H
I
HHHHH B+
Accredited by NAAC
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
Xya {ejU H|$Ð
A{^éMr
(e¡j{UH$ df© 2013-14 nmgyZ)
àW_df© : H$cm
_amR>r … EopÀN>H$
K
J
© Hw$bg{Md, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya (_hmamîQ´>)
àW_md¥Îmr : 2013
~r.E.^mJ-1 (A{^éMr : EopÀN>H$)
gd© h·H$ ñdmYrZ. oedmOr odÚm[rR>mÀ`m [admZJroedm` H$m{UË`mhr àH$mamZ{ Z·H$c H$aVm `{Uma Zmhr.
o
àVr : 5,000
o
àH$meH$ :
S>m°. S>r. ìhr. _wio
Hw$bg{Md,
{edmOr {dÚmnrR>,
H$moëhmnya : 416 004
o
_wÐH$ :
AYrjH$,
{edmOr {dÚmnrR> _wÐUmb`,
H$moëhmnya : 416 004
o
ISBN- 978-81-8486-478-6
H
Xÿa {ejU H|$Ð Am{U {edmOr {dÚmnrR> `m~ÔcMr _m{hVr nwT>rc nÎ`mda {_iy eHo$c.
{edmOr {dÚmnrR>, {dÚmZJa, H$moëhmnya 416 004 (_hmamîQ´> amÁ`) (^maV)
H
Xÿa {ejU n[afX … B§{Xam Jm§Yr amîQ´>r` _wŠV {dÚmnrR>, Zdr {Xëcr `m§À`m {dH$gZ AZwXmZmVyZ `m gm{hË`mMr {Z{_©Vr Ho$cr
Amho.
(ii)
XyaoejU H|$Ð, oedmOr odÚm[rR>, H$m{ëhm[ya
n
_m. àm. (S>m°.) EZ. Oo. ndma
gëcmJma go_Vr n
àm. (S>m°.) Ho$. Eg. a§Jmßnm
Hw$cJwê$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
_m. àmMm`© (S>m°.) E. Eg. ^moB©Q>o
_m. Hw$cJwê$, H$Zm©Q>H$ amÁ` _wŠV {dÚmnrR>,
_mZgJ§JmoÌr, åh¡gya : 570006
à-Hw$cJwê$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
àm. ìhr. d|H$æ`m
àm. (S>m°.) Ama. H¥$îUm Hw$_ma
g§MmcH$, {dÚmà~mo{YZr S>m°. ~r. Ama. Am§~oS>H$a _wŠV
{dÚmnrR>, amoS> Z§. 46, Á`w~cr {hc, h¡Ðm~mX-33 Am§Y«àXoe
_m. Hw$cJwê$, `ed§Vamd MìhmU _hmamîQ´> _wŠV {dÚmnrR>,
kmZJ§JmoÌr, J§Jmnya S>°_Odi, Zm{eH$ : 422 222
S>m°. Oo. Eg. nmQ>rc
A{YîR>mVm, gm_m{OH$ emñÌo {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. A{Zc Jdir
A{YîR>mVm, H$cm d c{cVH$cm {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. Ama. Or. \$S>Vao
S>m°. gr. Oo. {Icmao
A{YîR> m Vm, dm{UÁ` {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR> , H$mo ë hmny a
A{YîR>mVm, {dkmZ {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. S>r. ìhr. _wio
S>m°. E. ~r. amOJo
Hw$cg{Md, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
g§MmcH$, _hm{dÚmc` d {dÚmnrR> {dH$mg _§S>i,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
lr. ìhr. Q>r. nmQ>rc
S>m°. ~r. E_. {hS>}H$a
{dÎm d coIm A{YH$mar,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
narjm {Z`§ÌH$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
àm. (S>m°.) AéU ^mogco (gXñ` g{Md)
S>m°. E. EZ. Omoer
g§MmcH$,
Xya{ejU H|$Ð, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
d¡îUdr AnmQ>©_|Q>, gX{ZH$m Z§. 8, lra§JZJa, n§qnJ ñQ>oeZ
Odi, J§Jmnya S>°_ Odi, Zm{eH$ : 422 222
n
Aä`mg_§S>i : _amR>r n
AÜ`j : S>m°. A{Zc nm§Sw>a§J Jdir
`ed§Vamd MìhmU H$m°coO, hcH$Uu, Vm. M§XJS>, {O. H$moëhmnya
l
àm. S>m°. adtÐ Zmam`U R>mHy$a
l
à_wI, _amR>r {d^mJ, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
l
l
gXm{edamd _§S>{cH$ _hm{dÚmc`, _waJyS>,
Vm. H$mJc, {O. H$moëhmnya
S>m°. EH$ZmW ~m~yamd AmidoH$a
XÎmmOramd H$X_ AmQ>©g, H$m°_g© A°ÊS> gm`Ýg H$m°coO,
BMcH$a§Or, {O. H$moëhmnya
S>m°. gwZrc dm_Z M§XZ{edo
l
S>m°. lr_Vr gw_Z H¥$îUmOr MìhmU
S>m°. g§O` XeaW nmQ>rc
XÿYgmIa _hm{dÚmc`, {~Ðr, Vm. H$mJc, {O. H$moëhmnya
l
amOfu N>ÌnVr emhÿ H$m°coO, gXa ~Pma,
H$X_dmS>r amoS> H$moëhmnya
l
S>m°. {edmOr _hmXod hmoS>Jo
S>m°. àH$me Hw§$^ma
ZmB©Q> H$m°coO Am°\$ AmQ>©g A°ÊS> H$m°_g©, H$moëhmnya
l
S>m°. ~id§V Vwa§~oH$a
S>r. Ama. _mZo _hm{dÚmc`, H$mJc
{dídmgamd ZmB©H$ _hm{dÚmc`, {eamim, {O. gm§Jcr
(iii)
Xya {ejU H|$Ð, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
Aä`mg KQ>H$m§Mo boIH$ boIH$
A{^éMr
A
gÌ n{hco
KQ>H$ erf©H$
1. A) gm{hË` Am[U g§ñH¥$Vr -{XJ§~a nmÜ`o
~) ì`dhma^mfm, gm{hË`^mfm Am{U
S>r. Ama. _mZo _hm{dÚmc`, H$mJc, {O. H$moëhmnya
emñÌ^mfm - ^mcM§Ð Zo_mS>o
2. A) J«m_rU g§dXo ZercVm - Jmo._m. ndma
S>m°. {edHw$_ma naeam_ gmoZmiH$a
~) H$WoMr ~rOYmaUm - AmZ§X `mXd
{ed-emhÿ _hm{dÚmc`, géS>, Vm.emhÿdmS>r, {O.H$moëhmnya
3. A) H${dVm åhUOo Zo_H§$ H$m` AgV§? S>m°. Jmo_Q>oída gmVJm|S>m nmQ>rc
M§ÐH$m§V nmQ>rc
_hmdra _hm{dÚmc`, H$moëhmnya
~) H$mì`narjU Am{U OZVm - lr. ì`§. Ho$VH$a
S>m°. ~id§V ZmWm Vwa§~oH$a
4. A) {dZmoXmMr OmVHw$ir - qM. {d. Omoer
~) eyQ>tJ - lr. Xm. nmZdcH$a
S>m°. _mYdr amOmam_ XogmB©
{ejU_hfu ~mnyOr gmiwI
§ o _hm{dÚmc`, H$amS>.
B
S>m°. àH$me _hmXod XþH$io
gÌ Xþgao
1. A) Zdam - ^mD$ nmÜ`o
~) nw§Jr - MméVm gmJa
Xo. ^. AmZ§Xamd ZmB©H$ _hm{dÚmc`, {MIcr
S>m°. AéU H¥$îUm qeXo
ZmB©Q> H$m°coO Am°\$ AmQ>©g A°ÊS> H$m°_g©, H$moëhmnya
S>m°. _ëhmar Ym|S>r~m _gcIm§~
àm. g§^mOramd H$X_ _hm{dÚmc`, XoD$a, Vm. H$moaoJmd
2. A) _amR>çm§Mm _Ç>nUm - BamdVr H$d}
~) nmD$g nidyZ cmdUmar OmXÿ- ZmJZmW H$moÎmmn„o
3. A) {MVio _mñVa - nw. c. Xoenm§S>o
~) Xodm gQ>dm _hma - ì`§H$Q>oe _mS>JyiH$a
4. A) H$-e\$mAVImZ
~) {ÌH$moUmÀ`m _Ü`mda- O`qgJ nmQ>rc
H$) VwÂ`m _mÂ`mV J@!- Zm. K. Xoenm§S>o
S>) nV§J - B§{Xam g§V
B) aŠVmV noQ>coë`m AJ{UV gy`mªZmo- Zm_Xod T>gmi
\$) qgh - Zmam`U Hw$cH$Uu H$dR>oH$a
J) {Xdg^amV - A{Zc YmHy$ H$m§~ir
S>m°. a\$sH$gyaO gaXma _wëcm
O`d§V _hm{dÚmc`, BMcH$a§Or
n
g§nmXH
n
S>m°. a\$sH$gyaO _wëcm
S>m°. A{Zc Jdir
O`d§V _hm{dÚmc`, BMcH$a§Or
A{YîR>mVm, H$cm d c{cVH$cm {dÚmemIm,
AÜ`j, _amR>r Aä`mg _§S>i,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
(iv)
àmñVm{dH$
{dÚmWu {_Ìhmo,
{edmOr {dÚmnrR>mÀ`m Xÿa {ejU H|$Ðm§VJ©V ~r. E. ^mJ 1 _amR>r (EopÀN>H$)gmR>r ~{h…ñW {dÚmWu åhUyZ
{ejU KoV Agcoë`m Amnë`m hmVr ho "ñd`§AÜ``Z _mJ©Xe©Z gm{hË`' (Self Instructional Material)
XoVmZm A{Ve` AmZ§X hmoV Amho. ~r. E. ^mJ 1 À`m {dÚmÏ`mªZm _amR>r (EopÀN>H$) {df`mgmR>r "A{^éMr'
ho nmR>çnwñVH$ Zo_co Amho. `m nmR>çnwñVH$mMo XmoZ gÌm§À`m AZwf§JmZo XmoZ {d^mJ Ho$coco AmhoV. n{hë`m
{d^mJmV dmL²>_`rZ AmH$cZmÀ`m g§X^m©V Cn`wŠV R>aVrc Aem AmR> {ZdS>H$ coIm§Mm {dMma Ho$cocm Amho.
`mn¡H$s EH$ coI "X¡Z§{XZr' `m àH$maMm Amho. `m{edm` n{hë`m gÌmgmR>r {Z~§YcoIZmMm ñdV§Ì àíZ
Agë`mZo {Z~§YcoIZmÀ`m H$m¡eë`m§Mo _hÎd gm§JUmao EH$ {Q>nUhr AgUma Amho. n{hë`m gÌmMm hm
Aä`mgH«$_ nÝZmg JwUm§gmR>r Agoc. Xþgè`m {d^mJmV doJdoJù`m gm{hË`àH$mam§Mr AmoiI ìhmdr `mÑîQ>rZo
H$mhr {ZdS>H$ JÚ-nÚ doÀ`m§Mr _m§S>Ur Ho$cocr Amho. {deofËdmZo `m gd© JÚ-nÚ doÀ`m§Mo coIZ ñdmV§Í`moÎma
H$mcI§S>mVrc Amho. XmoZ H$Wm, XmoZ c{cV JÚ, XmoZ ì`{ŠV{MÌUo, XmoZ EH$m§{H$H$m Am{U nmM H${dVm Agm
hm gO©Zerc coIZmMm EodO Xþgè`m gÌmÀ`m Aä`mgmgmR>r AgUma Amho. Xþgè`m gÌmMm hm Aä`mgH«$_
nÝZmg JwUm§gmR>r Agë`mZo EHy$U e§^a JwUm§gmR>r _amR>r (EopÀN>H$) {df`mgmR>r hm Aä`mgH«$_ AgUma Amho.
{dÚmWu {_Ìm§Zmo, AmnU ~r. E. ^mJ EH$ À`m {ejUmgmR>r àdoe KoVcocm Amho; `mMm AW© Agmhr Amho
H$s AmnU {ejUmMr {H$_mZ ~mam df} nyU© Ho$cocr AmhoV. åhUOoM d`mZo AmnU AmVm {H$_mZ gVam-AR>am
dfmªMo åhUOoM "gkmZ' hmoD$ KmVcm AmhmV. AWm©VM AR>am df} nyU© Ho$ë`mZ§Va _VXmZmgmaIm A{Ve`
_hÎdnyU© A{YH$ma AmnUmg arVga àmßV hmoUma Amho. Ë`m~amo~aM "gkmZ' Agë`mÀ`m BVa gd© H$m`Xoera
A{YH$mam§gmR>r-hŠH$m§gmR>r AmnU nmÌ R>aUma AmhmV. Amnë`m d`mMm hm Q>ßnm cjmV KoD$Z Aä`mgH«$_mV
Ë`m AZwf§JmZo ^mfm d gm{hË`{df`H$ ~m~tMm g_mdoe Ho$cocm Amho.
`m nmR>çnwñVH$mdarc ho _mJ©Xe©H$ gm{hË` dmMV AgVmZm {dÚmÏ`mªZr _yi nmR>çnwñVH$ dmMUo Amdí`H$
Amho. Xÿa {ejU {dÚmWu Am{U {Z`{_V {dÚmWu `m§À`mgmR>r doJim Aä`mgH«$_ Zmhr. {Z`{_V {dÚmÏ`mªnwT>o
{ejH$ AgVmo Va ~{h…ñW {dÚmÏ`mªnwT>o ho _mJ©Xe©H$ gm{hË` AgUma Amho. {ejH$ Á`m ^y{_Ho$VyZ {dÚmÏ`mªZm
{eH${dV AgVmo; VrM ^y{_H$m àñVwV {R>H$mUr _mJ©Xe©H$ gm{hË` V`ma H$aVmZm ~miJcocr Amho. àË`oH$ {df`
AË`§V gmoß`m ^mfoV _m§S>cocm Amho.
loîR> XOm©À`m coIH$m§À`m coIZmMr _w»` àoaUm OrdZemoY hrM AgVo. hm OrdZemoY g_OyZ KoÊ`mgmR>r
AmnUmOdi gyú_ Am{U {demc ÑîQ>rMr Amdí`H$Vm AgVo. AemàH$maMr ÑîQ>r {dH${gV hmoÊ`mgmR>r
gmhmæ`^yV R>aVrc Aem {ZdS>H$ dmL²>_`rZ {Z~§Ym§Mr _m§S>Ur nmR>çnwñVH$mÀ`m n{hë`m {d^mJmV Ho$cocr Amho.
g§ñH¥$Vr Am{U gm{hË` `m§À`mVrc g§~§Y, gm{hË`mÀ`m ^mfoMr d¡{eîQ>ço, g§doXZercVm, gm{hË`mMr {Z{_©{Và{H«$`m,
gm{hË`-g_rjH$mMr O~m~Xmar, coIH$mMo Amnë`m coIZm{df`rMo ^mZ Am{U g§doXZñd^md Aem H«$_mZo `m
{Z~§Ym§Mr _m§S>Ur Ho$cocr Amho. ho gd© {Z~§Y doJdoJù`m coIH$m§Zr doJdoJù`m H$mimV {c{hco Agco Var `m§VyZ
EH$ gyÌ A§V^y©V Amho. àË`oH$ {Z~§YmÀ`m ñdV§Ì Aä`mgm~amo~aM `m gd© {Z~§YmMm EH${ÌV {dMma H$aÊ`m§VyZ
Amncr dmL²>_`rZ OmUrd {dñVmaoc Agm {dídmg dmQ>Vmo. `m§n¡H$s EH$mV X¡Z§{XZrÀ`m ñdê$nmV àË`jmV
(v)
{MÌnQ>{Z{_©VrVrc H$mhr AZw^d _m§S>co AmhoV. {MÌnQ> ì`dgm`mer g§~§{YV AZoH$ ì`ŠVr, KQ>H$ Am{U VËg_
_m{hVrÀ`m n[aM`m~amo~aM "X¡Z§{XZr' `m AmJù`mdoJù`m àH$mamÀ`m _m§S>Ur_wio EH$ doJimM AZw^d KoV
Agë`mMm AmnUmg àË`` `oB©c.
Aä`mgH«$_mÀ`m Xþgè`m {d^mJmV c{cV gm{hË`àH$mam§Mo ñdê$n cjmV `mdo åhUyZ H$Wm, H${dVm,
c{cVJÚ, ì`ŠVr{MÌUo, EH$m§{H$H$m Aem coIZmÀ`m H$mhr àH$mam§Mm g_mdoe H$aÊ`mV Amcm Amho. ho gd©
coIZ gmYmaUnUo ñdmV§Í`moÎma H$mcI§S>mVrc Agë`mZo, ñdmV§Í`moÎma H$mcI§S>mVrc gm{hË`mMo doJionU H$moUVo,
Ë`mMr dmQ>Mmc H$er gwê$ Amho `mMm {dícofUmË_H$ AmT>mdm AmnUmg g_OyZ KoVm `oB©c. ñdmV§Í`moÎma
H$mcI§S>mVrc AZoH$ gm_m{OH$ ñVa "{ejU' Am{U "ñdmV§Í`m'À`m AmH$m§joZo à^m{dV Pmco. {deofV… eoVH$ar,
X{cV Am{U {ñÌ`m `m Cno{jV gm_m{OH$ ñVam§_Ü`o hŠH$-A{YH$mam§Mr ^mdZm ÑT> Pmcr. ho Cno{jV
g_mOKQ>H$ Amnë`m àíZm§gmR>r g§KQ>Zm ~m§Yy cmJco Am{U g§Kf© H$ê$ cmJco. `m g§Kfm©Mo nS>gmX AmnUmg
Ë`m§À`m gm{hË`mVyZhr ~Km`cm {_iVmV. åhUyZM g§Kf©aV Agcoë`m g_mOKQ>H$mÀ`m gm{hË`mMo ho ñdê$n
AmJiodoJio R>aVo.
"A{^éMr' `m nmR>çnwñVH$mVrc dmL²>_`rZ {Z~§Y, JÚ CVmao, EH$m§{H$H$m Am{U H${dVm `m§Mm Aä`mg
H$em nÕVrZo Ho$cm nm{hOo, `mMo _mJ©Xe©Z gmoXmhaU _m§S>co Amho. àË`oH$ àH$aUmÀ`m Ama§^r C{ÔîQ>o _m§S>cr
AmhoV. {Z`mo{OV C{ÔîQ>o g_moa R>odyZ Ë`m Ë`m àH$aUm§Mm Aä`mg Ho$cm OmB©c Ago J¥{hV Yaco Amho. C{ÔîQ>mZ§Va
àmñVm{dH$mV Ë`m coIZàH$mamMr d¡{eîQ>ço, Ë`mMo EH§$Xa ñdê$n `m{df`r {ddoMZ H$ê$Z coIH$mMm n[aM`
{Xcm Amho. Ë`mZ§Va {df`{ddoMZmV Ame` ñnîQ> H$ê$Z _Ü`dVu H$ënZm, ì`{ŠV{MÌU, ^mfm{deof BË`mXr
nyaH$ JmoîQ>r ñnîQ> Ho$ë`m AmhoV. {edm` ñd`§AÜ``Zmg nyaH$ ìhmdo åhUyZ _yi nmR>çnwñVH$mVrc, gd©M H«${_H$
doÀ`m§_Yrc {ZdS>H$ CVmao AWdm H${dVm {Xë`m AmhoV. {Z~§YcoIZmÀ`m nyd©V`margmR>r Ë`m{df`rMo {Q>nUhr
ñdV§ÌnUo OmoS>co Amho.
Xÿa{ejU {dÚmÏ`mªMr narjoÀ`m ÑîQ>rZo AÜ``ZmMr V`mar gwê$ AgVo. Aemdoir Ë`m§À`mnwT>o Z_wZm
àíZn{ÌH$m AWdm Z_wZm CÎmahr ZgVo. hr AS>MU `oWo Xÿa H$aÊ`mMm à`ËZ Ho$cm Amho. àË`oH$ àH$aUmÀ`m
eodQ>r ñd`§AÜ``ZmgmR>r Z_wZm àíZ Am{U Z_wZm CÎmaohr {Xcr AmhoV. CXm. dñVw{ZîR> àíZ, XrKm}Îmar àíZ,
cKwÎmar àíZ B. `m{edm` gamdmgmR>r H$mhr àíZhr {Xco AmhoV. `m àíZm§Mr CÎmao {dÚmÏ`mªZr ñdV…À`m dhrV
{chmd`mMr AmhoV. ho _yi nmR>çnwñVH$ dmMyZ d gXarc _mJ©Xe©H$ gm{hË`mMo ghmæ` KoD$Z hr CÎmao gmoS>dcr
Va Ë`mMm {dÚmÏ`mªZm {ZpíMVM cm^ hmoB©c.
{Z`mo{OV nmR>çH«$_mYmao Aä`mg H$ê$Z narjm XoV
ñdmdc§~ZmgmR>r àË`oH$ àH$aUmÀ`m eodQ>r {Xcoco CnH«$_
nm{hOo. "A{^éMr' `m ~r. E. ^mJ EH$ gmR>rÀ`m _amR>r
ho _mJ©Xe©H$ gm{hË` {dÚmÏ`mªZm {ZpíMV Cn`moJr nS>oc
AgVmZm {dÚmÏ`mªÀ`m ì`{ŠV_Îd {dH$mgmgmR>r d
d dmMZ, `m_Ü`o {dÚmÏ`mªZr gH«$s` gh^mJ KoVcm
(EopÀN>H$) {df`mÀ`m nmR>çnwñVH$mgmR>r V`ma Ho$coco
hr Anojm Amho.
S>m°. A{Zc Jdir
AÜ`j, _amR>r Aä`mg _§S>i,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
(vi)
AZwH«$_{UH$m
àW_gÌ Aä`mgn{ÌH$m
I
n¥.H«$.
KQ>H$ 1 A) gm{hË` Am{U g§ñH¥$Vr : {XJ§~a nmÜ`o
1
~) ì`dhma^mfm, gm{hË`^mfm Am{U emñÌ^mfm : ^mcM§Ð Zo_mS>o 14
KQ>H$ 2 A) J«m_rU g§doXZercVm : Jmo. _m. ndma
~) H$WoMr ~rOYmaUm : AmZ§X `mXd
27
36
KQ>H$ 3 A) H${dVm åhUOo Zo_H§$ H$m` AgV§? : M§ÐH$m§V nmQ>rc
~) H$mì`narjU Am{U OZVm : lr. ì`§. Ho$VH$a
50
63
KQ>H$ 4 A) {dZmoXmMr OmVHw$ir : qM. {d. Omoer
~) eyQ>tJ : lr. Xm. nmZdcH$a
77
{ÛVr`gÌ Aä`mgn{ÌH$m
II
n¥.H«$.
KQ>H$ 1 A) Zdam : ^mD$ nmÜ`o
~) nw§Jr : MméVm gmJa
112
130
KQ>H$ 2 A) _amR>çm§Mm _Ç>nUm : BamdVr H$d}
~) nmD$g nidyZ cmdUmar OmXÿ : ZmJZmW H$moÎmmnëco
147
158
KQ>H$ 3 A) {MVio _mñVa : nw. c. Xoenm§S>o
~) Xodm gQ>dm _hma : ì`§H$Q>oe _mS>JyiH$a
KQ>H$ 4 A) H$ : e\$mAV ImZ
~) {ÌH$moUmÀ`m _Ü`mda : O`qgJ nmQ>rc
H${dVm : H$) VwÂ`m _mÂ`mV J@! : Zm. K. Xoenm§S>o
S>) nV§J : B§{Xam g§V
B) aŠVmV noQ>coë`m AJ{UV gy`mªZmo : Zm_Xod T>gmù
\$) qgh : Zmam`U Hw$cH$Uu H$dR>oH$a
J) {Xdg^amV : A{Zc YmHy$ H$m§~ir
169
182
194
206
222
228
234
240
246
(vii)
n
odÚmÏ`mªZm gyMZm :
àË`{H$ KQ>H$mMr gwédmV CoÔîQ>m§Zr hm{B©c. CoÔîQ>ç{ oXemXe©H$ AmoU [wT>rc
]m]r ñ[îQ> H$aUmar AgVrc.
1. KQ>H$m_Ü`{ H$m` oXc{c{ Amh{.
2. Vw_À`mH$Sy>Z H$m` A[{ojV Amh{.
3. odoeîQ> KQ>H$mdarc H$m`© [yU© H{$ë`mZ§Va Vwåhmcm H$m` _mhrV hm{Ê`mMr
A[{jm Amh{.
ñd`§ _yë`_m[ZmgmR>r àíZ oXc{c{ AgyZ Ë`m§Mr A[{ojV CÎma{hr X{Ê`mV
Amc{cr Amh{V. Ë`m_wi{ KQ>H$mMm Aä`mg `m{½` oXe{Z{ hm{B©c. Vw_Mr CÎma{ ochÿZ
Pmë`mZ§VaM ñd`§ AÜ``Z gmohË`m_Ü`{ oXc{cr CÎma{ [mhm. hr Vw_Mr CÎma{ (qH$dm
ñdmÜ`m`) Am_À`mH$S>{ _yë`_m[ZmgmR>r [mR>dm`Mr ZmhrV. Vwåhr `m{½` oXe{Z{
Aä`mg H$amdm, `mgmR>r hr CÎma{ "Aä`mg gmYZ'
C[`w·V R>aVrc.
(viii)
(Study Tool)
åhUyZ
© Copyright 2026 Paperzz