﻮﻧﯽ ﭘﮋوﻫﺶ‪ ،‬ﺗﮑﻤﯿﻞ ﭼﺮﺧﻪ ﻫـﺎی‬
‫داﻧﺶﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬اﻃﻼعﯾﺎﺑﯽ و دادهﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺑـﺮ ﭘـﺎﯾﯽ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﭘﺮوژه‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿﻞ راﯾﺎﻧﻪای ﻣﻨﺎﺑﻊ داﻧـﺸﯽ‪ ،‬اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ و دادهاﺑـﯽ‪،‬‬
‫‪1- DLC: Data Life Cycle‬‬
‫‪2- Data Warehouse‬‬
‫‪3- Data Marts‬‬
‫‪4- Create‬‬
‫‪5- Capture‬‬
‫‪6- Refine‬‬
‫‪7- Store‬‬
‫‪8- Management‬‬
‫‪9- Dessemination‬‬
‫‪10- Meta Data‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ راﯾﺎﻧﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺎ ارﺟﺎﻋﺎت اﺑـﺮﭘﯿﻮﻧـﺪی و اﺑﺮﻣﻘـﺪاری‬
‫ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﮋوﻫﺸﯽ در ﻗﺎﻟﺐﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و ﮐﺎﻏﺬی‪.‬‬
‫ﮔﺮدش ﮐﺎر در اﯾﻦ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی زﯾﺴﺖ ﭼﺮخ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎ و ﮔﺎﻣﻬﺎی زﯾﺮ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪(1‬‬
‫‪(2‬‬
‫‪(3‬‬
‫‪(4‬‬
‫‪(5‬‬
‫‪(6‬‬
‫‪(7‬‬
‫‪(8‬‬
‫‪(9‬‬
‫‪(10‬‬
‫‪(11‬‬
‫‪(12‬‬
‫‪(13‬‬
‫‪(14‬‬
‫‪(15‬‬
‫‪(16‬‬
‫‪(17‬‬
‫‪(18‬‬
‫‪(19‬‬
‫‪(20‬‬
‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺠﺪد ﺗﺒﺴﻢ ﺑﺮای ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﻮردی‪.‬‬
‫ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪی ﮐﺎم)ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﺮﺟﻊ(‪.‬‬
‫درج و ﺗﮑﻤﯿﻞ درﺧﺖ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﭘﺮوژه‪.‬‬
‫آﻏﺎز ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﻨﺒﻊﯾﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﭘﮋوﻫﺶ‪.‬‬
‫ﻣﻌﺮﻓﯽ و درج اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﮋوﻫﺸﯽ‪.‬‬
‫آﻏﺎز ﻓﺮآﯾﻨﺪ داده‪ ،‬اﻃﻼع و داﻧﺶﯾﺎﺑﯽ‪.‬‬
‫ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺑﺮﮔﻪ داﻧﻬﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪.‬‬
‫ﺗﮑﻤﯿﻞ دادهای‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ و داﻧﺸﯽ ﮐﺎم‪.‬‬
‫ﺗﮑﻤﯿــﻞ ﭘﺮوﻧــﺪه ﭘﺮﺳــﺶﻫــﺎ وﺗﻮﻟﯿــﺪ ﭘﺮﺳــﺸﻨﺎﻣﻪﻫــﺎی‬
‫ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ‪.‬‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﯾﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺪل ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﻠّّﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ ﻣـﺪﻟﻬﺎی‬
‫داﻧﺶ ﭘﮋوﻫﯽ)ﮐﻤﭗ( ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‪.‬‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎ ﻟﺤﻈﻪای ﺧﻮدﮐﺎر ﯾـﺎ ﮐﺎﻏـﺬی ﺗﻮﻟﯿـﺪی‬
‫راﯾﺎﻧﻪ و درج اﻃﻼﻋﺎت آﻧﻬﺎ در ﮐﺎم‪.‬‬
‫اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺪل ﭘـﺮوژه و درج ﻧﺘـﺎﯾﺞ آن در‬
‫ﮐﺎم‪.‬‬
‫ﺗﻬﯿــﻪ‪ ،‬ﺗــﺎﻣﯿﻦ و درج دادهﻫــﺎ‪ ،‬اﻃﻼﻋــﺎت و داﻧــﺶﻫــﺎی‬
‫ﺗﮑﻤﯿﻠﯽ ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز‪.‬‬
‫ﺗﺠﻤﯿﻊ دادهﻫﺎ در ﮐﺎم‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻨﻈﺮهﻫﺎی ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ در ﮐﺎم‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮔﺰارﺷﺎت ﮐﺎم‪.‬‬
‫اﻧﺠﺎم دادهﮐﺎوی دادهﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﻤـﮏ ﮐﺎوﺷـﮕﺮ)ﻣﺆﻟﻔـﻪ داده‬
‫ﮐﺎوی ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ( و درج آﻧﻬﺎ در ﮐﺎم‪.‬‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺧﻮدﮐﺎر و راﯾﺎﻧـﻪای ﻣـﺼﺎﺣﺒﻪﻫـﺎ‪ ،‬درج اﻃﻼﻋـﺎت‬
‫ﻣــﺪل ﺗﺤﻠﯿــﻞ ﻋﻠّــﯽ و ﺗﺤﻠﯿــﻞ راﯾﺎﻧــﻪای آن و ﺗﻮﻟﯿــﺪ‬
‫ﮔﺰارﺷﺎت اﺑﺮﻣﻘﺪاری‪.‬‬
‫‪12‬‬
‫‪11‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺑﺮﻣﻘﺪاری و اﺑﺮارﺟﺎﻋﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﭘـﮋوﻫﺶ‬
‫در ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و ﮐﺎﻏﺬی‪.‬‬
‫ﭘﺎﻻﯾﺶ ﮐﺎم ﺑﺮای ﺗﮑﻤﯿﻞ ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﭘـﺮوژه اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه و‬
‫آﻣﺎدهﺳﺎزی آن ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﭘﺮوژه ﺑﻌﺪی‪.‬‬
‫ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﭘﺎﯾﻪ ﻣﺤﯿﻂ رﻫﯿﺎب‬
‫ﺷﺶ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﭘﺎﯾﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ رﻫﯿﺎب ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬
‫ﺗﺒﺴﻢ‪) :‬اﻟﮕﻮی ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﮑﺎﺷﻔﻪای ﺑﺮ ﭘﺎﯾـﻪ ﺳـﭙﻬﺮ اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ ﻣﺒﻨـﺎ(‪،‬‬
‫ﮐﻤﭗ‪) :‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺪﻟﻬﺎی داﻧﺶ ﭘﮋوﻫـﯽ ﻣـﻮردی(‪ ،‬ﮐـﺎم‪) :‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﺮﺟﻊ ﭘﺮوژه(‪ ،‬ﮐﺎوﺷﮕﺮ‪) :‬ﻣﺆﻟﻔﻪ داده ﮐﺎو و ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪﺳـﺎز‬
‫و ﻣﻮﻟﺪ اﺑﺮﻣﻘﺪارﻫﺎی ﻣﻌﺘﺒﺮ(‪ ،‬ﺗﮕﺮ‪) :‬ﻣﺆﻟﻔﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮ راﯾﺎﻧـﻪ ای ﻣﻮﻟـﺪ‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﺎی راﯾﺎﻧﻪ ای ﻣﺪﻟﻬﺎ و ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎ(‪ ،‬رد ﯾﺎب‪) :‬ﻣﺆﻟﻔـﻪ ردﯾـﺎب‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺎ اﺻﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد ارﺟﺎع(‪،‬‬
‫‪11- Hyper Value‬‬
‫‪12- Hyper Reference‬‬
‫ﺷﻤﺎی ﻣﺪل ﻣﺆﻟﻔﻪای ﺗﻔﻀﯿﻠﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺪل ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﯾـﻦ ﻣﺤـﯿﻂ‬
‫در ﻗﺎﻟﺐ ﺷﮑﻞ ‪ 2‬ﺗﺮﺳﯿﻢ اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﮐﺎوﺷﮕﺮ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﮐﺘﺎ‬
‫ﺑﺨ‬
‫ﺎﻧﻪ‬
‫ﻣﺮ‬
‫ﺟﻊ‬
‫داﻧ‬
‫ﺶ‬
‫ﮐﺘﺎ‬
‫ﺑﺨ‬
‫ﺎﻧﻪ‬
‫ﻣﺪﻟﻬﺎی‬
‫ﭘﮋو‬
‫ﻫﯽ‬
‫رﻫﯿﺎب‬
‫ارﺟﺎﻋﺎت ﻻزم ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﭘﺎﯾﻪ آﻧﻬﺎﺳﺖ)ردﯾﺎب (‪ .‬ﺧﺪﻣﺎت ﺟﻤﻊآوری و‬
‫درج‪ ،‬ﺗﺠﻤﯿــﻊ‪ ،‬ﺑﻬﻨﮕــﺎﻣﯽ و دﺳــﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑــﻪ داده ﻫــﺎ‪ ،‬اﻃﻼﻋــﺎت و‬
‫داﻧﺶﻫﺎی ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺷﺪه ﻧﯿﺰ از ﻃﺮﯾـﻖ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧـﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﻣﺮﺟـﻊ‬
‫)ﮐﺎم( در اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺎرﺑﺮان اﺳﺖ‪ .‬ﺧـﺪﻣﺎت راﻫﺒـﺮدی ﺷـﺎﻣﻞ ﺧـﺪﻣﺎت‬
‫ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪیﭘﺬﯾﺮی و ﺑﻬﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﺎم و ﺗﺒﺴﻢ و ﺗﻮﻟﯿـﺪ و اﻧﺘﺨـﺎب ﻣـﺪل‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﻠّﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺪلﻫﺎی داﻧﺶ ﭘﮋوﻫﯽ )ﮐﻤﭗ( و‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ورود اﻃﻼﻋﺎت و ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮ راﯾﺎﻧـﻪای آن اﺳـﺖ‪ .‬ﺧـﺪﻣﺎت‬
‫ارزشاﻓﺰا ﺷﺎﻣﻞ‪ :‬ﺧﺪﻣﺖ ﺗﮑﻤﯿﻞ و ﺗﺠﻤﯿﻊ دادهﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺧﻮدﮐـﺎر‬
‫دادهﻫــﺎ و اﻃﻼﻋــﺎت‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿــﻞﮔــﺮﻫــﺎی راﯾﺎﻧــﻪای ﻣــﺪل ﺗﺤﻠﯿﻠــﯽ و‬
‫ﻣــﺼﺎﺣﺒﻪﻫــﺎی ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳــﯽ و ﺧــﺪﻣﺎت دادهﮐــﺎوی و ﺗﻮﻟﯿــﺪ ﻣﻘﺎﻟــﻪ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻣﺤﺼﻮل ﭘﮋوﻫﺶ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺎب‬
‫ردﯾ‬
‫)ﮐﺎم(‬
‫ﺗﮕﺮ‬
‫)ﮐﻤﭗ(‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ -2‬ﻣﺪل ﻣﺆﻟﻔﻪ ای رﻫﯿﺎب‬
‫ﻣﻌﻤﺎری رﻫﯿﺎب‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ و ﻃﺮاﺣـﯽ ﺗﻔـﺼﯿﻠﯽ ﻣﺆﻟﻔـﻪ ﻫـﺎی اﯾـﻦ‬
‫ﻣﺤﯿﻂ ﻣﻌﻤﺎری ﻻﯾﻪ ای در ﺷﮑﻞ ‪ 3‬ﺗﺮﺳﯿﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻌﻤﺎری ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺠﺎزی رﻫﯿﺎب )ﮐﺎم(‬
‫ﮐﺎم دارای ﯾﮏ ﻣﻌﻤﺎری ﺷﺶ ﻻﯾﻪ و ﭼﻬﺎر ﮔﺮوه ﺧـﺪﻣﺘﯽ ﭘـﺸﺘﯿﺒﺎن‬
‫ﺟﺎﻧﺒﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻻﯾﻪ اول‪ ،‬ﺑﺮﮔﻪﻫﺎی ﻣﻨﺸﺎ ورود دادهﻫـﺎ ﺑـﻪ ﭘﺎﯾﮕﺎﻫﻬـﺎی‬
‫دادهای اﺳﺖ ﮐﻪ دادهﻫﺎی آن ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ در ﮐـﺎم درج‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻣﮑﺎن دﯾﺪن ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪﻫﺎی ﺟﻤﻊ آوری اﯾﻦ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬ﻻﯾﻪ دوم‪ ،‬ﭘﺮوﻧﺪه ﻫـﺎ ﯾـﺎ ﭘﺎﯾﮕﺎﻫﻬـﺎی داده‬
‫ای ﻣﺒﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ داده ﻣﻮﺟﻮد در اﺻﻞ ﭘﺮوﻧﺪه ﻫﺎ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫دﯾﺪن اﺳﺖ‪ .‬ﻻﯾﻪ ﺳﻮم‪ ،‬ﺑﺮﮔﻪﻫﺎی ورود داده ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫اﻣﮑﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﯾﺎ ﭘﺎﻻﯾﺶ دادهﻫﺎ را ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻻﯾـﻪ ﭼﻬـﺎرم‪ ،‬اﻣﮑـﺎن‬
‫اﯾﺠﺎد ﭘﺎﯾﮕﺎه اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺠﻤﯿﻌﯽ ) در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺶ از ﯾـﮏ ﭘﺎﯾﮕـﺎه‬
‫داده ای در ﻣﻮرد ﯾﮏ ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ( را ﻣـﯽ دﻫـﺪ‪.‬‬
‫اوﻟﻮﯾﺖ ﺗﺠﻤﯿﻊ از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺎزﻧﻮﯾـﺴﯽ اﻗـﻼم اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ اوﻟﻮﯾـﺖ دار از‬
‫ﮐﺎرﺑﺮ اﺧﺬ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻻﯾﻪ ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﻻﯾﻪ ﻣﻨﻈﺮهﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ از‬
‫ﻣﻀﺎﻣﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺗﺮﮐﯿﺐ اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖﻫﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‬
‫و ﻻﯾﻪ ﺷﺸﻢ و آﺧﺮ ﮔﺰارﺷﺎت ﻗﺎﺑﻞ اﺧﺬ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻬﺎر ﮔـﺮوه ﺧـﺪﻣﺘﯽ‬
‫ﭘﺸﺘﯿﺒﺎن ﮐﺎم ﺷﺎﻣﻞ اﻣﮑﺎن اﺳـﺘﻔﺎده از ﺗﮕـﺮ )ﺗﺤﻠﯿـﻞﮔـﺮ ﺧـﻮد ﮐـﺎر‬
‫راﯾﺎﻧﻪای(‪ ،‬ﮐﺎوﺷﮕﺮ )ﺧﺪﻣﺎت داده ﮐﺎوی(‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮ ﻣﺪل ﭘﮋوﻫﺸﯽ و‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻃﻼﻋﺎت ﺟﺒﺮاﻧﯽ و ﻣﮑﻤﻞ اﺳﺖ‪.‬‬
‫"ﮐﺎوﺷﮕﺮ" رﻫﯿﺎب‬
‫ﻣﺆﻟﻔــﻪ ﮐﺎوﺷــﮕﺮ اﻣﮑــﺎن داده ﮐــﺎوی اﻗــﻼم داده ای ﮐــﺎم را ﻓــﺮاﻫﻢ‬
‫ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬در زﻣﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺸﺨﺼﺎت اﻗﻼم اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻧـﻮع‬
‫ﻗﻠﻢ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﮐﺎوﺷﮕﺮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﻌﺮﯾﻒ اوﻟﯿﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﺗـﻮاﺑﻌﯽ را‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ﻋﻤﻞ ﺑﺮ روی آن ﻣﯽداﻧـﺪ و ﺑـﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﻋﻤـﻞ داده ﮐـﺎوی را‬
‫اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬اﻣﮑﺎن ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻧﻤﻮدارﻫـﺎی دادهای و ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮔـﺰارش‬
‫اﺑﺮﻣﻘﺪاری داده ﮐﺎوی از اﻣﮑﺎﻧﺎت ﮐﺎوﺷﮕﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺪﻟﻬﺎی ﭘﺎﯾﻪ داﻧﺸﯽ رﻫﯿﺎب )ﮐﻤﭗ(‬
‫ﺷﮑﻞ ‪ -3‬ﻣﺪل ﻻﯾﻪ ای رﻫﯿﺎب‬
‫ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺤﯿﻂ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ رﻫﯿﺎب‬
‫ﺧــﺪﻣﺎت ﻣﺤــﯿﻂ ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﺷــﺎﻣﻞ‪ :‬ﺧــﺪﻣﺎت ﮐــﺎرﺑﺮی‪،‬‬
‫ﺧﺪﻣﺎت راﻫﺒـﺮدی و ﺧـﺪﻣﺎت ارزش اﻓـﺰا اﺳـﺖ‪ .‬ﺧـﺪﻣﺎت ﮐـﺎرﺑﺮی‬
‫ﺷﺎﻣﻞ‪ :‬ﺧﺪﻣﺎت ﺟﻤﻊآوری و درج اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ‪ ،‬ﺿـﻤﻦ ﻧﮕﻬـﺪاری‬
‫ﮐﻤﭗ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺪل ﻫﺎی ﭘﺎﯾﻪ داﻧﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷـﮑﻞ ﻣـﻀﻤﻮﻧﯽ‬
‫اﻣﮑﺎن ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﻠّﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮﻗﺎب در ﺣﻮزه ﭘﮋوﻫﺸﯽ را ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬در‬
‫ﺻﻮرت ﺗﻮﻟﯿﺪ و اﻓﺰودن ﻣﺪل ﺧﺎص ﻣـﻮردی ﺑـﻪ ﮐﻤـﭗ ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ورود اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﻣﺪل و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮔﺮ ﺧﻮدﮐـﺎر راﯾﺎﻧـﻪ ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺗﺤﻠﯿـﻞ‬
‫ﻣﺪل ﺑﻪ ﮐﻤﭗ اﻓﺰوده ﺷﻮد‪ .‬در دو ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﻮردی اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه ﺑـﺮای‬
‫ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎزار ﺳﻨﺠﯽ ﻧﺮم اﻓﺰار‪ ،‬ﻣﺪل ﺑﺎزارﯾـﺎﺑﯽ "ﺳﻮﺳـﺘﺎک" در‬
‫ﻗﺎﻟﺐ ﻣﻬﺮ رﺳﺎ ﺑﺎز ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﮔﺮدﯾﺪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﺷﺪ]‪ [7‬ودر‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ دﯾﮕﺮ ﺗﻼش ﮔﺮدﯾﺪ ﻣﻬﺮرﺳﺎ از ﺣﻮزه ﻧﺮم اﻓﺰار ﺑـﻪ اﻣﮑﺎﻧـﺎﺗﯽ‬
‫ﺑﺮای ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺣﻮزه ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت ارﺗﻘﺎء داده ﺷﺪ]‪.[8‬‬
‫"ﺗﮕﺮ" ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮﻫﺎی ﺧﻮدﮐﺎر راﯾﺎﻧﻪای رﻫﯿﺎب‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮﻫﺎی ﺧﻮدﮐﺎر راﯾﺎﻧﻪ ای‪ ،‬ﺳﺎﻣﺎﻧﻪﻫﺎی ﺟﺰﯾﯽ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬
‫ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎی ﻣﺘﻨﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑـﺮ ﻧﺘـﺎﯾﺞ آﻣـﺎری و ﺟﻤـﻊﺑﻨـﺪیﻫـﺎی‬
‫اﺳﺘﻨﺘﺎﺟﯽ را در ﻗﺎﻟﺐ اﻟﮕﻮﻫﺎی زﺑﺎﻧﯽ ﻣﺤﺪود اراﺋـﻪ ﻣـﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ .‬در‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪ رﻫﯿـﺎب ﺑـﺮای ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺧﻮدﮐـﺎر ﻣـﺼﺎﺣﺒﻪ ﻫـﺎی ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳـﯽ‪،‬‬
‫ارزﯾﺎﺑﯽ داده ﻫﺎی ﺛﺎﺑﺖ و ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪی ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺪل از اﯾـﻦ‬
‫اﻟﮕﻮ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺣﺴﻦ آن ﻋﺪم ﻧﯿﺎز ﺑـﻪ ﺗﺤﻠﯿـﻞ‬
‫ﻣﺠﺪد دﺳﺘﯽ ﭘﺲ از ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻗﻼم دادهای اﺳﺖ زﯾﺮا ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﺗﮕﺮ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺮﻋﺖ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻨﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺧﻮدﮐﺎر ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬
‫اﻟﮕﻮی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﯾﯽ ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﯾﮏ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﭘﮋوﻫـﺸﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬
‫ﺗﻔﺎوت اﺳﺎﺳﯽ آن ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻻت ﭘﮋوﻫﺶ ﺳـﻨﺘﯽ اﻋﺘﺒـﺎر اﺳـﺘﺪﻻلﻫـﺎ و‬
‫اﻗﻼم درج ﺷﺪه و ارﺟﺎﻋﺎت ﺑﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﻨـﺎﺑﻊ‬
‫دادهای‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ و داﻧﺸﯽ اﯾﻦ ﻣﻘـﺎﻻت در ﻧـﺴﺨﻪ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ ﺗـﺎ‬
‫اﺻﻞ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻗﺎﺑﻞ ردﯾﺎﺑﯽ و ﮐﺴﺐ اﻃﻤﯿﻨـﺎن از ﺻـﺤﺖ آن اﺳـﺖ‪ .‬در‬
‫ﻧﺴﺨﻪ ﮐﺎﻏﺬی ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺑـﺎ ارﺟﺎﻋـﺎت درون ﻣﺘﻨـﯽ و‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮاﺟﻊ در ﭘﺎﯾﺎن ﻣﻘﺎﻟﻪ درج ﻣﯽ ﺷﻮد‪.‬‬
‫آﯾﻨﺪه ﭘﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ‬
‫آﯾﻨﺪه ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﭘﮋوﻫﺶ در ﺣـﻮزه ﺗﺤﻠﯿـﻞ و ﻣـﺪلﻫـﺎی ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪای‬
‫اﺳﺖ]‪ ،[15‬ﻫﺪف اﯾﻦ ﮐﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ روشﻫﺎ و اﺑﺰارﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻈﯿـﺮ‬
‫ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪی ﻣﺤﺘﻮا‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮا ﮐﺎوی‪ ،‬ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان روش و‬
‫اﺑﺰارﻫﺎی ﻧﻮ‪ ،‬ﻧﻮآورﯾﻬﺎی ﺟﺪﯾﺪ در ﺣﻮزه ﻣﺤﺘـﻮا ﺳـﻨﺠﯽ ﺷـﺎﻣﻞ ﺑـﺎز‬
‫ﻧﻤﺎﯾﯽ ﻣﺤﺘﻮا‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺤﺘﻮا‪ ،‬ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻣﺤﺘـﻮا و ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪرﯾـﺰی ﻣﺤﺘـﻮا‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ از اﯾـﻦ ﺑـﺎب ﻫﻤـﺴﺎز و ﭘـﺬﯾﺮاﯾﯽ اﯾـﻦ‬
‫ﺗﺤﻮﻻت اﺳﺖ‪ .‬از ﺳﻮﯾﯽ دﯾﮕﺮ آﯾﻨﺪه ﭘﯿﺶ روی ﭘﮋوﻫﺶ اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ در‬
‫ﺟﺴﺘﺠﻮﻫﺎی واﺟﺪ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺑﺮای دﺳﺘﺮﺳﯽﻫﺎی ﭘﺮ ﻣﺤﺘﻮای اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺴﻮ ﺑﺎ ﻣﻔﺮوﺿﺎت ﭘـﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑـﯽ اﺳـﺖ]‪ .[16‬اﻣـﺎ‬
‫ﯾﮑﯽ از ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﻣـﻮرد آﯾﻨـﺪه ﻣﻬﺎرﺗﻬـﺎی اﯾﻨﺘﺮﻧﺘـﯽ و‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﻣـﻮرد ﻧﯿـﺎز در ﭘﮋوﻫـﺸﮕﺮان اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﻣﻬﺎرﺗﻬـﺎی‬
‫ﮔﺴﺘﺮدهای ﻧﻈﯿﺮ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫـﺎی ﺟﻤـﻊآوری‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿـﻞ‪ ،‬اﻃـﻼع رﺳـﺎﻧﯽ‪،‬‬
‫ﻣﺮور و اﺣﺎﻃﻪ ﺑﺮ ادﺑﯿﺎت و واژﮔﺎن ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ‪ ،‬ﻣﻬﺎرت ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣـﺴﺌﻠﻪ‬
‫در ﺣﻮزه ﭘﮋوﻫﺶ و ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﯽ و ﮐـﺎرآﯾﯽ‬
‫در اﺳﺘﻔﺎده و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻫﺎی ذﻫﻨﯽ و ﺗﺠﺮﺑﯽ ﮐـﺎر ﺑـﺎ اﯾﻨﺘﺮﻧـﺖ و ﺣـﻞ‬
‫ﻣﺸﮑﻼت ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ در ﺣﻮزه ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﺳـﺘﯿﺎﺑﯽ‬
‫آن ﺑﺮای ﻫﻤﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻓﻌﻼ ﺳﺎده ﻧﯿﺴﺖ]‪.[9‬‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی‬
‫ﺷﯿﻮهﻫﺎی ﺳﻨﺘﯽ ﭘـﮋوﻫﺶ در ﺷـﺮاﯾﻂ ﮐﻤﺒـﻮد ﺗﻌـﺪاد ﭘﮋوﻫـﺸﮕﺮان‪،‬‬
‫اﻓــﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨــﻪ و زﻣــﺎن اﻧﺠــﺎم ﭘــﺮوژهﻫــﺎی ﭘﮋوﻫــﺸﯽ‪ ،‬اﻧﺠــﺎم‬
‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی‪ ،‬ﺗﮑـﺮاری‪ ،‬دﺷـﻮار اﻋﺘﺒـﺎر ﺳـﻨﺠﯽ اﻃﻼﻋـﺎت در ﻋـﺼﺮ‬
‫آﻟﻮدﮔﯽ اﻃﻼﻋﺎت در اﺛـﺮ ﮐﺜـﺮت اﻃﻼﻋـﺎت‪ ،‬ﭘﺎﺳـﺨﮕﻮﯾﯽ ﻣـﺸﮑﻼت‬
‫ﻣﻮﺟــﻮد ﻧﯿــﺴﺖ‪ ،‬ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان ﯾــﮏ راهﺣــﻞ‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺑـﺎ دﺷـﻮاری ﺟـﺬب در ﻣﺤﯿﻄﻬـﺎی ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‬
‫ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ اﻣﺎ راهﺣﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽ ﺗـﻮان از آن ﭼـﺸﻢ ﭘﻮﺷـﯿﺪ و‬
‫واﺟﺪ دﺳﺘﺎوردﻫﺎی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﺸﮑﻼت ﻓﻮق را ﺣﻞ‬
‫ﮐﻨــﺪ‪ .‬آﯾﻨــﺪه ﭘــﮋوﻫﺶ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ اﺳــﺘﻔﺎده از آن ﺟﻬــﺖ اﻧﺠــﺎم‬
‫ﭘـﮋوﻫﺶﻫــﺎی ﮔﺮوﻫــﯽ ﺗﻮزﯾــﻊ ﺷــﺪه در ﮔــﺴﺘﺮه اﯾﻨﺘﺮﻧــﺖ و ﺗﻮﻟﯿــﺪ‬
‫ﻟﺤﻈﻪای ﻣﺤﺼﻮﻻت ﭘﮋوﻫﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖﻫـﺎی‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺳﺮﻋﺖ دﻫﺪ و ﮐﯿﻔﯿﺖ آﻧﻬﺎ را ارﺗﻘﺎء ﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮاﺟﻊ‬
‫]‪ [1‬ﺗﺮی ای‪ .‬ﻫﺪرﯾﮏ‪ ،‬ﻟﺌﻮﻧﺎرد ﺑﯿﮏ ﻣﻦ و دﺑﺮاﺟﯽ ﺑـﺮگ‪ "،‬ﺗﺤﻘﯿـﻖ‬
‫ﮐﺎرﺑﺮدی‪ ،‬راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤـﻞ "‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤـﻪ‪ :‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ اﻋﺮاﺑـﯽ و داود‬
‫اﯾﺰدی‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪.1378 ،‬‬
‫]‪ [2‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻋﺮاﺑـﯽ‪ "،‬ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺗﻄﺒﯿﻘـﯽ "‪ ،‬دﻓﺘـﺮ ﭘﮋوﻫـﺸﻬﺎی‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪،‬ﭼﺎپ دوم‪.1382 ،‬‬
‫]‪ [3‬ﮐﺎﺗﺮﯾﻦ ﻣﺎرﺷﺎل‪ ،‬ﮔﺮﭼﻦ ب‪ .‬راس ﻣﻦ‪ "،‬روش ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﯿﻔـﯽ "‪،‬‬
‫دﻓﺘﺮ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬ﭼﺎپ دوم‪.1381 ،‬‬
‫]‪ [4‬راﺑﺮت ک‪ .‬ﯾﻦ‪ "،‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻮردی "‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤـﻪ‪ :‬ﻋﻠـﯽ ﭘﺎرﺳـﺎﺋﯿﺎن و‬
‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬ﭼﺎپ دوم‪.1381،‬‬
‫]‪ [5‬ارﻧﺴﺖ ﺗﯽ‪ ،‬اﺳﺘﺮﯾﻨﮕﺮ‪ "،‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻤﻠﯽ‪ :‬راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺠﺮﯾﺎن ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬
‫و ﺗﺤــﻮل"‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤــﻪ‪ :‬ﺳــﯿﺪ ﻣﺤﻤــﺪ اﻋﺮاﺑــﯽ و داود اﯾــﺰدی‪ ،‬دﻓﺘــﺮ‬
‫ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬ﭼﺎپ دوم‪.1381 ،‬‬
‫]‪ [6‬ﺟﮏ ﺋﯽ‪ .‬ادواردز‪ ،‬ﻣﺎری دی‪ .‬ﺗـﺎﻣﺲ‪ ،‬ﭘـﻞ رزن ﻓﻠـﺪ و اﺳـﺘﻔﺎﻧﯽ‬
‫ﺑﻮث‪ -‬ﮐﯿﻮﻟﯽ‪ "،‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤﻞ "‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭘﮋوﻫﺸﻬﺎی‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪.1379،‬‬
‫]‪ [7‬ﺳﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻄﺤﯽ‪ "،‬ﺗﺪوﯾﻦ ﺳﺎز و ﮐﺎرﻫﺎی اﻓـﺰاﯾﺶ ﺗﻘﺎﺿـﺎی‬
‫ﻧﺮم اﻓﺰار در ﺑﺎزار داﺧﻠﯽ اﯾﺮان"‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﻮﯾﻦ وزارت ﺻـﻨﺎﯾﻊ و‬
‫ﻣﻌﺎدن‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖ راﻫﮕﺸﺎی ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺗﻬﺮان‪.1383،‬‬
‫]‪ [8‬ﺳـﯿﺪ اﺑـﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻄﺤــﯽ‪ "،‬ﻣﺤـﯿﻂ ﺗﺤﻘﯿــﻖ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿـﮏ رﻫﯿــﺎب‬
‫"‪،‬ﺷﺮﮐﺖ راﻫﮕـﺸﺎی ﺳـﺎﻣﺎﻧﻪ ﺗﻬـﺮان‪ ،‬در ﭼﻬـﺎر ﭼـﻮب ﻃـﺮح ﺗﮑﻔـﺎ‪،‬‬
‫‪.1383‬‬
‫‪[9] T.Andeson, H.Kanuka, "e-Research: Methods,‬‬
‫‪Strategies and Issues", Pearson Education Inc, 2003.‬‬
‫]‪ [10‬ﺳــﯿﺪ اﺑــﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻄﺤــﯽ‪ " ،‬ﺗﺤﻘﯿــﻖ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ "‪ ،‬ﮔــﺰارش‬
‫ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﻣﺎﻫﺎﻧﻪ اﻧﺠﻤﻦ اﻧﻔﻮرﻣﺎﺗﯿﮏ اﯾـﺮان‪ ،‬ﺳـﺎل ﺑﯿـﺴﺖ و ﭘـﻨﺠﻢ‪،‬‬
‫ﺷﻤﺎره ‪ ،154‬آذر و دی ﻣﺎه ‪.1382‬‬
‫]‪[11‬‬
‫‪K.Badie,‬‬
‫"‪M.T.Mahmoudi,‬‬
‫‪Research‬‬
‫‪Management: An Essential Mean For Creating‬‬
‫‪Knowledge in Research Environments", E-learning‬‬
‫‪and Knowledge Management Seminar, Tehran‬‬
‫‪University, 11-14 Sept, 2005.‬‬
‫]‪ [12‬ﻣﺮﯾﻢ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻣﺤﻤﻮدی و ﮐﺎﻣﺒﯿﺰ ﺑﺪﯾﻊ‪ "،‬ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ :‬اﺑﺰار‬
‫اﺻﻠﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ در ﻣﺤـﯿﻂ ﻫـﺎی ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎﺗﯽ)ﺑﺨـﺶ ﯾـﮏ( "‪،‬‬
‫ﮔﺰارش ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ اﻧﺠﻤﻦ اﻧﻔﻮرﻣﺎﺗﯿﮏ اﯾﺮان‪ ،‬ﺳـﺎل ﺑﯿـﺴﺖ و‬
‫ﻫﻔﺘﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،164‬آﺑﺎن و آذر ﻣﺎه ‪.1384‬‬
‫]‪ [13‬اﻣﯿـﺮ ﺣـﺴﯿﻦ آرﯾـﺎﻧﭙﻮر‪ "،‬ﭘــﮋوﻫﺶ "‪ ،‬اﻧﺘـﺸﺎرات اﻣﯿـﺮ ﮐﺒﯿــﺮ‪،‬‬
‫‪.1362‬‬
‫‪[14] E.Turban, R.K.Rainer, R.E,Potter," Introduction‬‬
‫‪to Information Technology", John Wiley Sons‬‬
‫‪Inc.,2005.‬‬
‫]‪ [15‬ﻣﺮﯾﻢ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻣﺤﻤﻮدی و ﮐـﺎﻣﺒﯿﺰ ﺑـﺪﯾﻊ‪ "،‬ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺤﻘﯿـﻖ‪:‬‬
‫اﺑﺰار اﺻﻠﯽ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﻧﺶ در ﻣﺤﯿﻂﻫﺎی ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ) ﺑﺨﺶ آﺧﺮ("‪،‬‬
‫ﮔﺰارش ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ اﻧﺠﻤﻦ اﻧﻔﻮرﻣﺎﺗﯿﮏ اﯾﺮان‪ ،‬ﺳـﺎل ﺑﯿـﺴﺖ و‬
‫ﻫﻔﺘﻢ‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،165‬دی و ﺑﻬﻤﻦ ‪.1384‬‬
‫‪[16] Greg Spence," Internet Research", Prentice Hall,‬‬
‫‪2001.‬‬