f’kokth fo|kihB] dksYgkiqj
‘A’ Re-accredited by NAAC (2014)
wi t h C GP A - 3 . 1 6
i fj i = d
loZ lacaf/krkauk vkns'kkUo;s dGfo.;kr ;srs dh] f'kokth fo|kihBkP;k vkWDVks-@uksOgsa-@fMlsa2015 ;k ijh{kk l=kr gks.kkÚ;k fo|kihB ijh{kk dkGkr dkWih] rRle o brj dks.krkgh xSjizdkj ?kMw
u;s ;klkBh [kkyhy lwpukaph dkVsdksji.ks vaeyctko.kh djkoh1- ijh{kk Hkjkjh iFkd gs dks.kR;kgh ijh{kk dsanzkl iwoZlwpuk u nsrk dsaOgkgh HksV nsbZy vkf.k rs
ijh{kk d{k] ijh{kk dk;kZy; b- fBdk.kh izos'k d:u ijh{kklaca/kh iz'uif=dk@mÙkjif=dkaps
vfHkys[k o ijh{kkFkhZ ;kaph rikl.kh djsy2- T;k egkfo|ky;ke/;s ijh{kk dsanz vkgs rsFks ijh{kk lqjGhr ?ks.;kl o ijh{kk xSjizdkj gksÅ u;s
Eg.kwu vf/kd tkx:d jkg.ks ;k xks"Vhl dsanz izeq[k Eg.kwu izkpk;Z tckcnkj vlrhy3- fo|kihBkrhy ijh{kd fu;qDrh foHkkx ;kaP;kdMwu ikBfoysY;k ijh{kd] i;Zos{kd] o dWi
lapkyd ;kaps dkekckcrP;k iqfLrdk o ;klanHkkZr ikBfo.;kr vkysyh ifji=ds dsanzkojhy
varxZr o cfg%LFk ofj"B i;Zos{kdkaP;k fun'kZukl vk.kkohr4- T;k egkfo|ky;ke/;s ijh{kk dsanz vkgs rsFkhy ekU;rkizkIr izkpk;Z vkf.k R;kauh useysys varxZr
ofj"B i;Zos{kd gs ^fpQ
fpQ daMDVj* Eg.kwu dke ikgrhy5- egkjk"Vª fo|kihBs dk;nk 1994 varxZr dye 32¼5½¼N½ uqlkj fo|kihBkP;k ijh{kkaP;k ckcrhr
izR;sd v/;kidkus o v/;kidsrj deZpkÚ;kus vko';d rs lgk¸; o lsok iqjfo.ks ca/kudkjd
vkgs- rsaOgk egkfo|ky;krhy loZ f'k{kdkauk use.kwd vkns'k nsÅu le izek.kkr dfu"B
i;Zos{kdkps dke |kos- v'kk use.kwd vkns'kkph izr nIrjh Bso.;kr ;koh- ek= vls dfu"B
i;Zos{kdkps dke nsrkuk fo|kihBkrhy ijh{kd fu;qDrh foHkkxkdMwu dGfo.;kr vkysY;k
6-
vlsy rj R;k R;k dkekl izk/kkU; |kos- vls dke dj.;kl udkj ns.kkÚ;k f'k{kdkaph ukaos ekijh{kk fu;a=d ;kauk osGhp dGokohr] ts.ksd:u lacaf/krkoj fu;ekuqlkj dk;Zokgh djrk
;sbyijh{kk xSjO;ogkjkckcr nks”kh vk<GysY;k laca/khrkauk fo|kihB naMd 9 v- dza- 12 o 14 uqlkj
f’k{kk dsyh tkrs- lnjph izr fo|kihB ladsrLFkG www.unishivaji.ac.in oj miyC/k vkgsrs lokZaP;k fun’kZukl vk.kkos-
ijh{kk lq: gks.;kiwohZ ijh{kkFkhZuk o dfu"B@ofj"B i;Zos{kdakuk izkpk;Zkauh
[kkyhy izek.ks lwpuk |kO;kr|kO;krv½ ijh{kk lq: gks.;kiwohZ izR;sd ijh{kk d{kkrhy loZ ckdkaojhy etdqj] vkf.k fHkarhojhy etdwj
f’kik;kus iqlys vkgsr fdaok ukgh] ijh{kk d{kkr ckdktoG] ckdk[kkyh iMysys dkxnkps xksGs]
f[kMdhr o nkjktoG iMysys dkxn xksGk d:u Vkdsysys vkgsr dk ukgh- ofj”B i;Zos{kdkauh
;k lxGîkph rikl.kh d:u [kk=h d:u ?;koh- ts.ksd:u ijh{kk pkyw vlysY;k osGsr
ifj{kkFkhZl dkWih lkj[;k xSjizdkjkl lkeksjs tk.;kph osG ;sÅ u;sc½ fo|kF;kZuh mÙkjif=dk iw.kZ ikukaph O;ofLFkr vkgs dk rs igkos- rlsp mÙkjif=dk fyfg.;klkBh
QDr fuGîk 'kkbZpk okij djkok- jaxhr isfUly@jaxhr 'kkbZpk] dkGîk ‘kkbZpk okij d: u;sd½ fo|kF;Zkauh fyf[kr Lo:ikps@bysDVªkWfud ek/;ekrhy dks.kR;kgh izdkjps lkfgR;
ijh{kk gkWye/;s vxj Lor%toG Bsow u;sM½ mÙkjif=dsP;k eq[ki`"Bkojhy jdkU;k O;frfjDr vU; dksBsgh cSBd dzekad fygw u;s- rlsp
dks.kR;kgh [kq.kk d: u;sr o vlacaf/kr etdwj fygw u;s- ¼mnk- @, , *, ==, -- ,
ewGph ekthZu js"kk vlwugh iqUgk 1&2 js"kkaps ekthZu vk[k.ks bR;knh-½ mÙkjif=dse/;s lkadsfrd
v'kk [kq.kk vkiyh vksG[k ns.kkÚ;k [kq.kk vkgs vls letwu rks ijh{kk izekn letyk tkbZy-------- 2
& 2 &
b½ ijh{kk nkyukr Hkze.k/ouh(Mobile)@lsY;qyj Qksu] fMftVy Mk;jh] izksxzWescy dWyD;qysVj
fdaok ijh{kk xSjizdkjkl mi;qDr gksbZy vls dks.krsgh lk/ku ijh{kkFkhZ@dfu"B i;Zos{kd ;kauk
Lor% toG Bso.;kl vxj okij.;kl lDr eukbZ vkgsbZ½ mÙkjif=dsr ,[kk|k iz'ukps iw.kZ mÙkj [kksMwu (Scratch) d:u R;k iz'ukps iqUgk uohu mÙkj
fyfg.;kiwohZ izFke LdzWp dsysY;k mÙkjk[kkyh ^lnjpk etdwj eh Lor% [kksMyk vkgs vls
fygwu* dfu"B i;Zos{kdkaph lgh ?;koh- vls u dsY;kl rks ijh{kk izekn letyk tkbZymÙkjif=dk QkM.ks fdaok mÙkjif=dsrhy dkgh ikus QkM.ks gh ckc xaHkj vlY;kus rks ijh{kk
izekn letyk tkbZyojhy ¼v rs bZ½ lwpukaps mYya?ku dsY;kl f'k{kk Eg.kwu dehrdeh iw.kZ ijh{ksph laikn.kwd jÌ
dsyh tkbZy gh ckc ijh{kkaFkhZP;k fun'kZukl vk.kkoh- rlsp izR;sd ijh{kk CykWde/;s lnj ifji=dkph
Nk;kizr ykokoh-
ofj"B o dfu"B
dfu"B i;Zos{kdkauh ijh{ksrhy xSjizdkjkckcr ?;ko;kph n{krk
1- ijh{kk xSjizdkj izdj.kh idMysY;k ijh{kkFkhZdMwu dkxni=kaph iwrZrk d:u ?ksrkuk R;kapk tknk
osG ok;k tk.kkj ukgh ;kph dVk{kkus dkGth ?;koh?;koh- rlsp v'kk fo|kF;Zkyk rkarMhus
nqljh@nqckj mÙkjif=dk (Duplicate) |koh o R;k ijh{kkFkhZl ewG mÙkjif=dsr lksMfoysY;k
iz'uka O;frfjDrP;k vU; iz'ukaph mÙkjs nqlÚ;k mŸkjif=dsr (Duplicate) fyfg.;kl lkaxkos-
dkWih dsl izLrkokrhy ifj{kkFkhZP;k fuosnukoj dk;e uksan.kh uacj (PR) vko’; fygqu ?;kok
fdaok ijh{kk izos’k i=kph (Hal Ticket) Nk;kizr izLrkoklkscr tksMkos-
2- ijh{kk xSjizdkj izdj.kh idMysY;k ijh{kkFkhZph ewG o nqckj mÙkjif=dk] dkWih dsl lanHkkZe/khy
brj dkxni=s b- lkscr ¼isij >kysY;k fnolkaiklwu pkj rs lkr fnolkaP;k vkr½ ^^ek- ijh{kk fu;a=d]
¼ijh{kk izekn foHkkx½] f’kokth fo|kihB] fo|kuxj] dksYgkiwj&416004** ;k iŸ;koj ikBokO;krdkWih dsle/khy mŸkjif=dk o dkWih dsl lanHkkZrhy dkxni=s ^e/;orhZ ewY;ekiu dsanzkdMs
(CAP)’ ikBow u;sr 3- ijh{kkFkhZP;k Lor%P;k 'kjhjkoj vFkok R;kP;k toGhy jk;Vhax iWM] QwViÍh] gkr:eky]
dWyD;qysVj] daikl ckWDl oxSjs vFkok] gkrkoj@’kfjjkoj@diMîkoj rlsp ckdkoj@fHkarhoj
etdwj fyfgY;k izdj.kh ijh{kkFkhZl idMys vlsy rj v'kk ijh{kkFkhZdMwu rks etdwj ,dk
dksÚ;k dkxnkoj fygwu ?ks.;kiwohZ lnjpk etdwj lacaf/kr fo"k;k'kh fuxMhr vkgs ;kph [kk=h
djkoh o R;k etdwjkP;k lq:okrhl o etdwj laiY;kP;k fBdk.kh fo|kFkhZ] ifj{kk Hkjkjh iFkd
lnL;kph] o dfu"B@ofj"B i;Zos{kdkph lgh ?;koh] R;koj ijh{kk Hkjkjh iFkdkpk f'kDdk ?ks.ks
ca/kudkjd vkgs- rlsp lacaf/kr lkfgR; o ijh{kkFkhZdMwu fygwu ?ksrysyk etdwj tIr d:u rs
dkxni=klkscr fo|kihBkdMs ikBfo.ks vko';d vkgs- dkWih lkfgR; lacaf/kr dasnzko:u u
vkY;kl] rs u"V dj.;kpk iz;Ru >kY;kps fun'kZukl vkY;kl lacaf/kr fyihd@dfu"B@ofj"B
i;Zos{kdk fo:/n f'kLrHkaxkph dkjokbZ dsyh tkbZy4- v½ fo|kF;kZauk R;kaaP;k toGhy gkWy frdhVkojhy cSBd dzekad mRrjif=dsoj fcupwd
fyfg.;kfo"k;h lwpuk |koh|koh- pqdhpk cSBd dzekad fyfgY;kl ::- 500@&
brdk naM gksrks ;kckcr lacaf/krkauk dVk{kkus lqphr djkos-
c½ mÙkjif=dsP;k eq[ki`"Bkojhy laiw.kZ ekfgrh] cSBd dzekad] o fo"k; lakdsrkaad] ijh{kk
dsanz bR;knh½ ijh{kkFkhZus vpwd Hkjyh vkgs dk ;kph [kk=h d:up dfu"B i;Zos{kdkus
R;k mÙkjif=dsoj lgh djkoh- vksG[ki=koj fo|kF;kZph ijh{kk lanHkkZrhy loZ ekfgrh
vlwu R;kpk cSBd dzekadgh fnysyk vlrks- fo|kF;kZus mÙkjif=dsoj fyfgysyk cSBd
dzekad] R;kP;k vksG[ki=kojhy cSBd dzekad o fo|kFkhZ T;k cSBd O;oLFksoj clwu ijh{kk
nsr vkgs gs loZ cjkscj vkgs gs ikg.;kph tckcnkjh dfu"B i;Zos{kdkph vlwu R;kuqlkj
R;kauh fo|kF;kZph gtsjh fjiksVZ (Junior Supervisor Report) r;kj djko;kpk vkgs- R;k
fjiksVZlg cSBd O;oLFksizek.ks mÙkjif=dk tek d:u R;k ¼foHkkx vlY;kl foHkkxfugk;]
Lora= xës d:u½ ofj”B i;Zos{kd ;kapsdMs ijh{kspk osG lairkp lRoj tek djko;kP;k
vkgsr- tek dj.;kiwohZ T;k R;k foHkkxkP;kp mÙkjif=dk vkgsr dk ;kph [kk=h d:u
?;koh-------- 3
& 3 &
d½
ijh{kk laiysuarj mÙkjif=dk ofj"B i;Zos{kdkauh] dfu"B i;Zos{kdkdMwu fLodk:u R;k
e/;orhZ ewY;ekiu dsanzkoj ikBoko;kP;k vkgsr- R;k ikBforkuk mÙkjif=dkaph] iz’uif=dk
dksMfugk; ikfdVs r;kj djkohr o R;koj fo"k;kps ukao o iz’uif=dk dksM lqLi"V uewn
djkok- rlsp T;k fo"k;kuk foHkkx vlrhy R;k mÙkjif=dkaps foHkkxfugk; xðs r;kj
d:u foHkkx&1 fdaok foHkkx&2 vls lqLi"V iz’uif=dk dksM fo"k;kP;k ukaoklg uewn
djkos- ofj"B o dfu"B i;Zos{kdkps dke dj.kkÚ;k f’k{kd@lsod ;kapsdMwu v’kk izdkjph
pwd cstckcnkji.ks@pwdheqGs dsyh vkgs gs fl/n >kys rj lacaf/kr f’k{kd@lsod ;kauk
naM vkdkjyk tkbZyM½ ijh{ksrhy xSjizdkj izdj.kh fofgr ueqU;krhy dkxni=s Rojhr fo|kihBkdMs dsl lkscr u
ikBfoY;kl@viwjh ekfgrh ikBfoY;kps fun’kZukl vkY;kl ofj"B i;Zos{kd naMkRed
dkjokbZl ik= jkghyjkghy- dkWih izdj.kkps fofgr ueqU;krhy QkWeZ dsanzkojhy ijh{ksps dke
dj.kkÚ;k lsodkus ofj"B i;Zos{kdkauk osGsoj miyC/k d:u ns.ks vifjgk;Z vkgs] lnjps
QkWeZ fo|kihBkP;k ladsrLFkGkoj miyC/k vkgsr5- ijh{ksrhy xSjizdj.kh ijh{kkFkhZl idMys vlsy v’kkosGh xSjizdkjkps lkfgR; dksBs feGkys ;kpk
Li"V mYys[k dfu"B i;Zos{kdkaP;k vgokykr vlkok- ¼mnk-& f[k’kkr@ikfdVkr@ toG
vlysY;k ilZe/;s@gkr:ekyke/;s@mÙkjif=dse/;s@’kjhjkP;k vo;okaoj@ diMîkaoj b-½ vlk
Li"V mYys[k ulysY;k izdj.kh fuekZ.k gks.kkÚ;k vMp.khl lacaf/kr dfu"B i;Zos{kd tckcnkj
jkghy6- ijh{kk xSjizdkj izdj.kkarhy izR;sd ijh{kkFkhZph dsl Lora=i.ks iq<hy izek.ks VWxus@nksÚ;kus
O;oLFkhr cka/kkohkkoh- izFke v½ ijh{kkFkhZaps tIr dsysys dkWihax lkfgR; o R;k [kkyh vuqdzeses] c½
ijh{kkFkhZps fuosnu] d½ dfu"B@ofj"B i;Zos{kdkpk vgoky] M½ gehi= ;k izek.ks r;kj dsysys
lap Suspected Unfair Means Case fdaok Copy Case vlk ’ksjk ikfdVkoj fygwu xksiuh;
fo|kihB]
hB]
f’kDdk meVowu rs ikdhV ^^ek^^ek- ijh{kk fu;a=d] ¼ijh{kk izekn foHkkx½] f’kokth fo|ki
fo|kuxj] dksYgkiwj&416004** ;kapsdMs Rofjr ikBokos7- xSjizdkj izdj.kkrhy ijh{kkFkhZus R;kps ys[kh Eg.k.ks o gehi= ns.;kl udkj fnY;kl r’kh ofj"B
i;Zos{kd o fpQ daMDVj ;kauh vkiY;k lghfu’kh R;kph ys[kh uksan fo|kF;ZkP;k fuosnu ¼uequk½
vtkZoj djkoh8- ewG ijh{kkFkhZ ,soth rksr;k (Dummy) fo|kFkhZ R;kP;k ukaokoj clY;kps vk<GY;kl ewG
ijh{kkFkhZ o rksr;k fo|kFkhZ ;k nks?kkaP;k fo:/n rkarMhus R;kp fno’kh uftdP;k iksfyl
LVs’kue/;s fQ;kZn (FIR) nk[ky djkohdjkoh- rksr;k fo|kF;kZl ijh{kk gkWye/kwu ckgsj u lksMrk
rk
R;kl iksfylkaP;k Lok/khu djkos- lnj fo|kF;kZph loZ lacaf/kr ewG dkxni=s iksfyl fQ;kZnh
cjkscj tksMwu R;kP;k Nk;kafdr izrh fo|kihBkdMs iq<hy dk;ZokghlkBh ikBokO;krikBokO;kr- ;kf’kok;
fo|kF;Zkus@vU; O;Drhus ijh{kk dsanzkoj ng’kr fuekZ.k dsY;kl] izkpk;Z@ofj"B@dfu"B
i;Zos{kdk’kh vlH; o m/nV orZu dsY;kl] mÙkjif=dk iGowu us.kkÚ;k @ pksj.kkÚ;k @ cukoV
mÙkjif=dspk okij dj.kkÚ;k ijh{kkFkhZ@vU; O;fDr fo:/n iksfyl fQ;kZn nk[ky djkohdjkoh
9- ijh{kk dkGkr ijh{kk gkWye/;s dkWih lkfgR; vxj dkxnkps rqdMs jkgk.kkj ukghr v’kkizdkjs
[kksY;k o csaphl LoPN Bsokosr- ijh{kkFkhZuk cl.;klkBh vlysY;k ckdkoj] gkWye/;s fHkarhoj
dks.kR;kgh izdkjps fy[kk.k@etdwj vlsy rj rs ijh{ksiwohZ iqlwu LoPN djkos- rlsp oxkZrhy
CyWd cksMZojgh vk{ksikgZ etdwj vl.kkj ukgh ;kph n{krk ?;koh- v’kk xks"Vhl lacaf/kr izkpk;Z
tckcnkj jkgrhy- ijh{ksl izfo"B gksrkuk ijh{kkFkhZl R;kP;k cSBd dzekadkP;k csapoj etdwj
fyfgysyk vk<Gwu vkY;kl vFkok csaptoG dkWihln`’; lkfgR; vk<Gwu vkY;kl rkRdkG
R;kckcrph ekfgrh CykWd lqijok;>j ;kapsdMs dj.;kckcr ijh{kkFkhZl lwpuk ns.;kr ;koh1010- tj tIr dsysY;k lkfgR;kph iksfyl [kkR;kus fQ;kZnhlkBh ekx.kh dsyh vlsy] rj R;kph
Nk;kafdr izr |koh- ek= rksr;k fo|kF;ZkaP;k ckcrhr ewG mÙkjif=dk] fo|kF;Zkps o dfu"B
i;Zos{kdkps fuosnu b- iksfyl [kkR;kl |kos] vkf.k R;kaP;k Nk;kafdr izrh fo|kihBkdMs
ikBokO;kr---- 4
&
4
&
1111-
vkWDVkscj@uksOgsacj 2012 iklwu dkagh inoh vH;kldzekaP;k izFke o”kkZP;k nksUgh l=kaP;k ijh{kkaps
egkfo|ky;s o fo|kihB ikrGhoj la;qDri.ks vk;kstu dj.;kr ;sr vkgsr- ;krhy fo|kF;ZkaPkh dkWih
izdj.ks mijksDRk 1 rs 10 lwpukaizek.ks dk;Zokgh d:u rh izdj.ks iq<hy dk;ZokghlkBh fo|kihBkdMs
ikBokohr- lnj izdj.kkaps fu.kZ; gksbZi;aZr ;krhy lacaf/kr fo|kF;kZaps fudky jk[kwu Bsokosr1212- izR;sd ijh{kk dsanzkojhy varxZr o cfg%LFk i;Zos{kdakuh R;kaP;k dkyko/khrhy ijh{kk lanHkkZpk
vgoky Lora=i.ks ek-ijh{kk fu;a=d ;kauk ikBfo.ks vko’;d vkgsojhy loZ lwpukaps dkVsdksji.ks ikyu djkos- rlsp dkgh fo|kF;Zkae/;s vlysyh dkWih
dj.;kph izo`Ùkh u"V dj.;kalkBh o fo|kihBkP;k ijh{kkackcrph fo’oklkgZrk ok<fo.;klkBh] ijh{kk
lqjGhr ikj ikM.;kP;k dkeh vki.k loZ rÚgsps lgdk;Z djkos] gh fouarhrlsp loZ layXuhr egkfo|ky;kauk lwpuk dj.;kr ;srs dh] dkWih@xSjizdkjkaeqGs T;k
fo|kF;ZkaP;k ijh{kspk fudky jk[kwu Bsoyk vkgs] R;k fo|kF;ZkaP;k izdj.kkpk fu.kZ; gks.;kl iq<hy
dkgh dkyko/kh ykxrks- v’kk fo|kF;Zkauk iq<hy l=kr rkRiqjrk izos’k (Provisional Admission)
ns.;kr ;kok vkf.k R;kaps iq<hy ijh{ksps QkWeZgh eqnrhr Hk:u ?;kosr- ek= ^^ijh{kk izekn lferhpk
fudky ek֔koj ca/kudkjd jkjkghy**
ghy** vls gehi= R;kP;kdMwu Hk:u ?;kos o R;kph izr lacaf/kr ijh{kk
foHkkxkl ikBokoh-
lgh@&
tk- dz- % f’kokth fo-@ijh{kk izekn@125
fnukad % 15 vkWDVkscj 2015
lgk¸;d dqylfpo
izfr]
1½ ek- izkpk;Z@lapkyd] loZ layXu egkfo|ky;s] f’kokth fo|kihB2½ vf/kfoHkkx izeq[k] loZ vf/kfoHkkx] f’kokth fo|kihB ;kauk &
d`i;k lnjps ifji=d vkiY;k
vkiY;k egkfo|ky;krhy ijh{ksps dke igk.kkjs
f’k{kd o f’k{kdsrj lsod] varxZr ofj”B i;Zos{kd] cfgLFk ofj”B i;Zos{kd]
loZ dfu”B i;Zos{kd ;kaP;k vko’; fun’kZukl vk.kkos- rlsp fo|kF;ZkaP;klkBh
lnj ifji=dkph >sjkWDl dk<wu uksVhl cksMZ oj izfl/n djkoh] gh fouarh-hizr % ekfgrhlkBh &
1½ leUo;d@lnL;] f’kokth fo|kihB ijh{kk Hkjkjh iFkd2½ midqylfpo] izh@vkWu@iks”V ,D>ke] f’kokth fo|kihB3½ loZ lacaf/kr loZ vkWu ijh{kk foHkkx] f’kokth fo|kihB4½ ijh{kd fu;qDrh foHkkx] f’kokth fo|kihB-
¼vkWu ,D>ke½
© Copyright 2026 Paperzz