H
I
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
Xya {ejU H|$Ð
^maVr` AW©ì`dñWm
(e¡j{UH$ df© 2013-14 nmgyZ)
EopÀN>H$ nona 1 d 2
~r. E. ^mJ-1
go{_ñQ>a 1 d 2 H$[aVm
K
J
© Hw$bg{Md, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya (_hmamîQ´>)
àW_md¥Îmr : 2013
~r. E. (^maVr` AW©ì`dñWm) ^mJ-1 AW©emñÌ nona 1 d 2 H$[aVm
gd© h·H$ ñdmYrZ. oedmOr odÚm[rR>mÀ`m [admZJroedm` H$m{UË`mhr àH$mamZ{ Z·H$c H$aVm `{Uma Zmhr.
àVr : 5,000
n
àH$meH$ :
S>m°. S>r. ìhr. _wio
Hw$bg{Md,
{edmOr {dÚmnrR>,
H$moëhmnya - 416 004.
n
_wÐH$ :
AYrjH$,
{edmOr {dÚmnrR> _wÐUmb`,
H$moëhmnya-416 004.
n
ISBN- 978-81-8486-492-2
H
H
Xÿa {ejU H|$Ð Am{U {edmOr {dÚmnrR> `m~ÔcMr _m{hVr nwT>rc nÎ`mda {_iy eHo$c.
{edmOr {dÚmnrR>, {dÚmZJa, H$moëhmnya-416 004. (^maV)
Xÿa {ejU n[afX-B§{Xam Jm§Yr amîQ´>r` _wŠV {dÚmnrR>, Zdr {Xëcr `m§À`m {dH$gZ AZwXmZmVyZ `m gm{hË`mMr {Z{_©Vr
Ho$cr Amho.
(ii)
XyaoejU H|$Ð, oedmOr odÚm[rR>, H$m{ëhm[ya
n
_m. àm. (S>m°.) EZ. Oo. ndma
gëcmJma go_Vr n
àm. (S>m°.) Ho$. Eg. a§Jmßnm
Hw$cJwê$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
_m. àmMm`© (S>m°.) E. Eg. ^moB©Q>o
_m. Hw$cJwê$, H$Zm©Q>H$ amÁ` _wŠV {dÚmnrR>,
_mZgJ§JmoÌr, åh¡gya-570006
à-Hw$cJwê$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
àm. ìhr. d|H$æ`m
àm. (S>m°.) Ama. H¥$îUm Hw$_ma
g§MmcH$, {dÚmà~mo{YZr S>m°. ~r. Ama. Am§~oS>H$a _wŠV
{dÚmnrR>, amoS> Z§. 46, Á`w~cr {hc, h¡Ðm~mX-33 Am§Y«àXoe
_m. Hw$cJwê$, `ed§Vamd MìhmU _hmamîQ´> _wŠV {dÚmnrR>,
kmZJ§JmoÌr, J§Jmnya S>°_Odi, Zm{eH$-422 222
S>m°. Oo. Eg. nmQ>rc
A{YîR>mVm, gm_m{OH$ emñÌo {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. A{Zc Jdir
A{YîR>mVm, H$cm d c{cVH$cm {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. Ama. Or. \$S>Vao
S>m°. gr. Oo. {Icmao
A{YîR> m Vm, dm{UÁ` {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR> , H$mo ë hmny a
A{YîR>mVm, {dkmZ {dÚmemIm,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
S>m°. S>r. ìhr. _wio
S>m°. E. ~r. amOJo
Hw$cg{Md, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
g§MmcH$, _hm{dÚmc` d {dÚmnrR> {dH$mg _§S>i,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
lr. ìhr. Q>r. nmQ>rc
S>m°. ~r. E_. {hS>}H$a
{dÎm d coIm A{YH$mar,
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
narjm {Z`§ÌH$, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
àm. (S>m°.) AéU ^mogco (gXñ` g{Md)
S>m°. E. EZ. Omoer
g§MmcH$,
Xya{ejU H|$Ð, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya
d¡îUdr AnmQ>©_|Q>, gX{ZH$m Z§. 8, lra§JZJa, n§qnJ ñQ>oeZ
Odi, J§Jmnya S>°_ Odi, Zm{eH$-422 222
n
Aä`mg_§S>i : AW©emñÌ n
AÜ`j - S>m°. {XZH$a a§JZmW IQ>Ho$
{edamO H$m°coO Am°\$ AmQ>©g, H$m°_g© A°ÊS> S>r.Eg. H$X_ gm`Ýg H$m°coO, JS>qh½cO, {O. H$moëhmnya
l
S>m°. ìhr. ~r. H$H$S>o
àmÜ`mnH$ Am{U {d^mJà_wI,
AW©emñÌ {d^mJ, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya.
l
l
l
S>m°. ìhr. ìhr. _hm_wZr
gh`moJr àmÜ`mnH$ Am{U {d^mJà_wI,
AW©emñÌ {d^mJ,
dra dmOoH$a E.Eg.gr. H$m°coO, \w§$S>o (CaU), Zdr _w§~B©.
S>m°. E_. EZ. Jmogmdr
S>m°. AmZ§X YZd§V cmoXmS>o
ehmOr amOo _hm{dÚmc`, IQ>md, {O. gmVmam.
S>m°. Ama. Or. H$moa~y
S>r. S>r. qeXo gaH$ma H$m°coO, H$moëhmnya.
l
ZmB©Q> H$m°coO Am°\$ AmQ>©g A°ÊS> H$m°_g©, q~Xÿ Mm¡H$, H$moëhmnya.
l
S>m°. OJÝZmW em_amd nmQ>rc
{ejU _h{f© ~mnyOr gmiw§Io _hm{dÚmc`, H$amS>, {O. gmVmam.
S>m°. cmcmgmho~ Zmam`Uamd KmQ>Jo
N>ÌnVr {edmOr H$m°coO, gmVmam.
l
l
l
S>m°. AOw©Z gw~amd nmQ>rc
Eg. ~r. ImS>o _hm{dÚmc`, H$monmS>,} Vm. H$adra, {O. H$moëhmnya.
(iii)
S>m°. nr. Eg. H$m§~io
AW©emñÌ {d^mJ, {edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya.
Xya oejU H|$Ð
oedmOr odÚm[rR>,
H$m{ëhm[ya
^maVr` AW©ì`dñWm
Aä`mg KQ>H$m§Mo boIH$
boIH$
KQ>H$ H«$_m§H$
gÌ-1 : nona-1
S>m°. E. Ho$. dmdao
N>ÌnVr {edmOr H$m°coO, gmVmam.
1
àm. Eg. Eg. gmd§V
Ama. ~r. Eg. H$m°coO, M§XJS>, {O. H$moëhmnya.
2
S>m°. Eg. Eg. éno
XodM§X H$m°coO, AOw©ZZJa.
3
S>m°. {edmOr _wacrYa ^mogco
~id§V H$m°coO, {dQ>m.
4
gÌ-2 : nona-2
S>m°. AmÊUm H$mH$m nmQ>rc
gX²Jwê$ JmS>Jo _hmamO H$m°coO, H$amS>, {O. gmVmam.
1
àm. Eg. Ec. OmYd
~id§V H$m°coO, {dQ>m.
àm. Oo. E. `mXd
AmQ>©g A°ÊS> H$m°_g© H$m°coO, H$S>onya.
2
S>m°. Ec. EZ. KmQ>Jo
N>ÌnVr {edmOr H$m°coO, gmVmam.
3
àm. E_. Or. nmQ>rc
H$Ý`m _hm{dÚmc`, {_aO.
4
n
g§nmXH$
BMcH$a§Or, {O. H$moëhmnya.
S>m°. AmZ§X cmoXmS>o
ehmOramOo _hm{dÚmc`, IQ>md,
{O. gmVmam.
n
S>m°. Ec. EZ. KmQ>Jo
N>ÌnVr {edmOr H$m°coO,
gmVmam.
(iv)
àñVmdZm
{edmOr {dÚmnrR>mZo OyZ 2013 nmgyZ ~r.E.^mJ-1 AW©emñÌ {df`mMm Aä`mgH«$_
gÌnÕVrZwgma d gwYm[aV ñdê$nmV cmJy Ho$cm Amho. Ë`mZwgma Xÿa {ejU H|$Ðm_m\©$V ~{h…ñW
{dÚmÏ`mªgmR>r "AW©emñÌ' {df`mMm XmoÝhr gÌmMm Aä`mgH«$_ {dMmamV KodZy gXaÀ`m nwñVH$mVrc
ñd`§ AÜ``Z gm{hË` AZw^dr àmÜ`mnH$m§H$Sy>Z coIZ H$ê$Z V`ma H$aÊ`mV Amco Amho. OyZ
2013 nmgyZ `m dJm©gmR>r V`ma Ho$coë`m "^maVr` AW©ì`dñWm ^mJ-1 d ^mJ-2' `m nwñVH$m§V
{dÚmÏ`mªZm g_Ooc, C_Ooc Aem ^mfoV {cImZ H$aÊ`mV Amco Amho.
"^maVr` AW©ì`dñWm ^mJ-1' `m go{_ñQ>a-1 gmR>rÀ`m Aä`mgH«$_mV ^maVr` AW©ì`dñWoMr
_yc^yV d¡{eîQ>ço, ^maVmVrc cmoH$g§»`m, {VMr d¡{eîQ>ço Am{U cmoH$g§»`m{df`H$ YmoaU,
^maVmV 1991 Z§Va gwê$ Pmcoë`m ZdrZ Am{W©H$ gwYmaUm d ^maVr` AW©ì`dñWog_moarc {d{dY
AmìhmZo `m KQ>H$m§Mm g_mdoe H$aÊ`mV Amcm Amho. gÌ 2 gmR>r V`ma Ho$coë`m Aä`mgH«$_mV
^maVr` eoVr, CÚmoJY§Xo, godmjoÌmMr g§H$ënZm, aMZm d _hÎd Am{U ^maVmÀ`m naamîQ´>r`
ì`mnmamÀ`m AZwf§JmZo `oUmè`m {d{dY ~m~tMm g_mdoe H$aÊ`mV Amcocm Amho. `m nwñVH$mMr
EHy$U 8 KQ>H$m§_Ü`o {d^mJUr H$ê$Z _m§S>Ur Ho$cr Amho. gd© {dÚmWu d {ejH$m§Zm gXaMo nwñVH$
_mJ©Xe©H$ R>aoc, Agm Amåhmg {dídmg dmQ>Vmo.
gXahÿ nwñVH$mÀ`m {cImZmMo H$m_ {edmOr {dÚmnrR> H$joVrc {d{dY _mÝ`da àmÜ`mnH$m§Zr
doioV nyU© Ho$ë`m~Ôc, g§nmXH$ _§S>i Ë`m§Mo Am^mar Amho. `m nwñVH$mMo àH$meZ H$aÊ`mgmR>r
{edmOr {dÚmnrR> d Xÿa {ejU {d^mJmVrc àemgH$s` A{YH$mar d H$_©Mmè`m§Zr Ho$coë`m
ghH$m`m©~Ôc g§nmXH$ _§S>i Ë`m§Mo _ZmnmgyZ Am^ma _mZV Amho.
- g§nmXH$
(v)
AZwH«$_{UH$m
KQ>H$ H«$_m§H$
KQ>H$mMo erf©H$
nmZ H«$_m§H$
nona-1 : go{_ñQ>a-1
^maVr` AW©ì`dñWm ^mJ-1
1.
^maVr` AW©ì`dñWoMr _wc^yV d¡{eîQ>ço
1
2.
^maVr` cmoH$g§»`m
35
3.
^maVmVrc Am{W©H$ gwYmaUm
56
4.
^maVr` AW©ì`dñWog_moarc AmìhmZo
83
nona-2 : go{_ñQ>a-2
^maVr` AW©ì`dñWm ^mJ-2
5.
^maVr` eoVr
113
6.
^maVr` CÚmoJ
142
7.
^maVmVrc godm joÌ
175
8.
^maVmMo {dXoer ì`mnma joÌ
198
(vii)
n
odÚmÏ`mªZm gyMZm :
àË`{H$ KQ>H$mMr gwédmV CoÔîQ>m§Zr hm{B©c. CoÔîQ>ç{ oXemXe©H$ AmoU [wT>rc
]m]r ñ[îQ> H$aUmar AgVrc.
1. KQ>H$m_Ü`{ H$m` oXc{c{ Amh{.
2. Vw_À`mH$Sy>Z H$m` A[{ojV Amh{.
3. odoeîQ> KQ>H$mdarc H$m`© [yU© H{$ë`mZ§Va Vwåhmcm H$m` _mhrV hm{Ê`mMr A[{jm
Amh{.
ñd`§• _yë`_m[ZmgmR>r àíZ oXc{c{ AgyZ Ë`m§Mr A[{ojV CÎma{hr X{Ê`mV
Amc{cr Amh{V. Ë`m_wi{ KQ>H$mMm Aä`mg `m{½` oXe{Z{ hm{B©c. Vw_Mr CÎma{ ochÿZ
Pmë`mZ§VaM ñd`§• AÜ``Z gmohË`m_Ü`{ oXc{cr CÎma{ [mhm. hr Vw_Mr CÎma{ (qH$dm
ñdmÜ`m`) Am_À`mH$S>{ _yë`_m[ZmgmR>r [mR>dm`Mr ZmhrV. Vwåhr `m{½` oXe{Z{
Aä`mg H$amdm, `mgmR>r hr CÎma{ "Aä`mg gmYZ'
C[`w·V R>aVrc.
(viii)
(Study Tool)
åhUyZ
© Copyright 2026 Paperzz