Semi-I

Aä`mgn{ÌH$m "A'
àW_ gÌ
KQ>H$ 1 : 1. dS>mn
2. _mPm {da§Jwim
{H$aU Jwad
`ed§Vamd MìhmU
KQ>H$ 2 : 1. H$madmaMm àdmg
2. n§MJ§Jm
à. Ho$. AÌo
A{Zc AdMQ>
KQ>H$ 3 : 1. _wcmIV coIZ
2. n[aM`nÌ
KQ>H$ 4 : d¥ÎmnÌmgmR>r ~mV_r coIZ
KQ>H$ 1.1
dS>mn
{H$aU Jwad
1.1 C{ÔîQ>o
1.
g_H$mcrZ J«m_rU H$WoMr _m{hVr hmoB©c.
2.
H$WmH$ma åhUyZ {H$aU Jwad `m§Mm n[aM` hmoB©c.
3.
{H$aU Jwad `m§À`m "dS>mn' `m H$WoMm Ame` cjmV `oBc
© .
4.
{H$aU Jwad `m§Mr H$WZe¡cr, ^mfme¡cr cjmV `oB©c.
1.2 àmñVm{dH$
_amR>r J«m_rU gm{hË`mcm _. \w$co `m§À`m MidirnmgyZ àma§^ Pmcm. h. Zm. AmnQ>o `m§À`m
"H$mi Va _moR>m H$R>rU Amcm' `m H$WonmgyZ J«m_rU H$Wocm àma§^ Pmcm. J«m_rU H$WoMm OÝ_
ñdmV§Í`nyd©H$mimVcm Agcm Var Añgc J«m_rU H$Wm ñdmV§Í`moÎma H$mimV {c{hcr Omdy cmJcr. lr.
_. _mQ>o `m§À`m "Cno{jVm§Mo A§Va§J' _YyZ IaoIwao J«m_rU OrdZ dmMH$m§À`m nwT>o Amco. 1945 À`m
Xaå`mZ ZdH$WoMm CX` Pmcm. H$Wm ñWycVoH$Sy>Z gyú_VoH$S>o PwH$cr. _hmamîQ´>mÀ`m H$mZmH$monè`mVyZ
Zdr {nT>r Amnco AZw^d H$Wm§VyZ _m§Sy> cmJcr. H$Wocm àmXo{eH$VoMo n[a_mU cm^co. àmXo{eH$
d¡{eîQ>çm§~amo~a {VWco àíZ, {VWcr _mUgo, Ë`m§Mo ñd^md, {VWë`m ^m{fH$ d¡{eîQ>çm§Mo a§Jê$n KodyZ
AdVrU© Pmcocr H$Wm d¡{dÜ`mZo ZQ>cr. H$mi ~Xccm, IoS>o ~Xcco, `m§{ÌH$ `wJmZo Ho$cocr cjUr`
àJVr, n[aUm_r ^m¡{VH$ gwImÀ`m _mJo cmJcocm _mUyg, hadV Mmccocr IoS>çmMr g§ñH¥$Vr,
gm_m{OH$, Z¡{VH$ _yë`m§Mm hmoV Mmccocm èhmg, OmVr` VmUVUmd, J{cÀN> amOH$maU, nVg§ñWm§Mo
_m`mdr Omio, {ZgJm©da Am{U àm{U_mÌmdarc H$_r hmoV Jococo ào_, eoVH$è`m§Mo {d{dY àíZ, ~oH$ma
VéUm§Mo Vm§S>o, pñÌ`m§Mo hmoUmao emofU BË`mXr J«m_OrdZmMo Zdo Zdo àíZ H$WoVyZ _m§S>co Omdy cmJco.
1990 Z§Va coIZ H$aUmè`m H$WmH$mam§Zr Amnë`m H$Wm§VyZ ~XcË`m IoS>çmMo dmñVddmXr
{MÌU Ho$co. Amgmam_ cmo_Q>o, gXmZ§X Xoe_wI, amOZ Jdg, H¥$îUmV ImoV, _hmXod _moao d {H$aU Jwad
BË`mXtÀ`m H$Wm§Vrc àíZ Ho$di Ë`m {d{eîQ> ^yàXoemnwaVo _`m©{XV amhmV ZmhrV. WmoS>çm\$ma \$aH$mZo
Vo g§nyU© J«m_rU ^mJmMoM àíZ AmhoV.
2
1.3 coIH$ n[aM`
n
{H$aU Jwad
g_H$mcrZ OrdZmMo `WmW© {MÌU H$aUmam VéU {nT>rMm coIH$ åhUyZ {H$aU Jwad n[a{MV
AmhoV. ehar d J«m_rU g_H$mcmVrc g_ñ`m _m{_©H$nUo H$WmË_H$ ñdê$nmV _m§S>Ê`mMr Ë`m§Mr YmQ>Ur
cjUr` Amho. "lr{cnr' d "amIrd gmdë`m§Mm Ioi' ho XmoZ H$Wmg§Jh« eãX npãcHo$eZ (_w~§ B©) `m§Zr
àH$m{eV Ho$co AmhoV. Ë`m§À`m "amIrd gmdë`m§Mm Ioi' `m H$Wmg§J«hmg _hmamîQ´> emgZmMm nwañH$ma
àmßV Pmcm Amho.
1.4 {df` {ddoMZ
{H$aU Jwad ho VéU J«m_rU H$WmH$ma AmhoV. Ë`m§À`m H$Wm EH${dgmì`m eVH$mMo à{V{Z{YËd
H$aVmV. Ë`m§À`m "dS>mn' `m H$WoMm `oWo n[aM` H$ê$Z KoUma AmhmoV.
"dS>mn' hr H$Wm "lr{cnr' `m H$Wmg§Jh« mVyZ KoVcocr Amho. `m H$WoV {ejUmMm A^md
Agcoë`m ~oH$ma VéUm§Zr M[aVmW© Mmc{dÊ`mgmR>r "dS>mn'Mm H$gm AmYma KoVcm Amho, Ë`mMo {MÌU
`oVo. "dS>mn' Mm n[aUm_ Eg.Q>r. _hm_§S>imÀ`m CËnÞmda _moR>çm à_mUmda Pmcm. Eg.Q>r.VyZ \$ŠV
nmgYmaH$M àdmg H$ê$ cmJco. Voìhm {dZmnadmZm dS>mn ~§X H$aÊ`mgmR>r _hm_§S>imZo R>mog nmdco
CMccr. Ë`m§Zr CMccoë`m R>mog nmdcm§Mm (Cnm`m§Mm) n[aUm_ dS>mnda M[aVmW© Mmc{dUmè`m
VéUmda H$gm hmoVmo. ho gm§JUmar "dS>mn' hr H$Wm EH${dgmì`m eVH$mVrc àíZm§Zm WoQ> {^S>VmZm
{XgVo, g_H$mcmer àm_m{UH$ Agcocr {XgVo.
1.4.1 Ame`
"dS>mn' `m H$WoMm Zm`H$ Am§Úm C\©$ Am§Xÿ Amho. Vmo "dS>mn'Mm ì`dgm` H$aVmo. Ë`mÀ`m~amo~a
dS>mnMm ì`dgm` H$aUmao nŠ`m, a§½`m, coQ²>g, Voam ASw>gîQ>Mm S´>m`ìha ho hr VéU AmhoV. na§Vw g§nyU©
H$Wocm ì`mnyZ amhUmao nmÌ Amho Vo Am§ÚmMoM! Am§Úm _wXZmiMm a{hdmgr. KaMr n[apñWVr
AmoT>J«ñVrMr. d{S>cm§Zr Xménm`r gd© J_mdcoco. Ë`m§Zr Amnë`m _wcrMo c½Zhr hoi§dmS>rVrc EH$m
XméS>çmer cmdyZ {Xcoco AgVo. Am§Úmhr Xmê$À`m Amhmar Jococm hmoVm. Ë`mZo à`ËZnyd©H$ H$mhr
_{hÝ`m§nydu Xmê$ gmoS>cr Amho. nVg§ñWoMo H$O© H$mTy>Z Ë`mZo goH$ÊS>h±S> Orn IaoXr Ho$cr Amho.
"dS>mn'À`m ì`dgm`mVyZ Vmo Hw$Qw>§~mMm IM© Am{U nVg§ñWoMm hßVm XmoÝhr ì`dpñWV ^mJdVmo Amho.
Am_mdmñ`oÀ`m {Xder cmoH$ ~miy_m_mÀ`m Xe©Zmcm OmVmV. AmXë`m{Xder ~miy_m_mÀ`m
Xe©ZmgmR>r OmUmè`m ^m{dH$m§gmR>r Am§ÚmZo _wXZmi Vo AmX_mnya Am{U AmX_mnya Vo _wXZmi Ago WoQ>
3
dS>mn Ho$co hmoVo. {Xdg^amV {S>Poc Q>mHy$Z ~mameoMr H$_mB© Pmcocr hmoVr. AmOhr _wXZmi \$mQ>çmda
nmD$U Vmg Wm§~ë`mZ§Va Ë`mcm "À`modrg {eQ>m' {_imë`m hmoË`m. Ë`m {eQ>mV Am§ÚmMr nyd©ào`er _§Jr
C\©$ _Zrfmhr hmoVr. Ë`m_wio Vmo IwerV hmoVm.
XodmŠH$m hr Am§ÚmMr ~hrU. Iyn dfmªZr _mhoanUmcm Amcocr Amho. gmgar {Vcm Iyn Ìmg
Amho. hm¡goZ XodmŠH$mcm Am§ÚmZo amhÊ`mg gm§{JVco Amho. nVg§ñWoMm hßVm ^aÊ`mEodOr ~miy _m_mÀ`m
H¥$noZo {_imcoë`m n¡emVyZ Ë`mcm XodmŠH$mMo O§ŠeZ åhm`manZ H$am`Mo Amho. _wXZmiH$S>o OmUmè`m
Am§Úmcm {eXJmdmV _wXZmi \$mQ>çmH$S>o {ZKmcocm ~Á`m nmQ>rc ^oQ>Vmo. ~Á`m Am§ÚmMm Img XmoñV.
Vmo gH$mir Am§ÚmÀ`m Kar Jococm AgVmo. Am§ÚmMm S>~m dJ¡ao Úm`Mm Amho H$m`! `m{df`r
{dMmaÊ`mgmR>r. Ë`mdoir VoWo AeŠV Pmcocr XodmŠH$m ^oQ>Vo. hr JmoîQ> Vmo Am§Úmcm ~mocVmo. Am§ÚmÀ`m
A§Va§JmVrc gd© ^mdZm ~Á`mOdi ì`ŠV hmoV AgVmV. AmVmhr Ë`mÀ`mOdi Am§Úm Amnco _Z
_moH$io H$aVmo. {VMo O§ŠeZ åhm`manZ Ho$ë`m_wio {Vcm gmgar Oam Var gwI {_ioc Ago Ë`mcm dmQ>V
AgVo. ~Á`mcm Vmo ""~a Mc ~Á`m, H$m` Hw$R>§ AmaQ>rAmo-{~aQ>rAmo?'' Ago {dMmê$Z nwT>Mm _mJ©
{ZYm}H$ Agë`mMr ImÌr hmoVmM doJmZo _wXZmiH$S>o {ZKVmo.
doJmZ§ J¡~rMm KmQ> Amocm§Sy>Z _wXZmicm OmÊ`mgmR>rMo eodQ>Mo diU Am§Úm KoVmo, Am{U
AMmZH$nUo XaS> H$mogimdr Ver g_moê$Z _hmamîQ´> emgZmMr {eŠH$m H$nmimda ë`mcocr nm§T>ar
MH$MH$sV Q>mQ>m gw_mo EoamdVmgmaIr Mmc H$ê$Z `oVo. JmS>r Wm§~VmjUr g_moa JmS>r Vimda H$YrVar
EoH$coc§ Eg. Q>r. M§. ñŠdm°S> H$mi hmoD$Z Ë`mÀ`mg_moa C^§ amhV§. n§Yameo én`o X§S> Am{U JmS>rVë`m
n§Yam n°g|Oam§Mm àË`oH$s gìdmXmoZeoZ§ _o_mo \$mSy>Z Am§Úmcm {Xcm OmVmo. X§S> _wXVrV ^aÊ`m{df`rMr
g_Ohr Ë`mcm {Xcr OmVo. OmVm OmVm àdmem§Mo ~m¡pÕH$ KoD$Z gw_mo {ZKyZ OmVo. Ë`mhr AY©_oë`m
n[apñWVrV Am§ÚmÀ`m _ZmV coQ²>gMm {dMma `oD$Z OmVmo.
Am§Úmcm X§S>mMr aŠH$_ AmR>-Xhm {XdgmV ^am`Mr Amho. Vr ^acr Zmhr Va VrZ _{hÝ`mgmR>r
JmS>r ~§X amhUma? nwT>Mo XmoZ-VrZ {Xdg Y§Xmhr ~§X. EHy$U aŠH$_ A§XmOo nmM hOma. EdT>o n¡go
AmUm`Mo H$moRy>Z? OrnÀ`m IaoXrÀ`mdoir Kamda H$O© H$mT>coco. ~m`H$moÀ`m Jù`mV \$ŠV S>moac§.
hmVmV H$mcMo \$ŠV ~mameo én`o. n¡go ^aon`ªV Y§Xm PmcmM Va AmUIr hOma-~mameoMr OmoS>Ur.
~mH$sÀ`m n¡emMo H$m`? Hw$Ry>Z AmUm`Mo Vo? H$moUmÀ`m Xmamcm Om`Mo? _Zmda Amcoë`m Agø
VmUmVyZ, gJù`m _JO_marVyZ {H$_mZ CÚm gH$min`ªVMm gwQ>Ho$Mm _mJ© Ë`mZo emoYyZ H$mT>cm.
_mo_rZmÀ`m ImonQ>mV Am§Xÿ {eaVmo. Xmê$À`m ~mQ>ë`m EH$m nmR>monmR> EH$ [aMdVmo. _ñVH$mV {^Zcoë`m
Xmê$Zo Ë`mÀ`mVë`m g§ñH$mamcm _yR>_mVr {_iVo. ñQ>±S>daÀ`m cmc {ndù`m EgQ>çm, ImH$s H§$S>ŠQ>a,
S´>m`ìha ~KyZ Ë`mÀ`m S>moŠ`mV IyZ MT>Vmo. _ZmVcm H$m|S>cocm gJim amJ Ë`mÀ`m ~mocÊ`mVyZ, H¥$VrVyZ
ì`ŠV hmoD$ cmJVmo. Ë`mMo Vm|S> JQ>ma hmoVo. \w$H$Q> H$a_UyH$ ~Km`cm Ë`mÀ`m^modVr JXu Jmoim hmoD$
cmJVo. JmdmVcm gXÿ H§$S>ŠQ>a Ë`mcm ñQ>±S>~mhoa H$mT>Ê`mMm à`ËZ H$aVmo, Va Am§Úm Ë`mcmM ^wB©gnmQ>
4
H$aVmo. Ë`mcm amJ Amcm Amho Vmo ImH$s dXuMm. Vmo ImH$s a§J Ë`mÀ`m S>moù`mV Jmoim Pmë`mZo Ë`mcm
H$gcoM ^mZ am{hcoco Zmhr.
KamOdi Amë`mda Ë`mMr ZOa XmamVrc JmS>rda OmVo Am{U Vmo Vw\$mZ hmoD$Z diy {eamdm Vgm
KamV {eaVmo. ^mÀ`mcm _m_m Amë`mMm AmZ§X hmoVmo. Imo~a§ {H$gV Agcocr XodmŠH$mhr hmaHy$Z
gmoß`mÀ`m Mm¡H$Q>rV `oVo. gH$mirM Amcoë`m nmìhÊ`mn`ªV Xmê$Mm dmg nmohMVmo. "Km|JS>çmda
~gcoë`m nmìhÊ`mcm dmQ>V§, _oìhUm EH$Q>mM {nD$Z Amcm. {ZXmZ ~mocdm`M§ Var hþV§.'' ^mMm _m_mMm
hmV YaVmo. H$nS>o Am{U IoiÊ`m{df`r {dMmaVmo. {Zînmn ^mÀ`mÀ`m ~mocÊ`mH$S>o Xþc©j H$ê$Z Xmê$
{ncocm Am§Úm h¡dmZ hmoVmo. ^mÀ`mÀ`m nmR>rV OmoaXma Kw_H$m KmcVmo. d_u ~wŠH$s ~gcocm ^mMm
O{_Zrda YmS>H$Z H$mogiVmo. Ë`mcm aSy>hr \w$Q>V Zmhr. Am§ÚmMr nmoa§hr q^Vrer nmc {MH$Q>mdr Ver
{MH$Q>VmV. amJmMm H$S>ocmoQ> hmoVmo. gmgar ~{hUrcm gwI cm^mdo åhUyZ ~{hUrMo O§ŠeZ åhm`manZ
H$aÊ`mMo ñdßZ nmhUmam Am§Úm nmìhÊ`mda ~agVmo. Ë`mÀ`m A§Jmda YmdyZ OmdyZ Ë`mMr JMm§S>r YaVmo.
nmìhÊ`mMmhr amJ AZmda hmoD$Z Vmohr W`W`mQ> H$ê$ cmJVmo. XodmŠH$mÀ`m H$ê$Z ZOaoV Zdè`mÀ`m
AmJ AmoH$Umè`m ZOaocm ZOa XoÊ`mMo gm_Ï`© Zmhr. Vr AmV OmVo. MwcrnwT>Mr IaIQ>r ^m§S>r namVrV
^aVo. Vmo dmg _maUmam IaH$mQ>m ê$IdV KoD$Z naS>çmV OmVo, namVrVrc ^m§S>r KoD$Z Vr Ü`mB©V
Amg§c Zg§c VodT>§ ~i EH$dQy>Z Kmgy cmJVo.
_mUyg R>adV AgVmo EH$ nU àË`jmV Ë`mÀ`m Z{e~r `oVo Vo doJioM! _mUyg {Z`VrÀ`m hmVMo
~mhþco AgVmo ho Iao. "dS>mn' hr H$Wm {H$aU Jwadm§Zr dada {_pñH$c, ZmQ>çmË_ A§JmZo IwcdV Zococr
Agcr, Var eodQ>r J§^ra hmoV OmVo. `mMmM AW© {H$aU Jwadm§Mr H$Wm na§namJV {H$ñgo~mOnUm qH$dm
Ho$di Añ_mZr-gwcVmZr g§H$Q>m§Zr OO©a Pmcoco Ago H$îQ>H$è`m§Mo OJUo Z aoImQ>Vm Ë`mn{cH$S>o OmD$Z
OJÊ`mÀ`m _yc^yVVocmM hmV KmcVmZm {XgVo. Am§ÚmÀ`m OrdZmMr ñdßZ Hw$ñH$am`cm Eg. Q>r.
_hm_§S>imMo ñŠdm°S>M H$maUr^yV Pmcoco Amho, Á`m ~{hUrcm Vmo gwIr H$aÊ`mMr ñdßZ nmhVmo,
Ë`mÀ`mM H¥$Vt_wio {Vcm A{YH$ Ìmgmcm, OmMmcm gm_moao Omdo cmJUma Amho. {VÀ`m nmMdrcmM
H$îQ>, N>i, Ìmg nwOcocm Amho. {Z_yQ>nUo Vmo {Vcm gmogmdm cmJUma Amho, `mMo gyMZhr hr H$Wm
H$aVo. gw{e{jV ~oH$ma VéUm§Mr OJÊ`mgmR>rMr Mmccocr YS>nS>, gaH$mar ~m~y§Mr Im~y{Jar,
IoS>çmVrc Xm[aÐç, ì`gZm§§YVm, ñÌrMr hmoUmar {nidUyH$ `m gd© KQ>Zm§VyZ ~XcË`m J«m_rU dmñVd
OrdZmMm emoY KoUmar hr H$Wm Amho `mMm àË`` `oVmo.
1.4.2 àg§J{MÌU
H$Wo_Ü`o KQ>Zmàg§Jm§Mr nmÌmÀ`m H¥$VrMr d AÝ` Vn{ecm§Mr AW©nyU© arVrZo Jw§\$U Ho$cocr
AgVo. H$WoVrc nmÌo AZoH$Xm Amnë`m H¥$VtZr KQ>Zm KS>drV AgVmV. Va {H$Ë`oH$Xm KQ>Zm nmÌm§Zm
KS>drV AgVmV. KQ>Zm d nmÌo nañnam§Zm KS>drV H$WmZH$mMr C^maUr H$arV AgVmV. Ë`m_wio
5
H$Wo_Ü`o KQ>Zm àg§Jm§Zm _hÎd AgVo. ho àg§J H$moUH$moUË`m àH$maMo AmhoV? `m KQ>Zmàg§JmVyZ
H$moUË`m ~m~tMo Xe©Z hmoVo? ho àg§J H$moR>o KS>VmV? H$moUË`m dmVmdaUmV KS>VmV? `m KQ>Zm
àg§Jm§À`m gmhmæ`mZo coIH$mcm H$m` gm§Jm`Mo Amho? Vohr H$iVo. ì`pŠV_Îdmdahr àH$me Q>mH$cm
OmVmo.
"dS>mn' `m H$WoÀ`m {dH$mgH«$_mVhr àg§Jm§Mm _moR>m hmV^ma Amho. _wXZmi \$mQ>çmda Am§ÚmMr
Orn C^r Amho. Orn_Ü`o XmoZ nwéf Am{U EH$ åhmVmar ñÌr EdT>çmM {eQ>m AmhoV. Odi-Odi
nmD$U Vmg hrM pñWVr amhVo. Xaå`mZ XmoZ-VrZ {eQ>m AmUIr `oVmV. ~ñg! H$moëhmnya-Z§Xdmi
Eg.Q>r.`oVo. Ë`mVrc H$mhr àdmgr dS>mnH$S>o `oVmV. Am§ÚmMr Orn IMmIM ^aVo Vmo àg§J; Ë`mM
Eg.Q>r.VyZ eodQ>r _§Jr C\©$ _Zrfm CVaVo. OrnH$S>o `oVo. {Vcm nmhVmM Am§ÚmMr Pmcocr _ZmodñWm,
Orn_Ü`o Vmo {Vcm OmJm H$ê$Z XoVmo. {VMr N>~r AmaemV {\$Q> H$ê$Z Orn ñQ>mQ>© H$aVmo Vmo àg§J {H$aU
Jwadm§Zr {MÌ_` nÕVrZo d{U©cm Amho.
À`modrg {eQ>m KoD$Z AmZ§XmZo _wXZmiH$S>o {ZKmcoë`m Am§ÚmÀ`m Orng_moê$Z nmo{cgm§Mr {Zir
JmS>r ^aYmd `oVmZm {XgVo. Ë`mdoiMr Am§ÚmMr Pmcocr pñWVr ""añVm gmoS>y Z JmS>r Imcr KoD$Z Am§Úm
Jar~, _D$ Pmcm.'' `m eãXmVyZ àH$Q>Vo. {eXJmdmV ~Á`m d Am§ÚmMr ^oQ> hmoVo. ~Á`m XodmŠH$mÀ`m
Vã~oVr{df`r ~mocVmo, Ë`mdoir Am§Úm ^S>m^S>m ~mocyZ _Z _moH$io H$aVmo Vmo àg§J; J¡~r \$mQ>m Amocm§Sy>Z
_wXZmicm OmÊ`mgmR>r eodQ>Mo diU Am§Úm KoVmo. Ë`mdoir ñŠdm°S>Mr gw_mo añË`mÀ`m _Ymo_Y
H$mQ>H$moZmV C^r amhVo. Ë`mdoir Am§ÚmZo gJim AZw^d nUmcm cmdyZ Wm§~dcocr JmS>r Ë`m àg§JmMo
dU©Z àË``H$mar AmhoM. nU Ë`m~amo~a ñŠdm°S>Mo gw_mo_YyZ CVaUo- CVaVmZmMr Ë`m§Mr H¥$Vr~mocÊ`mMr nÕVr- Am§Úmda ImH$sZo Ho$cocr X§S>mË_H$ H$madmB©, `m KQ>Zm§_wio Am§ÚmMo Am§Va~mø
hmXê$Z OmUo, hoadmS>oZo JmS>r^a ZOa {\$adë`mda {edm H$moù`mMo cmOUo Am{U Ë`mÀ`m eoOmar
~gcoë`m XmoZ {eQ>mZr _mJÀ`m _mJo CVaUo- KmQ>mÀ`m CVmamZo niV gwQ>Uo. hm àg§J H$WocmM H$cmQ>Ur
XoUmam Amho. `m àg§JmZo Am§ÚmÀ`m _Zmda `oV Jococo VmU- Ë`mMo Xmê$ {nD$Z ñQ>±S>_Ü`o V_mem H$aUo
Am{U KamV Amë`mda ^mMm d nmìhÊ`m~amo~a Ë`mMo dmJUo, ~mocUo ho gd©M àg§J àË``H$mar AmhoV.
{H$aU Jwadm§Mo H$m¡eë` ho H$s Vo àË`oH$ àg§J {Od§V H$aVmV, gmjmV H$aVmV. Ë`m àg§JmVrc
ZmQ>ç gd© ~maH$mì`m{Zer {Q>nVmV.
1.4.3 ì`pŠV{MÌU
H$WoVrc _hÎdmMm KQ>H$ åhUOo ì`pŠV{MÌU. H$WoV `oUmè`m àË`oH$ ì`ŠVrMm EH$ {d{eîQ>
ñd^md AgVmo. H$WoÀ`m Ame`mÀ`m _mÜ`_mVyZ Ë`m ì`ŠVrMo `oUmao dU©Z, Ë`mÀ`m MmcÊ`m~mocÊ`mÀ`m cH$~r, Ë`mMr àd¥Îmr `m gmè`m§À`m Aä`mgmcm ì`pŠV{MÌU Ago åhUVmV. H$WoÀ`m
6
AmoKm_Ü`o H$WmdñVygmR>r Amdí`H$ AgUmè`m H$WoVrc {d{dY nmÌm§Mo ñd^mddU©Z VgoM Ë`m§À`m{df`r
coIH$mZo H$mhr EH$ ^y{_H$m KoD$Z Ë`m§Mo H$WoV {MÌU Ho$coco AgVo.
{H$aU Jwadm§À`m "dS>mn' `m H$WoV Am§Úm C\©$ Am§Xÿ hr ì`ŠVr H|$ÐñWmZr Amho. BVa gd© ì`ŠVr
Xþæ`_ AmhoV. H$WmZH$mcm JVr XoÊ`mMo H$m_ Ë`m§À`mH$Sy>Z hmoVo. Am§Úm C\©$ Am§Xÿ hm "dS>mn' `m H$WoMm
Zm`H$. Vmo dS>mnMm ì`dgm` H$aVmo. {ejU Anwao Ë`m_wio ZmoH$ar Zmhr. KaMr n[apñWVr J[a~rMr.
~mn XméS>m. AmB©À`m Ordmda Ka MmcV hmoVo. Z§Va AmB©-d{S>c XmoKm§Mo N>Ì hanVo.
Am§Úm _wXZmi JmdMm a{hdmer. Ë`mM JmdmV amhUmè`m am_m amUoÀ`m Q´>H$da àW_ {ŠcZa
Am{U Z§Va S´>m`ìha åhUyZ amhVmo. S´>m`pìh¨JMo YS>o KoVm-KoVm Vmo amUoÀ`m _§Jrcm ào_mMohr YS>o Xody
cmJVmo. hr JmoîQ> am_mÀ`m cjmV `oVo. Vmo H$Om©g{hV Q´>H$ {dHy$Z Q>mH$Vmo. _wcrMo c½Zhr H$ê$Z Q>mH$Vmo.
ào_mcm {dam_ {_iVmo. `WmdH$me Am§XÿMohr c½Z hmoVo. XmoZ _wcm§Mm ~mn Pmcocm Am§Úm Iè`m AWm©Zo
àmn§{MH$ Pmcm Amho. Ë`mZo Xmê$ gmoS>cr Amho. nVg§ñWoMo H$O© H$mTy>Z goH§$S>h±S> Orn KoVcr Amho.
dS>mnÀ`m {_iUmè`m n¡emVyZ H$Om©Mo hßVo d KaIM© MmcVmo Amho. Vmo AmVm gwImV Amho. XodmŠH$m
hr Ë`mMr _moR>r ~hrU. Iyn dfmªZr _mhoar Amcr Amho. {VMo O§ŠeZ åhm`manZ H$aÊ`mMo Am§ÚmZo
R>a{dco Amho. Amnë`m ~{hUrcm gmgar gwI cmJmdo Aer Ë`mMr _Zmo_Z BÀN>m Amho. Am§ÚmÀ`m
A§Va§JmV ~{hUr{df`r Agcoco ào_M `oWo {XgVo. ~miy_m_mÀ`m `mÌoÀ`m {Z{_ÎmmZo dS>mnÀ`m {_imcoë`m
n¡emVyZ Ë`mZo ho O§ŠeZ åhm`manZmMo ñdßZ nm{hcoco Amho. ~miy_m_m nmR>rer Agë`mMr Ë`mMr ^mdZm
~miy_m_m{df`rMr lÕmM ì`ŠV H$aVo.
Am§ÚmÀ`m ñdßZmÀ`m AmS> _hmamîQ´> emgZmMo ñŠdm°S> H$mi ~ZyZ `oVo. Ë`mÀ`m ñdßZmMm MwamS>m
H$ê$Z {ZKyZ OmVo. X§S>mMm cmc _o_mo, Xhm {XdgmV nmM hOman`ªVMr aŠH$_ ^amdrM cmJUma
`m{df`rMr IyUJmR> Am§ÚmÀ`m _ZmV nŠH$s ~gVo, Ë`m_wio Ë`mÀ`m _Zmda {dcjU VmU `oVmo. VmU
hcH$m H$aÊ`mgmR>r Vmo Xmê$ {nVmo. Kar Joë`mda ^mÀ`mcm _maVmo. _oìhÊ`mMm An_mZ H$aVmo. gH$mir
KamVyZ ~mhoa nS>VmZm ^mÀ`mcm "dmKmdmZr VwPm _m_m VwÂ`m nmR>rer Amho' Agm åhUUmam _m_m
doJimM hmodyZ Kar naVcm. Ë`mÀ`mVco ào_ AmQy>Z h¡dmZnU OmJo Pmco. Ë`mÀ`mVë`m qhòVoMm àË``
^mÀ`mcm Amcm. Amnë`m H¥$VtZr XodmŠH$mcm gwIr H$aÊ`mMo ñdßZ nmhUmam Am§Úm àË`jmV {Vcm
Xþ:ImÀ`m ImB©VM cmoQ>VmZm {XgVmo. {H$aU Jwadm§Zr hr ì`pŠVaoIm dmñVdmcm ZOaog_moa R>odyZ
aoImQ>cocr {XgVo. dS>mndmë`mMo ho àm{V{Z{YH$ {MÌU Amho. `m H$WoVrc Xþgao ì`pŠV{MÌU åhUOo
XodmŠH$m hmo`.
XodmŠH$m hr Am§ÚmMr ~hrU. {VMo c½Z d{S>cm§Zr EH$m XméS>çmer H$ê$Z {Xcoco AgVo. gmgyhr
OmM H$aUmar. Zdè`mZo í`mV-{~V gJi§ {dHy$Z Imëco. Ë`m_wio {Vcm Xþgè`mÀ`m eoVmV H$m_mcm Omdo
cmJVo. Hw$Qw>§~ Mmcdmdo cmJVo. Zdam _maVmo. gmo{eH$ Agcocr XodmŠH$m {Z_yQ>nUo gd© ghZ H$aVo.
7
gmgaÀ`m Ìmgm~Ôc Vr _mhoar H$YrM gm§JV Zmhr. _mhoaMr n[apñWVrhr J[a~rMr. Amncm ^mD$ EH$Q>m.
Ë`mMm Ë`mcm Vmn AmhoM. AmnU AmUIr Ë`mcm Ìmg Úm H$emcm? Aer g_OyVXma Agcocr
XodmŠH$m. {VMo {VÀ`m ^mdmda A~moc ào_ Amho. Amncm ^mD$ _mJm©cm cmJcm, AmVm gwImV Amho,
`mVM {VMo g_mYmZ Amho. EH$ {XdgmgmR>r Vr _mhoar `oVo. nU ^mdmH$S>o Hw$R>co _mJUo Vr H$arV Zmhr.
Am§ÚmZoM {VMo _mhoanU H$aÊ`mMo R>a{dco hmoVo. na§Vw n[apñWVrM Aer `oVo H$s, Vmo Ë`mVyZ ñdV:cm
gmdê$ eH$V Zmhr. Vmo ^mÀ`mcm _maVmo. _oìhÊ`mMm An_mZ H$aVmo. XodmŠH$m H$ê$U ZOaoZo gd© nmhmV
amhVo. J«m_rU gmo{eH$ ñÌrMm CÎm_ Z_wZm åhUyZ XodmŠH$m dmMH$mg_moa `oVo. `m{edm` Z§XdmiH$S>o
{ejH$ Agcocm {edm H$moir, Orn_Ycr Mm¡H$g erQ>, Am§Úmcm ñŠdm°S>Zo X§S> Ho$cocm EoHy$Z
MwH$MwH$Umam, Ë`mcm Yra XoUmam Xm§S>Jm nQ>Ho$dmcm, {Zio {\$Zco Zogcocr åhmVmar, cmc~w§X \w$cm\w$cmMr
gmS>r Zogcocr _§Jr C\©$ _Zrfm, Am§XÿMr "AmaQ>rAmo AmaQ>rAmo'Mm Ioi IoiUmar _wco- g§Ë`m, gwem,
^mMm, _ohþUm, nËZr, Am§ÚmMm OdiMm {_Ì ~Á`m, nŠ`m, a§½`m, coQ²>g, Voam ASw>gîQ>Mm S´>m`ìha,
ñŠdm°S>_Yrc ImH$s dXu, hoadmS>o Am{U gXÿ H§$S>ŠQ>a Aem N>moQ>çm-N>moQ>çm ì`pŠVaoImhr `m H$WoVrc
Amnco ApñVËd ÑJmoMa H$aVmV.
1.4.4 A{^ì`ŠVr
{ZdoXZ AWdm H$WZ hm H$WoMm _hÎdnyU© KQ>H$. H$WmH$ma H$Wm gm§JÊ`mgmR>r {ZdoXH$nmÌmMr
{Z{_©Vr H$aVmo. Ë`m {ZdoXH$ nmÌmÀ`m ÑpîQ>H$moZmVyZ H$Wm gm§JV AgVmo. {ZdoXH$ nmÌ Oer ^y{_H$m KoVo
Ë`mda {ZdoXZmMr nÕVr Adc§~yZ AgVo. {H$aU Jwad `m§Zr "dS>mn' `m H$WogmR>r V¥Vr` nwéfr {ZdoXZ
nÕVrMm dmna Ho$cm Amho. lmoË`m§nwT>o H$WmH$WZ H$amdo Vgo àË``H$mar {ZdoXZ AWdm H$WZ `m H$WoVyZ
àË``mcm `oVo. {ZdoXZmBVHo$ `m H$WoV g§dmXmcmhr _hÎd Amho. g§dmXmgmR>r dmnacocr ^mfm amYmZJar{ZnmUr-JmaJmoQ>r n[agamVrc Amho. ì`§H$Q>oe _mS>JyiH$am§À`m {ZdoXZmÀ`m ^mfoà_mUoM {ZdoXH$mMo
{ZdoXZ J«m_ Am{U ZmJa ^mfoÀ`m ~o_mcy_ {_lUmVyZ gmH$maco Amho.
1.4.5 ^mfm{deof
^mfm hm H$WoMm à_wI KQ>H$ AgVmo. H$WoMr ^mfm ì`dhmamVrc n[a{MV ^mfoMm Am^mg {Z_m©U
H$aUmar AgVo. H$WoVrc ^mfm nmÌmMo d`, {ejU, g§ñH¥$Vr, àXoe `mcm AZwgê$Z dmnamdr cmJVo.
H$maU Ë`m ^mfo_YyZ ì`ŠVrMm ñd^md, Ë`mMr g§ñH¥$Vr àH$Q> hmoV AgVo. Ë`mMo g_mOì`dñWoVrc
ñWmZ, Ë`mMo àXoe d¡{eîQ>ç, ~mocUmè`m ì`ŠVrer Ë`mMm AgUmam g§~§Y, Ë`mMo d`, ñÌr-nwéf
ñd^md d¡{eîQ>ço, cH$~r ^mfoVyZ àH$Q> hmoV AgVmV. `oWo Amnë`mcm {H$aU Jwad `m§À`m ^mfoMo {deof
nhmd`mMo AmhoV.
8
{H$aU Jwad ho JmaJmoQ>r n[agamVrc H$WmH$ma AmhoV. Ë`m§À`m H$Wocm Ë`m§À`m n[agamMm, VoWrc
^mfoMm Ogm ñne© Amho, Ë`mà_mUo "dS>mn'er g§~§{YV ^mfmhr VoWo Amho.
H$WoÀ`m àma§^r- Am§Úm Z§~acm JmS>r cmdVmo. Am{U àdmem§Zm gmX KmcVmZm ""Mcm@ _wXZmi,
S>dadmS>r, {eXJmd, gmdS>}, Hw§$Jmd, åhgmo~m@@@'' Ago Ord ImD$Z AmoaS>Vmo.
JmS>r Z§~acm cmdyZ Mm§Jcm AYm©-nmD$U Vmg Pmcm Var JmS>r ^aV Zmhr. naV-naV JXudê$Z
S>moio {\$adV..... àdmem§Zm {heo~r ~mocdy cmJVmo. "Eg.Q>r. coQ> Amho' Ago gm§JyZhr ZdrZ {eQ>m
{_iV ZmhrV. Ë`mVM JmS>rV ~gcoë`m åhmVmarZo "Mc H$s a§ ~m~m, nwT>§ {eQ>m {_iVrc!' Ag§ nmcwnX
Xa XmoZ {_{ZQ>mcm Amidë`mZo Am§ÚmMr ghZercVm Icmg H$aV AmUcocr AgVo.
Am§Úm H§$Q>miyZ H$monè`mdaÀ`m aå`mÀ`m nmZnÅ>rda OmVmo. {Igo MmMnVmo, Ë`mMm {_imcocr
{gJaoQ> "H$_aoV H$mQ>H$moZmV dmH$cocr' AgVo. Am§Úm "{Vcm ZmOyH$ hmVmZo gai H$aÊ`mMm à`ËZ
H$aVmo, Var Vr Amnë`m Hw$Í`mÀ`m eonQ>rgmaIr dmH$S>r Vr dmH$S>rM AgVo.'
Am§Úm aå`mH$Sy>Z H$mS>onoQ>r KoVmo. Vr J|S>çmÀ`m qeJmgmaIr da ZmH$mH$S>o CMccocr {gJaoQ>
AmoR>mV Yê$Z {ecJmdVmo. X_Xma PwaH$m KoVmo. N>mVrV H$m|S>cocm Yya ~mhoa H$mT>Vmo. Ë`mMo dU©Z
nwT>rcà_mUo- ""ZmH$mMm gm`coÝga Ho$cm. girgmaIm Yya ZmH$mVyZ gmoS>cm.''
{H$aU Jwadm§Mr ^mfm Ac§H$m[aH$ Amho. nëcoXma dmŠ`m§Mr Amho. hr ^mfm gyMH$Vonojm gai,
WoQ> Amho. Vr {_ñH$sc Amho. ZmQ>çmË_H$Vm, {MÌ_`Vm hr {VMr d¡{eîQ>ço AmhoV. ~marH$gmarH$
Vnerc {Q>{nV OmUmar {H$aU Jwadm§Mr ^mfm ^wB©VyZ C_Jcocr ^mfm Amho. Ame`mcm àdmhr H$aUmar
hr ^mfm dmMH$mcm ghOVoZo ^wai KmcyZ OmVo.
"dS>mn' H$WoVrc _mUgo IoS>çmVrc AmhoV. IoS>çmVrc _mUgm§À`m ~mocÊ`mV píccApíccVo{df`rÀ`m nm§T>anoem H$ënZm ZgVmV. Ë`m_wio hr ^mfm am§JS>r Am{U WoQ> AgVo. ~mocUo ghO
Agmo H$s amJmZo Vm|S>mV {edr AgVoM. Ë`m_wio `m H$WoMr ^mfm {Od§V ñdm^m{dH$ dmQ>Vo. CXm. {Zi§
{\$Zco Zogë`mcr åhmVmar H$er ~gcr JmS>rV H$i§Zm... EñQ>r Amcr H$s VaUr hÿZ niV gwQ>Vr
~K....'' Am§ÚmÀ`m ~mocÊ`mZo gJù`m§À`m S>moù`mnwT>o _J H$m`_ _w§S>H§$ ~mhoa H$mTy>Z Ë`mÀ`m JmS>rV
~gcocr åhmVmar EñQ>r Amcr H$s, H$er VaUr hÿZ niV gwQ>§c ho gmjmV hmoD$Z Ë`m§Zr h±: h±: Iy:
Iy: Iy: H$ê$Z KoVc§.''
Am§ÚmMr JmS>r Vmg hmoV Amcm Var ^aV Zmhr. Voìhm nŠ`m, a§½`m, coQ²>g dJ¡ao dmQ> nmhÿZ
Am§ÚmÀ`m JmS>rH$S>o nmhVmV. Ë`mVrc nŠ`m ~marH$ S>moio H$ê$Z ~KVmo, Ë`mcm Am§Úm {XgVmo Vmo
aå`mÀ`m nmZnÅ>rda. Ë`mdoiMm nŠ`m d a§½`m `m§À`mVrc g§dmX àmXo{eH$ ^m{fH$ cH$~r~amo~a
Am§ÚmÀ`m ì`pŠV_Îdmda àH$me Q>mH$Vmo. nhm.
9
""a§½`m, ho Am§Úm ~K C^m èhm`c§`, aå`mÀ`m nmZnÅ>rda {gJaoQ> dS>rV. H$m` ^aUma JmS>r
hoMr? Vmg Pmcm Var ømoM Z§~amcm. ~m{H$À`mZr H$m` ~m|~ë`m _mam`À`m {Xdg^a?''
""Mc ~Ky, Xþga§ H$moUVar AmgV§ Va Am§Úm ZmJS>m ZmMcm AmñVm Am{U ømoM {VÀ`m ^Zm Vmg
Pmcm Var JmS>r ^aVmo`! coQ²>g, Mcm ~Ky`m.....''
""Am§Úm Vmg^a coH$m JmS>r ^aVwBg© , Var ^a§Zm.... ~mH$sMr H$m` {hV§ Z§~a cmdyZ hmOm_V
H$am` Amë`mV? Vy {hV§ N>VanVrgmaIm {gJaoQ> dS>rV nmZnÅ>rda Am{U {VH$S>§ JmS>r Hw$Ur VwÂ`m ~mZ§
^am`Mr? EdT>§ npãcH$ hm` Am{U JmS>r ^a§Zm?.....''
""nŠ`m, dm§P ~m|~cy ZH$mo. JXudaZ§ ZwñV S>mi
o § {\$ady ZH$mo, Oam S>mi
o § CKSy>Z ~K. gJir
åhmVmarH$moVmar Zr H$m°coOMr nmoa§. nmgdmcr. åhmVmar OmUma AÜ`m {VH$Q>mV Eg.Q>r.VZ§! OZVm
JmS>rVZ§. Am{U nmoa§ nmgdmcr. ZwñVr JXu AgyZ Cn`moJ H$m`?......'' `m g§dmXmVyZ Eg.Q>r._YyZ
\$ŠV nmgdmcr, AY© {VH$sQ> Agcocr åhmVmar _mUg§M àdmg H$aVmV. BVa gd© dS>mnZ§ hrhr JmoîQ>
gy{MV hmoVo.
JmS>rVrc Mm¡H$g erQ> Am§Úmcm àíZ {dMmaV amhVo. JmS>rMr gJir BZdog_|Q> H$er Ho$cr `mMo
CÎma XoVmZm åhUVmo,
""Iwi§ H$m H$m`? nVg§ñWm H$emcm hmB©V?.... nñVrg-Mmirg hmOma Amnc§~r O_drnmVa
{ZarMm Km_ {Q>arcm Jocm. AmnU~r AmVm _m{gH$ XmoZ hOmamZ \o$S>m` gwadmV Ho${c`m. hþB©c "Zrc'
AmO-CÚm.''
{H$aU Jwadm§À`m `m H$WoVrc _mUgm§À`m Vm|S>r Agcoë`m ^mfoVyZ dmMH$mcm g_OVo H$s,
IoS>çmVrc cmoH$m§À`m Vm|S>rhr AJXr ghO B§J«Or eãX `oVmV. Vo IoS>çmVrc _mVrV éOco AmhoV.
Jwadm§Zr {ZarMm Km_ {Q>arcm OmUo, ~`mOdma ~gUo, PQ>çmPm|ã`m XoUo, Oc_^a cmoim` cmdUo, Jm§S>rV
_mVr KmcyZ OmUo, S>moù`måhmoa§ H$mOd§ M_H$Uo BË`mXr åhUr, dmŠàMmamMmhr MnIc dmna H$ê$Z
KoVcm Amho.
IoS>çmVrc amOH$maU {VWë`m _mUgmÀ`m hmS>mV _wê$ cmJco Amho. XmoZ amOH$s` JQ> Am§ÚmÀ`m
JmS>rV ~gcoco AgVmV. Ë`m§Mo JmS>rV epŠV-àXe©Z Mmcy AgVo. gmdS>}V ho XmoÝhr JQ> Imcr CVaVmV
Am{U OmVmZmhr JQ>dma epŠVàXe©Z H$aV Amnmnë`m JëcrH$S>o diVmV. Ë`m§À`m ~mocÊ`mVyZ Ë`m§À`m
nj{ZîR>m, EH$_oH$m§da Hw$aKmoS>r H$aÊ`mMm Ë`m§Mm à`ËZ gmjmV H$aUmar {H$aU Jwadm§Mr ^mfm AmOÀ`m
IoS>çmMo dmñVd {MÌ dmMH$mÀ`m ZOaog_moa {Od§V H$aVo.
{H$aU Jwadm§À`m ^mfocm àg§J gmjmV H$aÊ`mMo doS> Amho. H$WZ nÕVrÀ`m {ZdoXZm_wio
àg§JmVrc ZmQ>ç ÑH$ê$n YmaU H$aVo. J¡~r KmQ>mVyZ _wXZmiH$S>o {ZKmcoë`m Am§ÚmÀ`m JmS>rcm ~«oH$
10
cmJVmo Vmo _hmamîQ´> emgZmÀ`m ñŠdm°S>À`m JmS>r_wi.o Am§Úm JmS>r Wm§~dVmZm Ë`mÀ`m emara hmcMmcr~amo~a
JmS>rVrc {eQ>mÀ§ `m Pmcoë`m hmcMmctMo dU©Zhr àË``H$mar AmhoM. VgoM H$mì`_`hr- ""^adoJmVë`m
Am§ÚmÀ`m eodQ>À`m jUr H$m` Pmc§ ho cjmV Amc§ Am{U gJim AZw^d nUmcm cmdyZ, hmVmnm`mV
jUmYm©V drO noê$Z {JAaM§ Xm§S>H$ T>H$cyZ, Odi Odi _Yë`m ~«oH$ n°S>cda Am§Úm ~yS> CMcyZ
C^m am{hcm Am{U H$er~er JmS>r Ë`mZ§ AmQ>moŠ`mV AmUcr. H$aH$MyZ ~«oH$ cmdV gw_monmgyZ ghm
B§Mmda Wm§~dcr. S>mocUmar H$Ug§ Am§ÚmgH$Q> XUŠ`mV nwT>§ PwH$cr. AmXicr.''
{eXJmdmV _wXZmi \$mQ>çmH$S>o OmUmè`m ~Á`mMm {Zamon KoVmZm Am§Úm åhUVmo, ""~a§ Mc ~Á`m,
H$m` Hw$R>§ AmaQ>rAmo-{~aQ>rAmo?'' Am§ÚmÀ`m ~mocÊ`mVyZ nwT>o KS>Umè`m KQ>Zm§Mo EH$àH$mao g§gyMZM
hmoVo. _wXZmi \$mQ>çmdê$Z JmS>r gwQ>ë`mdahr nmo{cgm§Mr {Zir JmS>r g_moê$Z Amcocr hmoVr. Ë`mcm
hmXadyZ Jocr hmoVr.
Aem àH$mao {H$aU Jwadm§Mr ^mfm Añgc J«m_rU "Q>M' KoD$Z Amcr Amho. J«m_rU ~mocr, T>~cH$~rgh ^mfm AdVaë`mZo H$WmZH$, {Od§V ì`pŠV{MÌo dmMH$m§g_moa C^r amhVmV, `mVM `m ^mfoMo
{deof OmUdVmV.
dmMZ CVmam H«$. 1
AY©H§$gr diU KoV, hm°Z© H$aV, coQ²>g Amncr JmS>r KoD$Z _mJZ§ Amcm Am{U "Imo'
~gë`mgmaIr Am§ÚmZ§ JmS>r ^aYmd gmoS>cr. OmVm OmVm _mJ§ Vm|S> didyZ, ""coQ>² g, coH$m JmS>r n§Yam
{_ZQ>mV ^am` nm`Oo ~K!'' Aer gÁOS> V§~r VoZ§ coQ²>gcm {Xcr.
nwT>§ Am§ÚmOdi Amaí`mImcr ~gcocr "erQ>' CËgwH$Vm MmidyZ Am§Úmcm åhUmcr, ""S>m`da,
ho coQ²>g Am{U H$m`?''
""Ë`mo _mJÀ`m JmS>rMm S>m`da! Vocm H$m`~r Pmc§ Var coQ>² g hþV`§ ! Y§Xm hþX§ ,o ~wS>y § Xo, nmdZm
{`D$ Xo, _ê$ Xo, Vmn, W§S>r, ImoH$cm, hJdU gJi§ coQ²>g.... åhUyZ VoM§ ZmdM nmS>c§` coQ²>g.''
Vr erQ> Yê$Z ~mH$sÀ`m VrZ-Mma "{eQ>m'§ Zr »`°: »`°: Ho$c§.
JmS>rZ§ doJ KoVcm hmoVm. Am§Úm H$mIm \w$JdyZ OdiOdi {Zå_m S´>m`ìha grQ>da Am{U {Zå_m
~mhoa ~gcm hmoVm. ZOa H$m`_ Amaí`mVyZ _§Jr C\©$ _Zrfmda amoIcocr. Vrhr YrQ>nUo `mÀ`mMH$S>o
H$m`_ nmhmV. hr EH$Q>rM _YrM H$er H$m` åhm`macm Amcr? hm {dMma Am§Úmcm AñdñW H$arV
hmoVm. Mm¡Iya CYiUmè`m KmoS>çmda AmnU ~gcmo AmhmoV Am{U Amnë`m nmR>rer cmc~w§X _§Jr, Ag§
H$mhrVar Am§Úmcm dmQ>V am{hc§ Am{U KmoS>m \o$H$mdm Ver Ë`mZ§ JmS>r ^aYmd gmoS>cr.
JmS>rV _mJ§ gmdS>}Mo XmoZ amOH$s` JQ> ~gco AgmdoV. Ë`m§M§ JmS>rVM "epŠVàXe©Z' Mmcy hmoV§.
"gmogm`Q>rcm R>do rV ÝhmB©', "PoS>.nr.cm ~KyZ KoVmo', "AmÊUm nmQ>cmMm ZmX H$am`Mm ÝhmB©', "VoZr
11
emioVcm H$mT>cm H$s Am_r gmIa H$maImÝ`mVcm hmH$ccmM' Amg§ gJi§ Mmcc§ hmoV§. JXuVë`m
JXuVM XmoZ-Mma ~m`H$m Amncr doJir Myc _m§Sy>Z Ë`mda Hw$UmM§ c½ZdèhmS>, Hw$UmMr dmñVwem§Vr,
Hw$UmMr nyOm, gmIanwS>m Ag§ H$m` ~m` {eOdV hmoË`m. "_m§S>d Zoerdcm Zr OmD$ åhUUmar ZmJS>rM',
"_mn AmñVrc ~mB©, Ia§ Am_À`m gmgè`mgma§ ZñVrc ~mB© Hw$R>'§ , "VoM Vo ^mD$~§X, ^mS>o AmO ^mD$
Zr CÚm ~§X' Ag§ gJi§ øm Mwcrda aQ>aQ>§V hmoV§.
hm§ hm§ åhUVm Hw$§ Jmd nmQ>r Amcr Am{U _Yr ~gcoë`m {Zù`m "{\$Zco'À`m åhmVmarZ§ "Wm§~dm'
"Wm§~dm' Mm H$ëcmoQ> Ho$cm. JmS>r Wm§~ë`mda EdT>çm JXuVyZ hmVmVcr {nedr {KD$Z Km_mKy_ hmoD$Z
åhmVmar Imcr CVacr. H$_aoÀ`m Ho$imVcr XhmMr ZmoQ> H$mTy>Z {VZ§ Am§XÿnwT>§ ZmMdcr.
""VrZ énE gwÅ>§ Xo AmÁOr!''
""gwÅ>§ ÝhmB©V Am{U VrZ H$g§? `oñQ>rV XmoZM KoË`mV Zr.....''
""Vr ZmQ>H$§ Ë`mñZrM nadmS>Ë`mV. OZVm JmS>r Zr \$ZVm JmS>r. ~gm`Mr hþVrg Am{U XmoZ Vmg
{VQ²>Q>çmda dmQ> ~KrV. {ZKgnVa {OdmV Ord ZìhVm H$s.....''
""cB© hmB©g H$s! åhmVma§ _mUyg ~r diIZm ìh` Vwcm? VrZ gwÅ>§ ÝhmB©V. XmoZ hm`rV {XD$
H$m`?''
d¡VmJyZ Am§Úm "Xo' åhUmcm. naV åhmVmarZ§ H$_aoÀ`m cwJS>çmM§ Ho$i gmocc§. XmoZ énE
Am§ÚmÀ`m hmVmda Q>oH$dc§.
JmS>r Mmcy H$aV OdiÀ`m "Mm¡H$g' erQ>cm Am§Úm åhUmcm.
""H$m`_M§ hm` ~Km ho nmdU§! VrZ gwÅ>§ ÝhmB©V XmoZ ¿`m. nmM ÝhmB©V VrZ ¿`m. `oñQ>rV åhUË`mV
H$m` ~Km Amg§.....''
""Va H$m`? {VW§ åhUyZ ^mJ§c..... Hw$R>ë`m JmdMr JmS>r? gmoVmMr hm` H$m` S>m`da
hmB©gm?''
""JmS>r _wXZmiMr. gmoVmMrM hm` AmYr S>m`da hþVmo Q´>H$da.....''
EdT>§ åhUyZ Am§ÚmZ§ Amaí`mda S>moi§ amoIc§. Amaí`mVc§ H$mi§^moa S>moi§ doUrÀ`m eonQ>çmg§J§
ZmMyZ _moR>§ Pmc§.
"Mm¡H$g' erQ> Jn Hw$R>§ èhm{V`m?
""_mcH$..... JmS>r Ho$dT>çmcm KoVcr åhUmcmgm?''
""H$m`Var EH$ Am{U drg nS>c§ ~Km. ã`mÊUd _m°S>c
o , {H$aH$moi H$m_§ Oam Ho$cr.''
""gJir BZdog_|Q>?''
12
""Iwi§ H$m H$m`? nVg§ñWm H$emcm hmB©V?........ nñVrg-Mmirg hmOma Amnc§~r O_drnVa
{ZarMm Km_ {Q>arcm Jocm. AmnZ~r AmVm _m{gH$ XmoZ hmOmamZ§ \o$S>m` gwadmV Ho$cr`m. hþB©c "Zrc'
AmO CÚm....''
dmMZ CVmam H«$. 2
~Á`m Am§ÚmMm Img XmoñV. ~Á`mMr JmS>r Am§ÚmnmgyZ H$mgam^a _mJ§ OmD$Z {VQ>çmH$S>§ Vm|S>
H$ê$Z C^r am{hcr. Am§ÚmZ§ _J [aìhg© Q>mHy$Z JmS>r _mJ§ KoVcr Am{U ~Á`mÀ`m ZmH$mcm ZmH$ cmdc§.
JmS>r ~§X Ho$cr.
Va ~Á`m Va~Îma Pmcocm.
""ÌonÝZ EH$moUrg JmR> nS>cr H$m`?''
""AmÎmmM dS>çmdaZ§ gUH$V Jocr.''
""Vocm H$gm ~m|~cm` cmdVmo ~K {VQ²>Q>çmda. _wXZmimV _mÂ`m _mJ§ Z§~amcm hþV.§ _cm åhUmc§
{ZnmUrcm VocmM§ S>~§ AmUm` {ZKmcmo` Am{U JmS>r nwT>§ H$mTy>Z Amc§. _cm g§emod hþVmM. _r ~r
nmR>r_mJZ§ gUŠ`mV Amcmo Va am§S>§M§ S>dadmS>rda {eQ>m ^aV hþV§. _cm ~KyZ PQ>Š`mZ nimc§. OmV`
Hw$R>§? JmdV§` {VQ²>Q>çmda. Vocm H$gm ~m|~cm` cmdVmo ~K hm§.....''
XmoKmM§ ho gJi§ CVacoë`m {eQ>m§Mo n¡go KoV, gwÅ>o n¡go XoV Mmccoc§. Am§ÚmÀ`m JmS>rV AmVm
gJù`m§Zm ~gm`cm OmJm {_imcr. _mJÀ`m grQ>da _§Jr C\©$ _Zrfm XmoÝhr ~mOy§Zr "~mn`m§À`m' _Yr
qMJacr hmoVr, Ia§ {VMr H$m` VH«$ma {XgV ZìhVr.
Am§ÚmZ§ _J ~Á`mÀ`m JmS>rV dmHy$Z ~{KVc§. XmoZ-Mma "{eQ>m' KamV ~gë`mgma»`m AKinKi.
""~Á`m, coH$m EdT>çmM {eQ>m?''
""JmS>r ^am`À`m AmYrM Ë`m am§S>À`mÀ`m nmR>Z§ Amcmo. AmVm {VQ²>Q>çmda OmD$Z VoÀ`m åhmoa§
Z§~a cmdVmo ~K.''
~Á`m _J ñQ>m°nda _mJ§nwT>§ ~KV "Mcm {VÅ>m {VÅ>m' åhUyZ ~m|~ccm. ñQ>m°nda qH$dm AmOy~mOycm
H$mhr hmcMmc Pmcr Zmhr.
""Am§Úm, coH$m Y§Xm Pmcm H$mcM!''
Am§ÚmMr _J H$ir Iwccr.
""Vr ~miy_m_mMr H¥$nm. _r Var S>m`aoŠQ> _wXZmi-AmX_mnya {Q´>nm _maë`m, {Xdg^a hr JXu.
13
JmS>r AmX_mnyacm Jocr Var nmM {_ZQ>m§V \w$c Am{U _wXZmimV cmdcr Var nmM {_{ZQ>mV \w$c!
~miy_m_mMr Am_wem _§Oo Mm§XrM Mm§Xr. Ë`mo nmR>rda Amgë`md _J H$m` nm`Oo Am{U?''
""VwPr Pmcr dmQ>V§ ~oO_r VrZ-Mma hOmamMr?''
""VodT>r Hw$R>cr.... Var {S>Pc
o Q>mHy$Z ~mameo Kacm§ Zoc!§ ''
""AmVm MH$m`M§ Ëdm§S> YwD$Z H$Om©cm.''
""H$Om©M§ H$m` ÝhmB© AmVm. ~gyÚmV ~m|~cV.... amVr AmŠH$m Amcr`m hoid§ mS>rMr. AmO OmVmo
åhUrVr, {_ZË`m H$ê$Z R>oD$Z KoV{c`m.''
AmŠH$mÀ`m AmR>dUrZ§ Am§ÚmMm AmdmO Imcr Amcm. ImOJr, hiwdma Pmcm.
""Am§Úm, coH$m øm JS>~S>rV BgmacmoM! Z§~amcm JmS>r cmdyZ VwÂ`m KamH$S>Z§ OmD$Z Amcmo.
H$m` VwPm S>~m {~~m hm` H$m` åhUyZ.... Va nwT>çmV XodmŠH$m! "Oodm`cm Vy KacmM `oUma hmB©g'
åhUmcr, Am§Úm, c` R>H$cr ~m~m AmŠH$m. Jmc\$mS>§ _yR>_yR>^a AmV Joë`mV, S>moi§ ~m°Q>~m°Q>^a »dm°c
Joë`mV.''
""H$m` H$arc, ~m~mZ§ Amnë`mgmamM Xmê$S>m OmdmB© ~KyZ {Xë`mda? gmgy åhUUmar Vr
_wcH$mMr Q>½Jr. í`mV-{~V gJi§ {dHy$Z Imc§ Am{U amoO AmŠH$m AmVm cmoH$m§À`m ~m§Ymcm hm`.
{VÀ`m {Odmda h|À`m M¡Ý`m. Vo {KaU§ _maV`~r åhU§ {hcm H$dmH$dm.''
Am§ÚmÀ`m nmoQ>mV ^S>H§$ noQ>c§. [añQ>A[a¨JdaM§ hmV H$mTy>Z Ë`mZ§ _wR>r AmdiyZ hcdë`m Am{U
Ë`mÀ`m _ZJQ>mÀ`m {~OmJè`m H$aH$aë`m. _J Vmo Amnë`mdmQ>§ em§V Pmcm.
""AmŠH$mcm {R>CZ KoV{c`m AmO. ^mMm~r hm`. ~miy_m_mÀ`m H$mcÀ`m nagmXmZ {VM§ O§ŠeZ
åhm`manZ H$aVmo ~K. noQ>mcm XmoZ ^mar cwJS>r KoVmo. ^mÀ`mcm H$mnS>§, Vocm IoiU§ nm`Oo.... H$m`
Vo Amnc§, {H$ëcrM§ B_mZ! {KD$`m åhUmcmo, Am{U H$m` nm`Oo gm§J..... VwPm _m_m dmKmdmUr hm`
VwÂ`m _mJ§! nmdUm Amcm Va Vocm~r ^a noamdm H$aVmo, _OoVar AmŠH$mcm Oam gai ~Krc, H$m`
åhUcmg ~Á`m Var nmoarÀ`m OmVrcm XoVmZmM Mm§Jc§ ~KyZ Úmcm nm`Oo ~K, ÝhmB©Va H$m` CnoJ ÝhmB©.
Am{U Am_M§Var H$dm YS> hþV§? Am{U Vr H$dm {`V ~r ÝhmB©, {VMr H$m`gwÕm Amnojm ÝhmB© ~K _mJZ§
~Á`m! KmS> KmS> H$dm H$m` gm§JUma ÝhmB©. ÝhmB©Va Am§Xÿ _mPr gmgy Amer hm` Am{U Ýhdam Vgm
hm`! H$dm H$m` ÝhmB©. {VMm Ord ZwñVm n`ë`mnmg gJim _mÂ`mda hm` ~K.....''
^S>m^S>m Am§Úm ~mocV hmoVm, Am{U "ho H$m` AmO Am§ÚmM§ ZdrZ' åhUyZ ~Á`m hmcë`mgmaIm
Pmcm hmoVm.
14
XmoÝhr _wR>rV pñQ>A[a¨J Yê$Z Am§Úm _J g_moaÀ`m H$mMoVyZ añVm ~Ky cmJcm. añË`mV hadcm.
XmoÝhr JmS>rVë`m "{eQ>m' _KmnmgyZ "Mcm H$s' "Mcm H$s' åhUyZ X_ë`m hmoË`m. _J EH$ Xm§S>Jm
nQ>H$mdmcm, ""Ahmo S>m`dadmc§, Mcm.... nwT>À`m JmS>çm Jmdm` nm`OoV. KamV ÝhmB© Hw$UmÀ`m?''
åhUmcm.
""~a§ Mc ~Á`m, H$m` Hw$R>§ AmaQ>rAmo-{~aQ>rAmo?'' åhUyZ _J Am§Úm Zoh_rMm Pmcm Ë`mZ§ JmS>r
gwê$ Ho$cr. ~Á`mZ§ Amncr. XmoÝhrH$S>§ XmoK§ Ywùim CS>dV gwgmQ> gwQ>co.
Am§ÚmÀ`m gwgmQ>nUmV KamMr, AmŠH$mMr AmoT> hmoVr.
1.5 eãXmW©
dS>mn
: Eg.Q>r.cm n`m©` åhUyZ àdmgr dmhVyH$ H$aUmar `§ÌUm qH$dm ì`dñWm.
Q´>rH$
: Šc¥ßVr, `moOZm.
{eQ>m
: àdmgr.
MQ> {`c
: cdH$a `oB©c.
Zm°_©c
: nyd© nXmcm `oUo.
H$ëcmoQ> H$aUo : X§Jm H$aUo, dQ>mdQ>m gVV ~mocUo.
1.6 ñd`§AÜ``ZmgmR>r àíZmoÎmao
■
XrKm}Îmar àíZ
àíZ : "dS>mn' `m H$WoVrc Am§ÚmMo ì`pŠV{MÌ aoImQ>m.
CÎma : àmñVm{dH$ : {H$aU Jwad ho J«m_rU H$WmH$ma AmhoV. Ë`m§Mr H$Wm EH${dgmì`m eVH$mMo
à{V{Z{YËd H$aVo. "dS>mn' hr H$Wm "lr{cnr' `m H$Wmg§Jh« mVyZ KoVcr Amho. `m H$Wocm amYmZJar,
{ZnmUr, JmaJmoQ>r n[agamMr nmíd©^y_r cm^cocr Amho. dS>mnMm ì`dgm` IoS>çm_Ü`o _moR>çm à_mUmV
gwê$ Pmcm Amho. VgmM Vmo _wXZmi \$mQ>çmdahr gwê$ Amho. dS>mnMm ì`dgm` H$aUmam Am§Úm C\©$ Am§Xÿ
hm `m H$WoMm Zm`H$ Amho. Ë`mÀ`m ~møê$nmMo dU©Z {H$aU Jwad H$arV ZmhrV. Ë`mÀ`m H¥$Vr-CŠVrVyZ
Ë`mÀ`m ñd^mdmda àH$me Q>mH$VmV. Ë`mÀ`m _ZmVrc Am§XmocZo {Q>nVmV.
15
{ddoMZ : Am§Úm C\©$ Am§Xÿ "dS>mn' `m H$WoMm Zm`H$ Amho. {ejUmMr AmdS> Zgë`mZo {ejU
AY©dQ>M amhVo. KaMr n[apñWVr AmoT>J«ñVrMr. dS>rc XméS>o. AmB© H$îQ> H$ê$Z Hw$Qw>§~ MmcdVo.
~mcnUr _wcm§da Mm§Jco g§ñH$ma ìhmdo cmJVmV. na§Vw _wcm§da ào_ AgyZhr Ë`m§À`mgmR>r {Vcm doi XoVm
`oV Zmhr. _moR>r ~hrU g_§Og, A~moc, {VMo c½Z d{S>cm§Zr XméS>çmer cmdyZ {Xcoco AgVo. Am§ÚmMm
H$c chmZnUmnmgyZ CZmS>Š`m H$aÊ`mH$S>o Agmdm.
Am§Úm WmoS>m _moR>m Pmë`mda JmdmVrc am_m amUoÀ`m Q´>H$da pŠcZa åhUyZ éOy hmoVmo. nwT>o Q´>H$
Mmcdm`cm {eH$Vmo Am{U S´>m`ìha åhUyZ H$m_ H$ê$ cmJVmo. am_m amUoÀ`m _§Jrcm pñQ>A[a¨J didVm
didVm ào_mMo YS>o XoD$ cmJVmo. am_m amUo H$Om©ghrV Q´>H$ {dH$Vmo. cm§~ O`qgJnyamH$S>o _§JrMo c½Z
cmdyZ XoVmo. am_mZo Ë`mÀ`mnwaVm àíZ gmoS>dcm Agcm Var Am§Úm d _§Jr Amnco ào_ {dgê$ eH$coco
ZmhrV. _§Jr C\©$ _Zrfmcm Orn_Ü`o OmJm H$ê$Z XoVmo. {VMr N>~r AmaemV {\$Šg H$ê$Z KoVmo. {VÀ`m
S>mù
o `mcm S>mi
o m {^S>dVmM Vrhr Amnë`m doUrMm "Jm|S>m' KmoiVo. "À`modrg {eQ>m' AgÊ`mÀ`m
AmZ§Xm~amo~a _ZrfmMo {XgUo Ë`mcm A{YH$M CËgm{hV H$aVo. JmS>r \o$H$V Vmo _wXZmiH$S>o {ZKVmo Vo
_ZmV nwT>rc ñdßZ a§JdrV. Mm¡Iya CYiUmè`m KmoS>çmda AmnU ~gcmo AmhmoV Am{U Amnë`m nmR>rer
cmc~w§X _§Jr. Ago Agco Var _§Jr _YrM H$er H$m` åhm`macm Amcr? hm àíZ Ë`mcm AñdñW H$arV
amhVmo. Z§Va Amnë`m dmJÊ`m_wio KaÀ`m§Zm Pmcocm Ìmghr Ë`mcm AmR>dVmo. à`ËZnyd©H$ _ZrfmMm
{dMma Vmo ~mOycm H$aVmo Am{U Ë`mV `eñdrhr hmoVmo.
AmB©-d{S>cm§Mo N>Ì hanVo. Ë`mMo c½Zhr hmoVo. XmoZ _wco hmoVmV. Am§Úm AmVm _mJm©cm cmJcm
Amho. Ë`mcmhr Xmê$Mo ì`gZ AgVo. Vo Ë`mZo H$mhr _{hÝ`mnydu à`ËZnyd©H$ gmoS>co Amho. ñdV:Mr
goH§$S>h±S> Orn Ë`mÀ`mOdi Amho. Vr KoÊ`mgmR>r Ë`mZo nVg§ñWoMo H$O© H$mT>co Amho. H$Om©Mm hßVm
Am{U KaIM© MmcÊ`mEdT>m ì`dgm` hmoVmo Amho. ~ao Mmcco Agë`mZo Am§Úmhr IwerV Amho. Am{W©H$
{dd§MZm Ë`mcm N>iV Zmhr. BVa dS>mndmë`mda Ë`mMm dMH$ Amho.
~{hUrcm gmgar hmoUmam Ìmg, OmM Ë`mcm Xþ:Ir H$aVmo. n[apñWVr Zgë`mZo Ë`mcmhr AmVmn`ªV
{VÀ`mgmR>r H$mhr H$aVm Amcoco ZgVo. Am{U g_§Og XodmŠH$mcmhr Amnë`m ^mdmcm Ìmg Úmdm Ago
H$Yr dmQ>coco Zmhr. _mhoar gmgaÀ`m _mUgm{df`rÀ`m H$mJmiçm H$Yrhr Ho$coë`m ZmhrV. {Z_yQ>nUo
gd© Ìmg Vr ghZ H$arV amhVo. AmO _mhoar Amcr Amho, {VMo Am§Úmda (^mdmda) Agcoco ào_ A~moc
Amho. ho Vmo OmUyZ Amho. Ë`mMohr {VÀ`mda ào_ Amho. _mhoar Amcoë`m ~{hUrcm Ë`mZo amhÊ`mg
gm§{JVco Amho.
AmX_mnyaÀ`m ~miy_m_mÀ`m Xe©Zmcm Am_mdñ`oÀ`m {Xder ^m{dH$m§Mr JXu cmoQ>Vo. Am§Úm
{Xdg^a AmX_mnyaMo dS>mn H$aVmo. gd© IM© dOm OmVm hOma ~mameo én`o Ë`mcm {_imco AmhoV.
~miy_m_mÀ`m H¥$noZo {_imcoë`m n¡emVyZ Amnë`m ~{hUrMo O§ŠeZ åhm`manZ H$aÊ`mMo Vmo R>a{dVmo.
~{hUrcm XmoZ cwJS>r, ^mÀ`mcm H$nS>o d {H$ëcrMo {d_mZ, nmdUm Amcm Va Ë`mcmhr H$nS>o Vmo KoUma
16
AgVmo. Ë`m_wio ~{hUrcm gmgar WmoS>oVar gwI {_ioc Ago Ë`mcm dmQ>Vo. Amnë`m _ZmVrc hr JmoîQ>
Vmo ~Á`mOdi ~mocVmo. Ë`mMo ^S>m^S>m ~mocUo EoHy$Z ~Á`mhr hocmdyZ OmVmo. Am§ÚmÀ`m A§V:H$aUmVrc
~{hUr{df`rMo ào_, {VMr Ë`mcm dmQ>Umar H$miOr àH$Q> hmoVo. gH$mir KamVyZ ~mhoa nS>VmZm "VwPm
_m_m dmKmdmUr hm` VwÁ`m_mJ§!' Ago ^mÀ`mcm åhQ>coco AgVo. Am§Úmcm KamMr AmoT> cmJcr Amho.
~Á`mcm Ë`mZo AmaQ>rAmoÀ`m g§X^m©V {dMmacoco AgVo. nwT>Mm _mJ© {ZYm}H$ Agë`mMr ImÌr hmoVo.
Ë`mÀ`m _ZmÀ`m doJmZo JmS>rhr niVo Amho. Kar OmdyZ ~{hUrgmo~V OodU. nmìhUm Amcm Va Ë`mMmhr
nmhþUMma Ë`mcm H$am`Mm Amho. gdmªZm gwIr, AmZ§XrV ~KÊ`mMr Ë`mMr Am§V[aH$ AmoT>, BÀN>m BWo
àH$Q>Vo.
Amnë`mM ZmXmV doJmZo JmS>r MmcdV Agcoë`m Am§Úmcm nwT>o H$m` dmTy>Z R>odco Amho ho AkmV
Amho. Ü`mZr_Zr ZgVmZm AMmZH$ _hmamîQ´´> emgZmMr ñŠdm°S>Mr JmS>r H$mi hmoD$Z g_moa H$mQ>H$moZmV
C^r amhVo. Vmo gd© H$m¡eë`nUmcm cmdyZ doJmVcr JmS>r Wm§~dVmo. gw_moVyZ CVacocm ñ¹$m°S>hr H$mim
Hw$iHw$irV Amho. hmM Hw$é§XdmS>H$a Agmdm. Ë`mcm nm{hë`mda Am§ÚmÀ`m öX`mMm R>moH$m MwH$Vmo.
Hw$é§XdmS>H$a Jw_uMr ^mfm H$arV Am§Úmcm Om~ {dMmê$ cmJVmo. Ë`mÀ`m ~mocÊ`mÀ`m d_u KmdmZ§ Am§Úm
_UH$m _moS>coë`m gmnmgmaIm D$ar \w$Q>Vmo. ñŠdm°S>Zo X§S>mMm {Xcocm cmc a§JmMm _o_mo KoD$Z JmS>r gwê$
H$aVmo. Vemhr n[apñWVrV Amnë`m nmR>monmR> Z§~amcm JmS>r cmdcoë`m coQ²>gMm {dMma Ë`mÀ`m _ZmV
`oVmo. `oWo Amnë`m ì`dgm`~§Yyda Amnë`mgmaIr doi `ody Z`o hrM ^mdZm Amho.
AMmZH$ KS>coë`m `m KQ>ZoZo Ë`mMo S>moHo$ ~Yra hmodyZ OmVo. {dMma H$ê$Z S>moŠ`mMm ^wJm hmoD$Z
OmVmo. n¡go ^am`Mo H$go? ^aco ZmhrV Va VrZ _{hZo JmS>r gñn|S>- KaIM©, JmS>rMm hßVm ^am`Mm
H$gm? AZoH$ àíZ Am§XÿÀ`m _ZmV aQ>aQ>V amhVmV. qMVm, H$miOr Am{U amJmZo Ë`mMm Ord doS>mdVmo.
gmamgma {ddoH$~wÕr g§nyZ Jocr Amho. H$m` H$amdoÀ`m {dd§MZoVyZ amÌrnwaVm Vmo _mJ© emoYVmo. ^anya Xmê$
{nVmo. gJim amJ S>moŠ`mV MT>Vmo. ñQ>±S>_Ü`o ImH$s dXu {XgVmM Ë`mMo Vm|S> ZaH$ hmoVo. KarmAmë`mdahr
Vmo ^mÀ`mcm _maVmo. nmìhÊ`mcm dmQ>oc Vgo ~mocVmo. Ë`mMr JMm§S>r YaVmo. Á`m JmoîQ>r H$am`cm ZH$mo
Ë`mM gd© Ë`mÀ`mH$Sy>Z hmoV amhVmV. AmnU H$m` H$aVmo Amho `mMo ^mZ Ë`mcm am{hcoco Zmhr.m~{hUrcm
gwIr H$aÊ`mMr ñdßZ nmhUmam Am§Úm ñdV:À`m H¥$VrZo Am{U CŠVrZo {Vcm A{YH$M Xþ:Ir H$aVmo.
g_mamon : ^mÀ`mda, ~{hUrda ào_ H$aUmam, nmoQ>mnmÊ`mgmR>r dS>mnMm Y§Xm H$aUmam, VéUnUr
_§Jrda ào_ H$aUmam, Vo ào_ _ZmV VgoM {Od§V R>odcocm, _§Jr JmS>rV ~gë`mda YrQ>nUo AmaemVyZ
{VÀ`m S>moù`mcm S>moim {^S>dUmam, jUH$mc ñdßZa§OZmV a_cocm, Vr EH$Q>rM _mhoar H$m Amcr
`m{df`r AñdñW Pmcocm, Amnë`m dmJÊ`m_wio KaÀ`m§Zm Pmcocm Ìmg AmR>dyZ dV©_mZmV Amcocm,
WmoS>m {_ñH$sc, ~miy_m_m {df`r lÕm Agcocm, ~Á`mOdi Amnco ~{hUr{df`rMo ào_ ì`ŠV
H$aUmam, Ë`mÀ`mOdi _Z _moH$io H$aUmam, nU n[apñWVrg_moa Zm_mohaU Pmcocm Am§Úm coIH$ `m
H$WoV gmH$maVmV. Am§Úm "dS>mn'Mm Y§Xm H$aUmè`m VéUm§Mo à{V{ZYrËd H$aVmo.
17
■
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. Am§ÚmÀ`m Img XmoñVmMo Zm§d {chm.
(A) ~Á`m
(~) am_Á`m
(H$) {edm
(S) a§½`m.
2. Am§ÚmÀ`m ~{hUrMo Zm§d {chm.
(A) amOmŠH$m
(~) gOmŠH$m
(H$) XodmŠH$m
(S>) ~mù`mŠH$m.
3. Am§ÚmÀ`m ~{hUrcm H$moUË`m JmdmV {Xcoco Amho?
(A) _wXZmi
(~) gmdS>}
(H$) hoi§dmS>r
(S>) S>dadmS>r.
4. _wXZmiÀ`m A{cH$S>À`m KmQ>mMo Zmd {chm.
(A) J¡~r KmQ>
(~) \$m|S>m KmQ> (H$) Am§~m KmQ>
(S>) I§~mQ>H$s KmQ>.
CÎmao : (1) ~Á`m, (2) XodmŠH$m, (3) hoi§dmS>r, (4) J¡~r KmQ>.
1.7 ñd`§ AÜ``Z àíZ
■
XrKm}Îmar àíZ
❍
■
{H$aU Jwad `m§À`m H$WoMo ^mfm{deof g{dñVa {chm.
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. Am§ÚmMr _wco H$moUVm Ioi IoiVmV?
(A) Mmoa-{enmB© (~) AmaQ>rAmo-AmaQ>rAmo
(H$) H$~È>r
(S) {H«$Ho$Q>.
2. dS>mn hr H$Wm H$moUË`m H$Wmg§J«hmVyZ KoVcr Amho?
(A) lr{cnr
(~) hm Ioi gmdë`m§Mm (H$) {OÌm~
(S>) dS>mn.
3. Am§ÚmÀ`m Orn_Ü`o {H$Vr {eQ>m ~gë`m hmoË`m?
(A) ~mdrg
(~) gmoim
(H$) ghm
(S>) À`modrg.
4. {edm H$moir H$moUË`m JmdMm Amho?
(A) Z§Xdmi
(~) _wXZmi \$mQ>m (H$) Hw§$Jmd
(S>) _wXZmi.
18
1.8 g_mamon
"dS>mn' `m H$WoV {dZm nadmZm dS>mn H$aUmè`m Am§Úm ZmdmÀ`m EH$m `wdH$mMo {MÌU `oVo.
Am§ÚmÀ`m _ZmV ~{hUr{df`r AgUmao ào_ {XgVo. {Vcm gmgar gwI {_imdo Aer Ë`mMr _Zmo_Z
AgUmar BÀN>m Vmo ~Á`mOdi ~mocyZ XmIdVmo. Ë`mMr hr BÀN>m ~miy_m_mÀ`m H¥$no_wio nyU© hmoUma
AgVo. ~{hUrMo O§ŠeZ åhm`manZ H$aÊ`mMo ñdßZ Camer ~miJUmè`m Am§Úmcm AmOhr Mmodrg {eQ>m
{_imë`m AmhoV. gwI AmZ§XmÀ`m {eIamda Agcoë`m Am§Úmcm _hmamîQ´> emgZmMr ñŠdm°S>Mr JmS>r
A§XmOo nmM hOmamMm X§S> AmH$mê$Z ^wB©gnmQ> H$ê$Z Q>mH$Vo. AmoT>J«ñVrÀ`m n[apñWVrVhr à`ËZny©H$ Xmê$
gmoS>cocm hm ~oH$ma VéU nVg§ñWoMo H$O© H$mT>Vmo. goH§$S>h±S> Orn IaoXr H$aVmo. g§gma MmcdVmo. hßVo
\o$S>V AgVmo. na§Vw n¡emÀ`m A^mdr Ë`mcm "dS>mn' H$aÊ`mMm nadmZm H$mT>Vm Amcocm Zmhr. JmS>r
H$mir-{ndir Z Pmë`m_wio Ë`mÀ`mda hr doi Amcr Amho. An_m{ZV Pmcoë`m Ë`mcm ñdV:Mm Am{U
gJù`m ImH$s dXuMmM amJ `oD$ cmJVmo. Xmê$ {nVmo. ñQ>±S>da V_mem H$aVmo. Kar Amë`mda ^mÀ`mcm
_maVmo. nmìhÊ`mcm ~mocVmo. EH$àH$mao ~{hUrÀ`m A{YH$À`m ÌmgmcmM H$maU hmoVmo.
{H$aU Jwadm§Zr N>moQ>çm N>moQ>çm KQ>Zm-àg§JmVyZ ~marH$-gmarH$ Vnerc {Q>nV H$Wm a§J{dcr
Amho. nU Ho$di {H$ñgo~mO Ho$cocr Zmhr. V¥Vr` nwéfr {ZdoXZmVyZ gmH$macoë`m `m H$WoVrc {ZdoXH$
AmË_r`VoZo {ZdoXZ H$aVmo, åhUÊ`mnojm H$WZ H$aVmo. àË`oH$doir Vmo Ë`mÀ`mg_doV Amho. {ZdoXZmVco
ZmQ>ç IwcdV ZoUmar ^mfm amoIR>moH$, WoQ> Amho. {_ñH$sc Amho. àmXo{eH$VoMo a§Jê$n KoD$Z Amcocr
Amho. n„oXma dmŠ`m§À`m Agcoë`m ^mfocm Ac§H$m[aH$VoMm gmog Amho. Vr H$mì`mË_ Amho. qMVZerc
Amho. Vr Ho$di _Zmoa§OZ H$arV Zmhr. Va g_H$mcrZ àíZm§Zm H$doV KoVo. H$îQ>H$è`m§À`m OJÊ`mÀ`m
_yc^yVVocmM hmV KmcVo.
1.9 dmMZ
(A) ì`§H$Q>e
o _mS>Ji
y H$am§Mr "gpìh©g_moQ>ma' hr H$Wm.
(~) _hmXod _moao `m§Mr "EH$mo{Ugmdr OmV' hr H$mX§~ar.
(H$) _hmXod _moao `m§À`m "{MVmH$' H$Wmg§Jh« mVrc "Y§Xm' hr H$Wm.
1.10 CnH«$_
Vw_À`m n[agamVrc EImÚm "dS>mn'dmë`mMr _wcmIV ¿`m.
❒❒❒
19
KQ>H$ 1.2
_mPm {da§Jwim
`ed§Vamd MìhmU
1.1 C{ÔîQ>o
`m KQ>H$mMo AÜ``Z Ho$ë`m_wio Amnë`mcm 1.
`ed§Vamd MìhmUm§À`m ì`pŠV_ÎdmVrc H$mhr n¡cy§Mm n[aM` hmoB©c.
2.
`ed§Vamd MìhmUm§À`m ^mfme¡crMm n[aM` hmoB©c.
3.
_mUgm§À`m OrdZmV gm{hË`, ZmQ>H$, g§JrV, {MÌH$cm AmXr H$cm§Mo Agcoco _hÎd
cjmV `oB©c.
1.2 àmñVm{dH$
^mfU hr EH$ H$cm Amho. hr gdmªZm gmÜ` hmoVoM Ago Zmhr. dŠVm KS>Ê`mgmR>r dmMZ, _ZZ,
qMVZ, AZw^d `mMr Amdí`H$Vm AgVo. CËH¥$îQ> ^mfUo EoH$Ê`m~amo~a Ë`mMo ^mfoda à^wËd hdo. Ë`mMo
ì`pŠV_Îd hOaO~m~r hdo. ^mfU hr AmË_{ZîR> H$cm Agë`m_wio Ë`mVyZ dŠË`mÀ`m ì`pŠV_ÎdmMr
d¡{eîQ>ço cjmV `oVmV.
^mfU hr c{cV {Z~§Ymcm Odi OmUmam H$cmàH$ma Amho. {df`mcm Yê$Z _wŠV qMVZ Ë`mVyZ
ì`ŠV hmoV AgVo. ^mfUmV lmoË`m§er gmYcocm WoQ> g§dmX AgVmo. {hVJwO AgVo. Ë`m_wio g_moarc
lmoË`m§Zm Jw§JdyZ R>odÊ`mMo H$m¡eë` dŠË`mOdi Agm`cm hdo. ì`ŠVr {VVŠ`m àH¥$Vr `m Ý`m`mZo,
àË`oH$ dŠË`mMo A{^ì`ŠVrMo ñdV§Ì Ago d¡{eîQ>ç AgVo. Ë`mÀ`m ^mfUmVyZ Ë`mMm {dÚmì`mg§J,
{dMma g_OVmo. ^mfUH$m¡eë` cjmV `oVo. AmMm`© AÌo, nw.c. Xoenm§S>o, àmMm`© {edmOramd ^mogco,
àmMm`© am_ eodmiH$a AmXtMo ^mfUH$m¡eë` gd©lwV Amho. `ed§Vamd MìhmU ho hr Ë`m§À`mn¡H$sM
EH$ hmoV. `ed§Vamd MìhmU `m§Zr doJdoJiçm {df`mda {Xcoë`m ^mfUm§Mm g§J«h "gømÐrMo dmao'
`m J«§WmV EH${ÌV Amho. Ë`mVyZ "_mPm {da§Jwim' hm coI (IaoVa AmH$medmUrdarc ^mfU) KoVcm
Amho.
20
1.3 coIH$ n[aM`
n
`ed§Vamd MìhmU (1913-1984)
12 _mM©, 1913 amoOr XodamîQ´>o `oWo OÝ_. dS>rc ~id§Vamd Va AmB© {dR>m~mB©. d{S>cm§Mr
~o{c\$Mr ZmoH$ar, 1917 _Ü`o ßcoJÀ`m gmWrV d{S>cm§Mo {ZYZ. emco` {ejU KoVmZm 26 OmZodmar
1932 amoOr H$amS> hm`ñHy$c àm§JUmVë`m PmS>mda {Va§Jm cmdë`m_wio 18 _{hÝ`m§Mr gŠV_Owar.
amOmam_ H$m°coO, H$moëhmnya `oWo ~r. E., nwUo `oWo Ec.Ec. ~r. nyU©. 1946 _Ü`o H$amS> _VXmag§KmVyZ
{ZdSy>Z Amco. ñdV§Ì _hmamîQ´>mMo _w»`_§Ìr ~Zco.
"H¥$îUmH$mR>' (1984) ho AmË_M[aÌ, "F$UmZw~Y§ ' (1975) hm coIg§Jh« à{gÕ. "{edZoarÀ`m
Zm¡~Vr' (1961), "gømÐrMo dmao' (1962), "`wJm§Va' (1970), "^y{_H$m' (1979) Am{U
"{d{Y_§S>imVrc {ZdS>H$ ^mfUo 1946 Vo 62, I§S>-1' (1989) ho ^mfUg§Jh« à{gÕ. "{dXoeXe©Z'
(1988) d "{da§Ji
w m' (1977) ho nÌg§Jh« à{gÕ.
1.4 {df` {ddoMZ
`ed§Vamdm§Mo ì`pŠV_Îd ~hþAm`m_r Amho. CËH¥$îQ> g§gXnQy> åhUyZ AmnU Ë`m§Zm AmoiIVmo.
XoemÀ`m ñdmV§Í`MidirV gh^mJr Pmcoë`m `ed§Vamdm§Zr _hmamîQ´>mÀ`m _w»`_§ÌrnXmnmgyZ XoemMo
g§ajU_§Ìr, Cnn§VàYmZ Aer AZoH$ nXo g_W©nUo ^yf{dcr. _amR>r ^mfoda ào_ Agcoë`m `ed§Vamdm§Mm
qnS> a{gH$ à{V^md§VmMm hmoVm. amOH$maUmÀ`m ì`ñVVoVhr Ë`m§Zr Vmo Oncm, Omonmgcm. {d{dY
{df`mdarc nwñVH$m§À`m dmMZmVyZ Ë`m§Mo ì`pŠV_Îd g§nÞ hmoV Joco.
`ed§Vamd MìhmU `m§Zr "_mPm {da§Jwim' `m {df`mda Ho$coë`m ^mfUmVrc {dMmamVyZ Ë`m§Mm
{dÚmì`mg§J g_OVmo. H$moUË`mhr {df`mda Vo Aä`mgnyU© ~mocV. nmëhminyd©H$ ~mocUo Ë`m§Zm AmdS>V
Zgo. Ë`m§Mo "_mPm {da§Jwim' ho ^mfU Aënmjar Amho. AmH$f©H$ gwadmV Am{U ZmQ>çnyU© eodQ> ho
Ë`m§À`m ^mfUmMo d¡{eîQ>ç R>aVo. `ed§Vamd ~mocVmV Vo Am§V[aH$ C_uVyZ! Ë`m_wio Ë`m§Mo ^mfU
cm{cË`nyU© AgVo. {df`mMr _m§S>Ur H$aVmZm `mo½`, C{MV AemM ÑîQ>m§Vm§Mr, à{V_m-àVrH$m§Mr Vo
noaUr H$aVmV. em§VnUo ~mocV Agco Var Ë`mV Amdí`H$ VodT>r {dZmoXmMr Pmcahr Ago. Ë`m§Mo ^mfU
H$Yrhr éj, H§$Q>midmUo Pmco Zmhr. Ë`mMo àË`§Va "_mPm {da§Jwim' ho ^mfU AmUyZ XoVo.
1.4.1 Ame`
ì`ŠVr {VVŠ`m àH¥$Vr `m Ý`m`mZo ì`pŠVnaËdo {da§Jwù`mg§X^m©Vrc ÑpîQ>H$moZhr doJdoJio Agy
eH$VmV. amoOÀ`m YH$mYH$sÀ`m OrdZmV _mUgmcm H$mhr {dgmì`mMo jU {_iVmV. Ë`m {dgmì`mÀ`m
21
jUr _mUgmcm OrdZmVrc AmR>dUr AmR>dmì`mem dmQ>VmV. VmoM Ë`mMm {da§Jwim AgVmo. Vmo {da§Jwim
Ë`mcm OrdZmVrc CÀM àVrMm AmZ§X {_idyZ XoVmo.
"_mPm {da§Jwim' `m {df`mda ~mocVmZm amOH$maUmV O~m~XmarMo H$m_ H$aUmè`m `ed§Vamdm§Zr
ñdV:H$S>o {VèhmB©VmÀ`m ZOaoZo nm{hco Amho. ñdV:Mm emoY KoÊ`mMm à`ËZ Ho$cm Amho. Ë`mVyZ Ë`m§À`m
ÑîQ>rnwT>o Oo Ë`m§À`m Am`wî`mVrc {da§Jwù`mMo jU Amco Vo jU lmoË`m§n`ªV nmohM{dco AmhoV. Á`m
JmoîQ>r H$aÊ`mMr BÀN>m Amho, Ë`m JmoîQ>r ì`ñV OrdZm_wio Vo H$ê$ eH$coco ZmhrV. Ë`m{df`r Ë`m§Zm
I§Vhr dmQ>Vo Amho. Ë`m§Mm ÑpîQ>H$moU gH$mamË_H$ Amho.
AmR>dUtÀ`m JwhoV {eaVmZm Ë`m§Zm àW_ AmR>dVo Vo H$èhmS>. `m Jmdm_Ü`o `ed§Vamdm§Mo dmT>Uo,
IoiUo Pmco; Ë`m§À`m ì`pŠV_ÎdmMr OS>U-KS>U Pmcr; åhUyZ H$èhmS>cm Vo "_mPm Jmd' Ago
g§~moYVmV. VoWrc àr{Vg§J_mda OmdyZ H$mhr H$mi {Zdm§V Kmc{dUo `ed§Vamdm§Zm AmdS>Vo. Ver g§Yr
{_imcr H$s Vo g§J_mda OmD$Z `oVmV. VoWo Joco H$s Ë`m§Zm AmR>dVmV Hw$Qw>§{~`m§g_doV Kmc{dcoco
{Xdg. Ë`m§Mm cm^cocm ào_i ghdmg. WH$coë`m _Zmcm Cëhm{gV H$aÊ`mMo gm_Ï`© Hw$Qw>§{~`m§À`m
ào_i ghdmgmV AgVo, hr Ë`m§Mr AZw^yVr Amho. Ë`m_wio Ë`m§Zm doi {_imcm H$s Hw$Qw>§~mVrc
_§S>ir_Ü`o ~gyZ hmñ`{dZmoX, JßnmJmoîQ>r H$arV H$mhr H$mi Kmc{dUo AmdS>Vo. Vmo Ë`m§Mm EH$ AmdS>Vm
{da§Jwim Amho.
emioV AgVmZm, VéUnUr amOH$s` MidirV ì`ñV AgVmZmhr Ë`m§À`mVrc à{V^md§V OmJm
hmoVm. Ë`m§Zm Á`m H$mì`H$ënZm gyMV, Ë`m Vo H$mJXmda CVadV AgV. Ë`mVyZM Ë`m§Mm gm{hpË`H$ qnS>
KS>V Jocm.
VéU d`mnmgyZ Ë`m§Zm dmMZmMr JmoS>r cmJcr. gm{hË`dmMZmMr AmdS> CÎmamoÎma dmT>V Jocr.
gm{hË`mÀ`m OmoS>rZo AÝ` {df`mVrc kmZ {_i{dÊ`mgmR>r J«§Whr Vo dmMV Joco, Ago Agco Var Ë`m§Zm
gm{hË`mMr {deof AmdS> hmoVr. doi {_ioc Voìhm Ë`m§Zr dmMZ Ho$co. lr. Im§S>oH$am§À`m ^mdZmàYmZ
H$mX§~è`m Am{U lr. \$S>Ho$ `m§À`m àU`àYmZ H$Wm OodT>çm CËgwH$VoZo Ë`m§Zr dmMë`m hmoË`m VodT>çmM
^m{dH$ _ZmZo g§V kmZoídam§À`m dmL²>_`mVrc JmoS>dm MmIcm hmoVm. _°pŠP_ Jm°H$s© `m§Mr "AmB©' hr
H$mX§~ar dmMVmZm öX`mV Pmcocr H$mcdmH$mcdhr Vo gm§JVmV. Aja gm{hË`mÀ`m dmMZmZo AmnU
Amnco ñdËd jU^a {dgê$Z OmVmo Agm Ë`m§Mm "ñd' AZw^d `oWo gm§JVmV. Agm ñdËd (_r_mPonU) {dgaÊ`mMm ñdJu` AmZ§XmMm jU Ë`m§Zr doéiMr H¡$cmgcoUr nmhVmZmhr AZw^dcm hmoVm
Am{U åhUyZM Vo åhUVmV, ""AmOH$mcÀ`m YH$mYH$sÀ`m OrdZmV, ì`ŠVtÀ`m Am`wî`mV Agm jU
`oUo hmM Ë`mcm cm^Umam Iam {da§Jwim hmo`.''
`ed§Vamd MìhmUm§Zm g_mOmV, a{gH$ g_wXm`m_Ü`o ~gyZ ZmQ>H$ nhm`cm, cmoH$ZmQ>çmMr _m¡O
cwQ>m`cm AmdS>Vo. Hw$ñË`m§Mr aUYw_mir AdcmoH$Z H$aÊ`mVrc _m¡O Agmo H$s {H«$Ho$Q>Mr Q>oñQ> _°M
22
nmhÊ`mV X§J hmoUo Agmo; Ë`mV `ed§Vamd a_VmV. Ë`m§Zm ZmQ>Ho$ nhm`cm AmdS>VmV. Ë`m§Zm
~mcJ§Ydm©Mr OwZr JmUr ZwgVr AmR>dcr Var Ë`m§À`m JmoS> ñ_¥Vr MmidVmV. Ë`m§Zm Ho$edamd XmVo
`m§À`mgma»`m ZQ>loîR>m§À`m A{^Z` H$m¡eë`m~amo~a OwÝ`m ^aXma ZmQ>H$m§À`m AmR>dUrhr gwIX AZw^d
XodyZ OmVmV. ~S>o Jwcm_ A{cIm±, n§. ^r_goZ Omoer, {ham~mB© ~S>moXoH$a `m§À`mgma»`m§Mo Jm`Z EoH$Uo
hm `ed§Vamdm§Zm OrdZmVrc AmZ§XmMm CÀMm§H$ dmQ>Vmo.
dmT>Ë`m d`mVhr ZmQ>ç, Jm`Z, dmMZ `m{df`rMr AmdS> H$_r Pmcocr Zmhr. Ë`m§Zm nmhÊ`mMr
hm¡g Amho. EImÚm g§Ü`mH$mir {_Ìm§~amo~a _ZgmoŠV Jßnm _mam`À`m AgVmV. H$m_mÀ`m ì`ñVVo_wio
ho gwImMo jU, {dlm§VrMo jU Xÿa OmVmV `mMr I§Vhr Vo ~mocyZ XmI{dVmV.
Ë`m§Zm H$mhr {df`m§Mm Vnercdma Aä`mg H$amdmgm dmQ>Vmo. Ë`mH$[aVm Ë`m§Zr Ë`m {df`m§darc
_hÎdmMr nwñVHo$hr O_m Ho$cr AmhoV; na§Vw Vr dmMÊ`mgmR>r Ë`m§Zm doiM CncãY hmoD$ eH$V Zmhr.
Ë`m_wio Oo jU dmQ>çmcm `oVmV Ë`m jUr Vr nwñVHo$ H$moUË`m H«$_mZo dmMm`Mr `m{df`rÀ`m `moOZm
_ZmV AmIUo EdT>mM {da§Jwim am{hcm Agë`mMo Vo gm§JVmV.
`m{Z{_ÎmmZo gm{hË`, g§JrV, ZmQ>H$, {MÌH$cm ømgma»`m H$cm§Zr _mUgmMo OrdZ g_¥Õ,
gwg§ñH¥$V ~Z{dco Amho. ñdV:À`m OrdZmH$S>o diyZ nmhVmZm Amnco OrdZ g_¥Õ, gwg§ñH¥$V ~Zë`mMr
OmUrd Ë`m§Zm Pmcr Amho.
Amnë`m OrdZmVrc H$Qy> dmñVd nocÊ`mgmR>r _mUgmÀ`m {R>H$mUr {dZmoXr d¥Îmr Agm`cm hdr.
Ë`mM~amo~a J§^ra JmoîQ>tH$S>o pñ_V dXZmZo nmhÊ`mgmR>r gmoerH$nUm Agm`cm hdm. Zì`mMm emoY
¿`mdm. Oo gmnS>co Ë`mV ag ¿`mdm. Ë`m_wio AmnU Iè`m AWm©Zo OrdZ OJcmo Ago åhUVm `oB©c,
Ago Ë`m§Mo åhUUo Amho.
OwÝ`mnmgyZ ~moY Am{U Zì`mMm emoY KoV OmUmè`m _mZdr OrdZàdmhmV àdmhn{VV Z ~ZVm
gwOmUnUo _mJ© AmH«${_V OmÊ`mMm d OJÊ`mMm AmZ§X cwQ>Ê`mMm EH$ N>moQ>mgm AmXe© Ë`m§Zr
Amnë`mnwT>o R>odcm Amho. VmoM Ë`m§Mm Iam {da§Jwim Amho.
1.4.2 ì`pŠV{MÌU
^mfU hr AmË_{ZîR> H$cm Agë`m_wio Ë`mV "_r'cm _hÎd AgVo. VmoM Zm`H$ AgVmo.
^mfUmVyZ Ë`mÀ`m ì`pŠV_ÎdmMm n[aM` hmoV AgVmo. c{cV gm{hË` Agmo, {Z~§Y Agmo H$s ^mfU,
Añgc à{V^md§VmÀ`m coIUr, dmUrVyZ Ë`mMr A{^OmV à{V^m àË``mcm `oV AgVo. `ed§Vamdm§Mo
H$amS> Am{U {VWcm {ZgJ© `m§À`mda {ZVm§V ào_ hmoVo. Ë`m§À`m R>m`r Hw$Qw>§~dËgcVm hmoVr. YH$mYH$sÀ`m
amOH$maUmÀ`m doT>çmVyZ jU^a {_imcocm doi Ë`m§Zm Amnë`m Hw$Qw>§{~`m§gmo~V, {_Ìm§gmo~V, dmMZmV,
23
Mm§Jcr ZmQ>Ho$ nmhÊ`mV, JmUo EoH$Ê`mV qH$dm àr{Vg§J_mda ~gÊ`mV Kmcdmdmgm dmQ>Vmo. Ë`mdê$Z
Ë`m§Mo g§doXZj_, a{gH$, ^mdZm§Zm OnUmao _Z àË``mcm `oVo. Ë`m§À`m {R>H$mUMr d¡Mm[aH$ C§Mr
àË``mcm `oVo. `ed§Vamdm§À`m ^mfUmVyZ Ë`m§À`m {dnwc, Mm¡\o$a {dÚmì`mg§JmMm lmoË`m§Zm n[aM` hmoD$Z
OmVmo. Ë`m§À`mVrc A{^OmV a{gH$Vm àË``mcm `oVo. ^mfUmÀ`m AmoKmV Ë`m§Mr gm{hË`, ZmQ>H§$,
g§JrV, {MÌH$cm `m{df`rMr _Vo ghOVoZo ì`ŠV hmoVmV. A{^éMrg§nÞ Agcoco `ed§Vamdm§Mo
ì`pŠV_Îd a{gH$Vo~amo~a d¡Mm[aH$Vocmhr àmYmÝ` XoVo.
1.4.3 A{^ì`ŠVr
^mfU hr AmË_{ZîR> H$cm Agë`m_wio ^mfUmVrc {ZdoXZ qH$dm H$WZ àW_ nwéfr AgVo. `mV
{ZdoXH$mMm lmoË`mer WoQ> g§dmX KS>V AgVmo. Ë`m_wio Ë`mÀ`m {ZdoXZmV g_moarc lmoË`mcm Jw§JdyZ
R>odÊ`mMo H$m¡eë` Agm`cm hdo. `ed§Vamd MìhmUm§À`m ~mocÊ`mV lmoË`m§Zm Jw§JdyZ R>odÊ`mMo H$m¡eë`
Amho. Vo ^mfUmMr gwadmV AmH$f©H$ nÕVrZo H$aVmV, Vgm eodQ>hr. ^mfUmV Hw$R>ohr nmëhmi `ody XoV
Zgë`mZo Ë`m§Mo ^mfU AmIrd-aoIrd AgVo.
1.4.4 ^mfm{deof
^mfm ho g§dmXmMo àYmZ _mÜ`_ Amho. ^mfoVyZ {dMma-^mdZm, {H«$`m-à{V{H«$`m àH$Q> hmoV
AgVmV. ^mfUm_Ü`ohr ^mfocm _hÎd AgVo. `ed§Vamdm§À`m Odi {dnwc eãXgm_Ï`© hmoVo, Ë`m_wio
Ë`m§Zm H$moUVmhr {dMma, H$ënZm ñnîQ> H$aÊ`mgmR>r eãXm§Mm AmQ>m{nQ>m H$amdm cmJV Zmhr. Ë`m§À`m
^mfoV lmoË`m§À`m ^mdZm§Zm AmdmhZ H$aÊ`mMo Am{U Ë`mà_mUo d¡Mm[aH$ à{VnmXZmZo lmoË`m§Zm qOH$Ê`mMo
gm_Ï`© hmoVo. Vo Am§V[aH$ C_uVyZ ~mocV AgV Ë`m_wio Ë`m§Mr ^mfm cm{cË`nyU© Ago. WH$coë`m
`ed§Vamdm§Mo _Z KamVrc Am{U Hw$Qw>§~mVrc ào_i d {Z_©i dmVmdaUmZo Cëhm{gV hmoVo Ago gm§JVmZm
Vo åhUVmV, ""XodKam§Vrc Z§XmXrnmÀ`m _§X§ àH$mem_Ü`o ^m{dH$m§À`m _ZmV Á`m gwIX char CR>VmV,
Ë`mMo dU©Z ZwgË`m eãXmZo H$go H$aVm `oUma? ^mdZoMr ^mfm ^mdZocmM g_OVo.''
g§V kmZoídam§À`m dmL²>_`mVrc JmoS>dm A{Ve` ^m{dH$ _ZmZo MmIUmè`m `ed§Vamdm§Zr
kmZoídam§À`m H$mì`m{df`rMo Amnco _V nwT>rc eãXmV ì`ŠV Ho$co Amho. ""kmZoídam§Mo H$mì` hm _amR>r
^mfoMm _hmZ R>do m Amho.'' ZH$mamË_H$ dmŠ`mVyZ hmoH$ma ì`ŠV H$aÊ`mMr cH$~hr {XgVo. CXm. ""Jm`Z
qH$dm ZmQ>ç `m§Mr XoIrc _cm H$_r JmoS>r Zmhr.'' OrdZm_Yrc gwImMo, AmZ§XmMo jU AgVmZm Ë`m§Zr
{Xcocr CXmhaUo Ë`m§À`m Vac a{gH$VoMm àË`` XoVmV. Ë`m§À`m H$mì`mË_ d¥ÎmrMm n[aM` H$ê$Z XoVmV.
CXm. ""OrdZmV Oo gwImMo jU `oVmV Vo gy`m©À`m H$modù`m {H$aUmgmaIo gmoZao r d gVoO AgVmV.''
`ed§Vamdm§À`m ^mfocm c`, Vmc, ZmX_`Vm Amho.
24
1.4.5 dmMZ CVmam
""_mPm {da§Ji
w m'' `m {df`mda ~mocVmZm _mÂ`m Am`wî`mVrc AZoH$ AmR>dUtMr gmIir AmO
_mÂ`m ZOaog_moa `oV Amho. `moJm`moJmZo åhUm AJa ñdV:À`m AmdS>r-{ZdS>rà_mUo à`ËZmZo åhUm,
àË`oH$ _mUyg ñdV:Mo H$m`©joÌ {ZdS>rV AgVmo. Am{U Ë`m_Ü`oM Vmo Amnco g~§Y Am`wî` ì`VrV
H$arV AgVmo. na§Vw Ë`mV{h Ë`mcm ñdV:Mm Agm EH$ {da§Jwim åhUyZ AgVmoM. H$maU OrdZmÀ`m
amoOÀ`m YH$mYH$s¨VyZ Ë`mcm Oo H$mhr {dgmì`mMo jU {_iVmV Ë`mdoir hm {da§Jwim Ë`mcm OrdZmVrc
CÀM àVrMm AmZ§X {_idyZ XoV AgVmo. AWm©V {da§Jwim _mUgmcm AZoH$ àH$mao {_iy eH$Vmo. qH$~hþZm
Ë`mcm cm^Umam {da§Jwim hm Ë`mÀ`m AmdS>r{ZdS>rda d ì`pŠV_Îdmda Adc§~yZ AgVmo. H$maU Vgo
ZgVo Va _mUgmcm Á`m_wio {da§Jwim {_iVmo, Ë`mdê$Z Ë`mÀ`m ì`pŠV_ÎdmMo {Za{Zamio n¡cy AmnUm§g
{XgVoM Zm. _mPm {da§Jwim H$em§V Amho? _mÂ`m ÑîQ>rZo _moR>m H$R>rU àíZ Amho hm. _mÂ`mgma»`m
amOH$maUm§V àË`j O~m~XmarMo H$m_ H$aUmè`m _mUgmcm hm emoY KoUo H$go O_Uma? {edm`
{VèhmBVmÀ`m ÑîQ>rZo ñdV:H$S>o nmhVm `oUo hr gwÕm _moR>r AdKS> JmoîQ> Amho. ho Oar gd© Iao Agco
VargwÕm hr J§_VrXma H$gaV H$aÊ`mMm à`moJ _r AmO H$aUma Amho. B§J«OrV Á`mcm cmCS> qWqH$J
åhUVmV VemM àH$maMo ho _mPo qMVZ Amho.
_r Ooìhm _mÂ`m OrdZmH$S>o ÑpîQ>jon Q>mH$Vmo Ë`mdoir àW_ _mÂ`m _Zmg_moa Oa H$moUVo {MÌ
C^o amhV Agoc Va _r Á`m {R>H$mUr dmT>cmo, Ioicmo Am{U Á`m {R>H$mUr _mPo ì`pŠV_Îd KS>co Ë`m
_mÂ`m H$èhmS> JmdmMo. _mÂ`m nmR>r_mJÀ`m gd© ì`mnm§VyZ gdS> H$mTy>Z H$èhmS>À`m {àVrg§J_mda _r
H$mhr H$mi {Zdm§VnUo Kmcdmdm Aer BÀN>m dma§dma _mÂ`m _Zm§V `oVo. gwX¡dmZo ZwH$VrM _cm Ver
g§Yr {_imcr Am{U H$èhmS>À`m {àVrg§J_mda _r WmoS>m doi OmD$Z Amcmo. Ë`mdoir ^yVH$mim§Vrc
öÚ AmR>dUtZr _mPo _Z ^ê$Z Amco. _mÂ`m JVOrdZmMm {MÌnQ> PamPa _mÂ`m S>moù`mg_moa `oD$Z
Jocm. _mPr AmB©, _mPo ~§Yw d BVa Hw$Qw>§~r` _§S>ir `m gdmªÀ`m ào_i ghdmgm§V Kmc{dcoco {Xdg
_cm AmR>dco d Ë`m§À`m ghdmgm§V {_imcoë`m Anyd© AmZ§XmÀ`m JmoS> ñ_¥{V _mÂ`m öX`mcm ñne©
H$ê$Z Joë`m. _r {H$Vrhr WH$cocm Agcmo Var KamVrc Am{U Hw$Qw>§~mVrc ào_i d {Z_©i dmVmdaUmZo
_mP| _Z Cëh{gV hmoVo. XodKam§Vrc Z§XmXrnmÀ`m _§X àH$mem_Ü`o ^m{dH$m§À`m _Zm§V Á`m gwIX char
CR>VmV Ë`mMo dU©Z ZwgË`m eãXmZo H$g| H$aVm `oUma? ^mdZoMr ^mfm ^mdZocmM g_OVo. Hw$Qw>§~m§Vrc
_§S>it_Ü`o ~gyZ hmñ`{dZmoX H$arV, JßnmJmoîQ>r H$arV, doi Kmc{dÊ`mV Ho$dT>m AmZ§X AgVmo! _mÂ`m
Hw$Qw>§~m§Vrc _§S>it~amo~a AemàH$mao H$mhr doi Kmc{dUo hm _mPm EH$ AmdS>Vm {da§Jwim Amho.
chmZnUt emioV AgVm§Zm qH$dm VéUnUt amOH$s` MiditV a_cm| AgVmZm _cm H$Yr H$Yr
H$mì`H$ënZm gwMV Am{U Ë`m _r Ë`mdoir H$mJXmda XoIrc CVarV Ago. H$m°coOm§V Agë`mnmgyZ
H$mì` Am{U gm{hË` `m§Mo _cm \$ma _moR>o AmH$f©U dmQ>V Ago Am{U AÚmn{h Vo dmQ>V|. åhUyZ AmO
XoIrc doim§V doi H$mTy>Z gm{hË`mMr JmoS>r _r MmIVmo Am{U Ë`m_wio _cm _Z_wamX AmZ§X {_iVmo.
25
_amR>rVrc H$mX§~arH$mam§n¡H$s lr. Im§S>oH$a `m§À`m ^mdZmàYmZ H$mX§~è`m Am{U lr. \$S>Ho$ `m§À`m
àU`àYmZ H$Wm _r AZoH$doim§ A{Ve` CËgwH$VoZo dmMë`m AmhoV Am{U Ë`m§Mm AmZ§X cwQ>cm Amho.
g§V kmZoídam§À`m dm¶`mVrc JmoS>dmhr _r A{Ve` ^m{dH$ _ZmZo MmIcm Amho. kmZoídam§Mo H$mì` hm
_amR>r ^mfoMm _hmZ² R>odm Amho. gm{hpË`H$m§À`m eãXm§Vrc A\$mQ> gm_Ï`© nmhÿZ {H$Ë`oH$ doim Amnco
_Z WŠH$ hmoV.o _°pŠP_ Jm°H$s© `m§Mr ""AmB©'' hr H$mX§~ar _r Á`m doir àW_ dmMcr Ë`mdoir _mÂ`m
öX`mV A{Ve` H$mcdmH$mcd Pmcr. Ago H$mhr Aja dmL²>_` dmMco H$s, AmnU Amnco ñdËd
jU^a {dgê$Z OmVmo, Am{U gwImÀ`m {Zdm§V jUm§V a__mU hmoVmo.
doê$i `oWrc H¡$cmg coUt Á`mdoir _r àW_ nm{hcr Ë`mdoiÀ`m _mÂ`m ^mdZm _cm AmOhr
AmR>dVmV. Vr H¡$cmg coUt nmhÿZ _mPo _Z ^mamdyZ Joco. AmOy~mOyMo Oo cmoH$ _cm Ë`m§À`mg§~§Yr
_m{hVr XoV hmoVo Ë`m§Mo ApñVËdXoIrc _r jU^a {dgê$Z Jocmo. _mP| _r-nU _r {dgacmo, Am{U
qH${MV H$mc EH$m ñdJu` Aem AmZ§XmV a__mU Pmcmo. _cm dmQ>V|, AmOH$mcÀ`m YH$mYH$sÀ`m
OrdZm§V, ì`ŠVrÀ`m Am`wî`m§V Agm jU `oU| hmM Ë`mcm cm^Umam Iam {da§Jwim hmo`. Agm {da§Jwim
àË`oH$mÀ`m OrdZm_Ü`o {OVH$m OmñV `oB©c {VVHo$ Ë`mMo OrdZ A{YH$ gwIr ~Zoc. loîR> H$cmH¥$Vr_Ü`o
OrdZ \w$c{dÊ`mMr Aer A_`m©X eŠVr AgVo.
gm{hË`mMr JmoS>r AmnU EH$m§VmV MmIVmo. nU g_mOmV àË`j cmoH$m§_Ü`o ~gyZ ZmQ>H$ nmhUo,
cmoH$ZmQ>çmMr _m¡O cwQ>Uo, Hw$ñË`m§Mr aUYw_mir AdcmoH$Uo qH$dm {H«$Ho$Q>Mr Q>oñQ> _°M nmhÊ`mV X§J
hmoUo `mVrc _m¡O H$mhr Am¡aM Amho. EImÚm OwÝ`m ZmQ>H$m§Vrc nS>Xm da OmdyZ noQ>rMo gw_Yya ñda
dmVmdaUm§V Kw_y§ cmJco qH$dm gma§JrMo _¥Xþ gya H$mZt nS>co H$s, EH$m {Zamù`mM OJm§V AmnU àdoe
H$aVmo. Ë`mdoir Amnë`m ^mdZm H$em Xmocm`_mZ hmoVmV Ë`mMo dU©Z eãXm§Zr H$aVm§ `oUma Zmhr.
~mcJ§YdmªMr Vr OwZt JmUr AmR>dcr qH$dm Ë`m H$mim§Vrc ZQ>loîR>m§À`m A{^Z`H$m¡eë`mMr ZwgVr
AmR>dU Amcr H$s JmoS> ñ_¥{V Mmi{dë`m OmVmV. Ho$edamd XmVo `m§À`mgma»`m H$gcoë`m ZQ>m§À`m
^y{_H$m Am{U OwÝ`m H$mimVrc Vr ^aXma ZmQ>Ho$, `m§À`m AmR>dUr XoIrc {H$Vr gwIX dmQ>VmV. a{gH$
g_wXm`m_Ü`o ~gyZ ZmQ>H$m§Mr JmoS>r MmIU| qH$dm V_memÀ`m \$S>m§Mr _m¡O cwQ>Uo Aem OrdZmVë`m
{H$Vr Var JmoîQ>r AmhoV H$s¨, Á`m§nmgyZ _r Ajae: _ZgmoŠV AmZ§X cwQ>cm Amho. ~S>o Jwcm_AëcrIm§,
^r_goZ Omoer, {ham~mB© ~S>moXoH$a øm§À`mgma»`m gwà{gÕ H$cmH$mam§Mo Jm`Z åhUOo OrdZm§Vrc
AmZ§XmMm CÀMm§H$ hmo`.
gm{hË`, g§JrV, ZmQ>H$, {MÌH$cm ømgma»`m H$cm§Zr _mUgmÀ`m OrdZmcm g_¥pÕ AmUcocr
Amho, _mZdmcm gwg§ñH¥$V ~Z{dco Amho. na§Vw EImXm _mUyg gmja AgyZXoIrc gwg§ñH¥$V ZgVmo.
H$maU OrdZmVrc AmZ§X H$gm cwQ>mdm ho Ë`mcm R>mD$H$ ZgV|. H$coMo ahñ` OmUÊ`mMr ÑpîQ> Ë`mcm
àmßV Pmcocr ZgVo. Ë`m_wio OrdZm§V Ë`mMo _Z H$moR>|M a_V Zmhr. Ë`mcm H$emnmgyZ XoIrc {da§Jwim
{_iV Zmhr. Aem àd¥ÎmrnmgyZ AmnU Xÿa am{hco nm{hOo. _mÂ`m OrdZmH$S>o _r Ooìhm ÑpîQ>jon Q>mH$Vmo
26
Ë`mdoir gwX¡dmZo _cm OrdZ AmZ§X_` dmQ>Vo d Zì`m {j{VOm§À`m AmoT>rZo _mP| _Z AÚmn{h ^mamdyZ
OmVo.
_r jU^a {dMma Ho$cm Var _cm Ago dmQ>Vo H$s, {H$Vr Var JmoîQ>r AÚm{n H$amd`mÀ`m amhÿZ
Joë`m AmhoV. _cm nmohmoÊ`mMr Iyn hm¡g Amho. nU doi {_iVmo Hw$R>o? Jm`Z qH$dm ZmQ>ç `m§Mr XoIrc
_cm H$_r JmoS>r Zmhr. EImX| Mm§Jco ZmQ>H$ nmhmdo åhUyZ R>adVmo, nU EoZdoir XþgamM H$m`©H«$_
CnpñWV hmoVmo. EImXr g§Ü`mH$mi {_Ìm§~amo~a gwIg§dmX H$aÊ`mV Kmcdmdr åhUyZ ~oV AmIVmo. nU
_Ü`oM Xþga| H$mhr H$m_ {ZKVo. Ë`m_wio gwImMo Oo jU `moOcoco AgVmV Vo Xÿa OmVmV. WmoS>mgm
{da§Jwim dmQ>mdm åhUyZ H$mhr JmoîQ>r H$amd`mÀ`m R>a{dcoë`m AgVmV, nU Ë`m VemM amhVmV Am{U
{dlm§VrMo jU X¡Z§{XZ H$m_m§VM {dcrZ hmoD$Z OmVmV.
H$mhr {df`m§Mm Vnercdma Aä`mg H$amdm åhUyZ Ë`m {df`m§darc _hÎdmMr nwñVHo$ _r O_m
H$arV AgVmo. Aem nwñVH$m§Mr g§»`m {Xdg|{Xdg dmT>V Mmccr Amho. hr gd© nwñVHo$ AmdS>rZo _r
_mÂ`m PmonÊ`mÀ`m ImoctV R>odct AmhoV. {H$Ë`oH$ _{hZo Pmco `m nwñVH$m§Zm _mPm hmVM cmJV Zmhr,
doiM {_iV Zmhr. Am{U WmoS>m doi {_imcmM Va Ë`m nwñVH$m§À`m N>moQ>çm H$nmQ>m_wio ~gyZ Ë`m§Mr
nmZo MmirV Vr H$moUË`m H«$_mZo dmMmdrV `mMm H$m`©H«$_ _Zmer `moOUo EdT>mM {da§Jwim hëcr _cm
am{hcm Amho.
VWm{n, _mUgmZo Amnë`m OrdZm§Vrc dmñVdVm cjmV ¿`md`mg hdrM. {Zìdi ñdßZg¥îQ>rV
H$mhr AmnU dmdê§$ eH$V Zmhr. Ü`o`dmXr d¥ÎmrZo H$m` H$arV AgVmZm ñdßZmiy lÕm Cn`moJr nS>V
Zmhr. OrdZm§Vrc H$Qw> gË`mda àH$me Q>mH$Umè`m d dmñVdVoMr Pi H$_r H$aUmè`m hmñ`agmMr OmoS>
Ë`mcm hdrM. J§^ra JmoîQ>rH$S>o gwÕm§ H$mhrem pñ_V dXZmZo nmhVm§ `oÊ`mEdT>m gmoerH$nUm A§Jr
Agmd`mg hdm. Ë`m_wio amoOÀ`m ì`dhmam§V AmnU H$m_ H$ê$ eH$cmo Va jUmjUmcm OrdZmMm AmZ§X
Amnë`mcm cwQ>Vm§ `oB©c. {d»`mV coIH$ {cZ `wVm§J ømZo _mZdr _ZmMo ahñ` gm§{JVco Amho. Vmo
åhUVmo, ""OrdZm§Vrc dmñVdVm Ü`mZm§V KoD$Z Ü`o`dmXr àd¥ÎmrZo H$m`© H$aUmam d `oUmè`m AS>MUtZm
hgV hgV Vm|S> XoUmam J¥hñWM Iam kmZr hmo`.'' dmñVdVm, ñdßZg¥{ï> d hmñ`ag øm VrZ JmoîQ>tMo
EH$Ì {_lU åhUOoM kmZ hmo`, Ago Ë`mZo OrdZmMo J{UV _m§S>co Amho. ho J{UV g§nyU© ~amo~a Amho
H$s Zmht Vo _r gm§Jy§ eH$Uma Zmhr. nU _cm dmQ>Vo, Ë`m§V nwîH$igm AW© Amho.
H$mhr Var Zdo emoYmdo d Oo gmnS>co Ë`m§V ag ¿`mdm Aem àd¥ÎmrZo AmnU OrdZ OJcmo VaM
Ë`mcm OJUo åhUVm `oB©c. øm§V H$m` Amho? Ë`m§V H$m` Amho? Aem VwgS>çm d¥ÎmrZo AmnU Oa àË`oH$
jU dm`m Kmc{dcm Va OrdZmMm cn§S>md AmnU hacmoM Ago g_Omd`mcm haH$V Zmhr. OrdZm§V
Oo gwImMo jU `oVmV Vo gy`m©À`m H$modù`m {H$aUm§gmaIo gmoZoar d gVoO AgVmV. Vo jU^a amhVmV
Am{U Z§Va H$S>H$ hmoVmV; na§Vw Á`mdoir ho {H$aU H$modio {XgVmV Ë`mdoir Ë`m§Mo Vo VoO, Vo aå`
ñdê$n nmhÿZ _Zmcm AmëhmX dmQ>Vmo, J§_V dmQ>Vo. ZXrÀ`m Imoc S>mohm§V XJS> Q>mH$cm H$s, nmÊ`mda
27
Va§J CR>VmV, EH$m§VyZ EH$ Aer dVw©i| CR>VmV, Am{U nmhUmè`mcm _moR>r _Om dmQ>Vo. O§JcmÀ`m dmQ>oZo
OmV AgVmZm CÝhmÀ`m doir EImXm Pam {Xgcm H$s, Ë`mMo nmUr {nVm§Zm Ho$dT>m AmZ§X hmoVmo. EdT>|M
H$emcm, AmoT>çmÀ`m H$m§R>r ^aJÀM Om§^im§Zr ^acoë`m PmS>m§Mr Mma Om§^io Vm|S>mV Q>mH$cr H$s Vr
{H$Vr JmoS> cmJVmV. ~mOmam§VyZ {dH$V AmUcoë`m Om§^im§Zm Ë`m JmoS>rMr ga WmoS>rM `oUma!
OrdZm_Yrc AmZ§XmMo jU ho Ago AgVmV.
OwÝ`mnmgyZ ~moY Am{U Zì`mMm emoY KoV KoV OmUmam hm _mZdr OrdZàdmh Amho. øm àdmhm§V
àdmhn{VV Z ~ZVm§ gwOmUnUo _mJ© AmH«$_rV OmUo d OJÊ`mMm AmZ§X cwQ>Uo hm EH$ N>moQ>mgm AmXe©
_mÂ`mnwT>o Amho. hmM _mPm Iam {da§Jwim Amho.
1.5 eãXmW©
cmCS> qWqH$J : {dñV¥V {dMma H$aUo.
VwgS>r d¥Îmr
: Aa{gH$ d¥Îmr.
{da§Jwim
: {dgmdm, {dlm§Vr, H$a_UyH$.
1.6 ñd`§AÜ``ZmgmR>r àíZmoÎmao
■
XrKm}Îmar àíZ
àíZ : `ed§Vamd MìhmU `m§À`m ì`pŠV_ÎdmÀ`m H$moUH$moUË`m n¡cM
§y o Xe©Z "_mPm
{da§Jwim' _YyZ hmoVo, g{dñVa {chm.
CÎma : àmñVm{dH$ : `ed§Vamd MìhmUm§Mo ì`pŠV_Îd ~hþAm`m_r hmoVo. Vo CËH¥$îQ> g§gXnQy>
hmoV.o amOH$maUr `ed§Vamdm§Zr g§`Šw V _hmamîQ´>mÀ`m _w»`_§ÌrnXmnmgyZ Xoe-nmVirda J¥h_§Ìr, g§ajU_§Ìr,
naamîQ´>_§Ìr Am{U Cnn§VàYmZ Aer {d{dY _hÎdmMr nXo ^yf{dcr hmoVr. Ë`m-Ë`m nXmMm nX^ma
Ë`m§Zr Ho$di ñdrH$macm ZìhVm Va H$mhr R>mog nmdco CMccr hmoVr. Ë`m§Mr {ZU©`j_Vm AMyH$ hmoVr.
XÿaÑîQ>rÀ`m `m amOH$maÊ`mZo Amnc§ ì`pŠVËd Ho$di amOH$maUmnwaVo gr{_V R>odco ZìhVo. Ë`m§Zm {d{dY
joÌmV JVr hmoVr. F$Oy ñd^mdmÀ`m `ed§Vamdm§Mm qnS> gm{hpË`H$mMm hmoVm. Ë`m§Mo dmMZ A\$mQ> hmoVo.
kmZcmcgo~amo~a {d{dY H$cm§_Ü`o Ë`m§Zm ê$Mr hmoVr. ZmQ>H$, g§JrV, JmUo Ë`m§Zm AmdS>V Ago.
Ë`m§À`mVrc a{gH$Vm A{^ê$Mrg§nÞ hmoVr. Vo g§doXZj_ A§V:H$aUmMo Agco Var ^mdZoV dmhÿZ OmV
ZgV. Ë`m§Mr ÑîQ>r S>moig hmoVr. qMVZerc d¡Mm[aH$VoMr Ë`mcm OmoS> hmoVr. CËH¥$îQ> dŠVo åhUyZhr
28
Ë`m§Mr gdmªZm AmoiI Amho. "_mPm {da§Ji
w m' `m {df`mda Ë`m§Zr {Xcoco ^mfU "gømÐrMo dmao' `m
^mfU g§J«hmVyZ KoVco Amho. "_mPm {da§Jwim' _YyZ Amnë`mcm `ed§Vamdm§À`m ì`pŠV_ÎdmVrc H$mhr
n¡cyMm n[aM` hmoVmo.
{ddoMZ :
1. H$_©^y_r ñWim§{df`rMr AmpË_`Vm : `ed§Vamd MìhmU ñdV:À`m OrdZmH$S>o ÑpîQ>jon
Q>mH$VmV, Voìhm Ë`m§À`m ZOaog_moa {MÌ C^o amhVo Vo H$èhmS> JmdMo. H$èhmS>Mm CëcoI Vo "_mPm
H$èhmS> Jm§d' Agm H$aVmV, Ë`mVyZ `ed§Vamdm§Zm Agcocr H$èhmS>{df`rMr AmpË_`Vm àË``mcm `oVo.
`m JmdmV Ë`m§Mo ~mcnU Joco, IoiUo, dmT>Uo Pmco. ì`pŠV_ÎdmMr OS>U-KS>U Pmcr. `m
H$èhmS>_Ü`oM H¥$îUm-H$mo`ZoMm g§J_ Pmcm Amho. Ë`m {àVrg§J_mda OmdyZ {Zdm§V ~gUo hm Ë`m§Mm
AmdS>Vm N>§X hmoVm. Ë`m ñWim{df`rhr Ë`m§À`m _ZmV VodT>rM AmoT> Amho. Ë`m_wio H$èhmS>_Ü`o
Amë`mda {àVrg§J_mda Joë`m{edm` Ë`m§Zm M¡Z nS>V Zmhr. VoWo ~gë`mda Ë`m§À`m ZOaog_moa
~mcnUrÀ`m aå` AmR>dUrMm nQ> CcJS>V Jocm. nyd©ñ_¥Vr_Ü`o a__mU hmoÊ`mVcm AmZ§X Vo cwQ>VmV.
2. Hw$Qw>§~dËgcVm : `m nyd©ñ_¥Vt_Ü`o AmB©, ~§Yy Am{U BVa Hw$Qw>§~r` _§S>ir `m§À`m ào_i
ghdmgmV Kmc{dcoco {Xdg Am{U Ë`mVyZ {_imcoco Anyd© AmZ§XmMo JmoS> jUhr AmhoV. Hw$Qw>§~dËgc
Agcoë`m `ed§Vamdm§Zm doi {_imcm H$s, Hw$Qw>§~mVrc _§S>ir_Ü`o ~gyZ hmñ`{dZmoX, JßnmJmoîQ>rmH$am`cm
AmdS>VmV. Hw$Qw>§~mVrc ào_i d {Z_©i dmVmdaUmZo Ë`m§Mo WH$coco _Z Cëh{gV hmoVo. hm AZw^dmeãXmV
dU©Z H$aVm `oV Zmhr. hr ^mdZoMr ^mfm ^mdZocmM g_OUmar AgVo, Ago `ed§Vamd {chÿZ R>odVmV.
3. kmZg§dY©Z a{gH$ dmMH$ : `ed§Vamdm§Zm VéUnUmV dmMZmMr Or JmoS>r cmJcr Vr
H$m`_ñdê$nr am{hcr. VéU d`mV H$mì` Am{U gm{hË` dmMZmMo Ë`m§Zm AmH$f©U hmoVo. Ë`m§Zr {d.g.
Im§S>oH$am§À`m ^mdZmàYmZ H$mX§~è`m, àm. Zm. gr.\$S>Ho$ `m§À`m àU`àYmZ H$Wm dmMë`m hmoË`m. g§V
kmZoídam§À`m dmL²>_`mVrc JmoS>dmhr Ë`m§Zr MmIcm hmoVm. _°pŠP_ Jm°H$s© `m§Mr "AmB©' dmMVmZm öX`mV
Pmcocr H$mcdmH$mcd Ë`m§À`mVrc göX` a{gH$ dmMH$mcmM gmjmV H$aVo. Ë`m§À`mVcm g_rjH$hr
OmJm AgVmo. gm{hË`mV Agcoco eãXmMo gm_Ï`©hr Vo gm§JVmV. Ë`m gm_Ï`m©Zo WŠH$ Pmcoco Ë`m§Mo
_Zhr BWo Amho. Aja dmL²>_`mV ñdËd {dgê$Z OmÊ`mMr Agcocr VmH$X Ë`m§Zr ñdV: AZw^dcr
hmoVr. A{^OmV a{gH$d¥ÎmrZo S>moignUo Ë`m§Zr gm{hË` dmMco hmoVo.
4. a{gH$ àojH$ : gm{hË` dmMZmÀ`m AmZ§Xm~amo~a Ë`m§Zr, a{gH$ g_wXm`m_Ü`o ~gyZ
ZmQ>H$, V_mem nhmÊ`mMr _m¡O _ZgmoŠV cwQ>cr hmoVr. ~mcJ§YdmªMr OwZr JmUr qH$dm Ë`m H$mimVrc
ZQ>loîR>m§À`m A{^Z` H$m¡eë`mMr ZwgVr AmR>dU Pmcr Var Ë`m§À`m nyd©ñ_¥Vr MmidVmV. Ë`m
AmR>dUt_Ü`o Ho$edamd XmVo `m§À`mgma»`m H$gcoë`m ZQ>m§À`m ^y{_H$m Am{U Ë`mdoiÀ`m ^aXma
ZmQ>H$m§Mmhr g_mdoe Amho.
29
5. a{gH$ lmoVm : `ed§Vamdm§Zm JmUr EoH$m`cm AmdS>V. Ë`m§Mr JmÊ`mVrc A{^ê$Mr CÀM
XOm©Mr hmoVr. Ë`m§Zr ~S>o Jwcm_AcrIm±, ^r_goZ Omoer, {ham~mB© ~S>moXoH$a øm§Zm EoH$co hmoVo. Ë`m§Mo
Jm`Z EoH$Uo åhUOo OrdZmVrc AmZ§XmMm CÀMm§H$ hmo` Ago `ed§Vamdm§Mo Agcoco _V Ë`mÀ`m
{R>H$mUÀ`m CÀM A{^ê$MrMr nmoMnmdVr hmo`.
6. Eo{Vhm{gH$ ñWimcm ^oQ> : `ed§Vamdm§Zr doéiMr H¡$cmgcoUr nm{hcr. Vr nmhV AgVmZm
jU^a Ë`m§Mo ñWc-H$mcm{df`rMo ^mZ hanco. Vo åhUVmV, ""_mPo _r nU _r {dgacmo, Am{U qH${MV
H$mc EH$m ñdJu` Aem AmZ§XmV a__mU Pmcmo.'' Ago jU ì`ŠVrÀ`m OrdZmV OmñVrV OmñV `mdoV
Ago Ë`m§Zm dmQ>Vo. H$maU loîR> H$cmH¥$Vr_Ü`o OrdZ \w$c{dÊ`mÀ`m A_`m©X Agcoë`m eŠVrMm AZw^d
Ë`m§Zr KoVcm hmoVm.
7. qMVZercVm : gm{hË`, g§JrV, ZmQ>H$, {MÌH$cm ømgma»`m H$cm _mUgmÀ`m OrdZmcm
g_¥Õ Am{U gwg§ñH¥$V ~Z{dVmV. nU g_mOmV Aer H$mhr _mUgo AgVmV, Ë`m§Zm H$coMo ahñ`
OmUÊ`mMr ÑîQ>r àmßV Pmcocr ZgVo. Aem _mUgmMo _Z H$moR>oM a_V Zmhr. Aem àd¥ÎmrnmgyZ _mUgmZo
Xÿa am{hco nm{hOo Agm gëcmhr lmoË`m§Zm XoVmV.
8. _ZmMm àm§Oc _moH$ionUm Am{U ñdßZo : `ed§Vamd `oWo dmñVdmMm {dMma H$aVmV.
AmOhr Ë`m§Zm doi {_ioc Voìhm àojmJ¥hmV OmdyZ ZmQ>H$ nhm`Mo AgVo. nmohÊ`mMr AmdS> Omonmgm`Mr
AgVo. {_Ìm§À`m g_doV EImXr g§Ü`mH$mi {Zdm§V Jßnm _mam`À`m AgVmV. H$mhr {df`mdarc
nwñVH$m§Mo g{dñVa dmMZ H$amd`mMo Amho. na§Vw amOH$maUmVrc _hÎdmÀ`m nXmda H$m_ H$arV
Agë`m_wio Zdr Zdr H$m_o EoZdoir C^r amhVmV. Am{U R>a{dcoë`m JmoîQ>r H$am`À`m amhÿZ OmVmV.
Am{U Ho$di Ë`m{df`rMo {Z`moOZ H$aUo EdT>oM hmVmV CaVo.
9. d¡Mm[aH$Vm : Ü`o` Am{U dmñVd `m§Mr gm§JS> KmcVm Amcr nm{hOo. Ü`o`dmXr d¥ÎmrZo H$m_
H$aVmZm Ho$di ñdßZmiy lÕm Cn`moJr ZgVo. _mUgmZo Amnë`m OrdZmVrc dmñVdVm cjmV ¿`m`cm
hdr. J§^ra JmoîQ>tH$S>o H$mhrem pñ_V dXZmZo nmhVm `oÊ`mEdT>m gmoerH$nUm Ë`mZo A§Jr ~mUdm`cm
hdm. OrdZmV hmñ`agmcm Agcoco _hÎdM Vo gm§JyZ OmVmV. _mUgmZo Zdo emoYmdo d Oo gmnS>co Ë`mV
ag ¿`mdm. VaM AmnU OrdZ OJcmo Ago åhUVm `oVo. OrdZmVrc AmZ§XmMo jU _mUgmcm doMVm
Amco nm{hOoV.
g_mamon : ~moco V¡gm Mmco Ë`mMr d§Xmdr nmD$co `m CŠVrà_mUo `ed§Vamdm§Zr Amnë`m H¥$Vr
CŠVrVyZ lmoË`mnwT>o R>odcoco Ë`m§À`m OrdZmVrc {da§Jwù`mMo jU; Ë`mÀ`m A§JÀ`m Hw$Qw>§~dËgcVoMm,
ñWcm{df`rÀ`m AmpË_`VoMm, A{^ê$Mr g§nÞVoMm, a{gH$VoMm, qMVZerc d¡Mm[aH$VoMm Am{U Ë`m§À`m
àm§Oc _ZmMm àË`` AmUyZ XoVmV. Ë`m§À`m ì`pŠV_ÎdmMo ho n¡cy Ë`m§À`m _mUygnUmMo, g_mOm{df`r
Agcoë`m AmnconUmÀ`m ^mdZoMm àË`` AmUyZ XoVmV.
30
■
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. ^mdZoMr ^mfm H$moUmcm g_OVo?
(A) _Zmcm
(~) g_mOmcm
(H$) ^mdZocm
(S>) öX`mcm.
2. AmB© `m H$mX§~arMo coIZ H$moUr Ho$co?
(A) _°pŠP_ Jm°H$s© (~) a§JZmW nR>mao (H$) {d.g.Im§S>oH$a (S) Hw$_w{XZr am§JUoH$a.
3. loîR> H$cmH¥$Vr_Ü`o H$m` \w$c{dÊ`mMr A_`m©X eŠVr AgVo?
(A) Am`wî`
(~) _mZdr _Z (H$) OrdZ
(S>) öX`.
4. H¡$cmg coUr H$moR>o AmhoV?
(A) doéi
(~) n¡R>U
(H$) AqOR>m
(S>) Am¡a§Jm~mX.
CÎmao : (1) ^mdZocm, (2) _°pŠP_ Jm°H$s©, (3) OrdZ, (4) doéi.
1.7 gamdmgmR>r àíZ
■
XrKm}Îmar àíZ.
❍
■
`ed§Vamd MìhmU `m§Zr Ë`m§À`m OrdZmV {da§Jwim R>aUmè`m H$moUH$moUË`m JmoîQ>tMm CëcoI
"_mPm {da§Ji
w m' `m nmR>mV Ho$cm Amho, Vo g{dñVa {chm.
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. "_mPm {da§Ji
w m' hm nmR> H$moUË`m nwñVH$mVyZ KoVcm Amho?
(A) H¥$îUmH$mR>
(~) gømÐrMo dmao (H$) `wJm§Va
(S>) {edZoarÀ`m Zm¡~Vr.
2. `ed§Vamdm§Zm H$moR>o OmD$Z H$mhr H$mi {Zdm§V ~gm`cm AmdS>Vo?
(A) n§MdQ>rcm
(~) àr{Vg§J_mda (H$) h[aÛmacm
(S>) B§Ðm`Urda.
3. H$moUVo dmL²>_` dmMco H$s, AmnU Amnco ñdËd jU^a {dg ê$Z OmVmo?
(A) _Zmoa§OZ H$aUmao(~) Aja
(H$) g§V
(S>) {dkmZ.
4. dmñVdVm, ñdßZg¥îQ>r d H$moUË`m JmoîQ>tMo EH$Ì {_lU åhUOo kmZ hmo`.
(A) hmñ`ag
(~) e¥§Jmaag
(H$) em§Vag
(S>) AX²^yVag.
31
1.8 g_mamon
^mfU hr AmË_{ZîR> H$cm Amho. Ë`mV lmoË`m§er WoQ> g§dmX AgVmo. {hVJwO AgVo. àË`oH$
dŠË`mMo A{^ì`ŠVrMo ñdV§Ì Ago d¡{eîQ>ç AgVo. ^mfUmVyZ dŠË`mÀ`m ì`pŠV_ÎdmMr d¡{eîQ>ço
cjmV `oVmV.
`ed§Vamd MìhmUm§Mo ì`pŠV_Îd ~hþAm`m_r hmoVo. Ë`m§Zr "_mPm {da§Jwim' `m {df`mda Ho$coë`m
^mfUmVyZ Ë`m§À`m Aënmjar ^mfoMm àË`` `oVmo. AmH$f©H$ gwédmV Am{U ZmQ>çnyU© eodQ> ho Ë`m§À`m
^mfUmMo d¡{eîQ>ç hmoVo. `ed§Vamd Am§V[aH$ C_uVyZ ~mocV. Ë`m_wio Ë`m§Mo ^mfU cm{cË`nyU© Ago.
`ed§Vamd MìhmUm§Zr {VèhmB©VmÀ`m ZOaoZo ñdV:Mm emoY KoÊ`mMm à`ËZ Ho$cm. Ë`mVyZ Ë`m§À`m
ÑîQ>rnwT>o Oo Ë`m§À`m Am`wî`mVrc {da§Jwù`mMo jU Amco. Vo Ë`m§Zr lmoË`m§n`ªV nmohM{dco. Ë`mV Hw$R>ohr
AmË_àm¡T>r Zmhr H$s A{^{Zdoe. Ë`m§À`mer ghO g§dmXr ^mfoVyZ ~mocV Agë`mZo H$mhr Mm§Jë`m JmoîQ>r
Ë`m§Zm gm§JVmV. gm{hË`, ZmQ>H$, g§JrV, {MÌH$cm AmXr H$cm§_wio _mUgmÀ`m OrdZmV g_¥Õr `oVo.
gwg§ñH¥$VnUm `oVmo. åhUyZ gd© H$cm§Mr A{^ê$Mr _mUgmcm Agm`cm hdr Am{U AemM _mUgm§À`m
gm{ÞÜ`mV Ë`m§Zr amhm`cm hdo.
1.9 dmMZ
(A) `ed§Vamd MìhmU : _mUyg Am{U coIH$ : S>m°. àH$me XþH$io.
(~) gømÐrMo dmao
: `ed§Vamd MìhmU (^mfU g§J«h).
1.10 CnH«$_
❍
Amnë`m n[agamV hmoUmar {d{dY dŠË`m§Mr ^mfUo EoH$m. Ë`mMr {Q>nUo H$mT>m.
❒❒❒
32
KQ>H$ 2.1
H$madmaMm àdmg
à. Ho$. AÌo
2.1 C{ÔîQ>o
`m KQ>H$mMo AÜ``Z Ho$ë`m_wio Amnë`mcm;
1.
hë`mi Vo H$madma `m àdmgmVrc KZXmQ> O§Jcm{df`r _m{hVr {_ioc.
2.
àdmgmV `oUmao {d{dY AZw^d AZw^dVm `oVrc.
3.
H$madmaÀ`m O§JcmVrc g¥îQ>rgm¢X`© g_OyZ `oB©c.
4.
coIH$mÀ`m àdmgdU©Zna coIZmMr e¡cr g_Ooc.
2.2 àmñVm{dH$
AmYw{ZH$ _amR>r dmL²>_`m_Ü`o ñdmV§Í`moÎma H$mimV {dnwc à_mUmV coIZ Pmco Amho. `m coIZ
àH$mam_Ü`o H$Wm, H$mX§~ar, ZmQ>H$, H${dVm, M[aÌ, AmË_M[aÌ, c{cVJÚ, àdmgdU©Z, ì`pŠV{MÌo,
d¡Mm[aH$ coI BË`mXr àH$maÀ`m coIZmMm g_mdoe hmoVmo. `m gd© doJdoJiçm coIZ àH$mamÀ`m
coIUrMo V§Ì doJdoJio Amho. `m KQ>H$m_Ü`o àm_w»`mZo àdmgdU©Z `m dmL²>_`àH$mamÀ`m AZwf§JmZo
{dMma H$amd`mMm Amho. àdmgdU©Z hm dmL²>_`àH$ma H$mhr à_mUmV ñdmV§Í`nyd© H$mimV Va {dnwc
à_mUmV ñdmV§Í`moÎma H$mimV {c{hcm Jococm {XgVmo.
ñdmV§Í`nyd© H$mimV {dîUy ^Q> JmoS>go `m§Zr "_mPm àdmg' AWdm "1857 À`m ~§S>mMr h{H$H$V'
ho nwñVH$ 1857 Z§Va n§Mdrg dfmªZr {c{hco Amho. `mMm coIZH$mc 1882-83 hm AgyZ `mMo
g§nmXZ qMVm_Uamd {d. d¡Ú `m§Zr H$ê$Z ho nwñVH$ B.g. 1907 gmcr à{gÕ Ho$co. nwT>o JmoqdX har
\$S>Ho$ (_mPr VrW©`mÌm) Jmo. {M. ^mQ>o (_mPm åh¡gyaMm àdmg) `m§Mr àdmgdU©Zo à{gÕ Pmcr.
ñdmV§Í`moÎma H$mimV J§JmYa JmS>Jri (Jmonwam§À`m àXoemV, gmVm g_wÐmncrH$S>o) à^mH$a nmÜ`o
(AJñVrÀ`m A§JUmV) H$_cm \$S>Ho$ (CQ>H$_§S>Mr `mÌm) {X. ~m. _moH$mer (nmcIr) nw. c. Xoenm§S>o
(Anydm©B©, nyd©a§J) AÊUm^mD$ gmR>o (_mPm a{e`mMm àdmg) `m§Mr àdmgdU©Zo à{gÕ Pmcr. nwT>rc
H$mimV ~m~m ^m§S> (cmJo ~m§Yo) a_oe _§Ìr (gwImMo {Xdg) {Xcrn {MÌo (er~mamUrÀ`m emoYmV)
J§JmYa JmS>Jri (Zm`JmamMo ZmX~«÷, MrZ EH$ Anyd© AZw^d) `m§Mr àdmgdU©Zo à{gÕ Pmcr.
à. Ho$. AÌo `m§Zr `m Zm Ë`m {Z{_ÎmmZo AZoH$ {R>H$mUr àdmg Ho$cm. `m àdmgmMo AZoH$ AZw^d
33
coImÀ`m _mÜ`_mVyZ à{gÕ Ho$co. Ë`m§À`m "H$èhoM§ nmUr' `m nwñVH$mVrc "H$madmaMm àdmg' hm coI
`oWo Aä`mgmd`mMm Amho. Vmo nwT>rc _wÚm§À`m AmYmao Aä`mgVm `oB©c.
2.3 coIH$ n[aM`
■
àëhmX Ho$ed AÌo
gm{hË`, {ejU, ZmQ>H$, {MÌnQ>, amOH$maU d nÌH$m[aVm Aem joÌm§_Ü`o CëcoIZr` H$m_{Jar.
Vo CÎm_ dŠVo hmoVo. g§`wŠV _hmamîQ´> Midir_Ü`o _hÎdnyU© ^y{_H$m ~Omdcr. H$mhr H$mi _hmamîQ´>
{dYmZg^oV Am_Xma. "am`Q>a A±S> \$m`Q>a Am°\$ _hmamîQ´>' Ago Ë`m§Mo dU©Z S>m°. amYmH¥$îUZ `m§Zr Ho$co.
13 Am°JñQ> 1898 _Ü`o OÝ_ Pmcm. nwUo d c§S>Z `oWo CÀM {ejU nyU©. AÜ`mnH$ d _w»`mÜ`mnH$
åhUyZhr H$m`©.
à. Ho$. AÌo `m§Zr EHy$U 22 ZmQ>H$§ {c{hcr. "gmîQ>mJ§ Z_ñH$ma', "_moê$Mr _mder', "c½ZmMr
~oS>r', "^«_mMm ^monim', "Vmo _r ZìhoM', "CÚmMm g§gma' hr ZmQ>H$§ JmOcr. Ho$edHw$_ma `m Zmdo
H$mì`coIZ Ho$co. "P|S>y Mr \w$co' hm {dS>~§ Zna H${dVmg§Jh« à{gÕ. "_r H$gm Pmcmo?', "hem Am{U
Q>mù`m' hr AmË_H$WZna J«W§ Am{U "H$èhoMo nmUr' `m AmË_M[aÌmMo nmM I§S> à{gÕ AmhoV. "AÌo
{nŠMg©' `m g§ñWoÀ`m _mÜ`_mVyZ "í`m_Mr AmB©' `m {MÌnQ>mMr {Z{_©Vr d {X½Xe©Z Ho$co. "Zd`wJ'
d "X¡. _amR>m' hr Ë`m§Mr d¥ÎmnÌo, Ë`mVyZ Ë`m§Zr AJ«coI {c{hco. 1942 À`m A{Ic ^maVr` _amR>r
gm{hË` g§_ocZmMo Vo AÜ`j hmoVo.
2.4 {df` {ddoMZ
{dÚmWu {_Ìhmo, AmnU `oWo à.Ho$.AÌo `m§Mm "H$madmaMm àdmg' hm àdmgdU©Zna coImAä`mgUma
AmhmoV. `m àdmgdU©Zm_Ü`o H$madmaÀ`m KZXmQ> O§JcmVyZ OmV AgVmZm coIH$mcm Oo AZw^d Amco
Ë`mMo dU©Z nhmd`mMo Amho. ho {ddoMZ nwT>rc _wÚm§À`m AmYmao H$aVm `oVo.
2.4.1 Ame`
_amR>rVrc à{gÕ coIH$ åhUyZ à. Ho$. AÌo `m§Mo Zmd KoVmV. AÌo ho H$madma `m Jmdr gm{hË`
g§_ocZmÀ`m {Z{_ÎmmZo Joco hmoVo. añË`mVyZ OmVmZm dmQ>oV KZXmQ> O§Jc cmJVo. ~oiJmdnmgyZ nwT>o
ImZmnyaH$S>o OmV AgVmZm dmVmdaUmV ~Xc hmoVmo. XmoÝhr ~mOycm {haì`mJma PmS>m§À`m C§MM C§M am§Jm
ngacoë`m {XgVmV. Vo Ñí` nmhÿZ Ë`m§Mo _Z à\w$ëcrV hmoVo. `m PmS>m_Ü`o qc~, qMM, Om§^yi, Am§~m
BË`mXr {d{dY àH$maMr PmS>o AgVmV. _YyZM Jwam»`m§Mr nmoa§ JimR>çmMo Am§~o ImV Agcocr
34
{XgVmV. ho gd© Ñí` nmhmV AÌ|Mr JmS>r nwT>o OmV hmoVr. dmQ>oV H$ad§XrÀ`m Omù`mhr {XgVmV. XmoÝhr
~mOyZo ~m§~yMr ~oQ>o {XgV hmoVr. ho gd© {ZgJm©Mo {MÌ nmhÿZ coIH$m§À`m S>moù`m§Zm g_mYmZ {_iVo.
dmQ>Vo OmVmZm "c°~Z©_'Mr (\w$cm§Mr) PmS>o {XgVmV.
hë`mi JmdmnmgyZ KZXmQ> O§Jcmcm gwédmV hmoVo. `m O§JcmV AZoH$ OmVrMr JJZMw§~r PmS>o
AgVmV. hë`minmgyZ H$madma ho Jmd 90 _¡c A§Vamda Amho. `m O§JcmV _¡cÀ`m _¡c gmJ d
~m§~yMr ~oQ>o {XgVmV; ho `m O§JcmMo d¡{eîQ>ç Amho. H$maU gmJmMo ~oQ> Ho$ìhm g§nVo Am{U ~m§~yMo ~oQ>
Ho$ìhm gwê$ hmoVo ho H$mhr g_OV Zmhr. AmcQy>Z nmcQy>Z ho O§Jc cmJV Ago. `m{edm` AZoH$ OmVrMr
CÎmw§J d¥j `m O§JcmV JXu H$ê$Z C^r hmoVr. `m O§JcmMo Xþgao EH$ d¡{eîQ>ç H$s, BVHo$ ~m§~yMo {~`mUo
`oWo Hw$Ur noaco AgVrc `m {dMmamZo S>moH§$ {Ja{Jê$ cmJVo. EH$_oH$m§V PmS>o Jw§\$cr Jocr hmooVr. AJXr
PmS>mMr JXu _mdV ZìhVr ho nmhÿZ S>moio ^m§~mdyZ OmV Am{U _Zm_Ü`o {^Vr {Z_m©U hmoV Ago. `m
O§JcmVrc añVm cdH$a g§nV Zgë`mZo nwT>o OmB©c Ver _ZmV A{YH$M {^Vr {Z_m©U hmoVo.
O§JcmV O§Jcr àmUr nwîH$i AmhoV. `m_Ü`o hÎmr, dmK `mgma»`m àmÊ`m§Mm dmda OmñV Amho.
O§JcmVyZ OmV AgVmZm Oa AMmZH$ hÎmr, dmK g_moa Amcm Va H$m` H$am`M§ `m {dMmamZo coIH$mÀ`m
_ZmV ^rVrMo H$mhÿa C^o amhVo. AmnU JmS>rV AgyZhr Agwa{jV AmhmoV `mMr OmUrd hmoV Ago. `m
O§JcmMo dU©Z H$aVmZm coIH$ {c{hVmo;
""H$moR>o nmIam§Mr {H$c{~c Zmhr H$s OZmdam§Mr Hw$O~wO Zmhr. dmè`mMr hmcMmc Zmhr H$s
nmZm§Mr gigi Zmhr. Hw$R>o gy`m©Mo CZ Zmhr H$s COoS> Zmhr Ago O§JcmV _¡cmo_¡c ngacoco {Z:ñVãY
d A§YwH$ dmVmdaU ~KyZ _Z nwT>o nwT>o A{Ve` CXmg Am{U ^`^rV hmoD$ cmJVo.''
`m dU©ZmVyZ _mUgmÀ`m _ZmV H$em nÕVrZo ^rVr {Z_m©U hmoVo `mMo {MÌU `oVo VgoM O§JcmMo
ñdê$nhr ñnîQ> hmoVo. ^`mU em§VVoVyZ OmV AgVmZm AmnU H$moUË`mVar doJù`m {dídmV OmV AmhmoV,
`mMr OmUrd Pmë`mdmMyZ amhmV Zmhr. nwT>o añË`mÀ`m XmoÝhr ~mOyZr _moR>_moR>r _mVrMr dméio XþV\$m©
cmJVmV. `m dméimV H$m` Agoc ho _mÌ gm§JVm `oV Zmhr. H$maU hr dméi§ C§MM C§M åhUOo Odi
Odi Xhm Vo ~mam \w$Q>mn`ªVMr hmoVr. BVHo$M Zìho Va Ë`m dméimV Mma-nmM {eIao hmoVr. EdT>çm
_moR>çm g§»`oZo Xþgè`m {R>H$mUr dméi AgVrc Ago gm§JVm `oV Zmhr. `m dméimV H$m` Amho ho OmUyZ
¿`mdo Va _ZmV {^VrZo OmJm KoVcocr AgVo. Ë`m_wio dméimV H$m` Amho ho OmUyZ KoÊ`mMm à`ËZ
àg§Jr _mUgmÀ`m A§JcQ> `oUmam R>ê$ eH$Vmo. `m O§JcmVyZ OmV AgVmZm Ë`m§Zm XmoZ-Mma JmS>çmM
^oQ>VmV. AÝ`Wm dmhVyH$ \$maer Zmhr. Ë`m_wio hm àdmg H§$Q>midmUm hmoVmo. _ZmV ^rVr AgVmZmM
nwT>o H$mhr cmoH$ ^oQ>VmV Ë`m§Zm nmhÿZ AÌ|Zm AmnU _mUgmV Amcmo Ago dmQ>Vo. Ë`m {R>H$mUr chmZem
{d{harVrc nmUr JmS>rVrc gJio ghH$mar {nVmV Am{U Amncr VhmZ ^mJdVmV.
Á`m {R>H$mUr coIH$ d Ë`mMo ghH$mar nmUr {nVmV. Ë`m {R>H$mUmnmgyZ `ëcmnya ghm _¡c
35
Agë`mZo Ë`m§Mr JmS>r doJmZo Ymdy cmJVo. _mÌ A§Va H$mhr H$_r hmoV ZìhVo. `ëcmnyaZ§Va H$madmaMm
KmQ> cmJVmo. `m KmQ>mZ§Va H$madma ho gÎmoMmirg Vo AÇ>oMmirg _¡c cm§~ AgVo. A§Yma A{YH$M XmQ>V
OmVmo. KmQ>mMr H$ënZm Zgë`mZo Vo JS>~S> H$ê$ nhmVmV. Varhr A§Yma nS>Vmo. nwÝhm O§Jc gwê$ hmoVo.
gmJ d ~m§~yMo àXrK© XmQ> nUm©Mo d¥j Aer AZoH$ OmVrMr PmS>oM PmS>o Am{U S>m|Jam§À`m am§Jm cmJVmV.
`m doiMo dU©Z H$aVmZm coIH$ {c{hVmV H$s;
""amÌrÀ`m A§YmamV hm XoImdm {H$Vr a_Ur` Am{U {H$Vr ^`mU dmQ>V hmoVm. `mMr H$ënZmM
Ho$cocr ~ar. KmQ> cmJcm Voìhm Va OUy§ H$mhr AmnU PmS>m§À`m AI§S> ~moJÚmVyZM OmV AmhmoV AgoM
dmQy> cmJco.''
`m {dYmZmdê$Z _mUgmÀ`m _ZmV O§JcmVyZ OmVmZm {H$Vr ^rVr {Z_m©U Pmcocr Amho `mMo
àË`§Va `oVo. A§YmamVyZ JmS>r hmH$sV AgVmZm AmOy~mOyÀ`m Xè`mImoè`m {XgV ZìhË`m. `mVM nwT>o
S>m|Jamda gmV-AmR> dUdo noQ>coco {XgV hmoVo, Ë`m_wio A{YH$M {^Vr _ZmV XmQy> cmJcr hmoVr. H$mhr
dUdo ho S>m|JamÀ`m {eIamda cmJë`mZo Vo Ádmcm_wIrgmaIo {XgV hmoVo. `m Aem dmVmdaUmV JmS>r
nwT>o OmV AgVmZm {nemÀ`mMr AmR>dU hmoVo Am{U H$mhr dfmªnydu Pmcoë`m EH$m AnKmVmMr AmR>dU
coIH$mcm hmoVo.
WmoS>m doi nwT>o Joë`mda K§Q>m§Mm Üd{ZZmX EoHy$ `oVmo. Ë`m~amo~a gdmªZm Yra `oVmo. Ë`m§À`m _ZmVrc
{nemÀMmMr {^Vr H$_r hmoVr. Ë`m XodimV \$ŠV EH$ ~¡amJr K§Q>m dmOdV AgVmo. Ë`mÀ`m{edm` VoWo
H$moUrhr ZgVo. `m \$ŠV K§Q>oÀ`m AmdmOm_wio _m§Jë` {Z_m©U hmoVo Am{U àdmem§À`m _ZmV YramMr
^mdZm {Z_m©U hmoVo. Ago AZoH$ AZw^d KoV JmS>r _¡cMo _¡c añVm H$mnrV nwT>o OmVo. _mÌ H$mhr Ho$ë`m
H$madma {XgV ZìhVo. Vo Hw$R>o A§YmamV XSy>Z ~gco hmoVo H$moUmg R>mD$g! dmQ>oV XmoZ-Mma eoVH$ar ^oQ>co.
S>mì`m ~mOycm g_wÐ {Xgcm Am{U AmVm H$madma Amco Ago dmQ>co. nU nwÝhm EH$Xm H$madmaZo PwH$m§S>r
{Xcr. H$madma AmUIr EH$ _¡cmda hmoVo. gm_mÝ`nUo Jmd Odi Amë`mda Á`m IwUm {XgVmV Ë`m
VoWo {XgV ZìhË`m. _mÌ H$madma Odi Amco hmoVo. WmoS>çmM doimV ~¡cImocÀ`m ÛmamVyZ JmS>r AmV
àdoe H$aVo Am{U H$madmaM§ Xe©Z KS>V§. ho Xe©Z AÌ|Zm H$go KS>co ho gm§JVmZm Vo åhUVmV;
""S>mì`m ~mOycm cm§~cMH$ g_wÐ{H$Zmam ngacocm hmoVm, Ë`mdê$Z dmhUmè`m W§S>Jma dmè`mV
gwéÀ`m PmS>m§Mr XþcB© nm`mda AmoTy>Z, S>m|Janm`Ï`mer {M_wH$co H$madma hmVnm` Xþ_Sy>Z em§VnUo Pmonr
Joco hmoVo.''
Aem `m H$madmaÀ`m Xe©ZmZo àdmg H$ê$Z WHy$Z Jocoë`m OrdmMo l_ Am{U doXZm H$mhr
H$mi Var AÌo d Ë`m§Mo {_Ì {dgê$Z OmVmV. AmnU EH$m _moR>çm g§H$Q>mVyZ nma nS>cmo Aem
AmË_{dídmgmZo Vo ^mamdyZ OmVmV. `m {R>H$mUr O§JcmVyZ àdmg Ho$ë`mZo _ZmV {Z_m©U Pmcocr ^rVrhr
Zm{her hmoVo.
36
2.4.2 _Ü`dVu H$ënZm
à. Ho$. AÌo H$mhr dfmªnydu _amR>r gm{hË` g§_ocZmcm CnpñWV amhÊ`mgmR>r H$madma `m Jmdr
OmÊ`mMm àg§J `oVmo. _hmamîQ´>mMo X{jU Q>moH$ Agcoco Am{U KZXmQ> O§Jcm§Zr ^acoco Ago ho H$madma
Jmd AgVo. `m H$madmacm OmV AgVmZm Ë`m§Zm amÌ hmoVo. amÌrM§ O§JcmVyZ OmV AgVmZm {Zad
em§VVo_wio Ë`m§À`m _ZmV AZm{_H$ {^Vr Ka H$ê$Z amhVo. H$maU Ë`m O§JcmV ~m§~y, gmJmMo _moR>_moR>o
dm\o$ AgVmV. Ë`m~amo~aM Am§~m, qMM `mgmaIr _moR>r PmS>o JXu H$ê$Z C^r AgVmV. AÌo O§JcmVyZ
OmVmZm {Zad em§VVoVyZ OmV AgVmV, Ë`m_wio Ë`m§À`m _ZmVrc {^Vr A{YH$M dmT>V OmVo, H$maU
`m O§JcmV O§Jcr àmUrhr dmdaV AgVmV. Vo g_moa Amco Va H$m` H$am`M§ Agm EH$ àíZ Ë`m§À`m
_ZmV {Z_m©U Pmcocm AgVmo. hr Ë`m§Mr ^rVr O§Jc g§non`ªV H$_r hmoV Zmhr. eodQ>r EH$m _§{XamV
dmOUmam K§Q>mZmX Ë`m§À`m H$mZmda `oVmo. hm K§Q>mZmX EoH$VmM Ë`m§Zm Yra `oVmo. _§{XamOdi `oVmM
Ë`m§À`m _ZmVrc ^rVr H$_r hmoVo. Agm hm O§JcmVrc ^rVrXm`H$ àdmg, Ë`m§Zr KoVcocm Ë`m§Mm
AZw^d à. Ho$. AÌ|Zr `m nmR>mVyZ _m§S>cm Amho. eodQ>r H$madmacm nmohmoMë`mda VoWrc gm¢X`m©Zo
Ë`m§À`m X_coë`m Ordmcm g_mYmZ {_iVo, AmZ§X {_iVmo. Vo gd©OU gwImdVmV.
2.4.3 àg§J{MÌU
à. Ho$. AÌo `m§À`m "H$madmaMm àdmg' `m àdmg dU©ZmV {d{dY àg§Jm§Mo {MÌU `oVo.
gwédmVrcm ~oiJm§dnmgyZ ImZmnyaH$S>o OmÊ`mÀ`m àg§JmVrc AZw^d `oVmV. nwT>o O§JcmVyZ OmV
AgVmZm O§Jcr àmUr dmQ>oV ^oQ>co Va H$m` H$am`M§, Agm àíZ _ZmV ^rVr {Z_m©U H$aUmam Amho.
Vmo àg§J VUmdnyU© Amho. dmQ>oV OmVmZm {Xgcocr PmS>o, dméi§, dUdo Am{U S>m|Ja `m_wio _ZmV
A{YH$M ^rVr {Z_m©U hmoVo. eodQ>r EH$m XodimVrc K§Q>mZmX EoH$VmM Ë`m§À`m _ZmVrc AZm{_H$ ^rVr
H$_r hmoVo. coImÀ`m eodQ>r H$madmaM§ Pmcoc§ Z`Zaå` Xe©Z _Zmcm gwImdyZ OmVo. Ago ho {d{dY
nmVirdaMo àg§J {MÌU _Zmcm _mohÿZ Q>mH$Umao AmhoV. Vo dmMH$mcm {IidyZ R>odUmao Amho.
2.4.4 ^mfm{deof
"H$madmaMm àdmg' `m àdmg dU©Zm_Ü`o AmoKdVr, agmi, Am¡ËgwŠ` {Z_m©U H$aUmar Aer
^mfme¡cr {XgVo. `mMo àË`§Va KZXmQ> O§JcmVyZ OmV AgVmZm Oo dU©Z Ho$co Amho Vo dmMVmZm cjmV
`oVo. amÌ hmoVmM Ë`m amÌr O§JcmVyZ OmV AgVmZm AÌ|À`m _Zm_Ü`o AZoH$ H$maUm§Zr {^Vr H$er
{Z_m©U hmoVo, `mMo {MÌU doYH$nUo {M{ÌV Ho$co Amho. àdmgmV O§JcmMm ^mJ gwê$ hmoVmo, Ë`m ^mJmMo
{MÌU `m ÑîQ>rZo nhmÊ`mgmaIo Amho;
""hë`mi gmoS>c§ Am{U Am_À`m àdmgm§Vrc AË`§V amo_hf©H$ I§S>mcm àma§^ Pmcm. Á`m {Z{~S>
37
Am{U JJZMw§~r O§Jcm~Ôc H$madma à{gÕ Amho, Ë`m O§JcmMm àma§^ hë`minmgyZ hmoVmo. `oWnmgyZ
Vmo gai H$madman`ªV ZìdX _¡c EH$gmaIo àM§S> O§Jc cmJyZ am{hco Amho. ho O§Jc AmcQy>Z nmcQy>Z
gmJmMo Am{U ~m§~yMo Amho. H$moUVo O§Jc H$moR>o g§nVo Am{U H$moRy>Z gwê$ hmoVo Ë`mMm AX_mg cmJV
Zmhr, Ë`mIoarO ZmZm OmVrMo AZoH$ CÎmw§J d¥j `m O§JcmV JXu H$ê$Z am{hcoco AmhoV Vo {ZamioM.
~m§~yMo O§Jc gwê$ Pmco H$s, _¡cMo _¡c ~m§~yÀ`m ~oQ>mIoarO Xþgao H$mhrhr AmT>iV Zmhr. EdT>o ~m§~yMo
{~`mUo `m {R>H$mUr noaco H$moUr Am{U Ë`m§Mr EdT>r AdmT>ì` dmT> øm {R>H$mUr Pmcr Var H$Yr. øm§À`m
{dMmamZo _ñVH$ AJXr {Ja{Jê$ cmJVo. øm O§JcmMo Xþgao EH$ d¡{eîQ>ç Ago H$s, ~marH$-gmarH$
PwS>nm§Zm, doctZm qH$dm dZñnVtZm øm {R>H$mUr CJdmd`mcm dmd Zgë`mZo EdT>m àM§S> d¥jg_yh `oWo
CJdcocm AgyZhr Ë`m§Mr {deof Jw§VmJw§V Pmcocr Hw$R>ohr {XgV Zmhr. d¥jm§Mr CÎmw§J _ñVHo$ eo-XrS>eo
\y$Q> da EH$_oH$m§V Jw§Vcocr Agcr Var Ë`m _mZmZo Ë`m§À`m ViMm ^mJ nwîH$iM {dai Am{U _moH$im
{XgVmo. gmJmMo O§Jc gwê$ Pmco Am{U hOmamo gmoQ> gaiMo gai cîH$ar {enm`m§À`m ncQ>Urà_mUo
"gmdYmZ' n{dÍ`mV C^o Agcoco {OH$S>o {VH$S>o {Xgy cmJco åhUOo S>moio AJXr ^m§~mdyZ OmVmV Am{U
N>mVr_Ü`o H$gë`m Var ^`mMo XS>nU nS>ë`mgmaIo dmQ>Vo.''
`m{R>H$mUr nwT>o H$m` KS>co Agoc `mMr CËgwH$Vm dmMH$mcm cmJyZ amhVo. `m ^mfme¡crV
Zoh_rMr gmYr dmŠ`o J{V_mZ nÕVrZo _m§S>cr Jococr {XgVmV. _moOHo$ d Zo_Ho$ n[aUm_H$maH$ eãX
`oWo {XgVmV. EHy$UM ^mfme¡cr n[aUm_H$maH$ nÕVrMr dmnacocr {XgVo.
nmR>mV H$mhr {R>H$mUr Cn_m§Mm dmna {XgVmo. KmQ>mcm gwédmV hmoVo, Voìhm Amcocm AZw^d
_m§S>VmZm AÌ|Zr ~moJÚmMr Cn_m {Xcr Amho, Ogo H$s, ""KmQ> cmJcm Voìhm OUy§ H$mhr AmnU PmS>mÀ§ `m
AI§S> ~moJÚm§VyZM OmV AmhmoV AgoM dmQy> cmJco.'' `mVyZ PmS>m§Mr C§Mr {H$Vr Agoc `mMm A§XmO
H$aVm `oVmo. coIH$mZo Á`mdoir H$madma_Ü`o àdoe Ho$cm, Ë`mdoir Oo aå` Xe©Z (H$madmaMo) KS>co Vohr
Cn_m§À`m dmnam§Zr _m§S>co Amho. EImXo chmZ _yc Ogo em§V hmVnm` Xþ_Sy>Z Pmonr Omdo Vgo ho H$madma
Jmd em§VnUo Pmonr Joë`mMo Ë`m§Zm ^mgVo. Aem H$mhr {R>H$mUr Cn_m§Mm dmna coIH$ H$aVmZm {XgVmo.
`mVyZ ^mfoVrc _m§S>Ur CËH¥$îQ> Agcocr dmMH$m§Zm OmUdVo.
2.4.5 dmMZ CVmam
H$madmaÀ`m O§JcmV hÎmr Am{U dmK nwîH$i AmhoV Am{U _moR>_moR>o {eH$mar øm O§Jcm§V Ë`m§Mr
{eH$ma H$aÊ`mgmR>r `oVmV, Ago _t nydu EoH$co hmoVo. åhUyZ dmQ>oV Oa EImXm dmK AmS>dm Jocm qH$dm
hÎmr gm_moam Amcm, Va AmnU H$m` H$amd`mMo ømMm {dMma _moQ>ma hmH$Vm§ hmH$Vm§ _mÂ`m A§V_©Zm§V
Mmcy hmoVm. _moQ>ma Wm§~dyZ ñdñWnUo ~gco Va hÎmr Amnë`m nm`mZo Am{U gm|S>oZo _moQ>marMm EH$m jUm§V
MwamS>m Ho$ë`mdm§MyZ gmoS>Uma Zmhr, ho _r AmoiIyZ hmoVmo. ~a|, dmKm§nmgyZ ñdV:Mo g§ajU H$aÊ`mgmR>r
_moQ>marVyZ ~mhoa nSy>Z EImÚm PmS>mda MTy>Z ~gmdo åhUmdo Va "`o, MT> _mÂ`mda' Ago Vo gmJmMo gai
38
gmoQ> OUy§ H$mhr CnhmgnydH© $ Amåhmcm AmìhmZM XoVmhoV Agm _cm ^mg Pmcm. ""gwXd¡ mZo Ë`m
O§Jcm§VyZ àdmg H$aVm§Zm Amåhmcm EH${h qhò àmUr ^oQ>cm Zmhr qH$dm {XgcmgwÕm Zmhr. njm§Mr{h
Ë`m O§Jcm§Vcr AZwnpñW{V Amåhmcm {deof OmUdcr. EdT>çm _moR>çm O§Jcm§V njr H$moR>| {Xgy§ Z`oV
ømMo Amåhmcm ^mar AmíM`© dmQ>co. H$moR>| nmIam§Mr {H$c{~c Zmhr H$s OZmdam§Mr Hw$O~wO Zmhr.
dmè`mMr hmcMmc Zmhr H$s nmZm§Mr gigi Zmhr. Hw$R>o gy`m©M| CÝh§ Zmht H$s COoS> Zmhr Ago O§Jcm§V
_¡cmo_¡c ngacoco {Z:ñVãY d A§YwH$ dmVmdaU ~KyZ _Z nwT>o nwT>o A{Ve` CXmg Am{U ^`^rV hmoD$
cmJVo.'' Xhm-Xhm, n§Yam-n§Yam _¡c Joco Var dmQ>oV EImXo _mUyg qH$dm dmhZgwÕm ÑîQ>rg nS>V Zmhr.
Zmhr åhUmd`mcm XmT>r dmT>coco Am{U ^Jdr dñÌo n[aYmZ Ho$coco Mma-XmoZ {^H$mar "gmYy' _mÌ
Amåhm§cm dmQ>oV ^oQ>co. O§JcmÀ`m nmíd©^y_rda Vo Amåhm§cm EImÚm nm¡am{UH$ {MÌnQ>m§Vrc F$ftà_mUo
^mgco. øm O§Jcm§À`m ^`mZH$Vo_Ü`o ^a KmcUmar Xþgar JmoîQ> åhUOo XþV\$m© cmJyZ am{hcocr C§MC§M _mVrMr dméio. hr dméi| Xhm-Xhm n§Yam-n§Yam \w$Q>m§À`m A§Vamda añË`mÀ`m XmoÝhr ~mOy§cm
"CJdcocr' {H$Ë`oH$ _¡cÀ`m _¡c AmT>iyZ `oVmV. Ë`mn¡H$s nwîH$i dméim§Mr C§Mr Xhm-Xhm, ~mam~mam \y$Q>gwÕm§ Agoc. hr dméio Vimcm é§X d da {Z_wiVr AgyZ Ë`m§Zm Mma-Mma nm§M-nm§M {eIao
AgVmV. EdT>r Ag§»` dméio øm O§JcmV H$m` åhUyZ AmT>iyZ `mdtV, ømMm CJ_ H$mhr Ho$ë`m
Amåhm§cm hmoB©Zm! _mÌ øm dméim§À`m nmoQ>mV H$m` Agmdo ømMm ZwgVm {dMmahr H$aÊ`mMo Y¡`©
Am_À`mn¡H$s H$moUmcm hmoB©Zm. EImÚm dméimnmer JmS>r Wm§~dyZ Ë`mÀ`m§V S>moH$mdyZ nmhmdo Agm
jU_mÌ EH$Xm§M _mÂ`m _Zm§V {dMma Amcm hmoVm, nU Ë`mMjUr _mÂ`m nm`mnmgyZ S>moŠ`mn`ªV ehmam
M_Hy$Z Jocm. _r _Zm§V åhQ>c,o ""ZH$mo hm A{Vàg§J. EImXo doir Agm A§JcQ> `m`Mm H$s, _moQ>a
AgyZhr niVm§ ^wB© WmoS>r ìhmd`mMr!'' O§Jcm§V _mUgm§Mr qH$dm dmhZm§Mr ahXmar Odi Odi ZmhrM
Ago åhQ>co Var Mmcoc. ~¡cJmS>çm Va øm O§JcmVyZ OmUoM AeŠ` Amho. nU _moQ>maJmS>çmhr
{Xdgm§VyZ Mma XmoZnojm A{YH$ OmV AgVrc Ago dmQ>V Zmhr, Ago AgyZhr añVm _mÌ CÎm_
pñWVr_Ü`o R>odÊ`mV Amcocm Amho øm§V H$mhr e§H$m Zmhr. VWm{n, ^modVmcÀ`m ^ogya dmVmdaUm_wio
àdmgmMr cm§~U nwT>o nwT>o BVH$s H§$Q>midmUr dmQy> cmJcr H$s, H$mhr {dMmê$ ZH$m. EHo$ {R>H$mUr O§Jc
H$mnUmè`m Xhm-n§Yam cmoH$m§Mm Vi nS>cocm {Xgcm. Vmo nmhÿZ OUy§ H$mhr AmnU _mUgm§VM Amcmo
Ago dmQy>Z _Zmcm AJXr hm`go dmQ>co. VoWo COì`m ~mOycm EH$ chmZer XJS>r {dhra {Xgcr
{VÀ`m§VyZ EH$ _mUyg nmUr H$mT>rV hmoVm. Vo nmhÿZ _r EH$X_ JmS>r Wm§~{dcr. Amåhm§ gJù`m§ZmM
VhmZm cmJë`m hmoË`m. nU O§Jc Amocm§S>Ê`mÀ`m KmB©V Ë`mMr H$moUmcmM AmR>dU ZìhVr. {dhra
Mm§Jcr nm§M nÞmg \y$Q> Imoc hmoVr. nmUr _mÌ A{Ve` Jma Am{U MdXma hmoVo.
2.5 eãXmW©
erVc
: Jma.
39
nU©g§^ma
: nmZm§Mm g_wXm`.
JimR>çmMo : MmoIyZ ImVm `oUmao.
CÎmw§J
: C§M.
XþV\$m©
: XmoÝhr ~mOyZo.
c°~Z©_
: {ndir \w$co `oUmao PmS>.
EH$ _¡c
: 1.6 {H$._r.
AX_mg
: A§XmO.
gmoQ>
: C§MM C§M gai PmS>.
dméi
: _w§½`m amhÊ`mMo _mVrMo T>rJ.
dUdm
: noQ>coco S>m|Ja.
{nemÀM
: _¥V ì`ŠVrMm AmË_m (^yV).
2.6 ñd`§AÜ``ZmgmR>r àíZmoÎmao
■
XrKm}Îmar àíZ
àíZ : H$madmacm OmVmZm à. Ho$. AÌo `m§Zm Amcoco AZw^d Vw_À`m eãXmV
{chm.
CÎma : àmñVm{dH$ : _amR>r dmL²>_`mV {d{dY àH$maMo dmL²>_` coIZ Pmco Amho. `mV H$Wm,
H$mX§~ar, ZmQ>H§$ Am{U H$mì` BË`mXr Aem AZoH$ àH$mam§Mm g_mdoe Pmcocm {XgVmo. `mVrc àdmg
dU©Z hm EH$ dmL²>_` àH$ma {dnwc à_mUmV {c{hcm Jococm {XgVmo. AZoH$ coIH$m§Zr {d{dY {R>H$mUr
Ho$coë`m Xoer-{dXoer àdmgmMo dU©Z {chÿZ R>odco Amho. `m_Ü`o à. Ho$. AÌo `m§Zrhr `m Zm Ë`m
{Z{_ÎmmZo àdmg H$ê$Z àdmg dU©Zna coIZ Ho$co Amho. `m~amo~aM Ë`m§Zr BVahr dmL²>_` àH$mam_Ü`o
coIZ Ho$co Amho. gm{hË` joÌmV H$m`© H$arV AgVmZm Ë`m§Zr gm{hË` g§_ocZmcm hOoar cmdcr Amho.
AemM EH$m H$madma `m Jmdr g§nÞ Pmcoë`m gm{hË` g§_ocZmcm OmV AgVmZm H$madmaÀ`m O§JcmVyZ
Omo AZw^d Amcm Vmo AZw^d Ë`m§Zr "H$madmaMm àdmg' `m coImV _m§S>cm Amho. hm coI àdmgdU©Zna
AgyZ àdmgmV `oUmao doJdoJio AZw^d `oWo dmMmd`mg {_iVmV.
40
{ddoMZ : à. Ho$. AÌo ho H$madma `m {R>H$mUr H$mhr {Xdgmnydu _amR>r gm{hË` g§_ocZmÀ`m
{Z{_ÎmmZo OmÊ`mg {ZKVmV. hë`mi gmoS>co H$s amo_hf©H$ O§JcmMm ^mJ gwê$ hmoVmo. `m O§JcmMo {d{dY
AZw^d AÌo `m§Zm Amco. `m O§JcmV {XgUmar ~m§~y d gmJmMr _moR>_moR>r ~oQ>o {XgVmV. hr ~oQ>o H$er
{Z_m©U Pmcr AgmdrV hm àíZ Ë`m§À`m _ZmV {Z_m©U hmoVmo. O§JcmV PmS>r JX© {XgVo. ~è`mM {R>H$mUr
em§VVm {XgyZ `oVo. `m em§VVo_wio _mUgm§À`m _ZmV AZm{_H$ ^rVr {Z_m©U hmoVo. gmJmMr d ~m§~yMr
C§MM C§M PmS>o JJZmcm {^S>cocr {XgVmV. añË`mZo dmhVyH$ H$_r Agë`mZo AmnU EH$m doJù`m
{dídmV Amcmo AmhmoV `mMr OmUrd Ë`m§Zm hmoVo. `m O§JcmV AgUmao O§Jcr àmUr Amnë`mg_moa Amco
Va AmnU H$m` H$am`Mo? Agm àíZ Ë`m§À`m _ZmV {Z_m©U hmoVmo. JmS>r AgyZhr AmnUm§g niyZ OmVm
`oUma Zmhr hr ^rVr _ZmV {Z_m©U hmoVo. Aer ^rVr _ZmV {Z_m©U Pmcocr AgVmZmM añË`mÀ`m XmoÝhr
~mOycm _moR>_moR>r dméi§ {XgVmV. hr dméi§ H$emMr AgVrc Agm àíZ CËgwH$VonmoQ>r AÌ|À`m _ZmV
{Z_m©U hmoVmo. Ë`m~amo~aM Vr H$emMr AmhoV ho OmUyZ KoÊ`mMr _Zr AmH$m§jm {Z_m©U hmoVo. nU Vmo
àg§J Amnë`m A§JcQ> `oD$ eHo$c Agm {dMma H$ê$Z Vo VgoM nwT>o OmVmV.
añË`mV dmhVyH$, ahXmar H$_r AgVo. EHo$ {R>H$mUr Ë`m§Zm Xhm-n§Yam cmoH$m§Mm KmoiH$m {XgVmo.
Vo VoWo OmVmV Am{U chmZem XJS>r {d{harVrc nmUr {nVmV. nmUr {nVmM Ë`m§Zm hþemar `oVo. VoWyZ
Vo nwT>rc àdmgmg cmJVmV. XmoÝhr {XeoZo PmS>m§À`m JXuZo doT>coco S>m|Ja {XgVmV. Vo nmhÿZ Ë`m§À`m
_ZmVrc {^Vr dmT>Vo. `m S>m|JamV Ogm A§Yma dmT>V OmB©c Vgm dUdm noQ>cocm EH$m_mJyZ EH$ {Xgy
cmJVmo. `m {dMmamV nwT>o OmVmZm {nemÀMmMo {dMma Ë`m§À`m _Zm_Ü`o `oVmV. `m {dMmamZo EHo$H$mir
`m ^mJmV Pmcoë`m ^`§H$a AnKmVmMr AmR>dU Ë`m§Zm hmoVo Am{U _ZmVrc {^Vr A{YH$M dmT>Vo.
H$mhr A§Va nwT>o Joë`mZ§Va EH$m XodimVrc K§Q>mZmX EoHy$ `oVmo. Z§Va _ZmVrc ^rVr hiyhiy g§nwîQ>mV
`oD$ cmJVo. nwT>o añË`mMo XþéñVrMo H$m_ gwê$ AgVo. gaVoeodQ>r S>m|JamÀ`m Hw$erV XS>coco "H$madma'
JmdmMo Xe©Z KS>Vo. `m Xe©ZmZo WH$coë`m _Zmcm g_mYmZ {_iVo. EH$ Zdr g§OrdZr {_iVo. Ho$coë`m
àdmgmMm WH$dm {ZKyZ OmVmo.
g_mamon : à. Ho$. AÌo ho {d{dY H$m_mÀ`m {Z{_ÎmmZo AZoH$ {R>H$mUr àdmg H$arV AgV. `m
àdmgmVrc {d{dY nmVirdarc Amcoco AZw^d Ë`m§Zr coImÀ`m _mÜ`_mVyZ _m§S>coco AmhoV. Ë`m§Mo
"H$èhoMo nmUr' ho nwñVH$ AZoH$ I§S>mÀ`m _mÜ`_mVyZ àH$m{eV Pmco Amho. Vo Ë`m§Mo AmË_M[aÌna
nwñVH$ à{gÕ Amho. `m nwñVH$mVyZ Ë`m§Zr ñdV:À`m OrdZmMm AmcoI _m§S>cocm Amho. àdmg dU©Zna
coI {c{hVmZm Ë`m§Zr H$madmaÀ`m O§JcmVrc àdmgmMo AZw^d "H$madmaMm àdmg' `m coImV _m§S>cm
Amho. Ë`m O§JcmVrcm^`mZH$Vm, KZXmQ> O§JcmMr JXu, {Zad em§VVm, O§Jcr àmÊ`m§{df`r _ZmVrc
^rVr, noQ>coco dUdo Am{U _w§½`m§Mr dméi§ ho gd© doJù`m nmVirda AZw^d XoUmao àg§J _m§S>co AmhoV.
EHy$UM H$madmaÀ`m O§JcmVyZ OmV AgVmZm _mUgmÀ`m _ZmV {Z_m©U hmoUmar ^rVr Am{U O§JcmMo
ñdê$n `mMo {MÌU `m nmR>mVyZ Ho$co Amho.
41
■
dñVw{ZîR> àíZ
❒
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. ~m§~yMo O§Jc gwê$ Pmco H$s, _¡cMo _¡c H$emÀ`m ~oQ>mgmaIo Xþgao H$mhrhr AmT>iV Zmhr?
(A) gmJmÀ`m
(H$) Am§ã`mÀ`m
(~) ~m§~yÀ`m
(S>) qMMoÀ`m.
2. H$madmaÀ`m O§JcmV hÎmr Am{U H$moUVo àmUr nwîH$i AmhoV?
(A) qgh
(~) dmK
(H$) h[aU
(S) H$moëho.
3. O§JcmÀ`m ^`mZH$Vo_Ü`o ^a KmcUmar Xþgar JmoîQ> H$moUVr?
(A) PmS>m§À`m am§Jm
(H$) nd©VmÀ`m am§Jm
(~) Kam§À`m am§Jm
(S>) _mVrMr dméio.
CÎmao : (1) gmJmÀ`m, (2) dmK, 3) _mVrMr dméio.
2.7 g_mamon
"H$madmaMm àdmg' hm nmR> à. Ho$. AÌo `m§À`m "H$èhoM§ nmUr' `m AmË_M[aÌna nwñVH$mVrc
Amho. hm nmR> åhUOo AÌ|À`m àdmgmVrc A{dñ_aUr` Agm jU Amho. `m nmR>mVyZ gm{hË`
g§_ocZmcm OmV AgVmZm O§JcmV Amcoco Oo AZw^d AmhoV Vo gd© `oWo {M{ÌV Ho$co OmVmV. `m
{MÌUmdê$Z H$madmaMo O§Jc H$go Amho `mMo ñdê$n g_OVo. O§JcmVrc PmS>o, àmUr, {Z_©Zwî` nU
Mm§Jco añVo, noQ>Vo dUdo, S>m|Jam§À`m am§Jm Am{U Hw$R>oVar _§{XamVrc K§Q>rMm ZmX `mVyZ hm nmR> nwT>o
gaH$V OmVmo. eodQ>r AÌ|Zm H$madmaMo Z`Zaå` Xe©Z KS>VmM {eUcocm WH$cocm Ord H$gm
à\w$ëcrV, VmOmVdmZm hmoVmo ho {XgyZ `oVo. Ë`m§À`m Am`wî`mVrc hm àdmg EH$ _hËdmMm àdmg
åhUyZ `m nmR>mH$S>o nhmdo cmJVo. àdmg dU©Z H$go Agmdo `mMm hm nmR> åhUOo CÎm_ Z_wZm Amho.
Vo EH$ {ZgJ©{MÌUM Amho.
2.8 gamdmgmR>r àíZ
■
XrKm}Îmar àíZ
❍
H$madmaÀ`m àdmgmVrc O§JcmMo dU©Z H$am.
42
■
dñVw{ZîR> àíZ
❒
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. hë`minmgyZ H$madman`ªV {H$Vr _¡c EH$gmaIo àM§S> O§Jc cmJyZ am{hco Amho?
(A) 90 _¡c
(H$) 60 _¡c
(~) 70 _¡c
(S>) 50 _¡c.
2. XodimVrc _§Owi AmdmO H$emMm hmoVm?
(A) K§Q>m
(H$) Vmem
(~) ZJmam
(S>) gZB©.
3. XodJS>hÿZ H$emMm àH$mePmoV nS>V hmoVm?
(A) cmB©Q>Mm
(H$) gy`m©Mm
(~) {XnñV§^mMm
(S>) dUì`mMm.
2.8 dmMZ
❍
à. Ho$. AÌo `m§Mo "H$èhoMo nmUr', nw. c§. Xoenm§S>o `m§Mo "Anydm©B'© , J§JmYa JmS>Jri `m§Mo
"Jmonaw m§À`m àXoemV' hr àdmgdU©Zo dmMm.
2.9 CnH«$_
❍
ñdV: EImÚm {ZgJ©aå` àojUr` ñWimcm ^oQ> XodyZ Amcoë`m AZw^dmda àdmgdU©Zna
coI {chm.
❒❒❒
43
KQ>H$ 2.2
n§MJ§Jm
A{Zc AdMQ>
2.1 C{ÔîQ>o
`m KQ>H$mMo AÜ``Z Ho$ë`m_wio Amnë`mcm;
1.
n`m©daU{df`r _m{hVr {_ioc.
2.
n§MJ§Jm ZXrÀ`m àXÿfUmMo dmñVd ñdê$n g_OyZ `oB©c.
3.
nmUr àXÿfUmMo n[aUm_ g_OyZ `oVrc.
4.
n§MJ§Jm dmMdm`Mr Agoc Va H$moUH$moUVo Cnm` `mo{Oco nm{hOoV ho g_OyZ `oB©c.
2.2 àmñVm{dH$
_amR>r dmL²>_`m_Ü`o c{cVcoIZmMr _moR>r na§nam Amho. c{cVcoIZm_Ü`o g_mOmVrc dmñVd
àíZm§Mr _m§S>Ur H$ê$Z Ë`m àíZm§Mr Vrd«Vm OmJ¥V Ho$cr OmVo. c{cVcoIZmMm {dMma H$aVm `m_Ü`o
{Z~§Y, cKw{Z~§Y, ì`pŠV{MÌo, àg§J{MÌo, AmË_{ZîR>na coI BË`mXr coIZmMm g_mdoe hmoVmo.
`m{R>H$mUr AmnUmg d¡Mm[aH$ coIm§Mm {dMma H$amd`mMm Amho. c{cVcoIZm_Ü`o d¡Mm[aH$ coIm§Mmhr
g_mdoe hmoVmo. d¡Mm[aH$ coIZ AZoH$ coIH$m§Zr Ho$co Amho. Ogo H$s, "emim Amho {ejU Zmhr' (hoa§~
Hw$cH$Uu) "^Q>H$§ Vr _hmamîQ´>mMr' (amOm {eaJwßno), "_mUg§', "YmJo C^o AmS>d'o (A{Zc AdMQ>)
BË`mXr. `m{edm` BVahr coIH$m§Mr CXmhaUmXmIc Zm|Xr KoVm `oVmV. S>m°. Am. h. gmiw§Io, amdgmho~
H$g~o, A{dZme Y_m©{YH$mar BË`mXr d¡Mm[aH$ coI {c{hUmè`m coIH$m§Mr Zmdo gm§JVm `oVmV. A{Zc
AdMQ> `m§Zr "àíZ Am{U àíZ' `m nwñVH$mV d¡Mm[aH$ coI {c{hco AmhoV. Ë`mn¡H$s EH$ coI åhUOo
"n§MJ§Jm' hm hmo`. `oWo "n§MJ§Jm' `m coImMm Aä`mg H$amd`mMm Amho.
2.3 coIH$ n[aM`
■
A{Zc AdMQ>
A{Zc Í`§~H$ AdMQ> `m§Mm OÝ_ AmoVya `oWo 26 Am°JñQ>, 1944 amoOr Pmcm. dS>rc
44
ì`dgm`mZo S>m°ŠQ>a Va AmB© J¥{hUr. 1959 _Ü`o Vo Eg. Eg. gr. Pmco. nwT>o E_. ~r. ~r. Eg. nyU©
Ho$co. d¡ÚH$s` ì`dgm` Z H$aVm gm_m{OH$ MidirV gh^mJr Pmco. nwÊ`mV "_wŠVm§JU' ho
ì`gZ_wŠVr H|$Ð C^maco. "gmYZm' d "nwamoJm_r gË`emoY' `m {Z`VH$m{cH$m§Mo g§nmXH$ åhUyZhr H$m`©.
{~hmaÀ`m g_mOXe©Zmdarc "ny{U©`m' (1969) ho A{Zc AdMQ> `m§Mo n{hco nwñVH$. Ë`mZ§Va
"doY' (1974), "A§Yao ZJar {ZnmUr' (1978), "N>Xo ' (1979), "h_rX' (1977), "g§^_« '
(1989), "_mUg§' (1980), "dm¿`m_wair' (1983), "H$m|S>_mam' (1985), "JX©' (1985),
"Ym{_©H$' (1989), "YmJo AmS>do C^o' (1986) hr nwñVHo$ à{gÕ Pmcr. "ñdV:{df`r (1990),
"A_o[aH$m' (1992), "N>X§ m{df`r' (2000) ho AmË_d¥Îmna nwñVHo$ Va "_moa' ho c{cVJÚ à{gÕ.
A{cH$S>Mo "àíZ Am{U àíZ' (2005) hm J«W§ hr à{gÕ Pmcm Amho.
2.4 {df` {ddoMZ
A{Zc AdMQ> `m§À`m `m coImV H$moëhmnwamVrc n§MJ§Jm `m ZXrÀ`m àXÿfUmMo dmñVd {MÌU
Amco Amho. AcrH$S>oM BMcH$a§OrV _moR>çm à_mUmV H$m{dirÀ`m amoJmZo AZoH$m§Mo àmU KoVco. `mMo
H$maU Xÿ{fV nmUr. n§MJ§Jm ZXrV _¡cm d XþYmir Am{U O`§Vr Zmë`mMo Xÿ{fV nmUr gmoS>ë`mZo g§nyU©
ZXr àXÿ{fV Pmcr Amho. BMcH$a§OrVrc àmogogMo agm`Z`wŠV nmUr ZXrV gmoS>co OmVo. `m gd©
H$maUm§Zr n§MJ§Jm ZXrMr dmB©Q> XþamdñWm Pmcr Amho. {VÀ`m nmÊ`mMo àXÿfU Pmcoco Amho, Ë`m
gm_m{OH$ g_ñ`oda àH$me Q>mH$Umam gXaMm hm coI A{Zc AdMQ> `m§Zr {c{hcm Amho. AWm©V
nmUràXÿfU hr g_ñ`m AmOMr Zmhr Va Iyn dfmªnydunmgyZMr Amho. `m g_ñ`oda H$moëhmnya_Ü`o
AZoH$doim {dMma {d{Z_`, MMm© Pmë`m AmhoV. `mMm g§X^© nwT>rc Ame`mÀ`m _mÜ`_mVyZ g_OmdyZ
KoVm `oVmo.
2.4.1 Ame`
H$moëhmnya ho A{Zc AdMQ> `m§Mo AmdS>Vo Jmd Amho. H$maU BWo AgUmar àojUr` ñWi§ Am{U
Ordmcm Ord XoUmar, _m`m H$aUmar _mUg§. H$moëhmnyamVrc n§MJ§Jm ZXrH$mR>r Ë`m§Zm {\$aÊ`mMr doi
`oVo, Voìhm EoH$coë`m n§MJ§JoM§ Xe©Z doJi§ Am{U àË`jmV dmhUmè`m n§MJ§JoM§ Xe©Z doJi§ {XgV§.
Ë`m_wio coIH$mÀ`m _ZmV AñdñWVm {Z_m©U hmoVo. AdMQ> `m§Zm X¡{ZH$ d¥ÎmnÌmÀ`m _mÜ`_mVyZ EH$
~mV_r dmMÊ`mg {_iVo. BMcH$a§Orgma»`m Am¡Úmo{JH$ ehamV àmogoqgJ \°$ŠQ>ar Amho. Ë`mVrc Xÿ{fV
Ðì` d A°{gS>`wŠV nmUr ewÕrH$aU à{H«$`m Z H$aVmM Vo gai n§MJ§JoV gmoS>co OmVo. n[aUm_r ZXrÀ`m
nmÊ`mMo àXÿfU hmoVo. ZXrVrc OcMa àmUr _¥Ë`w_wIr nS>VmV. `m KQ>Zo_wio àm§Vm{YH$mè`m§Zr àmogog ~§X
Ho$ë`m hmoË`m. `mdê$Z n§MJ§Jm ZXrMo àXÿfU {H$Vr _moR>çm à_mUmV Pmco Agoc `mMr H$ënZm `oVo.
45
AdMQ> `m àXÿfUm{df`r Ë`m§À`m {_Ìm§er MMm© H$aVmV. àXÿfUm_Ü`o H$moëhmnya ehamMm 80%
dmQ>m Agë`mMo Ë`m§Zm g_OVo. Ë`m_wio Vo àW_ H$moëhmnyacm OmD$Z S>m°. gw^mf AmR>ë`o `m§Zm ^oQ>VmV.
H$maU gw^mf hm n`m©daUmMm Aä`mgH$ AgVmo, Ë`m§À`mH$Sy>Z S´>oZoO {gñQ>_{df`r _m{hVr {_iVo. `m
S´>oZoO_YyZ OmUmao _¡cm`wŠV nmUr H$moUË`mhr à{H«$`o{edm` (ew{ÕH$aUm{edm`) gai Zmë`m_m\©$V ZXrV
{_giV AgVo. H$moëhmnya_Yrc "O`§Vr Zmcm' Am{U "XþYmir Zmcm' ho _w»` Zmco nyduÀ`m H$mir
nmdgmMo JmoS> (ñdÀN>) nmUr dmhÿZ ZoÊ`mgmR>r dmnaco Om`Mo. nU AmVm Ë`mMm dmna JQ>marMo nmUr
dmhÿZ ZoÊ`mgmR>r Ho$cm OmVmo. ewÕrH$aU H|$Ð AgyZhr Vo Zgë`mgmaIo hmoVo. H$maU VoWrc AZoH$ `§Ìo
~§X nS>cocr AgVmV. `m Zmë`mV {gìhrc hm°pñnQ>c_Yrc gd© S´>oZoO gmoS>co OmVo.
coIH$ ñdV: Ë`m ZXrÀ`m {H$Zmar {\$aVmo. OoWo OoWo ZXrcm Zmco {_imco AmhoV, VoWrc
n[apñWVr Ë`m§Zm A{Ve` KmUoaS>r, AñdÀN> {XgyZ `oVo. Ë`m H$mimV CX` Jm`H$dmS>, {Zhmc {enwaH$a
B. gma»`m VéUm§Zr "a§H$mim dmMdm', "n§MJ§Jm àXÿfU' `m {df`mda AmdmO CR>{dcm hmoVm. `m
VéUm§Zmhr coIH$ ^oQ>Vmo. AmO ñdÀN>, n{dÌ AgUmar n§MJ§Jm ZXr JQ>maJ§Jm åhUyZ g§~moYcr OmV
hmoVr. EH$ {Xdg coIH$ ñdV:, {Xcrn KmQ>o, aU{OV OmYd d CX` `m§À`m~amo~a àË`j n[apñWVr
nhm`cm OmVmV. Zmë`mV {hadrJma PwS>no CJdcocr. `m_wio O§JcmV Joë`mMm ^mg hmoV hmoVm.
àdmhmÀ`m XmoÝhr ~mOyg ßc°pñQ>H$À`m {neì`m, H$Mam, BVa dñVy§Mo VwH$S>o Aer KmU gmR>cocr. cm§~
{gìhrc hm°pñnQ>cH$Sy>Z JQ>ma `oWoM Amcocr. ho nmhÿZ coIH$ nwÊ`mVrc Zmcm JmS>©Zer `m Zmë`mMr
VwcZm H$aVmo. O`§Vr Zmë`mM§ nmUr ewÕrH$aU H|$ÐmV Z OmVm Vo nañna ZXrÀ`m {XeoZo OmVmZm {XgVo.
Oo_Vo_ 10% nmUr ewÕ H$aÊ`mgmR>r AmV_Ü`o OmV AgVo. H$maU ewÕrH$aU H|$ÐmMr XþéñVr Am{U
{dñVma H$aUo _hÎdmMo hmoVo. coIH$mcm `mdoir H$moëhmnyaM§ doJi§ Xe©Z KS>V§. H$maU Zoh_r emhÿnwar,
amOmam_nwar BË`mXr. ^mJmM§ Xe©Z KoVc§ hmoV§. {Xcrn H$moëhmnyaMr Im{g`V åhUyZ _`Vm§Mm gd© IM©
ñdV: _hmZJanm{cH$m H$aVo; _hmamîQ´>mVrc hr EH$_od _hmZJanm{cH$m Agë`mMo gm§JVmo. ho EoHy$U
coIH$mcm AmZ§X hmoVmo. VoWo gamgar 16 Vo 18 _mUgm§Zm OmiÊ`mV `oVo d OmiÊ`mV `oUmè`m
_mUgm§Mr amI hr n§MJ§JoV {_gicr OmVo ho g_OVmM _ZmVyZ Xþ:I hmoVo. AZoH$doim nmÊ`mV
~r.Amo.S>r. (B.O.D.) åhUOo ~m`m°cm°{OH$c Am°pŠgOZ {S>_m§S> nmÊ`mV {_giVmM nmÊ`mVrc Am°pŠgOZ
H$_r hmoVmo, Ë`m_wio OcMa àmUr _aVmV. hoM ~r.Amo.S>r. {_{lV nmUr eoVrcm dmnaco OmVo. n[aUm_r
eoVrMo CËnÞ H$_r hmoD$Z VoWrc O_rZ Z§Va ZmnrH$ hmoVo.
^moJmdVr gmIa H$maImÝ`mÀ`m _irMo nmUr hohr {PanyZ `mM ZXrV `oVo. Vo OmñV à_mUmV
Agë`mg Zmë`mVyZ gmoSy>Z {Xco Om`Mo. VoWrc AëH$mohmoc \°$ŠQ>arVrc Xÿ{fV nmUr ZXrV OmV Ago.
`m gd© JmoîQ>tMm eoVH$è`m§Zm H$gm Ìmg hmoVmo ho eoVH$ar gm§JV AgV. `m _irÀ`m ~m~VrV gr.Amo.S>r.
(C.O.D.) åhUOo Ho${_H$c Am°pŠgOZ {S>_m§S> OmñV Pmco Var _mgo _aVmV. nmUr Xÿ{fV hmoVo. Vo
eoVrgmR>r A`mo½` AgVo, Ago AgyZhr Oo nmUr AmnU {nVmo Vo IamoIaM ewÕ hmoD$Z nwadR>m Ho$co
46
OmVo H$m? `mMr ImÌr H$moUrhr Xody eH$V Zmhr. H$maU ewÕrH$aU H|$ÐmV OmÊ`mg gdmªZmM ~§Xr AgVo.
ZimMo nmUr Xÿ{fV Amho åhUyZ {dhra, ~moAadoëgMo nmUr dmnamdo Ago ZmJ[aH$m§Zm dmQ>o. _mÌ
Vohr nmUr OdiOdi 60% àXÿ{fV AgoM Amho. O{_ZrImcr Oo nmUr Amho Vohr AmVm àXÿ{fV
Pmcoco Amho ho Ahdmcmdê$Z {gÕ hmoV Amho. `m_wio H$moUVo nmUr {nÊ`mg dmnam`Mo `m àíZmMo
CÎma gmnS>V Zmhr.
Xÿ{fV nmÊ`m{déÕ YZmOramd OmYd Am{U àmMm`© A_aqgh amUo `m§Zr H$moQ>m©V Ho$g Ho$cr
Ë`m§Zmhr coIH$ ^oQ>Vmo. Ë`m§Zr H$moQ>m©n`ªV Ymd KoÊ`mMo H$maU åhUOo EH$Xm YZmOramdm§À`m N>moQ>çm
ZmVdm§Zo Ë`m§Zm ZimMo Amcoco KmU nmUr noë`mVyZ XmIdV åhUmcm hmoVm H$s;
"Zimcm Ag§ nmUr `oV§`, AmOmo~m. Vwåhr Amåhm§cm Ag§M nmUr nmOUma H$m?'
`m àíZmZo YZmOramd _ZmVyZ hmXaVmV Am{U H${_eZa O`aW `m§MoH$S>o OmVmV. VoWo Ë`m§Zm
gmho~mH$Sy>Z AmídmgZmncrH$S>o H$mhrM {_iV Zmhr, Z§Va EH$ J«wn ~ZdyZ _hmZJanm{cH$m d gaH$ma
`m§À`m{déÕ hm`H$moQ>m©V Xmdm Ho$cm. H$moQ>m©Zo `mda {ZH$mc {Xcm H$s, _hmZJanm{cHo$Zo Vm~S>Vmo~
A§S>aJ«mC§S> S´>oZoO {gpñQ>_ H$ê$Z ¿`mdr. nmÊ`mMo XmoZ n`m©` R>odco. EH$ åhUOo qeJUmnya BWo ~m§Y
KmcyZ nmUr AS>dyZ H$moëhmnyacm nwadmdo Am{U Xþgam åhUOo hiXr `oWo nmUr AS>dmdo. `mVrc
qeJUmnyaMr `moOZm I{M©H$ hmoVr. n`m©`mZo H$miå_mdmS>r YaUmMo nmUr hXir _mJ} AmUVm `oB©c, ho
gm§{JVco Joco. emhÿ _hmamOm§Mr Xÿa ÑîQ>r hmoVr. åhUyZM Ë`m§Zr Vwier Am{U amYmZJar YaUo ~m§Ycr.
H${_eZa {ZVrZ JÐo MM}V nÞmg H$moQ>tMr `moOZm V`ma Ho$ë`mMo gm§JyZ gaH$mar _§Oyar {_iVmM Vr
A§_cmV AmUy åhUVmV. H$moëhmnyacm ewÕ nmUr {_im`Mo Agoc Va H$miå_mdmS>r YaUmVyZ S>m`aoŠQ>
nmUr AmUmdo cmJoc, Ago _V _m§S>VmV. _mÌ àË`j YaU ~m§YVmZm H$m°nm}aoeZcm H$i{dc§ hmoV§ H$s
YaUmVrc nmUr {H$Vr à_mUmV nm{hOo Vo H$idm. åhUOo Ë`m à_mUmV AmCQ>coQ> R>odUo gmo`rMo hmoB©c.
nU H$m°nm}aoeZZo Ë`mdoir H$idc§ Zgë`mZo Vo amhÿZM OmVo.
BMcH$a§OrVhr nmUr àXÿfU _moR>çm à_mUmV hmoVo. {Xdg|{Xdg XþJªYr`wŠV nmUr `oD$ cmJVo.
`mdoir EH$m J¥hñWmZo H$moëhmnya {Oëhm{YH$mar, BMcH$a§Or ZJanm{cH$m `m§Zm nÌo nmR>{dcr. `mZ§Va
nmÊ`mMo Z_wZo KoVco Joco. H$mhr {XdgmV "EìharqWJ AmoHo$' nmÊ`mV H$mhrhr àXÿfU Zmhr! Agm [anmoQ>©
`oVmo. Ë`m_wio Ë`m J¥hñWmcm à`ËZ H$ê$Z H$mhr \$m`Xm hmoV Zmhr. Z§VaÀ`m H$mimV H$m{dirZo
H$moëhmnya_Ü`o H$mhr chmZ _wco d J^©dVr {ó`m XJmdë`m OmVmV. `m {df`mda gm§JcrV EH$ go{_Zma
hmoVmo. n`m©daU VÁk aí_r _`ya `m§Zm `m J¥hñWmZo BMcH$a§OrMr J§^ra g_ñ`m gm§{JVcr ho g_OVmM
ñdV: _`ya BMcH$a§Or d H$moëhmnya `oWrc nmhUr H$aVmV. nwÝhm nmUr VnmgÊ`mg gm§JVmV, nwÝhm
[anmoQ>© `oVmo. "AmoHo$' Z§Va `m J¥hñWmZo cmoH$m`wŠVm§Zm ì`Wm doXZm gm§{JVë`m, Ë`mZ§r _w§~B©V EH$ {_Q>tJ
KoVcr. cmoH$m`wŠVm§À`m åhUÊ`mZwgma ñQ>±nnonada A°{\$S>oìhrQ> Ho$co OmVo. gd© Am°{\$gZm Am°S>©ar
47
H$mT>ë`m. OmYdm§Zm "H§$Q>oåßQ> Am°\$ H$moQ>©' H$aÊ`mg gm§{JVco. `mZ§Va MH«o$ {\$acr. BMcH$a§OrV H$mhr
àmogogZm Hw$cno (Q>mir) KmVcr Jocr. àmogog ~§X Pmë`mZo àmogoqgJ `w{ZQ>g² V`ma Pmcr. Ë`mVyZ _mJ©
H$mT>Ê`mMm à`ËZ Ho$cm. H$mhr àmogog chmZ Agë`mZo Ë`m§Zm "Q´>rQ>_|Q> ßc°Z' ~gdVm `oV ZìhVo.
BMcH$a§OrVrc g§O` hmoJmS>o, O`àH$me OmYd, ^r_amd A{VJ«o `m§À`mer `m{df`r MMm© gwê$
Pmë`m. àmogoqgJ_Ü`o A°{gS>Mm dmna H$moR>o hmoVmo `mMr nmhUr Ho$cr. `m_Ü`o cú_r Am¡Úmo{JH$ dgmhV,
hmVH$U§JcoVrc àmogoqgJMo H$maImZo, {eamoi VmcwŠ`mVrc `S´>md `oWrc nmd©Vr B§S>pñQ´>`c BñQ>oQ> `oWrc
~arM O_rZ OiyZ Joë`mMo {XgVo. h§S> àmogoqgJ_Ü`o Šcmo[aZMm H$m°pñQ>H$ gmoS>m dmnaVmV. `mMr ~mYm
JUoeZJa_Yrc H$mhr cmoH$m§Zm Pmcr hmoVr, Vo ~oewÕ nS>co hmoVo. Aem KQ>Zm BMcH$a§Or ehamV
dma§dma KS>VmV.
Am`.E.Eg. (I.A.S.) ZrVm qgKc `m§Mr coIH$ ^oQ> KoVmo. `m àíZmda MMm© H$aVmo. `mda qgKc
~mocVmV H$s, gd© àmogogZr Q´>rQ>_|Q> ßcmZ ~gdmdr AÝ`Wm cm`gÝg aÔ Ho$cr OmVrc, Agm hþHy$_
H$mT>cm. H¥$îUm ZXrVyZ S>m`aoŠQ> nmUr BMcH$a§Orcm AmUÊ`mMr `moOZm qgKc gm§JVmV. `mVyZ
{nÊ`mÀ`m nmÊ`mMm àíZ gwQ>oc Ago Ë`m§Zm dmQ>Vo.
A{Zc AdMQ> H$moëhmnya_Yrc gd© {_Ìm§Zm ^oQ>VmV. MMm© H$aVmV. `m MM}VyZ H$m°nm}aoeZMm
60% n¡gm nJmamda IM© hmoVmo d BVa n¡gm AgmM MwH$sÀ`m nÕVrZo IM© Ho$cm OmVmo. H$mhr A{YH$mar
Mm§Jco H$m_ H$am`cm gwédmV H$aVmV. nU Ë`m§Mr cJoM ~Xcr Ho$cr OmVo. 1991 _Ü`o H$m{dirZo
4988 _mUgo hm°pñnQ>c_Ü`o XmIc Pmcr. Ë`mVcr 22 XJmdcr. `m{df`rÀ`m MM}V ZJagodH$
OZVoÀ`m àíZm§Zm CÎma Xody eH$V ZmhrV. EHy$UM `oWrc nmUr àíZm~m~V AZoH$ à`ËZ H$ê$Zhr H$mhr
R>mog Cnm``moOZm Ho$cr OmV Zmhr. `mMo Xþ:I coIH$mcm hmoVo. coIH$ naVrÀ`m àdmgmg cmJVmo,
Ë`mdoir _Z {dfÊU hmoVo. Vo Amnë`m _ZmVrc Or doJdoJù`m grPZ_Yrc ZXrMr {XgUmar doJdoJir
éno hmoVr. AmV _mÌ Vr ZXr ZgyZ Ogm XþYmir Zmcm, O`§Vr Zmcm Amho VgmM hmhr EH$ gm§S>nmÊ`mMm
àdmh Amho. Ago {dMma coIH$mÀ`m _ZmV ZXrÀ`m àXÿfUm~m~V H$R>moa eãXmV A{^ì`ŠV hmoVmV. ho
{dMma àË`oH$mÀ`mM _Zmcm MQ>H$m cmdyZ OmUmao AmhoV. `m gd© àíZmda cmoH$m§ZrM AmdmO CR>dcm
nm{hOo. gaH$mada XS>nU AmUc§ nm{hOo, nU cmoH$m§À`mVM AZmñWm Agë`mZo ho AgoM KS>V amhUma
Amho H$m? `m àíZmda coIH$ åhUVmo;
""BWë`m cmoH$m§Zr _Zmda KoVco Va Vo `m ZXrgmR>r, nmÊ`mgmR>r PwO§ Umè`m darc dram§À`m _mJo
C^o amhVrc åhUyZM H$moëhmnya _cm AmdS>Vo.'' Ago _V _m§Sy>Z coIH$ coImMm g_mamon H$aVmo.
H$moëhmnyamVyZ dmhUmar n§MJ§Jm ZXr hr ^moJmdVr, Hw§$^r, H$mgmar, Vwier Am{U Ym_Ur `m
ZÚm§Zr {_iyZ V`ma Pmcocr n{dÌ ZXr Amho. `m ZXrZo H$moëhmnya ehamnmgyZ Z¥qghdmS>r `m Jmdmn`ªV
AZoH$ Jmdo, ehao ì`mncocr AmhoV. `m ZXrVyZ eoVrgmR>r, {nÊ`mgmR>r, CÚmoJY§ÚmgmR>r nmÊ`mMm dmna
48
Ho$cm OmVmo. _mÌ ho nmUr {Xdg|{Xdg àXÿ{fV hmoV Amho. n`m©`mZo nmUr àXÿfUmMr g_ñ`m J§^ra ~ZV
Amho. H$mdrigmaIo amoJ CX²^dV AmhoV. H$maU S´>oZoO, Zmcm `mVyZ Xÿ{fV nmUr d agm`Z`wŠV nmUr
`m n§MJ§Jm ZXrV {_giVo. Vo nmUr Wm§~{dÊ`mgmR>r Hw$R>ohr `wÕnmVirda à`ËZ hmoVmZm {XgV Zmhr.
`m nmUr àXÿfUm_wio 1991 gmcr H$moëhmnya_Ü`o Amcoë`m H$mdri `m gmWrZo AZoH$ cmoH$ _¥Ë`y_wIr
nS>co. BMcH$a§OrV 2012 _Ü`o H$mdri amoJmZo AZoH$m§Mo ~ir KoVco. ho dmñVd ZOaoAmS> H$ê$Z
MmcUma Zmhr. gÜ`m {nÊ`mÀ`m nmÊ`mMm àíZ J§^ra AgyZ Vmo A{YH$m{YH$ J§^ra Pmcm Amho.
Hy$nZ{cHo$Mo nmUrhr Xÿ{fV Pmco Amho. `m gd© nmíd©^y_rda coIH$ A{Zc AdMQ> `m§Zr ñdV: gd}jU
H$ê$Z g_mOmVrc OmUË`m _mUgm§À`m d emgH$s` A{YH$mè`m§À`m ^oQ>r KoVë`m. _mÌ hmVr H$mhrM
`oV Zmhr. Oa H$moëhmnyaÀ`m _mUgm§Zr EH$dQy>Z cT>m C^m Ho$cm Va ZŠH$sM `m àíZmcm dmMm \w$Q>oc.
^{dî`mV Var cmoH$m§Zm {nÊ`mgmR>r ñdÀN> nmUr {_ioc Agm AmemdmX Vo ~miJVmV.
"n§MJ§Jm' `m nmR>mV coIH$mZo nmUr àXÿfUmMm {df` hmVmicm Amho. Ë`m_Ü`o Ë`m§Zr {d{dY
{R>H$mUr ^oQ>r {Xcoë`m Amho. ^oQ>r_Ü`o Ë`m§Zm {d{dY àH$maMo AZw^d `oVmV. AZoH$ àg§Jm§Zm gm_moao
Omdo cmJVo. `mV àXÿfU H$go hmoVo ho nmhÊ`mgmR>r O`§Vr Zmcm d XþYmir Zmcm OoWo ZXrg {_iVmo
VoWo ñdV: coIH$ ^oQ> XoVmo. nmhUr H$aVmo. Ë`m{R>H$mUr Amcocm AZw^d Vo _m§S>VmV. H$moëhmnyaÀ`m
a§H$mù`mcm ^oQ> XoVmV a§H$mù`mMo hmoUmao àXÿfU nmhVmV. JUnVr {dgO©Zm_wio a§H$mim H$em nÕVrZo
Xÿ{fV hmoVmo. Vmo àg§J {M{ÌV Ho$cm Amho. {OWo {nÊ`mMo nmUr ewÕ Ho$co OmVo, Ë`m OcewÕrH$aU H|$Ðmg
^oQ>rMm àg§J `oVmo. OdmhaZJagma»`m XþJ©_ ^mJmMr nmhUr H$aVmZmMm àg§J Amho. ñ_emZ^y_rMr
nmhUr H$aVmV. {d{dY gmIa H$maImÝ`m§À`m _irnmgyZ nmÊ`mMo àXÿfU H$go hmoVo ho nmhVmo, Ago
{d{dY àg§J eãXmVyZ _m§S>co AmhoV. {d{dY emgH$s` A{YH$mè`m§À`m Am°{\$g_Yrc ^oQ>rMo àg§J
{M{ÌV Ho$coco AmhoV. S´>oZoO, ewÕrH$aU H|$Ðmg ^oQ> {Xë`mZ§Va Ë`m§Zm Amcocm AZw^d doJù`m
nmVirdaMm Amho. BMcH$a§OrVrc àmogogZm {Xcoë`m ^oQ>rMo àg§J àXÿfUmMr Vrd«Vm _m§S>VmV. Aem
{d{dY {R>H$mUr ^oQ>rMo àg§J{MÌU coIH$mZo _m{_©H$, dmñVdnyU© Am{U doYH$ nÕVrZo Ho$co AmhoV. ho
àg§J {MÌU gÜ`mÀ`m n[apñWVrcm H$moUrhr ZmH$mê$ eH$V ZmhrV. BVH$s XmhH$Vm `m {d{dY àg§J
{MÌUmVyZ dmMH$mg_moa `oVo.
2.4.2 dmMZ CVmam
H«$_m§H$ : 1
_Ü`§Var doJù`m {df`mgmR>r H$moëhmnya_Yo {\$aV AgVmZm {VWë`m nona_Yo ~mV_r dmMcr :
"BMcH$a§Or `oWo àmogoqgJ \°$ŠQ>ar_Ycr A°{gS²>g, Xÿ{fV Ðì`o à{H«$`m Z H$aVm gm§S>nmÊ`mÀ`m
JQ>mam_m\©$V n§MJ§Jm ZXrV gmoS>cr OmVmV. Ë`m_wio ZXrVco _mgo _oco. àm§VA{YH$mè`m§Zr àmogoqgJ
49
\°$ŠQ>arO ~§X Ho$ë`m AmhoV.' _mPo Hw$Vyhc Mmidco Joco. Iyn dfmªnydu _r BMcH$a§OrÀ`m `§Ì_mJ
ì`dgm`mda coI {c{hcm hmoVm, Ë`mdoir {VWo àmogoqgJ \°$ŠQ>arO nm{hë`m hmoË`m. Ë`m ì`dgm`mV H$m_
H$aUmè`m _mUgm§À`m àíZm§H$S>o _r ~{KVco hmoVo, nU {VWë`m ZXrÀ`m àXÿfUm~Ôc Hw$Ur ~moccohr
ZìhVo; Am{U _mPo cjhr Joco ZìhVo. åhUyZ {_Ìmcm åhQ>c,o ""_cm dmQ>V`§ , BMcH$a§Orcm Omd§
Am{U Á`m§Zr `m àíZmH$S>o cj doYc§, Ë`m H$m`©H$Ë`mªZmhr ^oQ>md§.''
Vmo {_Ì åhUmcm, ""nU Vwcm ho _mhrV Amho H$m, H$s BMcH$a§Orcm ZXrM§ Oo àXÿfU Amho,
Ë`mVcm 80 Q>ŠHo$ dmQ>m H$moëhmnya ehamMm Amho? BW§ S´>oZoOÀ`m ewÕrH$aUmMr ì`dñWm Zgë`mV O_m
Amho. Am{U S´>oZoOMo Zmco gai ZXrVM gmoS>coco AmhoV. Vwcm ~Km`M§M Agc§ Va H$moëhmnyaMr
AdñWm AmYr ~K Am{U Z§Va BMcH$a§Orcm Om.''
_r H$moëhmnyacm Jocmo.
àW_ ^oQ>cmo S>m°. gw^mf AmR>ë`o `m S>m°ŠQ>a {_Ìmcm. gw^mfcm n`m©daUmMr _ZmnmgyZ AmdS>.
KamÀ`m AmdmamV VèhoVèhoMr Xþ{_©i PmS>o cmdcocr. H$mhr {_Ìm§gh O_rZ KoD$Z Am§~m `m Jmdr O§Jc
C^o Ho$coc.o "{ZgJ©gdo H$' ZmdmMm Ë`m§Mm H¥${V-JQ> Amho. gw^mf åhUmcm, ""n§MJ§Jm hr gdm©{YH$
àXÿ{fV ZXr Amho. _ÐmgÀ`m "qhXÿ' X¡{ZH$mÀ`m dm{f©H$ A§H$mV (hm n`m©daU{df`H$ A§H$ Iyn XO}Xma
AgVmo.) ^maVmVrc H$mhr, n`m©daU YmoŠ`mV Amcoco hm°Q> ñnm°Q²>g Zm|Xdcoco AmhoV. Ë`m§V _hmamîQ´>mVco
XmoZ AmhoV : EH$ _w§~B© Am{U Xþga§ H$moëhmnya. AmnU O{_ZrImcMr S´>oZoO-{gpñQ>_ AmYw{ZH$ g_OVmo.
nU ho gd© nmhVm dmQ>V§, eoVmV em¡Mmcm OmUmao, gdm©V nwT>macoco g_Om`cm nm{hOoV. Ë`m_wi§ ZÚm
àXÿ{fV hmoV ZìhË`m Am{U O{_Zrcm IV {_im`M§. AmVm `m S´>oZoO-{gpñQ>__Yc§ _¡cm`wŠV gm§S>nmUr
Oo OmV§, Ë`mda ewÕrH$aU Ho$ë`m{edm` 60 Q>ŠŠ`m§hÿZ A{YH$ nmUr ZXrV S>m`aoŠQ>cr OmV§.''
""nU H$m°nm}ae
o ZZ§ Ver `§ÌUm ~m§Ycr Zmhr?''
""~m§Ycr. 1971 gmcr. Ë`mVyZ {_WoZ J°g doJim H$am`Mm, Aer `moOZmhr hmoVr. nU {VW§
ñ\$moQ> Pmcm Am{U Vmo S>mo_ CSy>Z Jocm. VoìhmnmgyZ Vo H|$Ð Vg§M nSy>Z Amho. VemV AmVm dmnacr
OmUmar Q>oŠZm°cm°Or OwZr, AË`§V Anwar Amho. `m gJù`m ehamMr cmoH$g§»`m AmR> cmIm§À`m Amgnmg
Agoc. Ë`m_wi§ ~hþVoH$ nmUr `m H|$ÐmH$S>o ZoVM ZmhrV; Vo gai ZXrcm {_iV§. H$moëhmnya_Yo XmoZ Zmco
AmhoV : EH$ "O`§Vr Zmcm' Am{U Xþgam "XþYmir Zmcm'. ho Zmco nydu nmdgmù`mV nmdgmM§ JmoS>§ nmUr
dmhÿZ AmUyZ ZXrV ZoUmao AmoT>o hmoVo. Vo Zmco åhUOo AmVm S´>oZoOMr JQ>ma§ Pmcr AmhoV. XþYmir Zmcm
Va n§MJ§Jocm S>m`aoŠQ>M {_iVmo. O`§Vr Zmë`mda Xgam-Mm¡H$mOdi ~§Ymam KmVcm` Am{U {VWyZ nmUr
~mdS>çmcm ewÕrH$aU H|$ÐmV nmBnZ§ OmV§. H$m°nm}aoeZMm Xmdm Amho H$s Vo nmUr ewÕ H$ê$Z ZXrV
gmoS>VmV. nU Vmo Xmdm MwH$sMm Amho. `m Zmë`m§_YyZ S´>oZoO Va OmV§M; nU BW§ H$mVS>r H$_mdUmè`m
B§S>ñQ´>rO \$ma KmVH$ Xÿ{fV Ðì`§hr `m Zmë`m§VM gmoS>VmV. {gìhrc hm°pñnQ>c_Yc§ gd© S´>oZoO
S>m`aoŠQ>cr `m Zmë`mV OmV§. Ë`mV H$m` H$m` ZgV§? Vwcm Va _mhrVM Amho.''
50
""nU Ë`m§À`mH$S>o Am°naoeZ_Yo H$mTy>Z Q>mH$coco ^mJ dJ¡ao Omim`cm BÝgo[aZoQ>a Zmhr?''
""{H$VrXm _mJÊ`m H$ê$Zhr Vmo ~gcocm Zmhr.''
_r IMVM Mmccmo hmoVmo. EdT>o _moR>o eha, nmUr ewÕrH$aU Z H$aVmM S´>oZoOMo nmUr WoQ> ZXrV
Omdo? Am{U nwT>o AZoH$ Jmdo VoM nmUr nrV AgUma.
gw^mfcm ho gm§JVmM Vmo åhUmcm, ""Vo H$emcm? Amåhrhr VoM {nVmo`. Am{U {VWcr ewÕrH$aU
`§ÌUm OwZr, Anwar Amho. nÕVera {\$ëQ´>oeZ H$aÊ`mEodOr ŠcmoarZ {_giU§ EdT>§M Ë`m§Zm _mhrV
Amho.''
Z§Va {dkmZ-à~mo{YZrÀ`m J«wncm ^oQ>cmo. CX` Jm`H$dmS>, {Zhmc {enwaH$a (gwaoe {enwaH$aMm
_wcJm) dJ¡ao VéU _wco Ë`mV AmhoV. CX` hm ^aXma, S>moŠ`mda S>ãë`y.S>ãë`y.E\$.Mr {_ëQ´>r H$mnS>mMr
Q>monr KmVcocm _wcJm. {Zhmc Hw$aù`m Ho$gm§Mm, em§V _wcJm. Ë`m§Zr A§YlÕm{Z_y©cZ, {dkmZ`mÌm
Aem§~m~V Va H$m_ Ho$co AmhoM; nU "a§H$mim dmMdm', "n§MJ§Jm àXÿfU' `m~m~V AmdmO CR>dcm
Amho. `m _wcm§Zr a§H$mim Am{U n§MJ§Jm `m§À`m àXÿfUmda df©^a AYyZ_YyZ eyqQ>J H$ê$Z pìh{S>Amo
{\$ë_hr H$mT>cr Amho.
àW_ a§H$mù`m{df`r Ë`m J«wncm {dMmamdogo dmQ>co. H$maU AcrH$S>oM _r a§H$mù`mda Jocmo hmoVmo,
Va Vr H$moëhmnyaMr Mm¡nmQ>rM Pmcocr {Xgcr. ^oioÀ`m, nmUrnwarÀ`m JmS>çm cmJcoë`m.
CX` åhUmcm, ""BWcm gJim H$Mam a§H$mù`mVM OmVmo. a§H$mù`mcm nmdgmù`mV JmoS>§ nmUr
dmhÿZ AmUUmao H$mhr Zmco AmhoV. Ë`m Zmë`m§À`m H$S>ocm dñË`m Pmë`mV. Ë`m ~mOycm nydu \$maer
dñVr ZìhVr. Ë`m§Mr gm§S>nmÊ`mMr, S´>oZoOMr JQ>ma§ gJir Ë`m Zmë`m§V gmoSy>Z XoVmV. AmVm a§H$mù`mda
hm`qgW dZñnVr EdT>r dmT>Vo, H$s VmoM EH$ _moR>m àíZ Pmcm`. nmUr Xÿ{fV AgV§§ åhUyZ Vr dZñnVr
dmT>Vo. ZwgVr dZñnVr H$mTy>Z H$m` Cn`moJ Amho?''
{Zhmc åhUmcm, ""Amåhr JUnVrÀ`mdoir a§H$mù`mV {Z_m©ë` Q>mHy$ ZH$m Aer Midi Ho$cr
hmoVr. cmoH$m§Zrhr Amåhm§cm Mm§Jcm à{VgmX {Xcm. {Z_m©ë`mMo T>rJ V`ma Pmco; _J å`w{Z{gnmëQ>rÀ`m
JmS>çm ~mocmdyZ Amåhr Vo T>rJ hcdco. cmoH$ JUnVr~amo~a Jm¡arMo _wIdQ>ohr {dgO©Z H$aVmV. Amåhr
Ë`m§Zm hmV OmoSy>Z gm§{JVc§, "Jm¡arM§ {dgO©Z H$ê$ ZH$m.' cmoH$m§Zr Vohr EoH$c§. cmoH$ H$S>ocm Jm¡ar AmUyZ
R>odV. Ë`m§Mr ^cr _moR>r am§JM V`ma Pmcr hmoVr.''
CX` åhUmcm, ""nU _moR>çm JUnVrdmë`m§Zr Am_M§ EoH$c§ Zmhr. EH$drg \w$Q>r JUnVr
a§H$mù`mV {dgO©Z H$ê$ ZH$m, Ag§ Amåhr hmV OmoSy>Z gm§{JVc§. a§H$mù`mMr Imocr Vr Ho$dT>r? EdT>m
JUnVr H$gm ~wS>Uma? _J ho cmoH$ Vmo JUnVr nmÊ`mV nmcWm nmSy>Z Ë`mda ZmMVmV. Ë`mMr gm|S>
VwQ>Vo, hmV VwQ>VmV, Voìhm Vmo H$gm~gm ~wS>Vmo.''
51
_mÂ`m A§Jmda ehmao Amco. JUnVrcm ZwgVm YŠH$m cmJyZ hmV VwQ>cm Var A\$dm CRy>Z X§Jcr
Pmcoë`m AZoH$Xm nm{hcoco; Am{U BWo ho amOamog.... EdT>çm _moR>çm _yVu ~wS>dÊ`mMm AÅ>mhmg
H$emcm? R>mÊ`mÀ`m _mgw§Xm Vcmdm{df`rhr AmR>dco. _w§~B©À`m Am`.Am`.Q>r.Vë`m í`m_ AmgmocH$a
`m {_ÌmZo Ë`mÀ`m {dÚmÏ`mªZm hm g§emoYZmgmR>r {df` {Xcm hmoVm. Ë`m§Zr {H$Vr JUnVr ~wS>dco OmVmV,
Ë`m§Zm Hw$R>co a§J {Xcoco AgVmV, Ë`m a§Jm§{df`r Hw$R>cr agm`Z§ dmnacr OmVmV, Ë`m§Vcr Hw$R>cr {H$Vr
KmVH$ AgVmV, `m{df`r Aä`mg Ho$cm. Ë`mVyZ ho {gÕ Pmco H$s, _mgw§Xm Vcmdm_Ü`o _mgo d AÝ`
OcMa OJy eH$V ZmhrV `mMo à_wI H$maU ho {dgO©Z Amho. _mgw§Xm AmVm H$ma§Or, cm`qQ>J `mZo
{H$Vrhr gwemo{^V Ho$cocm Agcm Var Vmo "{ZOud' Amho, ho gË` _Zmcm {dfÊU H$aVo.
nwT>o pìh{S>Amo H°$goQ>da a§H$mù`mMo {MÌU ~{KVco. gH$miÀ`m doir {XgUmao ^oioMo H$mJX,
H$Ugo BË`mXtMm Va§JUmam H$Mam, {Z_m©ë`mMo T>rJ, Jm¡atMr am§J... a§H$mù`mÀ`m q^VrdaMr \$aerhr
{Xgcr. Ë`mda {c{hë`mà_mUo 1877 gmcr a§H$mim ~m§Ym`cm gwédmV Pmcr, Am{U 1882 gmcr
Vo ~m§YH$m_ nyU© Pmc§ Am{U Ë`mgmR>r XmoZ cmI ~mdÝZ hOma én`o IM© Pmcm. H°$goQ>cm Zmd {Xco
hmoVo : "a§H$mim : AIoaMm ídmg'.
n§MJ§Jm ZXrMm {df` H$mT>cm. Ë`m§Zr H$mhr g§emoYZ-Ahdmc ~Km`cm {Xco. pìh{S>Amo H°$goQ>
XmI{dcr, ZH$mem XmIdcm Am{U ~mocUohr Pmco. ^moJmdVr, Hw§$^r, H$mgmar, Vwier Am{U Ym_Ur
`m ZÚm {_iyZ n§MJ§Jm ~Zcocr. hr nwT>o H$moëhmnya, BMcH$a§Or H$aV H¥$îUocm {_iVo. Vrg {H$cmo_rQ>a
cm§~rMr Agoc. nU EdT>çmem `m ZXrV nmM gmIa-H$maImZo _ir gmoS>VmV. H$moëhmnyagmaIo _moR>o
eha Amnco S´>oZoO gmoS>V AgVo. {VWco Mm_S>çmMo H$maImZo agm`Z{_{lV Xÿ{fV nmUr {VÀ`mV gmoS>V
AgVmV. BMcH$a§OrMo S´>oZoO Am{U A{YH$ {VWë`m àmogoqgJ-\°$ŠQ>è`m§Vrc XmhH$ agm`Zo `mM ZXrV
{_iVmV. hm "hm°Q>-ñnm°Q>' CJmM Pmcm Zmhr. EImÚm ñÌrda AZoH$ Xm§S>½`m§Zr, AZoH$Xm ~cmËH$ma
H$amdoV Aer `m ZXrMr AdñWm Pmcr Amho!
H«$_m§H$ : 2
`m àXÿfUm{déÕ Á`m§Zr H$moQ>©-Ho$g Ho$cr Ë`m YZmOramd OmYd Am{U àmMm`© A_aqgh amOo
`m§Zm ^oQ>cmo. hr g§VmOr-YZmOr Q>mBn OmoS>Jmoir Amho. `m§Zr nmUr-àíZmMm àM§S> Ü`mg KoVcm Amho.
ho YZmOramd _moR>çm gaXma KamÊ`mVco, Va A_aqgh ho amdamUo H$moH$UmVrc amOo Hw$Qw>§~mn¡H$s. Ë`m_wio
XmoKm§À`m ~mocÊ`mdmJÊ`mV EH$ doJirM AX~, arV hmoVr. Aem "ImZXmZr' Hw$Qw>§~mVë`m `m XmoKm§Zr
`m {df`mV EdT>m ag ¿`mdm `mMo AmíM`©M dmQ>co. XmoKohr Á`oîR> ZmJ[aH$, 65-70 Aem d`mMo.
YZmOramd EH$Xm ~mhoê$Z Kar Amco Am{U Ë`m§À`m N>moQ>çm ZmVdmZo Ë`m§Zm KmU nmÊ`mZo ^acocm
½cmg XmIdcm. Vmo åhUmcm, ""Zimcm Ag§ nmUr `oV`§ , AmOmo~m. Vwåhr Amåhm§cm Ag§M nmUr
nmOUma H$m?'' `m dmŠ`mZo YZmOramd Hw$R>oVar AmVyZ hcco. Ë`m§Zr ßc°pñQ>H$Mr ~mQ>cr ZimÀ`m
52
nmÊ`mZo ^ê$Z KoVcr Am{U H${_eZa O`aW `m§À`m Kar Joco. Ë`m§Zm nmUr XmIdVmZm ßc°pñQ>H$Mr
~mQ>cr \w$Q>cr Am{U nmUr O`aWm§À`m A§Jmda gm§S>c.o YZmOramdm§Zr {dMmaco, ""gmho~, AmnU nmUr
Hw$R>c§ {nVm?''
""{~gcarM§.''
""Vmo IM© H$moU H$aV§?''
""Am°{\$g.''
YZmOramd Ë`m§Zm åhUmco, ""gmho~, ho nmUr Amåhr {nVmo. Ë`mM§ H$m` H$aUma Amhm§V?''
Vo AmídmgZmncrH$S>o H$mhrM H$ê$ eH$Uma Zgë`mZo YZmOramdm§Zr `m àH$aUmMm Aä`mg Ho$cm.
B§{O{Z`am§Mr g§KQ>Zm, Á`oîR> ZmJ[aH$ g§K Ago J«wßg `mV AmoT>co Am{U Xhm cmoH$m§Mm J«wn ~Zdcm.
Ë`mV S>m°ŠQ>a, B§{O{Z`a, CÚmoJnVr, nÌH$ma Ago {d{dY cmoH$ hmoVo. Am{U Ë`m§Zr _hmZJanm{cH$m,
gaH$ma `m§À`m{déÕ hm`H$moQ>m©V Xmdm Ho$cm. H$moQ>m©Zo {ZH$mc {Xcm, H$s _hmZJanm{cHo$Zo Vm~S>Vmo~
A§S>aJ«mC§S> S´>oZoO {gpñQ>_ H$ê$Z ¿`mdr, Var Amnë`mH$S>o n¡go ZmhrV, Ago _hmnm{cHo$Mo åhUUo.
àmMm`mªÀ`m Kar Ë`m XmoKm§er ~mocV hmoVmo. {nÊ`mÀ`m nmÊ`mÀ`m XmoZ `moOZm§~Ôc {VWo _V^oX
AmhoV. H$moëhmnyaÀ`m daÀ`m ~mOycm qeJUmnya BWo ~m§Y KmcyZ nmUr AS>dyZ H$moëhmnyacm nwadmdo qH$dm
Ë`mÀ`mhr daÀ`m ~mOycm hiXr BWo nmUr AS>dmdo. YZmOramdm§Mo Am{U BVam§Mo åhUUo qeJUmnya
H$moëhmnyacJV Amho. {VWo ~m§Y KmVcm Va AmgnmgÀ`m Jmdm§_Ü`o, eoVm§_Ü`o ZXrÀ`m nwamMm YmoH$m
g§^doc. {edm` Ë`m ~m§YmnrcH$S>ohr ßcm°Q>g² nmSy>Z dñË`m Pmë`m AmhoV; Ë`m_wio Or AmVm
~mdS>çmÀ`m amOmam_ ~§Ymè`mMr AdñWm Pmcr, VrM CÚm qeJUmnya-~§Ymè`mMr hmoUma Amho. {edm`
{VWco nmUr Q>oH$S>rda MT>{dÊ`mgmR>r Xadfu H$mhr H$moQ>r {dOoMo ~rc hmoUma Amho. `mCcQ> nwT>o_mJo
H$miå_mdmS>r YaUmMo nmUr AmUm`Mo Pmë`mg hiXr_mJ} AmUVm `oB©c.
YZmOramd åhUmco, ""emhÿ _hmamOm§Zr e§^a dfmªndy u XÿaÑîQ>r XmIdcr. {dídoídaæ`m§Zm ~mocmdyZ
H$miå_mdmS>r, Vwier Am{U amYmZJar `m YaUm§Mo ßc°Z ~Zdco. Ë`m§Vcr H$mhr H$m`©dmhr Ho$cr.
H$moëhmnya dmT>Uma ho AmoiIyZ YaUm§Mr gmo` Ho$cr. Ë`m§M§ Ag§ åhUU§ hmoV§ H$s, _mUgmcm ß`m`cm
Am{U eoVmcm nmUr {_imc§ nm{hOo. EH$ doi drO Zmhr {ZKmcr Var Mmcoc. Ë`m _hmamOm§Mr Amåhr
na§nam gm§JVmo. nU BVHo$ H$a§Q>o, H$s YaUmM§ nmUr Va amhmoM, S´>oZoOM§ nmUr {nVmo AmhmoV.''
A_aqgh åhUmco, ""YZmOramd ZwgVo ~mocV ZmhrV. `m _mUgmZ§ `mMm Ü`mg KoD$Z ñdV:À`m
{IemVco 80 hOma én`o Var `m àíZmgmR>r Kmcdco AmhoV.''
YZmOramd hmV PQ>H$y Z åhUmco, ""Vo amhÿ Úm hmo. àíZ gwQ>U§ _hÎdmM§ Amho.''
53
H$m°nm}aoeZMm `m gJù`m§Vcm gh^mJ OmUyZ ¿`m`Mm hmoVm. ZJagodH$m§_Ü`o EH$s Zmhr. H$mhtMr
Va Ë`m àíZmMo Jm§^r`© g_OyZ KoÊ`mMr BÀN>m Zmhr. Voìhm h_Img Á`m§À`mer MMm© H$aVm `oVrc Ago
H${_eZaM.
H$m°nm}aoeZMo H${_eZa H$moU AmhoV `mMr Mm¡H$er Ho$cr. {ZVrZ JÐo ho ZwH$VoM Amco AmhoV Ago
H$ico. Ë`m§§À`m{df`r Mm§Jco EoH$coco hmoVo. Vo BWo `m`À`m AmYr JS>{Mamocrcm hmoVo. A^` ~§JMm
Ë`m§À`mer g§~§Y Amcocm hmoVm. Ë`mZo Ë`m§À`m{df`r, Ë`m§Zr Ho$coë`m H$m_m§{df`r Mm§Jco gm§{JVcoco
hmoVo.
Vo aOoda AgyZhr Ë`m§Zr Amnë`m ~§Jë`mÀ`m ~mJoV ~gyZ Am_À`mer MMm© Ho$cr. npñVerMo,
Q>r-eQ>,© n±Q> KmVcoco J¥hñW. Vo åhUmco, ""`m àíZmMr nmhUr EImÚm ñd`§gdo r g§KQ>ZZo § H$amdr Ag§
_mP§ _V Amho. _r _mÂ`m `§ÌUoH$Sy>Z àË`oH$ ñnm°Q>À`m nmÊ`mMo Z_wZo Vnmgco AmhoV. nU Ë`mMo {ZîH$f©
_r Omhra H$aUma Zmhr. H$maU AmË_g_W©Z Ho$ë`mMm Amamon hmoB©c. _mP§ åhUU§ `mMr {Z:njnmVr
`§ÌUoH$Sy>ZM nmhUr hmoD$ Úmdr.''
""nU Oo Zmco gai gai ZXrcm {_iV AmhoV, Vo AmnU àË`j nmhVmo, Ë`mM§ H$m`
H$am`M§?''
""Ë`m~m~V nÞmg H$moQ>tMr `moOZm V`ma Ho$cr Amho. Vr gaH$maH$S>o _§Oaw rgmR>r nmR>dcr Amho.
Vr _§Oya Pmcr H$s, A§_cmV AmUm`cm doi cmJUma Zmhr.''
""{nÊ`mÀ`m nmÊ`mgmR>r ~mdS>çmcm àXÿ{fV nmUr CMcc§ OmV§ Ë`m~Ôc H$m`?''
""Vo AmVm "AnñQ´>r_' (Zmco {_iVmV Ë`mÀ`mdaÀ`m ~mOycm) CMcm`M§ H$m_ OdiOdi nyU©
hmoV Amc§`.''
Z§Va _cm {_Ìm§Zr gm§{JVc§, H$s H$moëhmnyaÀ`m daÀ`m coìhccm amYmZJar añË`mda _moR>çm
Q>mŠ`m ~m§Yë`m AmhoV; Am{U nmBncmBZ Q>mH$m`Mo H$m_hr doJmZo Mmcy Amho.
CX` åhUmcm, ""nU ga, Ë`mÀ`mhr da gmIa-H$maImZo nmUr àXÿ{fV H$aVmVM Zm. Ë`mM§
H$m`?''
JÐo åhUmco, ""_r Ë`m~m~V H$mhr H$ê$ eH$V Zmhr. Vo _mÂ`m A{YH$majoÌmÀ`m ~mhoa Amho
Am{U AmUIr EH$ Cnm` Amho, H$s H$miå_mdmS>r YaUmVyZ S>m`aoŠQ> nmUr CMcyZ ñdV§Ì
nmBncmB©ZZ§ AmUm`M§, åhUOo H$moëhmnyaH$am§Zm ewÕ nmUr {_ioc. nU Vr H$moQ>çdYr én`m§Mr
`moOZm hmoB©c.''
Z§Va _cm CX` gm§JV hmoVm, ""Á`mdoir YaUmM§ ßc°qZJ Mmcy hmoV,§ Ë`mdoir {VWë`m
54
B§{O{Z`am§Zr, "Vwåhmcm WoQ> nmBncmBZZ§ nmUr hd§ Agë`mg {H$Vr nmUr hd§ Vo H$idmd§, åhUOo
YaUmV {H$Vr C§Mrda Ë`mMm AmCQ>coQ> R>odm`Mm Vo R>adVm `oB©c', Ag§ H$m°nm}aoeZcm H$idc§hmoV§. nU
Ë`m§Zm H$m°nm}aoeZH$Sy>Z CÎmaM Joc§ Zmhr. AmVm AOyZhr nmUr KoVm `oB©c, nU Vo gm`\$Z (dH«$Z{cH$m
VÎdmZ§) H$ê$Z ¿`md§ cmJoc.''
CX`Z§ EH$Xm H$m°nm}aoeZÀ`m H$ma^mam{df`r AmUIrhr EH$ CXmhaU gm§{JVc§ : ^maV gaH$maV\}$
H¥$îUm-ewÕrH$aU-`moOZm gwê$ Pmcr, Voìhm Ë`m A{YH$mè`m§Zr H$m°nm}aoeZcm {c{hc§, "n§MJ§JoMm
g_mdoe `mV H$am`Mm Agë`mg ZXrMm gìh} H$aÊ`mgmR>r XrS> cmI én`o nmR>dm.' H$m°nm}aQ>g© åhUmco,
"H$emcm Ë`m§Zm XrS> cmI én`o Úm`Mo? AmnU H$ê$ gìh}'. nU Vmo gìh} PmcmM Zmhr. Ë`m_wio H¥$îUm
ZXrÀ`m ewÕrH$aUmMo n¡go, Vm§{ÌH$ ghH$m`© {_imco AgVo Vohr {_imco ZmhrV. AmVm Ë`m§Mm g_mdoe
H$ê$Z KoÊ`mgmR>r à`ËZ Mmccocm Amho.
{ZVrZ JÐçm§Zm {dMmaco, ""BWë`m S´>Zo Oo -ewÕrH$aUmgmR>r Oo nÞmg H$moQ>r cmJUma, Vo H$moU
XoUma Amho? gaH$ma H$m?''
""Ë`mVrc H$mhr ^mJ H$Om©À`m ñdê$nmV AgUma. Ë`m_wi§ ZmJ[aH$m§da Ë`mMm ^ma nS>Uma Amho.
Á`m§Zm XrS>eo én`o nmUrnÅ>r Amho, Ë`m§Zm Mmaeo én`ohr nmUrnÅ>r Úmdr cmJoc. AmVm BH$S>o nmUr dê$Z
CMcë`m_wi§ BWë`m ZmJ[aH$m§Zm ewÕ nmUr {_iUma Agë`mZ§ BMcH$a§OrH$am§Zm ewÕ nmUr {_iÊ`mgmR>r
BWë`m ZmJ[aH$m§Zm ho OmñV n¡go Úmdo cmJUma AmhoV; Vo Úm`Mr V`mar Amho H$m, ho Ë`m§Zr R>admd§.''
Amåhr Z§Va "Ë`m' BMcH$a§OrÀ`m cmoH$m§H$S>o Om`Mo R>adco.
H«$_m§H$ : 3
H$moëhmnwamV Amë`mda naV `m gd© {_Ìm§Zm ^oQ>cmo.
gw^mf åhUmcm, ""H$moQ>mZ© § Agm hþH$y _ {Xcm nm{hOo H$s, H$m°nm}ae
o ZÀ`m _yi AË`mdí`H$
(Am°pãcJoQ>ar) H$maUmgmR>rM n¡gm IM© Pmcm nm{hOo. gm§S>nmÊ`mMr ì`dñWm cmdU§ ho AË`mdí`H$
H$m_ Amho. nU ehamV nmUr {eaVmZm "dog' C^maU§, VéU _§S>im§Zm AZwXmZ XoU§ `m Agë`m dm`\$i
H$maUm§gmR>r n¡go IM© hmoVm H$m_m Z`oV. BW§ àË`oH$ ZJagodH$mg XmoZ cmI én`o ì`pŠVJV \§$S> {_iVmo.
Ago gmR> ZJagodH$ åhUOo EH$ H$moQ>r drg cmI én`o BW§M Joco. H$m°nm}aoeZÀ`m ~OoQ>_Yco 60 Q>ŠHo$
n¡go nJmamda IM© hmoVmV. ~OoQ> H$aVmZm ho CËnÞmMm AmH$S>m \w$JdyZ XmIdVmV. Z§Va MwH$sÀ`m
H$m_m§Zm _§Owar KoVmV. Vmo IM© AmYr nQ>H$Z H$ê$Z Q>mH$VmV; _J Z§Va gm§JVmV, AË`mdí`H$ H$m_m§Zm
n¡gm Zmhr.''
CX` Jm`H$dmS> åhUmcm, ""Am_À`mH$S>À`m EH$m ZJagodH$m§Zm Amåhr hm àíZ gm§{JVcm, Va
55
Vo åhUmco, "nmUr Zmë`mVM gmoS>Uma. Vo Hw$R>§ KamV R>odUma H$m?' Aer EHo$H$mMr g_O! _mJo ~m`g
ZmdmMo Am`wŠV hmoVo. Vo Mm§Jco hmoVo. Am_À`m~amo~a {\$aco. åhUmco, "Vwåhr H$moQ>m©V Om. H$moQ>m©Mm hþHy$_
{_imcm, H$s _r `m ZJagodH$m§Zm Z Ow_mZVm `m H$m_m§da IM© H$arZ.''
{dkmZ-à~mo{YZrÀ`m H°$goQ>_Ü`o 1991 gmcnmgyZÀ`m amoJamoB©Mm EH$ VŠVm hmoVm. Ë`mVcm EH$m
AmH$S>çmZo cj doYco hmoVo. Vmo AmR>dcm. 1991 gmcmV H$m{dirZo 4988 _mUgo hm°pñnQ>c_Ü`o
XmIc Pmcr Am{U Ë`m§Vcr 22 XJmdcr! _mUgmMo _c_yÌ {nÊ`mÀ`m nmÊ`mV {_igco OmVo; Vo `mMo
à_wI H$maU AgVo. øm ~mdrg _¥Ë`y§Mr O~m~Xmar H$moUmda? Amnë`m gdmªdaM. gmÜ`m ^m§S>UmVyZ
Pmcoë`m EImÚm _¥Ë`yVyZ X§Jcr CgiVmV. Am{U BWo 22 OU OmVmV, Var à{V{H«$`m Odinmg Zmhr.
`§ÌUm ZrQ> H$m_ H$aV Zgë`m Var Vo ghZ H$moU H$aVo? AmnUM.
CX` åhUmcm, ""EImÚm {Xder nmUr Amc§ Zmhr Va cmoH$ añË`mda `oVmV, ZJagodH$mcm Koamd
H$aVmV. nU Amåhr gm§Jm`cm Jocmo H$s ho nmUr Xÿ{fV Amho, `mgmR>r H$mhrVar H$ê$, Va H$moUr à{VgmX
XoV ZmhrV. åhUVmV, "nmÊ`mcm H$m` Pmc§`? Am_À`m ~mnOmÚm§Zrhr hoM nmUr ß`mc§`.''
H$moëhmnya gmoS>VmZm _Z {dfÊU Pmco hmoVo.
nwcmImcyZ dmhUmar n§MJ§Jm ZXr _cm {~Mmar dmQ>cr. EHo$H$mir ZXrH$mR>r g§ñH¥$Vr \w$cë`m,
Ago Aä`mgmV dmMco hmoVo. ZXr hm _mÂ`m chmZnUr _mÂ`m OrdZmMmhr Ho$dT>m _hÎdmMm ^mJ
Pmcocm hmoVm. ZXrH$S>oMr dmiy. {VÀ`m^modVr {Z_m©U Pmcocr BH$mo-{gpñQ>_. ZXrMr doJdoJù`m
grPZ_Ycr doJir ê$no. Am_À`m ZXrVco hmVhmV cm§~rMo _mgo AmR>dco. `m n§MJ§JoV EH$ Var _mgm,
EImXm AÝ` Ord {eëcH$ am{hcm Agoc H$m? Aem {ZOud nmÊ`mcm ZXr H$m§ åhUm`Mo? Ogm XþYmir
Zmcm, O`§Vr Zmcm VgmM hmhr EH$ gm§S>nmÊ`mMm àdmh.
í`m_ AmgmocHo $a hm n`m©daUVÁk {_Ì åhUmcm hmoVm, ""Or H$moëhmnyaMr, n§MJ§JMo r pñWVr,
VrM H$_rA{YH$ _hmamîQ´>mVë`m gd© eham§Mr, ZÚm§Mr n[apñWVr. H$moUr nmhm`cm OmV Zmhr, H$s
AmnU Hw$R>c§ nmUr {nVmo, Am{U Amnë`m S´>oZoOM§ H$m` hmoV§.''
H$moQ>©, H$m`©j_ A{YH$mar ho H$mhr à_mUmV _XV H$ê$ eH$VmV. nU Ë`mda {dg§~yZ amhVm `oV
Zmhr. eodQ>r H$m°nm}aoeZda, gaH$mada XS>nU AmUm`cm cmoH$M CR>co nm{hOoV. nU Ë`mM cmoH$m§_Yo
`m àíZm§{df`rMr AZmñWm Agoc Va? _J ho AgoM MmcUma?
Ë`m~m~VrV _cm H$moëhmnyaH$Sy>Z Aem Amho. BWë`m cmoH$m§Zr _Zmda KoVco Va Vo `m ZXrgmR>r,
nmÊ`mgmR>r Pw§OUmè`m `m dram§À`m _mJo ZŠH$sM C^o amhVrc.
åhUyZM H$moëhmnya _cm AmdS>Vo.
56
2.5 eãXmW©
àmogoqgJ
: H$nS>çmda à{H«$`m H$aUo.
Xþ{_©i
: Šd{MV {XgUmao.
hm°Q> ñnm°Q²>g
: YJYJVo {R>H$mU.
{\$ëQ´>oeZ
: ewÕ H$aUo.
hm`qgW
: nmÊ`mV dmT>Umar EH$ dZñnVr.
S´>oZoO
: ^w`mar JQ>ma§.
Q>|S>a
: _ŠVm KoUo/XoUo.
~r.Amo.S>r.
: ~m`m°cm°{OH$c Am°pŠgOZ {S>_m§S (EH$ nXmW© nmÊ`mV {daKiVmM nmÊ`mVrc
Am°pŠgOZ H$_r hmoVmo).
O°H$doc
: nmUr Cngm H|$Ð.
gr.Amo.S>r.
: Ho${_H$c Am°pŠgOZ {S>_m§S> (`mMo à_mU dmT>ë`mg _mgo _aVmV).
Q´>rQ>_|Q> ßc±Q>
: n«{H«$`m àH$ën.
BH$mo-{gpñQ>_ : AW©ì`dñWm.
2.6 ñd`§AÜ``ZmgmR>r àíZmoÎmao
■
XrKm}Îmar àíZ
àíZ : "n§MJ§Jm' `m nmR>mÀ`m AmYmao nmUr àXÿfUmMr g_ñ`m Vw_À`m eãXmV
{chm.
CÎma : àmñVm{dH$ : g_mOm_Ü`o AZoH$ àH$maÀ`m g_ñ`m AmO AmnUmg {XgVmV. `m g_ñ`m
H$mhrdoim Z¡g{J©H$ AmnÎmr_wio `oVmV, Va H$mhr doim _mZdm_wio {Z_m©U hmoVmV. _mUgmcm X¡Z§{XZ
OrdZ `eñdrnUo OJÊ`mgmR>r nmÊ`mMr JaO Amho. _mÌ Á`m {R>H$mUmhÿZ AmnUmg nmUr {_iVo VoM
{R>H$mU AmnU ñdV:hÿZ Xÿ{fV H$arV AmhmoV. `mMo àË`§Va "n§MJ§Jm' `m ZXrÀ`m ñdê$nmdê$Z {XgyZ
`oVo. AZoH$ df} Pmcr Var n§MJ§Jm ZXr àXÿfUmÀ`m {di»`mVyZ ~mhoa `oD$ eH$cocr Zmhr. ho dmñVd
57
AmnU ZmH$mê$ eH$V Zmhr. hm nmUr àXÿfUmMm àíZ {H$Vr J§^ra ñdê$nmMm Amho ho AmnUm§g A{Zc
AdMQ> `m§À`m "n§MJ§Jm' `m nmR>mÀ`m AmYmao nmhVm `oVo. H$maU A{Zc AdMQ>m§Zr EoH$cocr n§MJ§Jm
Am{U àË`jmV dmhUmar n§MJ§Jm `mV Iyn _moR>r V\$mdV {XgVo. hm àíZ _mUgmÀ`m Amamo½`mer H$gm
IoiUmam Amho ho `m nmR>mVyZ Ë`m§Zr gm§{JVco Amho. ^{dî`mVhr nmUr àíZ {H$Vr J§^ra ñdê$nmMr
g_ñ`m hmoD$ eHo$c hohr gm§{JVco Amho.
{ddoMZ : A{Zc AdMQ> `m§Zm H$moëhmnya ho eha IynM AmdS>Vo. H$maU `oWrc àojUr` ñWio,
a§H$mim, em{cZr n°cog, g§Ü`m_R> BË`mXr {R>H$mUo AmdS>VmV. BWcr _mUgohr Ë`m§Zm AmdS>VmV. H$maU
Vr {OVH$s {Odmcm Ord XoUmar AmhoV {VVH$sM Vo _m`m, ào_ H$aUmar AmhoV. Aem `m H$moëhmnya
ehamV CJ_ nmdcocr n§MJ§Jm ZXr AmO JQ>maJ§Jm Pmcocr {XgVo. `m àXÿfUmV H$moëhmnya ehamMm
60% dmQ>m Amho. O`§Vr Zmcm Am{U XþYmir Zmcm ho XmoÝhr gm§S>nmUr dmhUmao Zmco gai ZXrV OmdyZ
{_giVmZm {XgVmV. Ë`mVM {gpìhc hm°pñnQ>c_Yrc gd© S´>oZoO d KmVH$ Xÿ{fV Ðì`§hr `m Zmë`mVyZ
ZXrV {_giVmV. coIH$ Amnë`m H$mhr {_Ìm§gmo~V n§MJ§Jm ZXrMm gìh} H$aVmo `mMdoir a§H$mim àXÿfU
amoIÊ`mgmR>r Ho$coco à`ËZhr Ë`m§Zm g_OVmV.
Zmë`mVrc nmUr ewÕrH$aU H|$ÐmV OmV ZgVo, H$maU VoWrc ewÕrH$aU _{eZar ~§X AgVmV.
Oo_Vo_ 10% nmUr ewÕrH$aUmgmR>r AmV OmV AgVo. hr _erZ XþéñVr H$aUo _hÎdmMo AgVo, `mVM
Mm_S>r H$_mdÊ`mgmR>r Oo nmUr Zmë`mV OmV§ Ago Vohr VgoM ZXrV OmV Ago. H$moëhmnyacm _`Vm§Zm
OmiÊ`mMr _mo\$V gmo` Amho. amoO gamgar 16 Vo 18 eara§ Omicr OmVmV. _mÌ ho Omicoë`m
earamMr gd© amI `m n§MJ§Jm ZXrV Q>mH$cr OmVo. Ë`m_wio nmÊ`mMo A{YH$M àXÿfU hmoVo. `m gJù`m
àXÿfUm_wio ~r.Amo.S>r. åhUOo ~m`m°cm°{OH$c Am°pŠgOZ {S>_m§S>_wio nmUr Xÿ{fV hmoVo Am{U nmÊ`mVrc
OcMa àmUr _¥Ë`y_wIr nS>VmV. VoM nmUr eoVrgmR>r dmnaVmV, n[aUm_r eoVO_rZ H$mcm§VamZo ZmnrH$
hmoVo. gmIa H$maImÝ`mMr _ir ZXrV gmoS>cr OmVo. Ë`m_wiohr àXÿfU hmoV§. _ir_wio gr.Amo.S>r.
(Ho${_H$c Am°pŠgOZ {S>_m§S>) OmñV Pmco Va _mgo _aVmV Am{U eoVrcmhr Vo nmUr KmVH$ AgVo.
Ago àíZ coIH$mcm Ë`m§À`m {_Ìmg_doV nhmd`mg {_iVmV. `mdê$Z AmO Oo nmUr cmoH$ {nVmV Vo
ZrQ> ewÕ hmoV` H$s Zmhr `m~Ôc e§H$m {Z_m©U hmoVo. Zi \w$Q>ë`mZo JQ>marMo nmUr ZimVyZ OmVo. `mVyZ
cmoH$ ÌñV hmoVmV. coIH$ `m nmUr àíZmg§X^m©V YZmOr OmYd, A_aqgh amUo, CX` Aem {_Ì
H§$nZrcm ^oQ>Vmo. `m§À`mgmo~V {d{dY A{YH$mè`m§Zm ^oQ>Vmo. H${_eZa {ZVrZ JÐo `m§À`mer MMm© H$aVm
S´>oZoO ewÕrH$aUmgmR>r 50 H$moQ>r én`o cmJUma Agë`mMo g_OVo. H$Xm{MV emhÿ _hmamOm§Zm nmÊ`mMr
^{dî`mVrc g_ñ`m Ë`mH$mir cjmV Amcr Agoc åhUyZM Ë`m§Zr H$miå_mdmS>r, Vwier d amYmZJar
YaUo ~m§Ycr. `mn¡H$s H$miå_mdmS>r YaUmVyZ WoQ> nmB©ncmBZÛmao nmUr H$moëhmnyacm AmUUo hohr Iyn
I{M©H$ hmoVo.
58
H$moëhmnyaà_mUoM BMcH$a§Or `m ehamVhr nmUr àXÿfUmMr g_ñ`m J§^ra Amho. H$maU `oWrc
àmogog_Yrc Ho${_H$c`wŠV nmUr, S´>oZoOMo nmUr ZXrV {_gico OmVo, Ë`m_wio AZoH$ AmOma dmT>VmZm
{XgVmV. `m àíZr EH$m J«hñWmZo nmUr-àXÿfU-_§S>i _w§~B©, H$moëhmnya `m§À`mH$S>o nÌo nmR>{dcr
Ë`mZwgma nmUr VnmgUr Ho$cr, nU [anmoQ>© "AmoHo$' AgmM `oVmo. _Yë`m H$mimV H$moëhmnyacm
H$m{dirMr gmW Amcr `mV AZoH$ chmZ _wco d J^©dVr ñÌr`m XJmdë`m. Ë`m J¥hñWmZo Z§Va n`m©daU
VÁk aí_r _`ya `m§Mr ^oQ> KoVcr. Ë`mZ§Va _`ya `m§À`m AmXoemZo nwÝhm nmUr VnmgUr Ho$cr Joco. nwÝhm
[anmoQ>© "AmoHo$' AgmM `oVmo. Ë`m_wio `m J¥hñWmcm H$mhrM H$aVm `oV Zmhr. BMcH$a§OrV àmogog, cú_r
Am¡Úmo{JH$ dgmhV, hmVH$U§Jco BWco àmogoqgJ, nmd©Vr B§S>pñQ´>`c BñQ>oQ> `m{R>H$mUmhÿZ agm`Z`wŠV
nmUr ZXrV gmoS>co OmV hmoVo. àm§Vm{YH$mè`mZo àmogog ~§X Ho$ë`mZo Ë`m§Mo `w{ZQ> V`ma hmoVo. `m gmè`m_Ü`o
g§O` hmoJmS>o, O`àH$me OmYd, ^r_amd A{VJ«o `m§Zr nwT>mH$ma KoVcm hmoVm, Ë`m§Zr nmÊ`mgmR>r cT>m
C^m Ho$cm hmoVm.
Am`.E.Eg. (I.A.S.) ZrVm qgKc `m§Zr àmogogg©Zm Q´>rQ>_|Q>-ßcm°Q> ~gdmdr AÝ`Wm Vw_À`m
àmogog H$m`_À`m ~§X Ho$ë`m OmVrc Ago gm§§{JVco. `m nmUr àXÿfUm_wio H$moëhmnya_Ü`o 1991 gmcr
4988 _mUgo AmOmar nS>cr, Ë`mVrc 22 OU _¥Ë`w_wIr nS>co. Va BMcH$a§OrV 2012 amoOr
Amcoë`m H$mdri gmWrZo AZoH$m§Mo àmU KoVco. `m gd© àíZm~m~V coIH$mcm gaH$mar A{YH$mè`mH$Sy>Z
AmídmgZo {_iVmV. nU R>mog Cnm``moOZ {_iV Zmhr. eodQ>r coIH$ naV OmVmZm åhUVmo H$s, `m
nmUr àXÿfUmda Cnm``moOZm H$amd`mMr Agoc Va H$moëhmnyaMo cmoH$ EH$Ì `oD$Z cT>m C^m Ho$cm
nm{hOo. Ë`m§Zr _Zmda KoD$Z nmÊ`mgmR>r Pw§OUmè`m ZoË`m§À`m _mJo C^o am{hco nm{hOo. VaM `m àíZmcm
dmMm \w$Q>oc Am{U ZmJ[aH$m§Zm {nÊ`mg ñdÀN> nmUr {_ioc. åhUyZM coIH$mcm ho H$moëhmnya AmdS>Vo,
Agm EH$ AmemdmX `oWo coIH$ ì`ŠV H$aVmo. nU OmVmZm n§MJ§Jm hr EH$ "O`§Vr Zmcm' d "XþYmir
Zmcm' `mgma»`mM EH$ Xÿ{fV gm§S>nmÊ`mMm àdmh Aer à{V{H«$`m XoVmV.
g_mamon : "n§MJ§Jm' `m nmR>mV A{Zc AdMQ> `m§Zr nmUr àXÿfUmMr g_ñ`m J§^ranUo
_m§S>cc
o r Amho. "O`§Vr Zmcm', "XþYmir Zmcm' `mVyZ d BMcH$a§OrVrc àmoggo , gmIa H$maImÝ`mVrc
_ir `mnmgyZ nmUr àXÿfU H$go hmoVo ho gm§{JVco. `m nmUr àXÿfUm_wio H$m{di gmaIo amoJ H$go
ngaVmV Am{U gm_mÝ` _mUgo H$er _¥Ë`y_wIr nS>VmV hohr gm§{JVco. AZoH$ A{YH$mar cmoH$m§À`m,
g_mOmVrc _mÝ`dam§À`m coIH$mZo ^oQ>r KoVë`m; nU eodQ>r Ë`m§À`m hmVr H$mhr {_iV Zmhr.
A{YH$mè`mH$Sy>Z \$ŠV AmídmgZoM {_iVmV. _mÌ eodQ>r `m àíZmda H$moëhmnyaH$a EH$Ì `oD$Z
cT>m Xody eH$VmV, Agm AmemdmX ì`ŠV Ho$cm. H$maU H$moëhmnyaMo cmoH$ EdT>r JmoîQ> _ZmV
AmUcr Va Vo nyU© H$aVmV `mMr Ë`m§Zm ImÌr Amho. åhUyZM coIH$mcm H$moëhmnyaMr _mUgo
AmdS>VmV.
59
■
dñVw{ZîR> àíZ
❒
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. BMcH$a§Orcm ZXrM Oo àXÿfU Amho, Ë`mVcm {H$Vr Q>ŠHo$ dmQ>m H$moëhmnya ehamMm Amho?
(A) 80%
(H$) 60%
(~) 70%
(S>) 50%.
2. H$moëhmnya_Ü`o XmoZ Zmco AmhoV. EH$ O`§Vr Zmcm Am{U Xþgam H$moUVm Zmcm à{gÕ Amho?
(A) XþYmir
(H$) H$i§~m
(~) a§H$mim
(S) nX²_mim.
3. ^moJmdVr, Hw§$^r, H$mgmar, Vwier Am{U H$moUVr ZXr {_iyZ "n§MJ§Jm' ZXr ~Zcocr Amho?
(A) H¥$îUm
(H$) dmaUm
(~) H$mo`Zm
(S>) Ym_Ur.
CÎmao : (1) 80%, (2) XþYmir, (3) Ym_Ur.
2.7 g_mamon
A{Zc AdMQ> `m§À`m "n§MJ§Jm' `m coImV "n§MJ§Jm' ZXrÀ`m àXÿ{fV nmÊ`mMm àíZ Jm§^r`©ndy H© $
_m§S>cocm Amho. "àíZ Am{U àíZ' `m nwñVH$mV Ë`m§Zr hm nmR> g_m{dîQ> Ho$cm Amho. `mV _m§S>cocr
nmÊ`mMr g_ñ`m AmOhr AZoH$m§Zm ^oS>gmdVmZm {XgVo. Ë`mVyZ _mJ© H$mT>Ê`mgmR>r cmoH$m§Zr H$m` à`ËZ
Ho$co nm{hOoV? emgZmMo H$m`© H$m` Amho? Ë`mda Cnm``moOZm H$m`? Aem gd© nmVirda ho coIZ
Ho$coco Amho. {df`mMr _m§S>Ur H$aVmZm {d{dY ì`ŠVtÀ`m ^oQ>r, {d{dY {R>H$mUm§Mr nmhUr, H$mhr
cmoH$m§À`m _wcmIVr `m _mÜ`_mVyZ {nÊ`mÀ`m nmÊ`mMm àíZ {H$Vr J§^ra ~Zcocm Amho, `m JmoîQ>rH$S>o
gdmªMo cj doYco Amho. `m g_ñ`oH$S>o AmnU doirM cj {Xco Zmhr. Va ZOrH$À`m H$mimV _mUgm§Zm
{nÊ`mgmR>r ewÕ nmUr {_iUma Zmhr, Agm àíZ AàË`jnUo coIH$mZo `m nmR>mVyZ _m§S>cm Amho.
2.8 gamdmgmR>r àíZ
■
XrKm}Îmar àíZ
❍
A{Zc AdMQ> `m§Zm "n§MJ§Jm' ZXrMo ñdê$n H$go {XgyZ Amco Vo "n§MJ§Jm' nmR>mÀ`m
AmYmao {chm.
60
■
dñVw{ZîR> àíZ
❒
`mo½` n`m©` {ZdS>m.
1. n§MJ§Jm hm coI H$moUË`m nwñVH$mVyZ KoVcm Amho?
(A) àíZ Am{U àíZ
(H$) YmJo AmS>do C^o
(~) _mUg§
(S>) H$m`©aV.
2. B.g. 1991 gmcr H$m{dirZo 4988 _mUgo hm°pñnQ>c_Ü`o XmIc Pmcr Am{U Ë`mVcr
{H$Vr XJmdcr?
(A) 22
(H$) 42
(~) 32
(S>) 52.
2.9 dmMZ
1. A{Zc AdMQ> `m§Mo "àíZ Am{U àíZ' `m nwñVH$mMo dmMZ H$am.
2. dV©_mZnÌmVyZ à{gÕ hmoUmè`m n§MJ§Jm ZXr àXÿfUm{df`rÀ`m ~mVå`m§Mo dmMZ H$am.
2.10 CnH«$_
1. ñdV: n§MJ§Jm ZXrMo gd}jU H$ê$Z nmUr àXÿfUm{df`r coIZ H$am.
2. nmUr àXÿfUm_wio ^{dî`mV H$moUË`m g_ñ`m {Z_m©U hmoD$ eH$Vrc Ë`m{df`r àH$ën V`ma
H$am.
❒❒❒
61
KQ>H$ 3.1
_wcmIV coIZ
S>m°. a\$sH$ gyaO _wëcm
_wcmIV hm _mZdr ì`pŠV_ÎdmÀ`m gmjmV A{^ì`ŠVrMm EH$ _hÎdnyU© àH$ma Amho. d¥ÎmnÌr`
_mÜ`_mVrc Zìho Va BcoŠQ´>m°{ZH$ _mÜ`_mVrc Vmo gdm©{YH$ cmoH${à` àH$ma Amho. d¥ÎmnÌo, AmH$medmUr,
XÿaXe©Z Aem àgma _mÜ`_m§_Ü`o _wcmIV `m àH$mamgmR>r Img OmJm Am{U doi AmJ«hnyd©H$ amIyZ
R>odcocm AgVmo. _wcmIVr cmoH$ AmdS>rZo dmMVmV, EoH$VmV Am{U ~KVmV. A{^ZoVo, H$cmd§V,
IoimSy>, coIH$, amOH$maUr øm§À`m _wcmIVtMm EH$ Img dmMH$-a{gH$ dJ© _moR>çm g§»`oZo V`ma
Pmcocm Amho. {deof åhUOo hm dmMH$-a{gH$ dJ© g_mOmÀ`m gd© WamVrc Agm Amho. OrdZmVrc
gd© joÌo Am{U àgma_mÜ`_o `m§Mm nañnam§da AgUmam à^md {Xdg|{Xdg dmT>V Mmccm Amho. Aem
H$mimV _wcmIV coIZmgma»`m cmoH${à` àH$mamH$S>o nwaoem Jm§^r`m©Zo ~KUo _hÎdnyU© R>aoc.
amOH$maU, g_mOH$maU, gm{hË`, H$cm, H«$sS>m, {dkmZ, Y_©, {ejU, H¥$fr, CÚmoJ Aem AZoH$
joÌm§V cjUr` H$m_{Jar H$aUmè`m ì`ŠVtÀ`m _wcmIVr KoÊ`m_mJo {ZpíMV Ago C{ÔîQ> AgVo. Aem
ì`ŠVtÀ`m H$m`m©Mr Am{U H$V¥©ËdmMr AmoiI hmoD$Z, `emMm hm Q>ßnm JmR>Ê`mgmR>r Ë`m§Zm H$amdm
cmJcocm g§Kf© BVam§gmR>r àoaUmXm`r R>amdm Agm gwßV hoVy Aem _wcmIVt_mJo XS>cocm AgVmo.
_wcmIV \$ŠV Aem `eñdr Am{U Zm_m§{H$V ì`ŠVtMrM KoVcr OmVo Ago ZgyZ AJXr gd©gm_mÝ`
_mUyghr _wcmIVrMm {df` hmoD$ eH$Vmo. _mÌ gd©gm_mÝ` ì`ŠVrÀ`m A§Va§JmV KwgyZ XSy>Z am{hcoë`m
AZoH$ Agm_mÝ` JmoîQ>r IoMyZ ~mhoa AmUÊ`mMo H$m¡eë` _wcmIV KoUmè`mH$S>o Agmdo cmJVo. gm_mÝ`
_mUgmMo OrdZhr d¡{eîQ>çnyU© Agy eH$Vo Am{U Vo g_OmdyZ KoÊ`mgmaIo AgVo. åhUyZM _wcmIV
coIZ hr EH$ H$cm Amho.
EImÚm ì`ŠVrÀ`m {dMmam§Mo Am{U OrdZmMo gdmªJgw§Xa Xe©Z KS>{dUo hm _wcmIVrMm _w»` hoVy
AgVmo. EImÚm ì`ŠVrda {c{hcoë`m n[aM`mË_H$ coImVyZ coIH$mcm Ë`m ì`ŠVt~Ôc kmV Agoc
VodT>rM _m{hVr ñnîQ> hmoB©c. nU _wcmIVrV àË`j Vr ì`ŠVrM g_moa hOa Agë`mZo Ë`m ì`ŠVr~Ôc
dmQ>Umao Hw$Vyhc Am{U _ZmV gmMcoë`m AZoH$ e§H$m-àíZm§Mo {ZagZ H$ê$Z KoUo A{YH$ gmo`rMo hmoVo.
_wcmIVrV {dMma Xþgè`mMo, nU Ë`mMr _m§S>Ur _mÌ AmnU Amnë`m nÕVrZo H$aVmo. BVam§Mo {dMma
gwg§JVnUo d AmH$f©H$ arVrZo _m§Sy>Z XmI{dUo hr EH$ H$cmM Amho. _wcmIV XoUmam Am{U _wcmIV
KoUmam `m XmoZ ì`ŠVt_Yrc g§dmX nañnam§À`m ÑîQ>rZo CËH$Q>, M¡VÝ`nyU©, AmZ§XXm`r Am{U ì`pŠVgmnoj
AgVmo. hm g§dmX _wcmIVrMm AmñdmX KoUmam dmMH$ qH$dm lmoVm `m§À`mgmR>rhr AmZ§XXm`r R>acm
nm{hOo. åhUyZM dmMH$mMo Hw$Vyhc OmJo hmoB©c `mMo ^mZ amIyZ _wcmIV coIZ H$amdo cmJoc.
62
"_wcmIV' hm eãX "_wcmH$V²' `m Aa~r eãXmdê$Z Amcm Amho. Ë`mMm AW© JmR>, ^oQ> qH$dm
{dMmanyg Agm Amho. "~è`mM {Xdgm§V Amncr _wcmIV Zmhr' ho dmŠ` Hw$Umcmhr CÔoeyZ ghOnUo
Amnë`m Vm|Sy>Z ~mhoa nS>Vo. Ë`mdoir Ë`mMm AW© nañnam§er Iyn {Xdgm§V g§dmX AWdm ~mocUo Pmco
Zmhr, Agm AmnU KoV AgVmo. BVam§er _wcmIV gmYUo, g§dmX H$aUo hr _mUgmÀ`m ~m~VrVrc
ghOñdm^m{dH$ JmoîQ> Amho. "g§dmX' hm eãXhr g§ñH¥$V_Yrc "g_²+dX' nmgyZ Amcm Amho. g§dmX
`m eãXm§Mo AW© eãXmoH$memV ~mocUo, ^mfU, g§^mfU, _oi, OwiUr Ago gmnS>VmV.
_Ü`o Interview `m eãXmcm Entervue qH$dm
Ago n`m©`r \«|$M eãX {Xco AmhoV. Ë`m§Mo AW© : (i) Meeting
The shorter Oxford English Dictionary
Entervoir (To have Glimpse of)
of a person face to face for the purpose of formal conference. (ii) A Meeting between
a whom he seeks to obtain statements for publication. (iii) Mutual view of each
other
Am{U
(iv) Inspection.
Va
Interviewer
`m eãXmMo AW© :
(i) One who interviews
(ii) A Journalist who interviews a person with object of obtaining matter for publication.
`m {ddoMZmdê$Z T>mo~i_mZmZo AmnUmg Ago åhUVm `oB©c H$s, _wcmIV åhUOo EImÚm {d{eîQ>
à`moOZmÀ`m {Z{_ÎmmZo XmoZ ì`ŠVt_Ü`o hmoUmao AZm¡nMm[aH$ g§^mfU qH$dm d¥ÎmnÌmgmR>r _m{hVr
KoÊ`mgmR>r hmoUmao g§^mfU. _mUgmcm OmUyZ KoÊ`mMm à`ËZ åhUOo _wcmIV Agohr åhUVm `oB©c.
EImÚm ì`ŠVrda coI {chÿZ, H${dVm {chÿZ, nmodmS>m {chÿZ, Ë`mMo {MÌ H$mTy>Z qH$dm {dñV¥V
M[aÌ {chÿZ Ë`mcm ì`ŠV H$aÊ`mMm à`ËZ \$ma nydunmgyZ hmoV Amcm Amho. nU `m gdmªnojm Ë`m
ì`ŠVrcm _Z_moH$ionUmZo Am{U à^mdrnUo _wcmIVrÀ`m _mJm©Zo ì`ŠV H$aVm `oB©c. _wcmIVrV Vr
ì`ŠVr ñdV: ~mocVo, {dMma H$ê$Z ~mocVo Am{U g§doXZmhr Om½`m R>odVo. _mUgmcm Ë`mÀ`m g§dmXmVyZ
gmXa H$aUo hm Zoh_rM gw§Xa AZw^d AgVmo.
ì`ŠVrÀ`m OrdZmVrc _hÎdmÀ`m àg§Jr Oem _wcmIVr KoVë`m OmVmV Vem gm_m{OH$
OrdZmVrc _hÎdnyU© àg§Jr (CXm. _hmamîQ´> amÁ`mMm gwdU©_hmoËgd, gm{hË` g§_ocZ, EImÚm
_hÎdmÀ`m ñnY}Mo Am`moOZ BË`mXr) Ë`m KoUo Am¡{MË`nyU© R>aVo. EImÚm ì`ŠVrcm _hÎdmMm gÝ_mZ
àmßV hmoUo, _hÎdmÀ`m nXmda ~T>Vr AWdm {Z`wŠVr hmoUo, H$m`©^mamVyZ {Zd¥Îm hmoUo Aem AZoH$ àg§Jr
Ë`m ì`ŠVrMr _wcmIV KoUo Am¡{MË`nyU© R>aoc. BVHo$M Zìho Va EImXr ì`ŠVr {VÀ`m H$mhr {dYmZm§_wio
dmXJ«ñV R>acr Agcr Var _wcmIVrVyZ {Vcm ñdV:Mo åhUUo _m§S>Ê`mMr g§Yr {Xcr OmVo. Aem
_wcmIVtH$S>o g_mOmMo ~marH$ cj AgVoM.
d¥ÎmnÌo-{Z`VH$m{cHo$, AmH$medmUr Am{U XÿaXe©Zda AgUmè`m _wcmIVtMo ñdê$n Am{U
AmH$ma_mZhr gmaIo ZgVo. H$mhr _wcmIVr øm Hw$Vyhc e_{dUmè`m, àg§JnaËdo KoVë`m OmUmè`m
Am¡nMm[aH$ Agy eH$Vrc. Va H$mhr Ádc§V gm_m{OH$ àíZmdarc, EImÚm coIH$/H$cmd§Vm§À`m
ì`pŠV_ÎdmMm emoY KoUmè`m, {dMmaàd¥Îm H$aUmè`m, J§^ra ñdê$nmÀ`m AgVrc. _wcmIVrgmR>r
63
CncãY OmJm, {df`mMo Am¡{MË` d _wcmIV XoUmè`m ì`ŠVrMo ñWmZ `m§Mo ^mZ R>odyZ _wcmIVrMm
AmH$ma R>a{dcm OmVmo.
cjmdYr cmoH$m§n`ªV OmD$Z nmoMUmar Am{U Iyn cmoH${à` AgUmar AmH$medmUr Am{U XÿaXe©Z
hr à^mdr àgma_mÜ`_o AmhoV. AmH$medmUr Am{U XÿaXe©Zda doJdoJiçm H$m`©H«$_mV J¥{hUr, `wdH$,
{dÚmWu, eoVH$ar, H$m_Jma, amOH$s` ZoVo, coIH$-H$dr, {ejUVÁk, CÚmoJnVr-ì`mnmar Aem {d{dY
joÌm§Vrc VÁkm§À`m _wcmIVtMo g§`moOZ Ho$co OmVo. ~hþVoH$doim `m _wcmIVr ñQw>{S>Amo_Ü`o KoVë`m
OmVmV. AmH$medmUrdarc {Z_m©Vm {d{eîQ> ì`ŠVrMr _wcmIV KoÊ`mgmR>r gyÌg§MmcH$mcm nmMmaU
H$aVmo. _wcmIV ¿`m`Mo {ZpíMV Pmë`mda gyÌg§MmcH$ g§~§{YV ì`ŠVrer MMm© H$aVmo. H$m`©H«$_mMo
àmñVm{dH$, _wcmIVrVrc àíZ, Ë`m§Mr Ano{jV CÎmao d g_mamon BË`mXr JmoîQ>tMm ~maH$mB©Zo {dMma
H$ê$Z _wcmIVrMr ñWyc ê$naofm V`ma H$aÊ`mV `oVo. Amdí`H$Vm dmQ>ë`mg H$YrH$Yr _wcmIVrMr
Vmcr_hr KoÊ`mV `oVo. àË`j _wcmIVrMo Üd{Z_wÐU {Z`mo{OV doionojm OmñV Pmë`mg Üd{Z\$sV
H$mnmdr cmJVo. AmYw{ZH$ V§ÌkmZm_wio _wcmIV KoVmZm _Ü`oM {djon Amcm, ~mocUmè`mMo AS>IiUo,
AZmdí`H$ ImoH$ë`mMo-hþ§H$mamMo ÜdZr, g§^mfUmVrc MwH$m Am{U AZmdí`H$ {dam_ Aem JmoîQ>r
H$mTy>Z Q>mHy$Z nwÝhm Zì`mZo Üd{Z_wÐU H$aÊ`mMr gmo` AgVo.
XÿaXe©ZÀ`m H$m`©H«$_mMo V§Ì AmH$medmUrdarc V§Ìmnojm WmoS>o doJio AgVo. H$maU AmH$medmUr
ho {Zìdi lmì` _mÜ`_ Va XÿaXe©Z ho Ñí`lmì` _mÜ`_ Amho. XÿaXe©Zda _wcmIVrÀ`m H$m`©H«$_mMo
{Z`moOZ H$aVmZm XÿaXe©Z _mÜ`_mÀ`m V§ÌmMr OmU AgUo Amdí`H$ AgVo. XÿaXe©ZÀ`m nS>Úmda
_wcmIV KoUmam d XoUmam Ago _moOHo$M cmoH$ {XgV Agco Var hm H$m`©H«$_ V`ma H$aÊ`mgmR>r {Z_m©Vm,
gh{Z_m©Vm, VrZ-Mma N>m`m{MÌUH$ma, XmoZ _§Mg§MmcH$, Ñí`g§H$cH$, Üd{Z{MÌ_wÐH$, Üd{Z_wÐH$,
ZonÏ`H$ma, àH$me`moOZmH$ma, a§J^yfmH$ma, \$cH$coIH$ Aem Vã~c drg-n§Mdrg cmoH$m§Mr \$ir
am~V AgVo. XÿaXe©Zdarc H$m`©H«$_ Ho$di EoH$cm OmV Zmhr Va cjmdYr lmoVo Vmo H$m`©H«$_ "nhmV'
AgVmV `mMo ^mZ R>odmdo cmJVo.
AmH$medmUr Am{U XÿaXe©Zdê$Z Xhm-~mam {_{ZQ>m§À`m àmg§{JH$ _wcmIVr qH$dm AÜ`m©EH$
Vmgm§À`m g_yhMMm© qH$dm AZw~moYê$nH$ (Documentary) Ago AZoH$ àH$maMo H$m`©H«$_ hmoV AgVmV.
X§JcJ«ñV qH$dm ^yH§$nJ«ñV ^mJmVrc n[apñWVr, EImÚm gm_m{OH$ g§ñWoMm n[aM` qH$dm gmd©O{ZH$
CnH«$_ Vgo H$V¥©ËddmZ ì`ŠVrMo OrdZ d H$m`© Aem {df`m§da OmñV ì`ŠVtÀ`m _wcmIVr KoD$Z
AZw~moYê$nH$ V`ma Ho$co OmVo. Aem H$m`©H«$_m§Mo Üd{Z_wÐU H$mhrdoim àË`j KQ>ZmñWir OmD$Z H$amdo
cmJVo.
AmH$medmUr Am{U XÿaXe©Znojm d¥ÎmnÌmV àH$m{eV hmoUmè`m _wcmIVtMo ñdê$n ho gmh{OH$M
{^Þ AgUma Amho. H$maU d¥ÎmnÌm§Mr {^ñV hr {Zìdi N>mnrc _OHy$amVyZ dmMH$m§n`ªV nmoMUmè`m
Ame`mdaM AgVo.
64
"_wcmIV' hm àH$ma cmoH${à` H$aÊ`mV Ama§^rÀ`m H$mimV B§½c§S> Am{U A_o[aHo$Vrc d¥ÎmnÌm§Zr
Iyn _moR>m hmV^ma cmdcocm Amho. A_o[aHo$Mo amîQ´>mÜ`j _m{Q>©Z ìh°Z ~Q>mo `m§Mr 1832 gmcr Pmcoë`m
àË`j ^oQ>rMm Am{U ^oQ>rV àH$Q> Pmcoco Ë`m§Mo ì`pŠV_Îd `m{df`rÀ`m Vnercm§Mm _OHy$a VËH$mcrZ
"hoam°ëS>' `m à{gÕ {Z`VH$m{cH$mV àH$m{eV Pmcm hmoVm. _mÌ `m _OHy$amV àË`j g§^mfU H$m`
Pmco. `mÀ`m Zm|Xr Z H$aVm Amë`mZo Ë`m _OHy$amg J«mø _mZco Joco Zmhr. `mZ§Va OdiOdi drgoH$
dfmªZr "Ý`y`m°H©$ {Q´>ã`yZ' À`m 20 Am°JñQ> 1859 À`m A§H$mV _m_m°Z MM©Mo ZoVo ~«m`h_ `§J `m§Mr
Vnercdma Am{U g§^mfUmgh _wcmIV à{gÕ Pmcr. AË`§V doYH$ Am{U dmMZr` R>acocr hr
_wcmIV `m coIZ àH$mamVrc "AmXç' ñdê$nmMr _mZcr OmVo. _wcmIVrV dmnacm Jococm àíZmoÎmam§Mm
gmMm AmVm gam©gnUo dmMH$m§À`m A§JdiUr nS>cm Amho.
Amnë`mH$S>ohr _wcmIV ho A{^ì`pŠV_mÜ`_ Joë`m nÞmg-gmR> dfmªV A{YH$ Omo_mZo {dH${gV
Pmco Amho. Aä`mgnyU© Am{U coIñdê$nmV `oUmè`m {dñV¥V _wcmIVr hm AmVm d¥ÎmnÌo Am{U
BcoŠQ´>m°{ZH$ _mÜ`_m§Mm R>iH$ ^mJ ~Zcm Amho. X¡{ZH$m§~amo~aM gmßVm{hHo$, _m{gHo$, X¡{ZH$m§À`m
a{ddmaÀ`m {deof nwadÊ`m Am{U {XdmUr A§H$m§V _wcmIVtZm AmJ«hmZo ñWmZ {_iVo Amho. amOH$maUmV
d g_mOH$maUmV hmoUmar pñWË`§Vao, Ioim~amo~aM ZmQ>H$-{MÌnQ>-g§JrV-gm{hË` `m H$cm_mÜ`_m§Vrc
H$cmd§Vm§{df`r dmQ>Umao Hw$Vyhc, doJdoJù`m joÌm§V H$m_ H$aUmè`m ì`ŠVtMr _Vo OmUyZ KoÊ`mMr
{Okmgm BË`mXr JmoîQ>t_wio _wcmIVr dmMUmam EH$ dmMH$ dJ© V`ma Pmcm Amho.
_amR>rV _wcmIVdOm coIZmcm 1928 À`m gw_mamg àma§^ Pmcm Ago _mZÊ`mV `oVo. "_r Am{U
_mPo coIZ' `m _Wù`mImcr {d{dY coIH$m§Zm àíZ_m{cH$m nmR>dyZ àíZm§Mr CÎmao "AéU' `m
_m{gH$mgmR>r _mJ{dcr OmV. VËH$mcrZ dmMH$m§Zr `m _wcmIVdOm AmË_na coIZmcm Iyn ng§Vr {Xcr
hmoVr. 1928 Z§Va "Amem', "{MÌm', "{dhma', "ny{U©_m', "gømÐr' BË`mXr {Z`VH$m{cH$m§VZy {d{dY
joÌm§Vrc Zm_d§Vm§À`m _wcmIVr àH$m{eV hmoD$ cmJë`m. 1940 À`m Amgnmg "_r KoVcoë`m _wcmIVr
AWm©V dmXg§dmXmVrc ì`pŠVXe©Zo' (Í`§. {d. nd©Vo), "_moR>çm§À`m _wcmIVr' (h. {d. XogmB©) Am{U
"AZm¡nMm[aH$ _wcmIVr' (`. Jmo. Omoer) Ago _wcmIVtMo VrZ g§J«h à{gÕ Pmco. 1960 Z§Va
"Xrnmdcr', "c{cV' d AÝ` dmL²>_`rZ {Z`VH$m{cH$m§VZy _wcmIVtZm ñWmZ {_iV Joc.o `m§VZy "H$Wm
g¥OZmMr' (à^mH$a AÌo), "gm{hpË`H$ Jßnm' (O`d§V Xidr), "g§dmX' ({dO`m amOmÜ`j),
"OJmdoJir _mUg§' ({J[aOm H$sa), "AZmoiIr AmoiI' ({J[aOm H$sa), "X{cV gm{hË` àdmh Am{U
à{V{H«$`m' (Jmo. _. Hw$cH$Uu) Ago AZoH$ _hÎdnyU© _wcmIVg§J«h àH$m{eV hmoV Joco.
_wcmIVrÀ`m Vm§{ÌH$ ~mOy§Mr MMm© lr. am. {Q>Ho$H$a `m§Zr "~mV_rXma' `m Amnë`m nwñVH$mV
Ho$cr Amho. `m nwñVH$mÀ`m CÎmamYm©V Jmo. _§. cmS> `m§Zr "_wcmIV' `m {df`mdarc EH$ N>moQ>ogo {Q>nU
OmoS>coco Amho. `mV _wcmIVrMo _hÎd ñnîQ> H$ê$Z, _wcmIV KoVmZm ¿`md`mÀ`m H$mhr gyMZm§Mm {ZX}e
Ho$cm Amho. _wcmIV KoÊ`mgmR>r doi R>adyZ Omdo, CÎmao Vm~S>Vmo~ g{dñVanUo {chÿZ Z KoVm Z§Va
65
em§VnUo {chÿZ H$mT>mdrV, _wcmIV V`ma Pmë`mda _wcmIVH$Ë`m©Mr {VÀ`mda ghr ¿`mdr, _wcmIVH$mamZo
_wcmIV KoVmZm AmOy~mOyMo {ZarjU H$amdo Am{U Ë`mg§~§Yr {chmdo, _wcmIVH$ma d _wcmIVrMm {df`
`mg§~Y§ r n[anyU© _m{hVr KoD$Z Z§VaM _wcmIV KoÊ`mgmR>r Omdo, "hmo`' qH$dm "Zmhr' Aer CÎmao `oUmao
àíZ Q>mimdoV, _wcmIVH$Ë`m©cm Z_«nUo Am¡nMm[aH$ A{^dmXZ H$amdo, ñÌr-_wcmIVH$Vuer gm¡OÝ`mZo
~mocmdo Aem H$mhr _m¡{cH$ Am{U d¡{eîQ>çnyU© gyMZm AmhoV.
Á`m ì`ŠVrMr _wcmIV ¿`md`mMr Ë`m ì`ŠVrMr ñWycê$nmZo AmnUmg _m{hVr AgVo. nU
_wcmIVrVyZ AmnUmg Ë`m ì`ŠVrMo {dMma, à{VHy$c n[apñWVrV Ho$cocm g§Kf©, {_i{dcoë`m
`em_mJrc n[al_, Ë`m ì`ŠVrMr OrdZYmaUm Aem AZoH$ JmoîQ>tMm emoY ¿`md`mMm Agë`mZo Am{U
Ë`m ì`ŠVrMo H$V¥©ËdmMo A{YH$m{YH$ Vnerc nwT>o AmUÊ`mgmR>r g_moaÀ`m ì`ŠVrcm ~mocHo$ H$aÊ`mMr
O~m~Xmar _wcmIV KoUmè`mZo ¿`m`cm hdr. H$mhrdoim _wcmIV XoUmar ì`ŠVr ~wOaonUm_wio qH$dm
XS>nUm_wio _moH$ionUmZo ~mocV Zmhr. Ë`mdoir Ë`m ì`ŠVrMm {dídmg g§nmXZ H$arV, AZm¡nMm[aH$
dmVmdaU {Z_m©U H$arV Ë`m ì`ŠVrcm _ZmoJV àH$Q> H$am`cm cmdUo hr EH$ H$cm Amho. `mg§X^m©V
c. am. Z{gam~mXH$a `m§Zr _wcmIV KoÊ`mnydu _wcmIV KoUmè`mZo nmimd`mMr H$mhr nÏ`o gm§{JVcr
AmhoV. Vr Aer;
1.
_wcmIVH$mamZo g_moaÀ`m ì`ŠVrMo H$V¥©Ëd qH$dm EImÚm {df`mdarc {VMr _Vo àH$Q>
hmoVrc Aem nÕVrZo àíZ {dMmamd`mg hdoV. Ë`m ì`ŠVrÀ`m AmdS>Ë`m {df`mda
~mocUo gwê$ H$ê$Z, AZm¡nMm[aH$ dmVmdaU {Z_m©U H$arV, {VMm {dídmg g§nmXZ H$arV,
{Vcm ~mocHo$ H$aUo, _ZmoJV àH$Q> H$amd`mg cmdUo hr EH$ H$cm Amho. {OMr _wcmIV
¿`md`mMr Ë`m ì`ŠVrMm gd© ~mOy§Zr Aä`mg H$amd`mMm. {_imcoë`m _m{hVrMm Cn`moJ
H$ê$Z Ë`m ì`ŠVrcm Iwcdm`Mo Am{U Amnë`mcm hdo Agcoco CÎma {VÀ`mH$Sy>Z
{_idm`Mo H$m¡eë` _wcmIVH$mamH$S>o hdo.
2.
_wcmIV KoUmè`mZo H$_r ~mocmd`mMo AgVo, åhUyZ {dMmamd`mMo àíZ chmZ Am{U Zo_Ho$
hdoV.
3.
{OMr _wcmIV ¿`md`mMr Ë`m ì`ŠVrMr, {VÀ`m H$m`m©Mr, {VÀ`m H$mhr _Vm§Mr WmoS>r Var
_m{hVr _wcmIVH$mamcm AJmoXa Agcr nm{hOo. Aem nyd©V`mar{edm` Zo_Ho$ àíZ
{dMmaVm `oUma ZmhrV.
4.
Á`m joÌmV Ë`m ì`ŠVtMo H$m`© Amho Vo joÌ, Ë`m_Yrc {^ÝZ-{^ÝZ àdmh, Zdàd¥Îmr,
ZdrZ KS>m_moS>r `m§Mrhr _m{hVr _wcmIVH$mamg hdr. Vr ì`ŠVr {ejU joÌmVrc
Agë`mg Ë`m_Yrc VmÁ`m KS>m_moS>r, `oD$ KmVcoco Zdo e¡j{UH$ YmoaU, AZwXmZm{edm`
gwê$ Pmcocr ZdrZ _hm{dÚmc`o, VoWrc gmYZgm_J«rMr AdñWm, Am¡Úmo{JH$, dm{UÁ`
66
joÌmVë`m JaOm Am{U {dÚrnmR>r` Aä`mgH«$_, {ejH$m§Mo àíZ B.Mr (àíZ {dMmaÊ`mgmR>r,
MMm© H$aÊ`mgmR>r nmíd©^y_r åhUyZ) ñWycê$nmZo Var _m{hVr _wcmIVH$mamcm Agcr
nm{hOo.
5.
_wcmIVrV {dMmamd`mMo àíZ g§§~§{YV ì`ŠVrg AJmoXaM XoD$Z R>odco, Va Ë`mda CÎma
XoÊ`mgmR>r {Vcm nwaogm AdYr {_ioc. gd© ~mOy§Zr {dMma H$ê$Z, H$mhr g§X^©, XmIco
KoD$Z {Xcoco CÎma ho nwaoem qMVZmda AmYmacoco d Aä`mgnyU© amhVo Am{U dmMH$m§Mo/
lmoË`m§Mo nwaogo {ZagZ H$aVo. VgoM _wcmIVrcmhr AW©nyU©Vm d n[anyU©Vm àmßV H$ê$Z XoVo.
6.
H$mhrdoim Ago KS>Vo H$s, à{V{îR>V AWdm à{gÕrÀ`m PmoVmV AgUmè`m ì`ŠVtÀ`m
_wcmIVr dmXJ«ñV R>aVmV. àH$aU {dH$monmcm Joco, Va "_r Ago H$mhr åhUmcmo Zmhr'
Ago CÎma XoD$Z Vr _mUgo Zm_m{Zamir hmoD$ eH$VmV. åhUyZ _wcmIV {chÿZ Pmë`mda
{VÀ`mImcr Ë`m ì`ŠVrMr ghr KoUo VgoM ñWi d {XZm§H$ Zm|X{dUo A{YH$ gwa{jVnUmMo
R>aVo. (ì`mdhm[aH$ _amR>r/AmR>dr Amd¥Îmr, 2008/n¥îR> 263-264)
_wcmIVt_YyZ EImXm _mUyg qH$dm EImXm {df` emoYUo Am{U gwg§JV _m§S>Ur H$aUo hohr EH$
doJio doJio coIZ Amho. H$mhr ì`ŠVr _wcmIVrgmR>r ZmIwe qH$dm ñdV:{df`r Iyn H$_r ~mocUmè`m
AgVmV. Ë`m§À`m _wcmIVr KoUo åhUOo EH$ {Xì`M AgVo. Aem _§S>itZm ~mocVo H$aÊ`mV _wcmIV
KoUmè`mMo nyU© H$g~ cmJVo. _wcmIVrMr MMm© AZm¡nMm[aH$ Pmcr Zmhr H$s _wcmIV Zrag Am{U
{Zìdi _m{hVrMr O§Ìr _m§S>ë`mgmaIr dmQ>Ê`mMm YmoH$m {Z_m©U hmoVmo.
AmVm gwà{gÕ gm{hpË`H$ O`d§V Xidr `m§Mr e§H$a gmaS>m `m§Zr KoVcoë`m _wcmIVrMm hm
H$mhr A§e CXmhaUmXmIc nhm;
""`m H$mX§~ar{edm` BVa H$m` Mmcc§`? Amnë`m _Zmà_mUo H$amd§ Ag§ _cm dmQ>V§.
Zd§ ZmQ>H$ Hw$R>c§ `oV§`?''
H$Wm, coI, narjU§ Ag§ H$mhr AmVm _r
H$aUma Zmhr. _r \$ŠV H$mX§~ar Am{U ZmQ>H$
""ZmQ>H$ `oV`§ . c½Z ZmdmM§.''
AZ² VogwÕm _cm Og§ gwMoc Vg§ _r ñdmñÏ`mZ§
""BVa H$m`?''
{c{hUma.''
""_mP§ d` AmVm nmgîQ> Amho. AmUIr
""nmR>r_mJo XQ²>Q>çm Zgoc, S>So >cmBZ Zgoc
ghm-gmV dfª Am`wî` _cm Amho, Ag§ _cm
Va AZoH$Xm {chÿZ hmoV Zmhr.''
dmQ>V§. Am_À`m Xidr Hw$Qw>§~mV gmYmaUnUo
""Vwåhr åhUVm Vo Ia§ Amho. nU _mÂ`m
gÎmarn`ªV _Oc JmR>cr OmVo. Voìhm Cacoë`m
~m~VrV Vg§ hmoV Zmhr.''
nmM-gmV dfmªV Amnë`mcm hd§ Vo coIZ
67
""Hw$R>§ nmQ>ucm dJ¡ao Joc§ Va?''
_r nmQ>ucm Hw$R>§ OmV Zmhr. Jocr Mma dfª
_r hm dmZàñWml_ A§Jr éidyZ KoV AmUcm
Amho.''
""nU gH$mir H$YrM Vwåhr {chrV
Zmhr?''
""gH$mir Zmhr {chÿZ hmoV. àdmgmV
Agcmo Var `moJmgZ§ _mÌ _r Q>miV Zmhr. BVa
{XZH«$_mV ~Xc hmoD$ eH$Vmo. `moJmgZ§ _r
nÞmg gmcmnmgyZ H$aV Amcmo`.''
""Am°{\$g Agm`M§ Voìhm Vw_M§ coIZ
H$Yr Mmcm`M§?''
e{Zdma-a{ddma Am{U gwQ²>Q>çm§À`m {Xder.
H$Yr AOªQ> coIZ H$am`M§ Agoc Va aOm KoV
Ago. ZmoH$ar cm¡H$a gmoS>m`M§ Vo EH$ H$maU
hmoV§. _cm Ia§M Ìmg ìhm`Mm. e{Zdmaa{ddma {chÿZ Pmc§ H$s nwT>À`m e{Zdmar naV
Ë`m H$WoÀ`m _yS>_Ü`o Om`cm AdKS> Om`M§.
{c{hcoco nwÝhm dmMV ~gm`M§.''
""_J Vwåhr amoO {Z`{_VnUo {c{hV
AgVm?''
""_mPm {XZH«$_ AJXr {eñVrV MmcVmo.
_r gH$mir gmS>oMma dmOVm CR>Vmo. gìdm Vmg
`moJmgZ§ H$aVmo. AmgZ§ Am{U àmUm`m_, Z§Va
_r ñdV:Mm ~«oH$ \$mñQ> ñdV: H$aVmo. A§S>çmM§
H$mhrVar. nmd dJ¡ao. Z§Va _r {\$am`cm OmVmo.
Vmg gìdmVmg _m°{ZªJ dm°H$. AmR>gìdmAmR>n`ªV Kar `oVmo. _J XmT>r{~T>r H$ê$Z
naV ~mOmamV OmVmo. Xhm-EH$ dmOVm `oD$Z
amoOMr d¥Îmņ MmiVmo. nmM X¡{ZH§$ _mÂ`mH$S>§
`oVmV. Xþnmar ~mam dmOVm OodVmo. OodU
Pmë`mda _m{gH§$ dJ¡ao MmiV Pmon H$mT>Vmo.
gmS>oVrZcm CR>Vmo. Mma Vo AmR> _r Q>o~cmer
~gcocm AgVmo. {chmd§g§ dmQ>c§ Va {c{hVmo.
{c{hÊ`mÀ`m H$ënZm§Mr Q>mMU§ H$aVmo. EImXm
coI _cm {c{hÊ`mÀ`m ÑîQ>rZo Cn`wŠV dmQ>cm
Va Ë`mM§ H$mÌU H$mTy>Z R>odVmo. hr Ia§
goH«o$Q>arMr H$m_§, nU _r Vr H$aVmo. Ahmo,
_amR>r coIH$mcm goH«o$Q>ar Hw$Ry>Z nadS>Uma?''
""gcJ ~¡R>H$sV Vw_Mr gmYmaU {H$Vr
""_J g§Ü`mH$mir Vwåhr ~mhoa dJ¡ao OmVm nmZ§ {chÿZ hmoVmV?''
H$s Zmhr?''
""VrZ-gmS>Vo rZ Vmgm§À`m ~¡R>H$scm _moR>çm
""Zmhr. g§Ü`mH$mir _r Hw$R>§ OmV Zmhr.'' \w$cñHo$n AmH$mamVcr nydu _mPr n§Yam-EH$
n¥îR>§ {chÿZ hmoV. nU hëcr Mma-nmM nmZ§hr
""AmR>ZV§ a _J?''
hmoV ZmhrV.''
""R>UR>Unmi dJ¡ao coIZ EH$m ~¡R>H$sV
ìhm`M§ H$m?''
""hmo. Vo PQ>H$Z ìhm`M§. ^a^a {chÿZ
Q>mH$V Ago. Xþgè`m {Xder naV Vo dmMyZ
\o$Aa H$aV Ago.''
""WmoS>\§ $ma qS´>H$ dJ¡ao KoVmo. Q>rìhrÀ`m
~mVå`m EoH$Vmo. OodVmo Am{U XhmÀ`m gw_mamcm
PmonVmo. XhmÀ`mZ§Va H$Yr OmJV Zmhr. ZmQ>H$
dJ¡ao ~Km`M§ Agoc Va XþnmaM§ ~KVmo. amÌrM§
Zmhr.''
68
""EaìhrM§ coIZhr Vwåhr \o$Aa H$aVm
""\o$Aa åhUOo ZwgVr H$m°nr H$s g§ñH$aUH$m?''
nwZc}IZ?''
""AmVm Poam°Šg_wio \o$Aa H$amdo cmJV
Zmhr. nU nydu àË`oH$ coIZ \o$Aa H$arV
Ago... MH«$ H$mX§~ar, ñdJV H$mX§~ar.''
""nwZc}IZ Am{U \o$Aa.''
(gmßVm{hH$ gH$mi/{Xdmir 1990/n¥îR>-8)
darc _wcmIVrH$S>o ~maH$mB©Zo nm{hë`mg Amnë`m Ag§ cjmV `oB©c H$s, AZoH$ àíZm§Zm O`d§V
XidtZr ~Jc {Xcocr Amho. Amnë`m EH§$Xa coIZmVyZ _moH$ioT>mH$io dmQ>Umao, "R>UR>Unmi' gmaIo
Z_©{dZmoXr Am{U MwaMwarV gXa {c{hUmao Xidr _wcmIVrV àíZm§Zm CÎmao XoVmZm hmVMo amIyZ ~mocVmhoV
Ag§ ñnîQ> OmUdV§. _wcmIVrVyZ H$emàH$mao A{^ì`ŠV ìhm`Mo hm Ë`m§À`m ñdmV§Í`mMm Am{U
ñd^mdmMm ^mJ Agcm Var, Ë`m§Zm {dMmaco Jococo àíZhr dadaMo Am{U Ë`m§À`m EHy$U coIZ{df`H$
{Okmgm OmUyZ KoUmao dmQ>V ZmhrV. 'An interview is intentional conversation' `m eãXmV [aMS>©
{H$~ê$ `m§Zr _wcmIVrMr Zo_H$s AmoiI H$ê$Z {Xcr Amho. "ghoVwH$ g§^mfU åhUOo _wcmIV' Ago
Ë`m§Zm WmoS>Š`mV gm§Jm`Mo Amho. _wcmIV KoVmZm Amncr ^y{_H$m, hoVy {ZpíMV AgUo Amdí`H$ R>aVo.
Ho$di _m{hVr {_idÊ`mMm CÔoe Amho H$s H$mhr _Vohr Ë`mVyZ _m§S>m`Mr AmhoV `mMmhr {dMma H$amdm
cmJVmo. AmVm hm AmUIrZ EH$ _wcmIVrMm A§e ~Km. à{gÕ A{^ZoVo ZgéÔrZ emh `m§Mr _mYd
dPo `m§Zr KoVcoë`m àXrK© _wcmIVrMm hm H$mhr ^mJm:
: n§{S>V gË`Xod Xþ~o `m§M§hr _mJ©Xe©Z
Vwåhmcm {_imc§, hmo` Zm? Ë`m§Mr-Vw_Mr
^oQ> Ho$ìhm, H$er Pmcr?
- _r í`m_ ~oZJo c `m§Mm "{ZemÝV'
{MÌnQ> H$aV hmoVmo Voìhm. "{ZemÝV' {MÌnQ>mV
_cm H$er H$m` ^y{_H$m {_imcr, Vo Z§Va
gm§JVmo. "{ZemÝV'Mo g§dmX Xþ~Mo o hmoV.o Ë`mdoir
Xþ~o åhUOo EH$ X§VH$WmM hmoVr. _r Ë`mZ§
Ho$coco ZmQ>çà`moJ nm{hco hmoV.o "h`dXZ',
"gImam_ ~mB§S>a', Ed_² "B§Ð{OV', S>m.° cmJyZ§ m
KoD$Z Ho$coco "AmYoAmYwa'o Mo à`moJ.
- VoM Va. nyU©nUo CKS>mdmKS>m
ZmQ>çà`moJ. ~mH$sMm \$mnQ>ngmam Vmo ZmH$maV
Ago. Ë`mÀ`m ZmQ>çà`moJmV H|$ÐñWmZr AgVmo
_mUyg. S>m.° cmJyZ§ m KoD$Z Ë`mZ§ "AmYoAmYwa'o
Ho$c§. Vmo à`moJ nm{hë`mda dmQ>c§, S>m°.
cmJy§gmaIm ZQ> Zmhr g§nyU© XoemV. Hw$R>ë`mhr
nmíMmÎ` ZQ>m§À`m ~amo~arZ§ hm ZQ> C^m amhÿ
eH$Vmo. _cm _amR>r g_OV Zmhr; nU cmJy§Mm
àË`oH$ eãX _cm g_Ocm. Va "{ZemÝV'À`m
doir Xþ~o {VW§ Agm`Mm Am{U {MÌrH$aU
nmhm`Mm Am{U {dZmoXmZ§ åhUm`Mm, ""gmco,
: Ë`m§À`m ZmQ>çà`moJmV {deof Ag§ H$m` Vw_ _mc©Z ~«mÝS>mo Ho$ Moco hmo! `y {~{cìh BZ
dmQ>c§? H$maU ZonÏ`-àH$me`moOZm dJ¡a|À`m {~H$qZJ A H°$aoŠQ>a'' ho Am{U Vo! _r
åhUm`Mmo, ""Xþ~Oo r, Vwåhr _cm d{S>cm§gmaIo
^mZJS>rV Vo \$mago nS>V ZmhrV.
69
AmhmV. Vwåhmcm Vg§ åhUÊ`mMm A{YH$ma
Amho'' Am{U Aer MoîQ>m H$arV Agm`Mm.
Am{U Ë`m§À`m cjmV Amc§ hmoV§, H$s Ë`mMm
n[aUm_ hmoVmo Amho.
nmhmdr cmJVmV, S>moH§$, nm`, nmXÌmU§,
H$nS>o..... åhUOo Vwåhr EH$m ~mOyZ§ gwadmV
H$aVm, Va _mc©Z ~«mÝS>mo {déÕ {XeoZ§ gwadmV
H$aVmo; nU XmoKm§Zmhr nmoMm`M§ AgV§ EH$mM
_wŠH$m_mcm.
"{ZemÝV' Z§Va Ë`m§Zr _cm Ë`m§Zr
{c{hcoë`m ZmQ>H$mV H$m_ H$am`cm ~mocmdc§.
"g§^moJ go g§Ý`mgVH$' ho Vo ZmQ>H$. åhUmco,
""_oao gmW `h A°pŠQ>J§ H$m _oWS>-{~WS> g~
Ka aIHo$ AmAmo. _wPo `h Zm°ÝgoÝg Zht
Mm{h`o. Zmo H°$a°ŠQ>a _mo{Q>ìhoeZ. Vw_ Hw$N> nwN>oJm
Vmo _¢ cmW _mê±$Jm Vw_H$mo.'' _r åhQ>c§,
""R>rH$ h¡& _¢ Hw$N> Zht ~mocJ±y m.'' Ë`m§Zr
gJù`m hmcMmcr AmYrM R>adcoë`m
Agm`À`m Am{U VemM `m§{ÌH$nUo _r Ë`m
H$arV Ago. EH$gma»`m Ë`m hmcMmcr H$aVm
H$aVm, Ho$ìhmVar AmnmoAmn hmcMmcr Aem
hmoV Joë`m, H$s Ë`m§Zm Ë`m§Mm EH$ AW©
{_imcm. Xþ~o ZQ>mcm H$mhr eŠ`Vm emoYy XoV
ZmhrV. åhUyZ Va S>m°. cmJy§gmaIm EImXm
AndmX gmoS>cm, Va Ë`m§À`m ZmQ>H$mVco ZQ>
H$YrM ~wpÕ_mZ ZgVmV. Xþ~o `m§À`mH$S>o H$m_
H$aVmZm H$ic§, H$s Vo ì`pŠVaoIocm ~mhoê$Z
gm_moao OmVmV. _J cjmV Amc§, H$s
ì`pŠVaoIoH$S>o, ^y{_Ho$H$S>o OmÊ`mMo XmoÝhr _mJ©,
Amnmnë`m narZ§ `mo½` AmhoV. ~mhoê$Z Am{U
ñdV:_YyZ. cm°aÝo g Am°{c{dE åhUVmV, "_r
AmYr ^y{_Ho$M§ "ZmH$' H$g§ Agoc Vo nmhVmo.'
R>rH$ Amho, Vwåhr ZmH$ nmhVm! Ë`mZ§Va H$m`
H$aVm Vwåhr? "ZmH$' {_imë`mda Vw_Mr
^y{_H$m V`ma hmoVo, Ag§ åhUVm Vwåhr?
Ë`mZ§Va Vwåhmcm H$mZ nmhmdo cmJVmV, nmdc§
: Xþ~oOtZr Vwåhmcm Vw_À`m
"AmdmOm'~Ôc H$mhrVar gm§{JVc§ hmoV?
§
Ë`m§À`m ~mocÊ`mV EH$Xm Vg§ Amc§ hmoV§.
- hmo`. AmdmOm~Ôc _cm AS>MU hmoVr.
à`moJmZ§Va AmdmO ~gm`Mm. Ë`m§Zr H$mhr
gyMZm Ho$ë`m. Ë`m§Zr gm§{JVc§, H$s _ZmV e§H$m
`oVo, Voìhm H$_r H$am A{^Z`. ~aoMgo ZQ>
H$m` H$aVmV? ñdV:~Ôc e§H$m {Z_m©U Pmcr,
H$s A{^Z` Oam OmñVM H$am`cm ~KVmV
H$ga ^ê$Z H$mT>Ê`mgmR>r. AmdmO Ìmg XoVmo
Amho Ag§ dmQ>c§, H$s {dam_ ¿`mdm, ^anya
ídmg ¿`mdm Am{U Zo_H$m gya nH$Sy>Z ~mocmd§.
eoOmaÀ`m ZQ>mcm EoHy$ `oB©c BVŠ`mM _moR>çmZ§
~mocm. àojH$m§Zm EoHy$ OmB©c H$s Zmhr, Ë`mMr
ZH$m H$miOr H$ê$. eãX åhUOo Xþ~oOtÀ`m
ÑîQ>rZ§ gd©ñd. BVa H$mhr H$am-Z H$am, nU
ñdÀN> ~mocm! "ZmQ>H$ åhUOo _mÂ`m ÑîQ>rZ§
MMm© AgVo,' Ag§ Vo åhUVmV. AmVm Vo
qQ>JcQ>dmir H$aVmV, amJmdVmV, AmaS>mAmoaS>m
H$aVmV, àg§Jr _mam`cm CR>VmV, Agm
AZoH$m§Mm AZw^d. _cm Vo Mm§Jc§ dmJdVmV.
Ë`m§Zm _mhrV Amho _rXoIrc Ja_ S>moŠ`mMm
Amho. (hgVmV, IiIiyZ, _ZmnmgyZ) nU
Á`m H$mhr _moOŠ`mM gyMZm Xþ~oOr H$aVmV,
Ë`mVc§ AjaZ² Aja _r nmiVmo.
70
: {Za{Zamù`m àH$maÀ`m {X½Xe©H$m§er
Vw_Mo g§~§Y H$go AmhoV? EH$ Va ñdV:hr
{X½Xe©Z H$aVm Am{U Xþ~oOtgma»`m _Zñdr
{X½Xe©H$m-~amo~ahr Vwåhr H$m_ Ho$c§ Amho?
: AmOhr? BVH$s _mÝ`Vm H$cmH$ma åhUyZ
{_imë`mda?
- hmo`. AmOhr. Xþgam H$moUVm n`m©`
CaVmo Vo gm§J! n`m©` CaVmo, Xmof H$mT>rV
~gÊ`mÀ`m d¥ÎmrMm-Cnhmgd¥ÎmrMm. VmoM n`m©`
- Ë`mV {deof H$mhr Zmhr. {Za{Zamù`m
Agoc Va _J _ococ§ ~a§; H$maU H$emZ§M
_mUgm§er O_dyZ KoÊ`mgmaI§ Vo Amho.
g_mYmZ hmoUma Zmhr Vw_M§. H$moUrVar _cm
: Ag§ H$g§ åhUVm? H$cmH$ma-qH$dm
gm§{JVc§ hmoV§, H$s _r `m `m cmoH$m§~Ôc VH«$ma
ZQ> åhUy `m-ñdV: gO©Zerc AgVmo. Ë`mMm
H$aVmo. VwåhmcmM àË`oH$doir BVam§Zr IÈ>çmV
AZw^d, Ë`mMr _V§hr AgVmVM H$s....
Q>mH$c§ Amho, Vo H$mhr Ia§ Zmhr (hgVmV- _cm dmQ>V§, àË`oH$ _mUyg gO©Zerc
A{Ve` g_OyVXmanUo) Vwåhr H$mhrVar MyH$
AgVmo. AZoH$Xm H$cw{fV _Zm_Ü`o `oVmV.
Ho$cr AgUmaM H$s!
åhUyZ EImX§ ZmQ>H$ H$aVmZm _r {X½Xe©H$mda
: hm Agm `mo½`, àJë^ ÑpîQ>H$moU Vw_Mm;
nyU© {dídmg R>odVmo. Ë`m_wioM Va _r AZoH$Xm
H$gm {Z_m©U Pmcm Vmo?
MwH$mhr Ho$ë`m AmhoV, ho Ia§; Vm|S>Ker
- ({dam_) _mhrV Zmhr. _cm dmQ>V§,
nS>ë`mgmaI§ _cm Ho$ìhm Ho$ìhm Pmc§ Amho.
ñdV:À`m H$m_mH$S>o {Z_©i, {ZIinUo
{X½Xe©H$ H$m`©j_ ZìhVm Ag§ Zmhr. nU _Z§
nmhÊ`m_wio. ZQ>mÀ`m A{^Z`H$coH$S>o EH$
H$cw{fV hmoVr Am{U _J Ë`m_wio Amåhmcm
ì`dgm` åhUyZ nm{hë`m_wio. nwÝhm _mÂ`m
XmoKm§Zmhr gO©Zerc amhVm Amc§ Zmhr.
chmZnUM§ gm§JVmo. 2012-13 ì`m dfuM
: åhUOo `mMm AW© Agm, H$s ZQ>mcm
_mÂ`m _ZmV hmoV§ H$s, ZQ> ìhm`M§ Amho, Va
ñdV:Mm Agm Ah§H$ma AgVmM H$m_m Z`o.
Ë`mH$S>o ì`dgm` åhUyZ ~{KVc§ nm{hOo. _mÂ`m
^mdmcm g¡Ý`mV Om`M§ Amho, Va Ë`mgmR>r Vmo
- Ah§H$ma Q>mH$Vm `oV Zmhr; nU Varhr
_r åhUoZ, àíZ nañnam§da {dídmg AgÊ`mMm V`mar H$aVmo Amho. _J _r H$m Zmhr R>adV,
H$s _cm ZQ> ìhm`M§ Amho Am{U Ë`mgmR>r _cm
Amho. EH$_oH$m§da {dídmg AgyZhr AZoH$Xm
V`marcm cmJc§M nm{hOo? _mÂ`m ^mdmcm
H$mhrhr Mm§Jc§ {ZînÞ hmoV Zmhr. _J Vgm
{dídmg ZgVmZm Va ImÌrM Agm`cm nm{hOo, _mJ©Xe©Z {_imc§, _cm Zmhr {_imc§.
B§{O{ZAa hmoÊ`mgmR>r ho H$am, g¡{ZH$
H$s `m ZmQ>H$mM§ H$mhr Ia§ Zmhr. EImÚm
{X½Xe©H$mda {dídmg R>odm`Mm, Va Vwåhr Ë`mcm hmoÊ`mgmR>r Vo H$am. ZQ> hmoÊ`mgmR>r H$m` H$am?
_mÂ`m _ZmZ§ gm§{JVc§ Vo _r Ho$c§; ZmQ>H§$
AYrM ZrQ> OmoIc§ nm{hOo. _mPm H$c
dmMcr, AZoH$ ZQ>m§Zm ZmQ>H$mV nm{hc§....
{dídmg R>odÊ`mH$S>o Amho.
71
A{^Z` åhUOo AeŠ` H$moQ>rVc§ EH$ ñdßZ
Zmhr, Va EH$ ì`dgm` Amho, Aer IyUJmR>
~m§Ycr Am{U Vwåhr Ë`mH$S>o ì`dgm` åhUyZ
~{KVc§V, H$s Vw_À`m Ah§H$mamer Vwåhmcm
OwidyZ KoVm `oV§. Vwåhr ñdV:cm g_moa AmUc§
nm{hOo. Vwåhmcm AmdS>V Agcoë`m ZQ>-ZQ>rcm
S>moù`m§g_moa AmUyZ MmcUma Zmhr. ZmhrVa
Am`wî`^a Vwåhr Ë`mM ZQ>-ZQ>rM§ CWinUmZ§
AZwH$aU H$aV amhmc. jU^ahr g_OyZ Z
KoVm- H$s Ag§ Ë`m ZQ>-ZQ>r_Ü`o H$m` Amho,
H$s Á`m_wio Vmo qH$dm Vr Amho! Ogo AZoH$ ZQ>
CWinUmZ§ A{_Vm^ ~ÀMZ qH$dm {XcrnHw$_ma
qH$dm ~camO ghmZr `m§M§ AZwH$aU H$arV
amhVmV. qH$dm Mmcu MmßcrZ-Á`mcm _r
gXmgd©H$miMm gd©loîR> ZQ> g_OVmo. Ë`mcm
Va àË`j na_oídamZ§M nmR>dc§ hmoV§. gJù`m
ZQ>m§Zm XmI{dÊ`mgmR>r, H$s Vo Hw$R>§ nmoMÊ`mMr
AmH$m§jm ~miJy eH$VmV Am{U AWm©VM {OW§
Vo nmoMy eH$Uma ZmhrV. (IiIiyZ hgVmV).
Mmcu MmßcrZ åhUOo _mÂ`m ÑîQ>rZ§ _y{V©_§V
n[anyU©Vm. _mÂ`mnwaVm Vmo na_oída Amho.
Ë`m§À`mgmaI§ hmoÊ`mMr _mPr _hÎdmH$m§jm
Amho; nU Ë`m§À`mgmaI§ _cm hmoVm `oUma
Zmhr, ho {VVH§$M Ia§ Amho.
: Ag§ H$m dmQ>V§ Vwåhmcm? AZw^dmMr
H$_VaVm åhUm`Mr, H$s à{ejUmMr H$s
CnOV H$m¡eë`mMr? Vwåhrhr Am`wî`m_Ü`o
AZw^d H$mhr H$_r Zmhr KoVco....
-J«moQ>moñH$s hm nmo{ce {X½Xe©H$ Am{U
VÎddoÎmm åhUVmo-CnOV H$m¡eë` Ag§ H$mhr
ZgV§M. CnOV H$m¡eë`mMr H$_VaVm, dmZdm
_mÌ AgVo. CnOV H$m¡eë`mMr dmZdm AgVo,
Ooìhm Vwåhr ñdV:Mo ñdV: ZgVm Voìhm.
: Oam ñnîQ> H$amc?
-àË`oH$ _mUgm_Ü`o H$mhrhr, H$moUrhr
hmoÊ`mMr j_Vm AgVo. åhUyZ Va ^y{_H$m
H$aVmZm, Vwåhr gm|J Zmhr H$arV H$s Vwåhr
A_H$s ì`pŠVaoIm AmhmV.... Vwåhr Ë`m
ì`pŠVaoIoM§ M¡VÝ` nH$S>Vm. CXmhaU åhUyZ
gm§JVmo, ~mH$s _mPm {dídmg Zmhr. _ocoë`m
_mUgmÀ`m M¡VÝ`mcm _m§{ÌH$ nH$S>VmV....
CXmhaU åhUyZ Vo Mm§Jc§ Amho H$s Hw$R>ë`mVar
ì`ŠVrM§ M¡VÝ` Vw_À`m_Ü`o àdoe H$aV§ Am{U
Vwåhr Vr ì`ŠVr hmoVm.
(gmßVm{hH$ gH$mi/{Xdmir 1998/n¥ð> 110
Vo 114)
_wcmIVrMm Cn`w©ŠV A§e dmMVmZm Amnë`mcm AZoH $g§X^© Am{U ZmZm{dY _m{hVr {_iV
OmVo. ZmQ>H$-{MÌnQ> ì`dgm`mer..... g§~§{YV AZoH$ ì`ŠVr, KQ>H$ Am{U VËg_ _m{hVrMm AmnUmg
n[aM` hmoVmo. _wcmIVrVrc àíZ `mÑîQ>rZo Zo_Ho$ Am{U Amdí`H$ Vr _m{hVr KoÊ`mÀ`m hoVyZoM {dMmaco
Joco AmhoV Ago cjmV `oVo. EH$m Á`oîR> A{^ZoË`mZo A{^Z`H$m¡eë`m~Ôc, Ë`m§Vrc ~maH$mì`m~Ôc,
g_H$mcrZ H$cmd§Vm§À`m loîR>ËdmMo Ho$coë`m _yë`_mnZm~Ôc _m§S>coco {dMma H$moUË`mhr Zì`m-hmoVH$ê$
A{^ZoË`mcm gmh{OH$M CX²~moYH$ Am{U _mJ©Xe©H$ R>aVrc. Ë`m_wio `m _wcmIVrÀ`m Vnercdma
72
Am{U Aä`mgnyU© _m§S>Ur_wio AmnU EH$ doJimM AZw^d KoV AmhmoV Aer ^mdZm {Z_m©U hmoVo.
AmnU H$iV-ZH$iVnUo g§~§{YV ì`ŠVrÀ`m EHy$UM OrdZmer ghH§$n nmdV OmVmo.
H${dd`© Zmam`U gwd} `m§Mr CÎm_ H$m§~io `m§Zr KoVcoë`m XrK© _wcmIVrMm hm gwédmVrMm H$mhr
^mJ nhm. `m _wcmIVrMo ñdê$n AZm¡nMm[aH$ Ago ~Zcoco Amho. `m H$cmd§VmÀ`m dmQ>çmcm Amcoë`m
ì`Wm-doXZm `m _wcmIVrV àË``H$mar[aË`m Cä`m amhVmV. gwì`mªMo M[aÌ ~è`mMOUm§Zm _mhrV Amho.
nU àË`j gwì`mªÀ`m Vm|Sy>Z Vo EoH$VmZm `m M[aÌmcm ~hþn[aUm_H$maH$Vm cm^Vo. Amnë`mH$S>Mr
ì`dñWm g_mOmVë`m H$mhtZm AmB© Am{U d{S>cm§Mo Zmd XoV Zmhr. nU `mhr n[apñWVrV H$mhr _mUgo
C^r amhVmV. ñdV:À`m H$V©¥ËdmZo B{Vhmg V`ma H$aVmV. dV©_mZ KS>dVmV Am{U ^{dî`mV `oUmè`m
OJmgmR>r Amncm ~wc§X B{Vhmg H$moê$Z R>odVmV. n[apñWVrÀ`m _mZoda nm` R>odyZ cT>Umè`m§n¡H$s,
gdmªZm n[aMV Agcoco Zmam`U gwd} `m§Zr g{hpË`H$ CÎm_ H$m§~io `m§Zm _wcmIV {Xcr Amho.
àíZ : XmXm _mÂ`m _ZmV EH$ àíZ
Amho. Vmo Vwåhr Vw_À`m ì`m»`mZm§VyZ _m§S>V
AgVm. coIZmVyZhr _m§S>V AgVm. Vmo åhUOo
AZmWnUmMm àíZ! `m{df`r Vwåhr MMm©
Iyn Ho$cocr Amho. _cm Ag§ {dMmam`M§
hmoV§, H$s AmnU AZmW AmhmoV ho chmZnUr
Vwåhmcm Zo_H§$ H$Yr OmUdm`cm cmJc§?
KmcyZ _cm gOdm`Mo, {_adm`Mo. cmoH$m§Zm
gm§Jm`Mo, hm _mPm ~miJcocm _wcJm! Voìhm
_mÂ`m Ü`mZmV Amc§ Amncr AmB© Amnë`mcm
_m{hVr Zmhr. nU {VÀ`m_wio _mP§ Am`wî`
H$mhr Wm§~c§ Zmhr. Am`wî` Vg§ MmcVM amhV§
Zmhr H$m? Am{U Ë`mcm Mmcmd§M cmJV§.
~miJcoë`m AmB©-d{S>cm§Zr _cm CX§S> ào_
{Xc§. \$ma ào_ {Xc§...
CÎma : Ag§ Amho, H$s Á`m _mVoZ§ _cm
OÝ_ {Xcm Vr H$moU _cm _mhrV Zmhr. EH$
{JaUrÀ`m \$mQ>H$mg_moa \y$Q>nmWda _cm Q>mHy$Z
Vr {ZKyZ Jocr {~Mmar. _r {VÀ`m{df`r H$mhr
~mocUma Zmhr. nmoQ>Mm Jmoim Agm Aghm`nUo
\o$H$VmZm Ë`mdoir Ë`m _mVoM§ öX` H$m` åhUV
Agoc `mMr H$ënZm AmnU H$ê$ eH$Vmo. Vr
Amncm Jmoim \o$Hy$Z Jocr; nU Ë`mM dmQ>oZ§
OmUmao H$mhr {JaUr H$m_Jma hmoVo Ë`m§À`m
H$mZmda _mÂ`m aS>Ê`mMm AmdmO Jocm. Vo
YmdV Amco. Ë`mVrc J§Jmam_ gwd} `m {JaUr
H$m_JmamZo _cm CMcyZ AmUc§. BW§ _mUgmVc§
gm_Ï`© AZ² _mUygnU _mÂ`m cjmV `oV§. _cm
{JaUrV KoD$Z OmVmZm Vo OarMr Q>monr dJ¡ao
àíZ : åhUOo Amnë`mcm _mUgmMr
XmoZ ê$n§ nmhm`cm {_imcr. EH$ nmoQ>Mm
Jmoim \w$Q>nmWda \o$Hy$Z XoUma§ Am{U Xþga§
ê$n Vmo Jmoim CMcyZ Amnë`m N>mVrer
cmdUma§. _m§gmÀ`m EH$m {Od§V Jmoù`mcm
\w$Q>nmWda \o$H$Umamhr _mUyg hmoVm Am{U
\w$Q>nmWdê$Z H$miOmcm cmdUmamhr
_mUygM hmoVm. Vr _mUgmMr ê$n§ Vwåhr
nm{hcr. Ë`m_wio H$Xm{MV Vwåhr Vw_M§
AZmWnU {dgê$Z Jocm AgUma?
CÎma : hmo`, Aer AZoH$ ê$n§ _r
nm{hcr, AZw^dcr Am{U _mÂ`m H${dVoV
73
{M{ÌV Ho$cr. _mUygnUmMm _cm ^mar Jd©
Amho.
ê$n _cm gm§^miUmè`m H$mer~mB© `m _mVoÀ`m
ê$nmV _cm gmnS>c§. _cm {VW§ H$mhrhr
VwQ>H$nUm {Xgcm Zmhr. \$ma Ord cmdcm {VZ§.
nU Varhr _mÂ`m cjmV am{hc§, H$s AmnU
~miJcocmo AmhmoV ~a§ H$m Zmam`Um! _cm
Q>mHy$Z {Xcoë`m Ë`m _mVoMm H$Yrhr _mÂ`m
Hw$R>ë`mhr coIZm_Ü`o AZmXa Ho$cocm Zmhr,
H$aUma Zmhr.
àíZ : hr Or gJir _mUg§ Vw_À`m
H${dVo_Ü`o {XgVmV, `mMm àma§^ åhUOo
J§Jmam_ gwd} Agm`cm nm{hOo. Ë`m§À`m
nËZr Agm`cm nm{hOo. Ë`m§Mm gJim
n[adma Agm`cm nm{hOo.
CÎma : hmo`, ~amo~a Amho VwP§; Am{U _r
Vwcm EH$ gm§JVmo, _mÂ`mda Omo EH$ cKwnQ>
{ZKmcm Zm Ë`mM§ ZmdM§ Amho- "Zmam`U
J§Jmam_ gwd}!' _r AmJ«h Ho$cm, H$s H$mhr
amo_±{Q>H$ Zmd R>odÊ`mnojm J§Jmam_ gwd} {VW§
Amcm nm{hOo. Oa Vo Zmhr Amco Va Zmam`U
gwd} `oÊ`mV H$mhr AW© Zmhr. `m cKwnQ>mcm
nwT>o ^maV gaH$maMo gwdU©nXH$ {_imco.
àíZ : nU BWcr ì`dñWm Aer
H$er, Or EH$m _mVocm Amncm nmoQ>Mm
Jmoim añË`mda \o$Hy$Z Úm`cm cmdVo?
CÎma : Aao ~m~m, `m Xoem_Ü`o Xadfu
XmoZ cmI _wc§ OÝ_mcm `oVmV Vr AZmW
åhUyZ. añË`mÀ`m H$S>ocm, eoVmda, C{H$aS>çmda
Hw$R>§ Hw$R>§ OÝ_mcm `oVmV Am{U Hw$R>§ Hw$R>§
_aVmV ho gm§JVm `m`M§ Zmhr. {~Mmè`mcm
_mVm Q>mHy$Z OmVmV. Zmi VerM KoD$Z OmVmV.
H$m` OJ Amho? ho gm§JVmZm AmVmhr _r
hmXaVmo Amho. _mÂ`m A§Jmda H$mQ>m `oVmo Amho.
{H$Vr ^`mZH$ JmoîQ>... ñdV:À`m J^m©e`mVrc
JmoimM \o$H$Ê`mMr....
àíZ : Amnë`mcm Ord cmdUmao
_mVm-{nVm {_imco hr Iar JmoîQ> Amho,
nU Or _yi _mVm hmoVr Vr H$mhr Vw_À`m
ñ_aUmVyZ Jocr Zmhr. {VM§ Oo H¥$Ë` hmoV§
Amncm Jmoim \w$Q>nmWda Q>mH$Ê`mM§, Ë`mM§
{dícofU Vwåhr H$g§ H$m` H$aVm? {MS>Vm
Vwåhr Ë`m _mVoda?
àíZ : hmo`, hr H$ënZmM A{Ve`
A_mZdr Am{U H$éUoZohr ^acocr Amho.
ñdmV§Í`mÀ`m H$mimV gwÕm XmoZ cmI _wc§
AZmW hmoVmV ho H$m` Amho? åhUOo Oa
Vw_Mm {heo~ Ia§ Yê$Z AmnU nwT>§
{ZKmcmo Va EH$m Vmgmcm EH$ _wcJm qH$dm
_wcJr AZmW åhUyZ Hw$R>oVar añË`mda
nS>cocr {XgUma. `m g§X^m©Vcr MMm©
H$aVmZm _cm AmUIr EH$ àg§J AmR>dVmo,
CÎma : Zmhr. _r Ë`m _mVoda {MS>Uma
Zmhr. `mM§ H$maU Ag§, hm Xoe
MmVwdUm©l_mMm Amho. Xþgar JmoîQ>, AmOhr `m
Xoem_Ü`o ñÌrcm H$mhrhr ñWmZ Zmhr. Moham
Zmhr. H$mS>rBVH$m gÝ_mZ Zmhr. ~XcË`m
H$mim_wio AmVm Ë`m§À`m_Ü`o WmoS>rer EH$
eŠVr {Z_m©U Pmcocr Amho hr JmoîQ> doJir.
{Vgar JmoîQ> Aer, _cm gmoSy>Z Jocoë`m _mVoM§
74
H$s Zm{eH$À`m AZmWmc`mcm Vwåhr EH$Xm
^oQ> {Xcr hmoVr. Ag§ AZmWmc`, H$s {OW§
\o$Hy$Z {Xcocr _wc§ AmhoV. Vr Aml_m_Ü`o
dmT>VmhoV. Ë`m Aml_mV OmD$Z Ë`m
_wcm§Zm nm{hë`mZ§Va, Ë`m§Zm ñne©
Ho$ë`mZ§Va, Ë`m§À`mnwT>o H${dVm dmMë`mZ§Va
Vwåhmcm H$m` dmQ>c§ hmoV§?
D$Om© gwÕm XoVmhoV?
CÎma : hmo. Oê$a XoVmV D$Om©! àM§S>
D$Om© XoVmV!! _r Aem {R>H$mUm§hÿZ D$Om© KoD$Z
OmVmo. Joë`mM dfu _r nwÊ`mÀ`m ~mOycm A§Y
_wcm§À`m H°$ån_Ü`o Jocmo hmoVmo. Ë`m _wcm§Zr
_mÂ`m H${dVm g§{JVmV ~gdyZ _cmM EH$ Vmg
EoH$dë`m. _r hmXê$Z Jocmo. _r åhQ>cmo,
Zmam`Um AmhoV ao AmhoV, VwÂ`m eãXmcm
{Od§V H$aUmar Am_Mr A§Y ^md§S>§ AmhoV.
Ë`m§Zr ho Oo Ho$c§ Zm `mÀ`mBVH$m Hw$R>cmhr
nwañH$ma _cm _moR>m dmQ>V Zmhr. Ë`m A§Y
_wcm§_Yë`m EH$m JQ>mZ§ "_mPo {dÚmnrR>' hm
H$mì`g§J«h ~«oc {cnrV V`ma H$ê$Z _cm {Xcm.
Vo nwñVH$ _r Zm{eH$À`m gmd©O{ZH$
dmMZmc`mV {Xc§`.
CÎma : Vr _mPr ^md§S>§ AmhoV. _r
EH$Q>mM Zmhr Zmam`Um! cmImo _wc§ Aer
AmhoV. cmImo ^md§S>§ Vwcm AmhoV.
àíZ : Xadfu XmoZ cmI ^md§S>§
{_iVmV!
CÎma : hmo. {_iVmhoV Am{U dmT>VmhoV.
AmUIr EH$ gm§JVmo Vwcm, _mVm§~amo~a amhUmar
nU AmncrM ^md§S>§ AmhoV. _mZdVmdmX Omo
åhUVmV Vmo _cm {VW§ {_iVmo. _mÂ`m H${dVoV
Vmo gJim {dH${gV hmoV Jocm. _mÂ`m
{cImUmV _mUgmMm Moham _r doS>mdmH$S>m
Ho$cocm Zmhr. _r _mUgmMm CJmM AZmXa
Ho$cocm Zmhr.
àíZ : AmUIr EH$m {df`mda MMm©
H$amdr Ag§ _c§ dmQ>V§. Amnë`mcm
J§Jmam_ gwì`mªZr, H$mer~mBªZr nmoQ>À`m
coH$amgmaI§ gm§^mic§. nU nwT>§ Ë`m§Zm
Ooìhm _w§~B©_Ü`o amhU§ H$R>rU ìhm`cm
cmJc§ Voìhm Ë`m§Zr _w§~B© gmoS>Ê`mMm {ZU©`
KoVcm. H$mooH$UmV Joco. OmVmZm Ë`m§Zr
Vw_À`m _wR>r_Ü`o H$mhr n¡go R>odco hmoVo.
àíZ : _mUgm{df`r Vwåhr EH$m
H${dVoV Ag§ åhQ>coc§ Amho, H$s
"_mUgmBVH$m n{dÌ eãX `m n¥Ïdrda
Xþgam H$moUVmM Zmhr.' Vw_Mr H${dVm
Am{U Vwåhr ñdV: _wimV _mUgmer OmoSy>Z
KoVcoc§ Amho. nU Aem Aml_mV Ooìhm
Vwåhr OmVm Voìhm Vwåhmcm Ag§ H$mhr dmQ>V§
H$m? Vw_À`m H$miOm_Ü`o hr Or Amncr
^md§S>§ AmhoV; hmVnm` hcdUmar,
JmcmVë`m JmcmV hgUmar Vr Amnë`mcm
CÎma : hmo`! Xhm én`o {Xco hmVmV Am{U
åhQ>c,§ ""~m~mao, AmVm Amåhr WH$cmo AmhmoV.
AmVm Amåhr Jmdmcm OmVmo. AmVm VwP§ nmoQ> Vy
^a.' ho nmicoco AmB©-d{S>c Ë`m§À`m Jmdr
Joë`mda _r Zì`mZ§ AZmW Pmcmo. nU ho
OmUV§ AZmWnU hmoV§. n{hc§ AZmWnU OmUV§
ZìhV§. åhUOo _r XmoZ doim AZmW Pmcmo.
75
àíZ : Vwåhr AmB©da Or H${dVm
{c{hcocr Amho Ë`mV H$mer~mB© {XgVmV
H$m?
Vw_Mr nyd©{nR>rH$m _m{hVr Amho Ë`m§Zm _mÌ
`m AmB©{df`r Oê$a H$iV§.
CÎma : {c{hVmZm _mÂ`m S>mù
o `mg_moa H$mer~mB©
C^r hmoVr. VrM H${dVoVhr CVacr Amho....
CÎma : hmo`. H$mer~mB©M {XgVmV.
(gmßVm{hH$ gH$mi/{Xdmir 1998/n¥ð>
110 Vo 114)
àíZ : Oo H${dVm dmMVmV Ë`m§À`m
cjmV ho cdH$a `oV Zmhr, nU Á`m§Zm
Va Cn`w©ŠV _wcmIVtMr VrZ CXmhaUo dmMë`mZ§Va Vw_À`m cjmV Amco Agoc H$s _wcmIVr
`m ì`pŠV_ÎdnaËdo {^Þ hmoVmV. H$mhrdoim _wcmIVr_Yrc àíZ VoM Agco Var CÎmamMo ñdê$n,
_wcmIV XoUmè`m§À`m _Z:pñWVrZwgma ~XcVo. _wcmIVrMo C{ÔîQ>, _wcmIV KoUmam d XoUmam `m§Mo
ì`pŠV_Îd `mdê$Z _wcmIVrÀ`m ê$nmV ~Xc Pmcocm AmT>iyZ `oVmo.
_wcmIV coIZmMr EdT>r _m{hVr KoVë`mda, nÌH$m[aVoVrc gdm©V {dídmgmh© KQ>H$ åhUyZ
"_wcmIV' `m coIZàH$mamH$S>o nm{hOo OmVo ho Amnë`m cjmV Amco Agoc. "gË`' H$m` Amho ho
g_OÊ`mgmR>rhr g§~§{YV ì`ŠVrMr _wcmIV \$ma _hÎdmMr R>aVo. Aìdc XOm©Mr _m{hVr XoUmao _wcmIV
ho EH$ gmYZ Amho. `m EHy$UM ÑîQ>rZo "_wcmIV' `m coIZmH$S>o nmhm`cm hdo.
❒❒❒
76
KQ>H$ 3.2
n[aM`nÌ
(Bio-Data)
S>m°. gwZrc M§XZ{edo
n[aM`nÌ (~m`moS>mQ>m) hm _mUgmcm H$moUË`mhr _hÎdmÀ`m H$m_mgmR>r V`ma H$amdm cmJVmo.
Amncr g{dñVaê$nmZo ì`ŠVrJV _m{hVr Úmdr cmJVo. CXm. ZmoH$ar {_i{dÊ`mgmR>r, _hÎdmÀ`m nXmda
Amncr {Z`wŠVr hmoÊ`mgmR>r, AJXr {ddmh Owi{dÊ`mgmR>r Amncr ì`ŠVrJV _m{hVr g_moaÀ`m
ì`ŠVrcm/g§ñWocm gmXa H$amdr cmJVo. Ë`mcm n[aM`nÌ (Biodata) åhQ>co OmVo.
n[aM`nÌ åhUOo "EImÚm ì`ŠVrMr g_J« _m{hVr.' Ë`m_Ü`o Ë`m ì`ŠVrMm OÝ_, OÝ_Jmd,
d`, OmV, {ejU, ì`dgm`, N>§X, {deof àm{dÊ`mMo joÌ B.~m~tMr dñVw{ZîR> _m{hVr A{^àoV AgVo.
H$Yr-H$Yr dU©ZmË_H$ nÕVrZo {Xcr OmVo. n[aM`nÌ AJXr {ddmhBÀNw>H$ VéU, VéUtÀ`m nmgyZ,
B§{O{Z`a, S>m°ŠQ>a, àmÜ`mnH$, VgoM H$cm joÌmVrc Zm_d§V ì`ŠVrMr n[aM`nÌo V`ma Ho$cr OmVmV.
n{M`nÌm_Ü`o EImÚm ì`ŠVrMr g_J«-_m{hVr Úmdr Agm àKmV Amho. gmYmaUnUo gXa
ì`ŠVrMr d¡`pŠVH$ _m{hVr, gÜ`m ZmoH$arV Agë`mg gÜ`mÀ`m ZmoH$arMo ñdê$n, H$m`_Mr/VmËnwaVr,
nXmoÞVrZ§Va nJmamMr Anojm B. _m{hVr Amdí`H$ AgVo Va {ddmhBÀNw>H$ C_oXdmamMr d¡`pŠVH$
_m{hVr, {edm` AmB©, dS>rc, BVa ZmVodmB©H$m§er AgUmao g§~§Y, dYyÀ`m g§X^m©V ZmoH$ar H$aUmar hdr
H$m? ZmoH$ar H$aUmar Agoc Va {VMm _m{gH$ nJma, damMm _m{gH$ nJma, damÀ`m dYyH$Sy>Z Anojm,
dYyÀ`m damH$Sy>Z Anojm Aer {dñVm[aV ñdê$nmMr, Zo_H$s d ImÌrcm`H$ _m{hVr hdr AgVo.
Ë`mZwgma AmnUm§g gw`mo½` OmoS>rXma/OmoS>rXmarU {_iy eH$Vo. `m{edm` EImXr Zm_d§V ì`ŠVr EImÚm
H$m`©H«$_mcm CnpñWV Agoc Va {VMr _m{hVr ì`mgnrR>mdarc gd© CnpñWVm§Zm Úmdr cmJVo qH$dm Aem
H$m`©H«$_mcm CnpñWV Agcoë`m gd© lmoË`m§Zm VgoM dmVm©ham§Zm Úmdr cmJVo. Ë`mdoir Aem Zm_d§V
ì`ŠVrMo n[aM`nÌ H$m`©H«$_mÀ`m gyÌ{ZdoXH$mcm Úmdo cmJVo. Ë`mZwgma Vmo à_wI nmhþÊ`m§Mm n[aM`
g^mJ¥hmcm H$ê$Z XoVmo.
n[aM`nÌmMo {deof
1.
n[aM`nÕVr hr gmYmaUnUo Am¡Úmo{JH$, ì`mdgm{`H$ joÌmVrc ì`ŠVrMr ñdV:Mr n[anyU©
_m{hVr XoÊ`mgmR>r dmnacr OmUmar nÕVr Amho.
77
2.
ì`ŠVrÀ`m dmñVd OrdZmVrc H$m`m©da dñVw{ZîR> nÕVrZo V`ma Ho$cocr _m{hVr,
Ë`mMà_mUo d¡`pŠVH$ _Vo, Ë`mMr JwUd¡{eîQ>ço, dmJUyH$, Ë`mÀ`m OrdZmda nS>cocm
à^md B. Zm|X n[aM`nÌm_Ü`o Ho$cr OmVo.
3.
n[aM`nÌm_Ü`o _yi Zm|Xr, Ë`mÀ`m ^yVH$mimVrc d Mmcy KS>m_moS>rÀ`m g§X^m©Vrc
H$m`m©da àH$me Q>mH$Umar _m{hVr `mdr.
4.
_m{hVr WmoS>Š`mV, n[anyU©arVrZo, M[aÌmË_H$ nÕVrZo ñnîQ>rH$aUmË_H$ ñdê$nmV Agmdr.
5.
n[aM`nÌmdê$Z, {_imcoë`m _m{hVr AmYmao gXa ì`ŠVrMm ñd^md, JwU d¡{eîQ>ço,
ì`mdgm{`H$ JwUdÎmm, e¡j{UH$ JwUdÎmm Ë`mMr ^{dî`H$mcrZ pñWVr ñnîQ> hmoVo.
6.
gÜ`mÀ`m H$mimV n[aM`nÌ V`ma H$aVmZm _mZgemñÌr` MmMUr KoVcr OmVo. Ë`m_Ü`o
ì`ŠVrMm ~wÜ`m§H$, `§ÌkmZ, Hw$ecVm d d¡`pŠVH$ JwUd¡{eîQ>ço Vnmgcr OmVmV.
7.
gÜ`mÀ`m H$mimVrc n[aM`nÌm_wio gXa ì`ŠVrMr H$m`©j_Vm, Ë`mMr _mZ{gH$ pñWVr,
Amamo½`{df`H$hr _m{hVr {_iVo.
8.
n[aM`nÌm_Ü`o {Xcr Jococr _m{hVr n[anyU©, gË` d H$m`Xoera ~m~r VnmgyZ KoVcocr
Agmdr.
9.
gÜ`mÀ`m H$mimV n[aM`nÌ (~m`moS>mQ>m) \$maM _hÎdmMm R>acm Amho. Ë`m{edm`
H$moUË`mhr joÌmV àdoe H$aVm `oV Zmhr.
10. n[aM`nÌ V`ma H$aVmZm, _mUgmZo Mma JmoîQ>rMm àH$fm©Zo AmT>mdm ¿`mdm. (A) Ü`o`,
(~) H$m_mMo ñdê$n, (H$) nJmamMr Anojm, (S>) e¡j{UH$ JwUdÎmm. `m{edm` emar[aH$
pñWVr C§Mr, dOZ, d`, Amamo½`{df`H$ _m{hVr BË`mXrhr Zm|X H$amdr.
❒
ZmoH$arÀ`m emoYmV AgUmè`m ì`ŠVrMo n[aM`nÌ
g_mOmVrc H$moUË`mhr ì`ŠVrcm, H$moUË`mhr ZmoH$argmR>r AO© H$amdm cmJVmo qH$dm ~hþVm§e
{R>H$mUr N>mnrc AO© {_iVmV. Vo ^ê$Z Úmdo cmJVmV. gÜ`mÀ`m H$mimV g§JUH$mÛmao Am°ZcmB©Z AO©
H$aVm `oVmo. H$mhr {R>H$mUr gmÜ`m H$moè`m H$mJXmda AO© H$aÊ`mg gm§{JVco OmVo. Aemdoir
C_oXdmamcm Amncr AMyH$ _m{hVr ì`dpñWV ^amdr cmJVo qH$dm AOm©_Ü`o {chmdr cmJVo.
_m{hVr_Ü`o (1) g§nyU© Zm§d, (2) OÝ_Jmd d OÝ_{XZm§H$ (3) H$m`_Mm nÎmm (4) e¡j{UH$ nmÌVm
qH$dm e¡j{UH$ Ah©Vm (5) AZw^d (6) EImÚm {d{eîQ> joÌmVrc {deof àmdrÊ` BË`mXr CXmhaUmW©,
EImÚm H$cm _hm{dÚmc`mV ZmoH$ar hdr Agcoë`m VéUmÀ`m n[aM`nÌmgmR>rMm nwT>rc Z_wZm nhm.
78
❀
n[aM`nÌ Z_wZm : 1
1. nyU© Zm§d
: lrYa Zmam`U Hw$cH$Uu
2. OÝ_Jmd
: _w. nmo. Q>mH$ir, Vm. {eamoi, {O. H$moëhmnya.
3. OÝ_{XZm§H$
: 1/11/1980.
4. H$m`_Mm nÎmm : _w. nmo. Q>mH$ir, Vm. {eamoi, {O. H$moëhmnya.
5. e¡j{UH$ Ah©Vm : Or.S>r.AmQ>© (H$_{e©`c Am{Q>©ñQ>) Am{U E.Q>r.S>r.
6. AZw^d
: A{^Zd H$cm _hm{dÚmc`, nwUo `oWo Vm{gH$m VËdmda H$cmÜ`mnH$
åhUyZ 2008 Vo 2010 `m H$mcmdYrV H$m_.
7. {deof àmdrÊ` : A°S>ìhQ>m©`qPJ, J«m\$sŠg A°ÊS> qàQ>tJ_Ü`o {deof éMr.
❀
n[aM`nÌ Z_wZm : 2
_hm{dÚmc`m_Ü`o _amR>r {df`mÀ`m A{Yì`m»`mVm nXmgmR>r AO© H$ê$ BpÀN>Umè`m ì`ŠVrMo
n[aM`nÌ.
1. nyU© Zm§d
: àdrU {dÇ>c nmQ>rc.
2. OÝ_Jmd
: gm§Jcr, Vm. {_aO, {O. gm§Jcr.
3. OÝ_{XZm§H$
: 17/12/1980.
4. H$m`_Mm nÎmm : E\$-3, "~r' qdJ, aoUw{gÕ H$m°åßcoŠg, Jmoao _§Jc H$m`m©c`meoOmar,
Jmd^mJ, gm§Jcr-416 416.
5. e¡j{UH$ Ah©Vm : 1) ~r. E. _amR>r àW_loUr (68%)
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya (2005)
2) E_. E. (_amR>r) àW_loUr (69%)
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya (2007)
3) amîQ´>r` nmÌVm à_mUnÌ narjm (ZoQ>) narjm CÎmrU© (2008)
4) E_. \$sc (_amR>r) "Amo' loUrgh nmg
{edmOr {dÚmnrR>, H$moëhmnya (2009)
79
5) nrEM. S>r. ""_amR>r H${dVodarc _mŠg©dmXr à^md'' `m {df`mda
am_Or {dÚmnrR>m_Ü`o g§emoYZ gwê$ Amho.
6. {deof àmdrÊ` : 1) emco` d _hm{dÚmc`rZ OrdZmV {d{dY dŠV¥Ëd ñnYm©VyZ àW_
H«$_m§H$mMr nm[aVmo{fHo$ àmßV.
2) {d{dY {Z`VH$m{cHo$ d {dÚmnrR>r` OZ©cg²_YyZ emoY{Z~§Y
à{gÕ.
7. AZw^d
: 1 Owc¡, 2009-10 `m H$mcmdYrV Vm{gH$m VÎdmda _m°S>Z© H$m°coO,
nwUo `oWo nXdrñVamda AÜ`mnZ.
8. coIZ-àH$meZ : "H$mì`Va§J' hm H${dVmg§J«h, a{gH$amO àH$meZ, nwUoÀ`mdVrZo 2011
_Ü`o àH$m{eV.
❒
gm{hpË`H$ qH$dm g_rjH$mMo n[aM`nÌ
EImÚm gm{hpË`H$mcm qH$dm g_rjH$mcm Amnë`m H$m`m©Mm AmT>mdm ¿`mdm Agm dmQ>cm qH$dm
gm{hË`joÌmVrc EImÚm CÀM nXmgmR>r CXm. A{Ic ^maVr` _amR>r gm{hË` g§_ocZmMo AÜ`jnX,
qH$dm emgZmÀ`m gm{hË` g§ñH¥${V _hm_§S>imÀ`m AÜ`jnXmgmR>r Amncr {ZdS> ìhmdr Aer BÀN>m
Pmcr Va Ë`m gm{hpË`H$mcm Amncm n[aM` Úmdm cmJVmo. Aem n[aM`nÌmV 1) Ë`m gm{hpË`H$m§Mm
OÝ_ Hw$R>o d H$moUË`m dfu Pmcm. 2) e¡j{UH$ nmÌVm 3) J«§W{Z{_©Vr, 4) g§emoYZ 5) gm{hË` g§ñWmMo
gXñ`Ëd åhUyZ Ho$coco H$m_. {_imcoco nwañH$ma B. _m{hVr Úmdr cmJVo.
❀
àm. Ho$ed _olm_
1. OÝ_
: 24/11/1937 AH$mocm-{dX^© (_hmamîQ´>)
2. {ejU
: - 1952 gmcr AH$mocm `oWo _°{Q´>H$ nmg.
- 1954 gmcr B§Q>a AmQ>©g² nmg AH$mocm `oWo.
- ~r. E. (_amR>r) _w§~B© {dÚmnrR>, 1957.
- E_. E. (_amR>r) _w§~B© {dÚmnrR>, 1959.
3. AÜ`mnZ AZw^d : - S>m°. ~m~mgmho~ Am§~oS>H$a _hm{dÚmc`, _hmS>.
- _h{f© X`mZ§X H$m°coO, nai-_w§~B©.
80
- _w§~B© {dÚmnrR>, _w§~B© (_amR>r {d^mJ)
- OdiOdi 40 df} AÜ`mnZ.
4. coIZ
: H${dVmg§J«h-7, H$mX§~ar-2, H$Wmg§J«h-11, c{cVJÚ-5,
g_rjmna J«§W-12, g§nmXZo-2, g§emoYZ-1, EHy$U J«§W-38.
5. {deof H$m`©
: gXñ`, gm{hË` g§ñH¥$Vr _§S>i, {dídH$moe {Z{_©Vr _§S>i, H$m`Xm
d Ý`m` gëcm _§S>i, S>m°. ~m~mgmho~ Am§~oS>H$a M[aÌ gmYZ
g{_Vr, _hmamîQ´> emgZ.
6. A{dñ_aUr` jU : 1) 2006 gmcr Zm{eH$ `oWo ^acoë`m A{Ic ^maVr` _amR>r
gm{hË` g§_ocZm§Mo AÜ`jnX ^yf{dco.
2) Apñ_VmXe© coIH$-dmMH$ _oimdm gZ 1978 AÜ`jnX.
3) _hmamîQ´> \$mD§$S>oeZ nwañH$ma, 2002.
4) "CËIZZ' H$mì`g§Jh« mcm 1977 gmcMm _hmamîQ´> emgZmMm
H$dr Ho$edgwV nwañH$ma.
❒
{ddmhBÀNw>H$ VéU d VéUrMo n[aM`nÌ
{dkmZ V§ÌkmZmÀ`m OJmV _ZmgmaIm, gw`mo½` OmoS>rXma {_iUo H$R>rU Pmco Amho. Ë`mgmR>r
{ddmh BÀNw>H$ VéU d VéUrMr AMyH$ _m{hVr EH$_oH$m§Zm H$imdr d AmnUmg `mo½` OmoS>rXma qH$dm
ghMm[aUr {_imdr `m hoVyZo {ddmh BÀNw>H$ VéU-VéUtMo n[aM`nÌ V`ma Ho$co OmVo, Ë`mcm
{ddmh{df`H$ _m{hVr (Matrimonial Data) åhUVmV. CXmhaU åhUyZ {ddmh BÀNw>H$ VéUm§Mo
n[aM`nÌ nhm.
❀
{ddmhBÀNw>H$ VéUmMo n[aM`nÌ Z_wZm : 1
✪
d¡`pŠVH$ _m{hVr
Zmd
: lrH$m§V nm§Sw>a§J nmQ>rc
d`
: 24 df}.
OÝ_{XZm§H$
: 1/8/1988
81
✪
✪
OÝ_{R>H$mU
: H$moëhmnya
C§Mr
: 164 g|_r.
dOZ
: 55 {H$cmoJ«°_
a§J
: Jmoam
OmV
: qhXÿ-_amR>m
{ddmhrV/A{ddm{hV/
KQ>ñ\$moQ>rV
: A{ddm{hV
{ejU
: E_. E. (_amR>r) ZoQ>-goQ>, nrEM.S>r. g§emoYZ gwê$
N>§X
: {H«$Ho$Q> IoiUo
JwU-d¡{eîQ>ço
: àm_m{UH$, H$îQ>miy, hmoVH$ê$, hþema
ì`mdgm{`H$ _m{hVr
ZmoH$ar
: d[aîR> àmÜ`mnH$
hþÔm
: ghmæ`H$ àmÜ`mnH$
ZmoH$arMo {R>H$mU
: nwUo
ZmoH$arMo ñdê$n
: H$m`_
_m{gH$ CËnÞ
: 33,000/-
H$m¡Qw>§{~H$ _m{hVr
d{S>cm§Mo Zm§d
: nm§Sw>a§J am_M§Ð nmQ>rc
h`mV AmhoV/ZmhrV
: AmhoV
{ejU
: ~r.E.
ì`dgm`-eoVr/ZmoH$ar
: eoVr
AmB©Mo Zm§d
: nX²_m nm§Sw>a§J nmQ>rc
h`mV AmhoV/ZmhrV
: AmhoV
82
{ejU
: 12 dr nmg
ì`dgm`-ZmoH$ar/KaH$m_
: KaH$m_
AmB©d{S>cm§Mm {ddmh
Am§VaOmVr` Amho qH$dm
Zmhr
: Zmhr
^mD$/~{hUrMo Zm§d
: gwYra nm§Sw>a§J nmQ>rc (^mD$)
{ejU
: ~r.E. (B§J«Or) \$m`Zc B`a
: gwZrVm nm§Sw>a§J nmQ>rc (~hrU)
: 12 dr gm`Ýg nmg.
Hw$Qw>§~mMr amhÊ`mMr nÕV
: EH$Ì Hw$Qw>§~ nÕV
Hw$Qw>§~mVrc gXñ`m§Mr g§»`m : EHy$U nmM
✪
✪
ZjÌ _m{hVr
amer
: d¥f^
JmoÌ
: _amR>m
Hw$cX¡dV
: gmoZma{gÕ
OmV
: _amR>m
nmoQ>-OmV
: qhXÿ
g§nH$m©gmR>r nÎmm
gÜ`mMm nÎmm
: 305, {gÕr{dZm`H$ AnmQ>©_|Q>, {Vgam _Ocm, cú_rZJa,
H$moëhmnya 416 416
_yi Jmd nÎmm
: _w. nmo. ~ocdS>o, Vm. H$adra, {O. H$moëhmnya.
_mo~mB©c Z§~g©
: 8822434547, 8628324758.
B©-_oc Am`S>r
:
\°$Šg Z§~a
: 0231-02302333
[email protected].
83
❀
{ddmhBÀNw>H$ VéUrMo n[aM`nÌ Z_wZm : 2
✪
d¡`pŠVH$ _m{hVr
✪
Zm§d
: gwdUm© nwéfmoÎm_ Hw$cH$Uu
d`
: 22 df}
OÝ_{XZm§H$
: 1/7/1990
OÝ_{R>H$mU
: H$moëhmnya
C§Mr
: 161 g|_r.
dOZ
: 48 {H$cmoJ«°_
a§J
: Jìhmi (Jmoam)
OmV
: H$moH$UñW ~«m÷U
{ddmhrV/A{ddm{hV/
KQ>ñ\$moQ>rV
: A{ddm{hV
{ejU
: ~r. E. (B§J«Or) ~r.ES²>.
N>§X
: dmMZ, Jm`Z
JwU-d¡{eîQ>ço
: àm_m{UH$nUm, hmoVH$ê$, H$îQ>miy, ào_i, hþema
ì`mdgm{`H$ _m{hVr
ZmoH$ar
: ghmæ`H$ {e{jH$m
hþÔm
: ghmæ`H$ {e{jH$m (_mÜ`{_H$ ñVa)
ZmoH$arMo {R>H$mU
: am_amOo hm`ñHy$c, nmQ>U, Vm. gmVmam
ZmoH$arMo ñdê$n
: H$m`_
_m{gH$ CËnÞ
: 19,000/84
✪
H$m¡Qw>§{~H$ _m{hVr
d{S>cm§Mo Zm§d
: nwéfmoÎm_ dm_Z Hw$cH$Uu
h`mV AmhoV/ZmhrV
: AmhoV
{ejU
: ~r.H$m°_.
ì`dgm`-eoVr/ZmoH$ar
: ZmoH$ar
AmB©Mo Zm§d
: gwcjUm nwéfmoÎm_ Hw$cH$Uu
h`mV AmhoV/ZmhrV
: AmhoV
{ejU
: Eg.Eg.gr., S>r.ES²>.
ì`dgm`-ZmoH$ar/KaH$m_
: àmW{_H$ {e{jH$m
AmB©d{S>cm§Mm {ddmh
Am§VaOmVr` Amho qH$dm
Zmhr
: Zmhr
^mD$/~{hUrMo Zm§d
: gwZrc nwéfmoÎm_ Hw$cH$Uu (^mD$)
{ejU
: ~r.Eñgr. ~r.ES²>.
: AnUm© nwéfmoÎm_ Hw$cH$Uu (~hrU)
: 12 dr H$m°_g© nmg
Hw$Qw>§~mMr amhÊ`mMr nÕV
: EH$Ì Hw$Qw>§~ nÕV
Hw$Qw>§~mVrc gXñ`m§Mr g§»`m : 5 (nmM)
✪
ZjÌ _m{hVr
am{e
: _of
JmoÌ
: H$moH$UñW ~«måhU
Hw$cX¡dV
: {gÕr{dZm`H$
OmV
: H$moH$UñW ~«måhU
nmoQ>-OmV
: ~«måhU
85
✪
g§nH$m©gmR>r nÎmm
gÜ`mMm nÎmm
: ""lrJUoe'' {edamO H$m°cZr, _oZZ ~§Jë`meoOmar, H$moëhmnya
416 003
_yi Jmd nÎmm
: _w. nmo. amYmZJar, Vm. amYmZJar, {O. H$moëhmnya 416 016
_mo~mB©c Z§~g©
: 8822209495, 8623284554
B©-_oc Am`S>r
:
\°$Šg Z§~a
: 0231-234567.
[email protected]
❒❒❒
86
KQ>H$ 4
d¥ÎmnÌmgmR>r ~mV_rcoIZ
S>m°. {edmOr hmoS>Jo
_amR>rMo AÜ``Z H$arV AgVmZm AmnU gm{hË`mVrc ^mfoda A{YH$ cj H|$ÐrV H$aVmo. nU
ì`dhmamVrc ^mfoH$S>o Amnco Xþc©j hmoV AgVo. ì`mdhm[aH$ H$m_H$mO, Ë`mMo ñdê$n, coIZmMr nÕVr
AmË_gmV H$aÊ`mMr AmVm JaO ~Zcr Amho. ì`mdhm[aH$ OrdZ OgOgo JVr_mZ hmoV Amho VgVem
ZdZì`m JaOmhr {Z_m©U hmoV AmhoV. Ë`m§À`m nyVugmR>r A{^ì`ŠVr _mÜ`_m§Mr ZdZdr éno AmH$ma KoV
AmhoV, Ë`m§Mo ñdê$n, _m§S>UrMr nÕVr, dmnamd`mMr ^mfm Aem gd© JmoîQ>r {dMmamV KoD$Z coIZ
H$amd§ cmJUma Amho. {dÚmÏ`mªZr AmVm ^modVmcÀ`m d¡{dÜ`nyU© ì`mdhm[aH$ coIZmMm S>moig Aä`mg
H$ê$Z Ë`mMr ^mfm d aMZmV§Ì AdJV Ho$co nm{hOo. {dÚmÏ`mªZm ~mV_rcoIZ H$m¡eë`o AmË_gmV H$aVm
`mdo `mgmR>r ~mV_rcoIZ `m KQ>H$mMm AmnU `oWo {dMma H$aUma AmhmoV.
❏
~mV_r : ì`m»`m Am{U ñdê$n
X¡Z§{XZ OrdZmV gm_mÝ` KQ>Zonojm H$mhr ZdrZ {deof KS>ë`mg d {VMm gmd©O{ZH$ OrdZmer
g§~§Y Amë`mg Ë`mcm AmnU ~mV_r åhUVmo. "EImXr KQ>Zm cmooH$m§Zm H$imdr åhUyZ Vr Omhra
H$aÊ`mOmoJr _m{hVr åhUOo ~mV_r.' Aer ~mV_rMr ì`m»`m Ho$cr OmVo.
{dídmÀ`m H$mZmH$monè`mVyZ `oUmè`m ~mVå`m XoUmao nÌ åhUOoM d¥ÎmnÌ. ~mV_rcm dmVm©, dV©_mZ
Ago n`m©`r eãX AmhoV. Mmcy pñWVrMr _m{hVr cmoH$m§Zm XoÊ`mMr O~m~Xmar dV©_mZnÌmMr AgVo.
News `m B§J«Or eãXmVrc N (North) CÎma, E (East) nyd©, W (West) npíM_ Am{U S (South)
X{jU `m Mma Ajam§VyZ Mmahr {Xem§Mr, Mmohm|H$Sy>Z åhUOo OJmÀ`m gd© ^mJm§VyZ Amcocr ~mV_r hm
AW© gy{MV hmoVmo.
AmOÀ`m X¡Z§{XZ OrdZmV dV©_mZnÌ, AmH$medmUr, XÿaXe©Z hr cmoH$_mZgmn`ªV nmohmoMUmar
à^mdr àgma _mÜ`_o AmhoV. _mo~mB©cdê$Zhr Amnë`mn`ªV ~mV_r nmohMV AgVo. dV©_mZnÌ dmMUo
hr ì`ŠVrMr gd` ~Zcr Amho. "Hw$R>o H$m` KS>co?' `mMr {Okmgm Ë`mcm AñdñW H$aVo.
dV©_mZnÌmdê$Z ZOa Q>mH$ë`m{edm` Ë`mcm Mhmhr JmoS> cmJV Zmhr. AmOMo dV©_mZnÌ CÚm {eio
Oar Pmco Var Ë`mcm g§X^©_yë` amhVo. Ho$di ~mVå`m XoUo ho d¥ÎmnÌmMo H$m_ Zmhr. g_mOmcm {Xem
XoUo, emgZH$Ë`m©da A§Hw$e R>odUo, gË`mMr nmR>amIU H$aUo Am{U g_mOmVë`m Xm§{^H$VoMo I§S>U
87
Am{U "cmoH$_Vmcm `mo½` {Xem XmIdyZ BîQ> Ago diU cmdUo' ho d¥ÎmnÌmMo _hÎdmMo H$m`© AgVo.
åhUyZM "~§XþH$snojmhr dV©_mZnÌm§Mr ^rVr amÁ`H$Ë`mªZm Zoh_r dmQ>V Amcr Amho'. 'Fourth Estate
of the Kingdom' Ago d¥Îmg§ñWoMo dU©Z H$mcmB©c H$aVmo. Ë`mcm Mm¡Wo epŠVñWi Ago åhQ>co Amho.
g_mOmda n[aUm_ KS>dyZ AmUÊ`mMr O~aXñV VmH$X `m _mÜ`_mV AgVo.
AcrH$S>o XÿaXe©Zda Mmodrg Vmg ~mVå`m XoUmè`m {H$Ë`oH$ dm{hÝ`m AmhoV. VoWo H$emMrhr
~mV_r H$ê$Z XmI{dcr OmVo. CXmhaUmW©, _méVrÀ`m S>moù`mVyZ Aly `oV AmhoV. PmS>mVyZ nmUr
JiV§`, PmS>mÀ`m ~w§Ü`mcm JUnVrMm AmH$ma- Ë`mcm gm|S> \w$Q>cr`- Vr hiyhiy dmT>Vo`, EH$
emgH$s` A{YH$mar ñdV:cm amYm g_OyZ gmS>r dJ¡ao ZogyZ ZmMVmo`, ho H$m` ~mVå`m§Mo {df` Pmco?
Hw$R>ë`mVar IoS>çmV KS>coë`m IwiMQ>, AS>mUr KQ>Zm øm ~«oqH$J Ý`yO `m ZmdmImcr XmI{dë`m
OmVmV. h[a`mUmV {àÝg ZmdmMm _wcJm ~moAadoc_Ü`o nS>cm hr ~mV_r _hÎdmMr hmoVr. nU
àgma_mÜ`_m§Zr Oo H$mhr Ho$co Vo hrZ XOm©Mo hmoVo. Amnë`m dm{hÝ`m§Mr cmoH${à`Vm dmT>Ê`mgmR>r gw_ma
JmoîQ>tZm gZgZmQ>r åhUyZ àX{e©V H$aÊ`mMr àgma_mÜ`_m§_Ü`o MT>mAmoT> {XgVo. gmh{OH$M `m
BcoŠQ´>m°{ZH$ {_{S>`mMm n[aUm_ d¥ÎmnÌmdahr Pmë`mMo ñnîQ> {XgVo Amho.
~mV_rMm narK {demc Amho. cmoH$_mZgmn`ªV nmohMUmao Vo à^mdr _mÜ`_ Amho. A{YH$m{YH$
OZg_yh, Cno{jV-Xþc©{jV dJ©, eoVH$ar, H$îQ>H$ar, h_mcmnmgyZ Vo {^H$mè`mn`ªV `m gdmªMo OrdZàíZ-g_ñ`m, gwI-Xþ:I hmhr ~mV_rMm {df` Pmcm nm{hOo. ~mV_r {c{hVmZm g_mOmMo àíZ,
Ë`m§À`m JaOm d¥ÎmnÌm§Zr _m§S>m`cm hì`mV. amîQ´> C^maUrV d¥ÎmnÌm§Mr ^y{_H$m _hÎdmMr AgVo.
❏
~mV_rMo {deof
dV©_mZnÌmV Oo N>mnco OmVo Vo IaoM AgVo Aer OZ_mZgmMr YmaUm AgVo. Ë`m_wio ~mV_r
gË`M Agmdr. Vr H$ënZoZo a§Jdcocr, gwVmdê$Z ñdJ© JmR>Umar Agy Z`o. Vr ImoQ>r AgyM Z`o. ZmdrÝ`
hm ~mV_rMm _hÎdmMm JwUY_© AgVmo. Zm{dÝ`Vo~m~V _mUgmcm Zoh_rM {Okmgm AgVo. KS>cocr JmoîQ>
H$i{dÊ`mMm VmOonUm ho dV©_mZnÌmVë`m ~mV_rMo _hÎdmMo d¡{eîQ>ç, ZdonUm hoM ZdcmB©Mo ~rO
AgVo. Zdm {MÌnQ>, Zì`m dñVy, Zdr nwñVHo$, Zdo CnH«$_, Zì`m `moOZm `m_Ü`o ì`ŠVrcm ñdmañ`
AgVo. ^yH§$n, dmXi, _hmnya, AnKmV, gÎmmnmcQ>, ZoË`m§Mo _¥Ë`y ho AZno{jVnUo KS>coco AgVmV,
AZno{jVVm hm EH$ ~mV_rMm {ZH$f Amho. g_mOOrdZm_Ü`o AWdm n`m©daUm_Ü`o H$mhr {d{MÌ KQ>Zm
KS>V AgVmV. EImÚm ~mcH$mcm _mJrc OÝ_mMo AmR>dVo, EImXo chmZ _yc nwT>rc nÞmg dfm©Mo
H°$c|S>a gm§JVo. EImÚm _{hcoÀ`m nmoQ>r Vrio AWdm Mm¡io OÝ_Vo, XmoZ Vm|S>mMm gmn, VrZ nm`mMo aoS>Hy$
Aem {d{MÌ KQ>Zm ~mV_rMm {df` hmoVmV.
88
`wÕ, H«$sS>m, IyZ, _mam_mè`m, amOH$maU, {ejU, ì`mnma{df`H$, Am¡Úmo{JH$, JwÝhoJmar
`m§À`mVrc g§Kf© CËgwH$VoMm {df` AgVmo. Aem KQ>Zm ~mV_rMm {df` hmoVmV. gÎmm§Va, njm§Va,
_mUgm_mUgmVrc ñnYm© `m JmoîQ>r ~mV_rÀ`m H$joV `oVmV. »`mVZm_ cmoH$m§Mr ào_àH$aUo, ~mhoa»`mcrnUm,
{ddmh~mø ào_g§~§Y `m {df`mMo cmoH$m§Zm Hw$Vyhc AgVo. g_mOmVrc Am{W©H$ ì`dhma, _hmJmB©,
gaH$maMo A§XmOnÌH$, ~mOmamVrc CcmT>mcr, eoAa _mH}$Q>_Yrc {ZX}em§H$mMr MT>-CVma, g_mOm_Ü`o
Mmcco Zdo g§emoYZ, {ejUmMo ~XcVo ê$n, g_mOmMr àJVr, gm§ñH¥${VH$ CËgd, H$m`©H«$_, gm{hË`ZmQ>ç. H$mì` joÌmVrc KS>m_moS>r, {MÌnQ>-H«$sS>m OJVmVrc `e-An`e, MT>mAmoT>, _Zmoa§OZmcm
Amcoco _hÎd, Amamo½`{df`H$ OmJê$H$Vm, n`m©daU, n`©Q>ZmMo _hÎd Aem JmoîQ>rV _mUgm§Zm Hw$Vwhc
AgVo. Aem Zo_Š`m JmoîQ>rVrc gwg§JVr-{dg§JVr KQ>Zm-ZmQ>ç hoê$Z ~mV_rXmamcm ~mV_r Úmdr
cmJVo.
❏
~mV_rcoIZ H$aVmZm cjmV ¿`md`mÀ`m JmoîQ>r
~mV_r {_idUo Ogo Am{U {OVHo$ _hÎdmMo Amho Vgo ~mV_rMo coIZ H$aUohr _hÎdmMo AgVo.
~mV_rMm dmMH$ dJ© gmam g_mO. Ë`m_wio ~mV_rÛmao dmVm©ha g_mOmVrc gd© ñVamVrc cmoH$m§er g§dmX
gmYV AgVmo. Aën{e{jVm§nmgyZ CÀM{e{jVm§n`ªVMm dmMH$ dJ© ~mV_r dmMV AgVmo. Ë`m_wio
~mV_rMr ^mfm gd©gm_mÝ`m§Zm MQ>H$Z g_Ooc Aer Agmdr cmJVo.
~mV_r AMyH$, n[anyU© Am{U gmYma Agmdr. Vr dmMë`mZ§Va dmMH$m§À`m _ZmV H$gcrhr e§H$m
amhÿ Z`o. ~mV_rcm AmYma {Xcm Va dmMH$m§Mm ~mV_rÀ`m gË`Vodarc {dídmg dmT>Vmo. KQ>ZoMr
nmíd©^y_r Am{U Vnerc {Xcm Va ~mV_r n[anyU© arVrZo g_OVo.
~mV_r åhUOo {Z~§Y Zìho. Vr AmQ>monera Agm`cm hdr. Vr _wÔogyX ìhmdr åhUyZ nwT>rc
ghm "H$' H$mamH$S>o cj Úmdo cmJVo. 1) Hw$R>o, 2) Ho$ìhm, 3) H$moUr, 4) H$emgmR>r, 5) H$moUmcm,
6) H$go `m ghm "H$' H$mam§Mr CÎmao ~mV_rV {_im`cm hdrV.
~mV_rV gdm©V _hÎdmMr JmoîQ> àW_ gm§Jmd`mMr AgVo. Ë`mZ§Va {VMm Vnerc qH$dm
ñnîQ>rH$aUmMm _OHy$a Úmd`mMm AgVmo. dmMH$m§Mo cj doYyZ KoB©c Agm àW_ _Wim (Lead)
Ë`mZ§Va _Wù`mMo ñnîQ>rH$aU qH$dm Vnercdma _m{hVr Agmdr. gdm©V _hÎdmMr KQ>Zm da
Am{U H$_r _hÎdmMr KQ>Zm Imcr qH$dm eodQ>r {Xë`mZo OmJoA^mdr ~mV_r H$_r H$am`Mr Pmë`mg
Vr ImcyZ VmoS>Vm `oVo. d¥ÎmnÌg¥îQ>rV `mcm CcQ>m {na°{_S> åhUVmV. nwT>rc AmH¥$Vrdê$Z ho ñnîQ>
hmoB©c.
89
~mV_rMm gdm©V _hÎdmMm ^mJ
~mV_rMm Vnerc
Jm¡U Vnerc
Ë`mhÿZ Jm¡U Vnerc
àg§Jr H$mTy>Z
Q>mH$Ê`mOmoJm
AË`§V Jm¡U
^mJ
~mV_rMo `e ho _Wù`mda Adc§~yZ AgVo. dmMH$m§Mo cj doYyZ KoB©c Agm _Wim ~mV_rcm
XoUo Amdí`H$ AgVo. AJXr WmoS>Š`m eãXm§V ~mV_rMm _hÎdmMm A§e _Wù`mV `mdm. _Wim gmoß`m
^mfoV Agmdm. Mma-nmM eãXmnojm Ë`m§Mr cm§~r A{YH$ Agy Z`o. _moOŠ`mM eãXmV Agmdm.
~mV_rV {ZaW©H$ eãXm§Mm ngmam Agy Z`o. MwH$sÀ`m AWm©Mo eãX d gd©Zm_m§Mm J¡admna H$ê$
Z`o. dmŠ`m§Mr {dñH$irV aMZm ~mV_rV Zgmdr. ~mV_rMm AW© nyU©nUo H$icm nm{hOo. ~mV_rZo
dmMH$m§À`m _ZmV Jm|Yi {Z_m©U hmoVm H$m_m Z`o. ~mV_rV AJXr N>moQ>r dmŠ`o AgmdrV. n[aÀN>oX chmZ
AgmdoV. ZH$mamË_H$ ~mV_r {chÿ Z`o. ^mfm OmoaH$g Agmdr. eãX ho nÌH$mamÀ`m hmVmVrc hË`ma
AgVo, åhUyZ Ë`mMm dmna OmUrdnyd©H$ Ho$cm nm{hOo.
dV©_mZnÌmVrc ~mV_r hr H$m§X~ar Zìho. Vr hH$sJV Amho `mMo gmVË`mZo ^mZ R>odyZ cm{cË`nyU©
Am{U Ac§H$m[aH$ eãXmV ~mV_r {chÿ Z`o. H$ënZocm Va A{O~mV Wmoam XoD$ Z`o. ~mV_rV ñdV:Mr
_VàXe©Zo H$ê$ Z`oV. KQ>Zm Oer KS>cr, Vgo ~mV_rV Úmdo. Ë`mV Amnë`m nXaMo H$mhr, AWdm
Amncr _Vo KwgSy> Z`oV. ~mV_rV coIZ{df`H$ {Z`_ nmimdoV. VgoM ñWi, H$mi, ì`ŠVr `m§Mm
CëcoI Agmdm. EImXm Á`oîR> ZoVm. à{gÕ ì`ŠVr, `m§Zm AmXamMo ñWmZ Úmdo. _hÎdmÀ`m ì`ŠVtMm
Zm_moëcoIhr H$amdm. ~mV_rV ì`ŠVr/g§ñWm `m§Mr ~XZm_r hmoB©c, Agm _OHy$a {chÿ Z`o. Amnë`mda
Agcoë`m {dMmam§Mm, amOH$s` njmMm à^md `mV ñnîQ> hmoVm H$m_m Z`o.
OmVr` X§Jcr, KQ>ñ\$moQ>, Ym{_©H$ Ûof, nwVim {dQ>§~Zm, {dZ`^§J, ~cmËH$ma, H«y$a Am{U {h{S>g
90
KQ>Zm `m g§doXZerc {df`mÀ`m ~mVå`m VmaVå` amIyZ Am{U g§`_nyU© ^mfoV Úmì`mV. Aem ~mVå`m
XoVodoir H$Yr-H$Yr ì`ŠVtMm, ñWim§Mm CëcoI Q>mimdm. nwVim {dQ>§~ZmÀ`m ~m~VrV Vnerc
Q>mimdm.
~mV_rMm Z_wZm : 1
_hm{dÚmc`mV g§nÞ Pmcoë`m dmL²>_` _§S>imÀ`m CX²KmQ>ZmMm dV©_mZnÌmgmR>r ~mV_rMm
Z_wZm.
Zdmo{XV coIH$ J«m_rU gm{hË` g_¥Õ H$aVrc
- S>m°. _ZmoO nmQ>rc
gmVmam, {X. 25 Am°JñQ>
(dmVm©ha) : ""Amnë`m J«m_rU
^mJmV AdVr ^modVr Xþ:I
nMdUmar, ì`Wm, doXZm gmogUmar
Varhr C_oXrZo OJUmar nwîH$i
_mUgo AmhoV. Ë`m§Mm OrdZ
g§Kf©, Ë`m§À`mV {_iyZ {_giyZ
nm{hcm nm{hOo, Ë`m§À`m OJÊ`mMo
^moJ g_OyZ KoVco nm{hOoV,
H$ënZmeŠVrÀ`m AmYmao coIZ
H$aÊ`mnojm àË`j AZw^dmZoM
gm{hË`mMo coIZ loîR> R>aVo.''
Ago à{VnmXZ _amR>r J«m_rU
gm{hË`mMo Á`oîR> coIH$ S>m°.
_ZmoO nmQ>rc `m§Zr ì`ŠV Ho$co.
_m°S>Z© _hm{dÚmc`, gmVmam
`o W rc dmL² > _` _§ S >imÀ`m
CX²KmQ>Z g_ma§^mV Vo ~mocV hmoV.o
H$m`© H « $ _mÀ`m AÜ`jñWmZr
_hm{dÚmc`mMo àmMm`© S>m°. ìhr.
Oo. Hw$cH$Uu hmoVo.
S>m°. _ZmoO nmQ>rc nwT>o
åhUmco, ""_hm{dÚmc`rZ OrdZ
ho ñdV:cm g_¥Õ H$aÊ`mMo
AgVo .
Aä`mgm~amo ~ a
{dÚmÏ`mªZr dmMZ, ^mfU Am{U
coIZ `mH$S>o A{YH$ cj {Xco
nm{hOo. coIZ hm EH$ dgm Amho
Ë`mVyZ Amnë`mcm ì`ŠV hmoVm
`o V o . _mUgo dmMë`m{edm`
Vwåhmcm {c{hVm `oUma Zmhr.
Ë`m_wio Amnë`m H¥$fr g§ñH¥$VrMr
Zmi A{YH$ KÅ> H$aÊ`mMm à`ËZ
H$am. H$mirda d nm§T>arda
Amnë`m AmB©d{S>cm§BVH$sM lÕm
R>odm. J«m_rU ~Xcm§Mm n[aUm_
J«m_rU g§ñH¥$Vrda hmoV AgyZ
Ë`mMo gyú_nUo {ZarjU H$am.
eoVrcm g_¥Õ H$aUmar Am{U
eoVH$è`mcm ~i XoUmar g_W©
coIUr CÚmMo Zdmo{XV J«m_rU
{dÚmWu Mmcdy eH$Vrc.''
91
`mdoir S>m°. _ZmoO nmQ>rc
`m§Zm _hmamîQ´> emgZmMm CËH¥$îQ>
J« § W {Z{_© V rMm nw a ñH$ma
{_imë`m~Ôc àmMm`ªÀ`m hñVo
gËH$ma Ho$cm. `mdoir àmMm`©
S>m.° Hw$cH$Uu `m§À`m hñVo "Xn©U'
`m {^Îmrn{ÌHo $ Mo àH$meZ
Pmco.
àma§^r dmL²>_` _§S>imMo
à_wI àm. XÎmm qH$H$a `m§Zr
àmñVm{dH$ Ho $ co . `m
H$m`©H«$_mgmR>r dmL²>_` _§S>imMo
gXñ` àm. Jm¡ar IamV, àm.
ìhr. Or. H$m§~io, àm. H$X_,
àm. _JXÿ_, {dÚmWu _§S>imMo
g{Md lr. Aemo H $ Hw § $ ^ma
CnpñWV hmoVo. Am^ma àm. gm¡.
_mYwar cmoI§S>o `m§Zr _m§S>co Va
àm. eaX H$mio `m§Zr gyÌg§MmcZ
Ho$co.
~mV_rMm Z_wZm : 2
J«m_rU dmS>çmdñË`m§darc Vrd« nmUr Q>§MmB©g§X^m©V emgZmZo Ëd[aV Cnm``moOZm H$amdr `mgmR>r
J«m_ñWm§Zr Ho$cocr _mJUr, `mMm dV©_mZnÌmgmR>r ~mV_rMm Z_wZm.
~moimdrdmS>rgh Mma dmS>çm_Ü`o nmÊ`mMr Vrd« Q>§MmB©!
H$mo i dU {X. 5 _o
({edamO OJVmn `mOH$Sy>Z) :
H$moidU VmcwŠ`mVrc npíM_
^mJmVrc S> m | J a_mÏ`mdaÀ`m
~moimdrdmS>rgh Mma dmS>çm_Ü`o
nmÊ`mMr Vrd« Q>M§ mB© {Z_m©U Pmcr
Amho. _o _{hÝ`mÀ`m gwédmVrcmM
{nÊ`mÀ`m nmÊ`mMm àíZ J§^ra
Pmcm AgyZ J«m_ñW hdmc{Xc
Pmco AmhoV. emgZmZo nmUràíZr
Ëd[aV cj Kmcmdo d nmÊ`mMr
gmo ` H$amdr Aer Vo W rc
J«m_ñWm§Zr _mJUr Ho$cr Amho.
~mo i mdrdmS>r `o W o
nmUrnwadR>m `moOZoMr {dhra Amho.
Vo W y Z ~mo i mdrdmS> r gh Mma
dmS>çm§Zm nmUrnwadR>m hmoVmo. nU
XmoZ _mM©_Ü`oM {dhra H$moaS>r
nS> c r Amho . AmOy ~ mOy À `m
{dhratZrhr Vi JmR>cm Amho.
am_ctJ Xodmc`mÀ`m Pè`mdarc
W|~-W|~ nmÊ`mZo VhmZ ^mJdmdr
cmJV Amho. H$nS>o YwÊ`mgmR>r,
OZmdam§Zm nmUr nmOÊ`mgmR>r 10
{H$cmo_rQ>a A§Vamdarc ZÚm§Mm
Aml` ¿`mdm cmJV Amho.
amÌrMm A§Yma Agmo dm XþnmaMo
aIaIVo D$Z. {VWë`m J«m_ñWm§Zm
KmJa^a nmÊ`mgmR>r XrK© à{Vjm
H$amdr cmJV Amho. nmÊ`mMm
{df` {ZKmcm H$s Vo W rc
_{hcm§À`m S>moù`mV nmUr C^m
amhVo.
H$mo i dU Vmcw Š `mVrc
npíM_oH$S>Mm S>m|JaH$nmarMm hm
n[aga {dH$mgmnmgyZ d§{MVM
am{hcm Amho. cmoH$à{V{ZYr
AmídmgZmì`{V[aŠV H$mhrhr `m
n[agamcm {Xcoco Zmhr. `m
n[agamÀ`m XmoÝhr ~mOyZo XþWS>r
^ê$Z dmhUmè`m ZÚm dmè`mda
Sw>cUmar {hadr {edma§, gmIa
H$maImZo `m§Zr {Z_m©U Ho$cocr
g§nÞVm Ago EH$sH$S>Mo {MÌ Va
Ad¿`m 10-12 {H$._r.À`m
A§ V amdarc ^H$mg Am{U
92
Xm[aÐ`mV OrdZ OJUmè`m
dmS>çmdñË`m, dê$UamOmÀ`m
H¥$nodaM BWo WmoS>r ~hþV {hadi,
nmoQ>mnwaVo {nH$dm`Mo Am{U amoOr
amo Q > r gmR> r eo V rda amo O Jma,
dê$UamOmZo AmoT> {Xcr Va
BWë`m _mUgm§À`m Vm|S>Mo nmUr
niVo.
ZXrVyZ nmUr XoÊ`mgmR>rMr
`moOZm emgZXa~mar nmR>{dcr.
VoWrc J«m_ñWm§Zr nmR>nwamdmhr
Ho $ cm. nU H$mo U Ë`mM
cmoH$à{V{ZYrZo Ë`mV cj KmVco
Zgë`m_wio hr nmUr `moOZm
H$mJXmdaM am{hcr. àË`o H $
dmS>çm_Ü`o {ZXmZ EH$ Var
Hw$nZ{cH$m ImoXmdr åhUyZ BWë`m
J«m_ñWm§Zr à`ËZ Ho$coV, nU
Ë`mhr `moOZocm dmQ>mÊ`mÀ`m
AjVm XmIdë`m, {ZXmZ EoZ
CÝhmù`mV Q>±H$aZo Var nmUr
nwadR>m H$amdm Aer `oWrc
J«m_ñWm§Mr _mJUr Amho.
~mV_rMm Z_wZm : 3
_hmamîQ´>mVrc H«$sS>m {dídmVrc hmoVH$ê$ IoimSy>§Zm emñÌewÜX {ejU {_iÊ`mgmR>r emgZmZo
ñdV§Ì {dÚmnrR> gwé H$aUog§~§Yr _mJUr `mMm dV©_mZnÌmgmR>r ~mV_rMm Z_wZm.
H«$sS>m, H¥$fr, ì`dgm` à{ejU {dÚmnrR> gwé H$am!
- amÁ`nmc
_w§~B©, {X. 3 gßQ>|~a,
(à{V{ZYr) : H«$sS>m {dídmVrc
_hmamîQ´>mMr nVmH$m H$m`_Mr
\$S> H $V R> o d Ê`mgmR> r Am{U
hmoVH$ê$ IoimSy>§Zm emñÌewÕ
{ejU {_iÊ`mgmR>r amÁ`mV
ñdV§Ì H«$sS>m {dÚmnrR>mMr ñWmnZm
cdH$a H$amdr, VgoM CÚmoOH$m§Zm
ñWm{ZH$ cmoH$m§_YyZM Hw$ec
_Zwî`~i CncãY ìhmdo, `mgmR>r
amÁ`mV ì`dgm` à{ejU Am{U
H$m¡eë` {dH$mg {dÚmnrR>mMr
ñWmnZmhr VmVS>rZo ìhmdr, Ago
{ZX} e amÁ`nmc Am{U
{dÚmnrR>m§ M o Hw $ cnVr Ho $ .
e§H$aZmam`U `m§Zr AmO {Xco.
amÁ`mVrc
H¥ $ fr
{dÚmnrR>m§À`m Hw$cJwê§$Mr n[afX
_w~§ B©V amÁ`nmc Ho$. e§H$aZmam`U
`m§À`m AÜ`jVoImcr Pmcr.
Ë`mdoir Vo ~mocV hmoV.o _w»`_§Ìr
n¥ÏdramO MìhmU, CÀM d V§Ì
{ejU_§Ìr amOoe Q>mono, d¡ÚH$s`
{ejU_§Ìr {dO`Hw$_ma JmdrV,
gmd©O{ZH$ Amamo½`_§Ìr gwaoe
eoÅ>r, CÀM d V§Ì Am{U d¡ÚH$s`
{ejU amÁ`_§Ìr S>r. nr. gmd§V,
{dÎm amÁ`_§Ìr amO|Ð _wirH$,
_w»` g{Md O`§VHw$_ma ~m§{R>`m
Am{U amÁ`mVrc gd© AH¥$fr
{dÚmnrR>m§Mo Hw$cJwê$ `mdoir
CnpñWV hmoVo.
amÁ`mVrc
AZo H $
_hm{dÚmc`m§V nwaogo àmÜ`mnH$
Zgë`mH$S>o cj doYyZ Aem
_hm{dÚmc`m{déÜX J§ ^ ra
H$madmB© H$aÊ`mV `mdr, Ago
{ZX}e `mdoir amÁ`nmcm§Zr {Xco.
AmnU Oa CnH« $ _{ecVo d a
AmYm[aV kmZm{Y{ï>V g_mOmMr
{Z{_©Vr H$ê$ eH$cmo Zmhr Va
Amnë`m {dH$mgmdahr _`m©Xm
`oVrc, Ago _w»`_§Ìr n¥ÏdramO
MìhmU åhUmco. {dÚmnrR>m§Zr
Xadfu CnH«$_{ecVm Ahdmc
à{gÕ H$amdm, Aer gyMZmhr
Ë`m§Zr Ho$cr. {dÚmnrR>m§Zr _mOr
{dÚmWu g§ K Q> Z m, CÚmo J nVr
`m§À`mH$Sy>Z _XVénmZo {ZYr
{_iÊ`mgmR>r EImXr `moOZm
93
V`ma H$amdr. AZoH$ CÚmoJ§
`mgmR>r nwT>o `oÊ`mgmR>r CËgwH$
AmhoV, Ago _w»`_§Ìr åhUmco.
CÀM {ejUmMm XOm©
gwYmaÊ`mgmR>r amÁ`mV {Z`wŠV
Ho$coë`m VrZhr g{_Ë`m§À`m
AhdmcmZwgma {dÚmnrR> H$m`ÚmV
H$aÊ`mV `oUmè`m gwYmaUm§À`m
_gwÚmg A§{V_ ñdê$n XoÊ`mV
Amco AgyZ EH$ _{hÝ`mV hm
_gwXm _§{Ì_§S>i ~¡R>H$sV R>do Ê`mV
`oBc
© Am{U {hdmir A{YdoeZmV
{dYo`H$ _m§S>Ê`mV `oB©c, Aer
_m{hVr CÀM d V§Ì {ejU_§Ìr
amOoe Q>mono `m§Zr {Xcr. `m
~¡R>H$sV Ad`d XmZ A{^`mZ
VgoM W°c{g{_`m `m AmOmamg§X^m©V {dÚmÏ`mª_Ü`o OmJ¥Vr
{Z_m© U H$aÊ`mg§ X ^m© V MMm©
H$aÊ`mV Amcr. d¡ÚH$s` {ejU
{d^mJmMo A{V[aŠV _w»` g{Md
AmZ§X Hw$cH$Uu, gmd©. Amamo½`
{d^mJmMo A{V[aŠV _w»` g{Md
Q>r.gr. ~|Om{_Z d AÝ` d[aîR>
A{YH$mar `mdoir CnpñWV hmoVo.
~mV_rMm Z_wZm : 4
{dÚmÏ`mªMo H$cmJwUm§Zm V§Ì{df`H$ H$ënZm§Zm hŠH$mMo ì`mgnrR> {_imdo `mgmR>r A{^`m§{ÌH$s
_hm{dÚmc`mZo Ho$coë`m ñnY}Mo Am`moOZ `mMm d¥ÎmnÌmgmR>r ~mV_rMm Z_wZm.
V§Ì{df`H$ H$ënZm§Zm {_iUma MmcZm!
"Ho$Am`Q>r'_Ü`o "Q>po ŠZPrc-2013' ñnY}Mo Am`moOZ
H$moëhmnya {X. 3 gßQ>|~a
(à{V{ZYr) : {dÚmÏ`mª M o
H$cmJwU V§Ì{df`H$ H$ënZm§Zm
hŠH$mMo ì`mgnrR> {_idy Z
Xo Ê `mgmR>r
"Ho $ Am`Q>r'
A{^`m§{ÌH$s _hm{dÚmc`mV {X.
6 d 7 gßQ>~| a amoOr Ho$.Am`.Q>r.
H$m°coOÀ`m go_rZma hm°c_Ü`o
"Q>po ŠZPrc-2013' ñnYm© hmoV
Amho. ñnY}Mo CX²KmQ>Z {edmOr
{dÚmnrR>mMo narjm {Z`§ÌH$ S>m°.
~r. E_. {hS>}H$a `m§À`m hñVo
hmo U mfa Agë`mMr _m{hVr
àmMm`© E_. E_. _wOy_Xma `m§Zr
nÌH$ma ~¡R>H$sV {Xcr.
Ho $ .Am`.Q>r. H$m° c o O
Xadfu ZdZdrZ H$ënZm KoD$Z
V§Ì{df`H$ ñnY}Mo Am`moOZ
H$aVo . `mdfu {dÚmÏ`mª À `m
gdm}Îm_ ~m¡{ÕH$ gm_Ï`m©Mr d
gdm}ËH¥$îQ> {Okmgyd¥ÎmrMm emoY
KoÊ`mgmR>r "Q>po ŠZPrc' ñnYm© hr
EH$ _mohr_ Amho. ZD$ emIm§VJ©V
EHy$U 18 {d{dY amîQ´>r` ñnYm©
KoVë`m OmUma AgyZ 3000
hÿZ A{YH$ ñnY©H$ gh^mJr
hmoUma AmhoV.
n`m©daU A{^`m§{ÌH$sÀ`m
EN4s {d^mJmV\}$"EÝìhm{gp½Z`m'
ñnYm© KoVcr OmUma Amho. `mV
XmoZ {d^mJmV A°pßQ>Q>çyS> Q>oñQ>
Am{U ìhm°Q> A°Z Am`{S>`m
Xþ g è`m ^mJmV {dÚmÏ`mª Z m
àXÿfU, D$Om©, O¡d B§YZo, nwZdm©na
`m {df`m§er {ZJ{S>V g_ñ`m§da
gmXarH$aU H$aUma AmhoV.
{gìhrc B§{O{ZA[a¨JÀ`m
gogm {d^mJmV\}$ "ñnm`a§Q>g²'
ñnY}VyZ {dÚmÏ`mªÀ`m Vm§{ÌH$ d
d¡Mm[aH$ ÑpîQ>H$moZmcm MmcZm
{_iUma Agy Z {edmOr
{dÚmnrR>mÀ`m A§ V J© V gd©
A{^`m§{ÌH$s _hm{dÚmc`mVrc
{dÚmWu gh^mJr hmoUma AmhoV.
Bco Š Q´ > m° { ZŠg A° Ê S>
Q>o { cH$å`w { ZHo $ eZ {d^mJ"Q>oŠZmo_o{Z`m'; g§JUH$emñÌ
{d^mJ-"{dPmS>© - 2013';
_m{hVr V§ Ì kmZ {d^mJ"BZmoìhoeZ' Am{U àm°S>ŠeZ
{d^mJmV\} $ "àm° S >H$mñQ>';
_oH$° {ZH$c {d^mJ-"H$m°ÝQ´>ß° eZ'
Am{U "Q>mZ° A°Q>m'o `m ñnYm©Mo
Am`moOZ H$aÊ`mV Amco AgyZ
`mVyZ {dÚmÏ`mªÀ`m g¥OZerc
H$ënZm§Zm dmd {_iUma Amho.
g§ñWoMo AÜ`j g{MZ _oZZ,
CnmÜ`j ^aV nmQ>rc, g{Md
gm{OX hþXcr, {dídñV CnpñWV
amhUma Amho V . ñnY} M o
ì`dñWmnH$ åhUy Z A{Ve
MìhmU d àmÜ`mnH$ àUd _oWo
H$m_ nmhV AmhoV.
❒❒❒
94