‫ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﺋﯽ در ﺑﺎره ﭘﺎراداﯾﻢ و ﭘﺎراداﯾﻢ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻓﺮﯾﻤﻦ‬
‫واژهی ﭘﺎراداﯾﻢ))‪ paradigm‬اﺑﺘﺪا در ﻗﺮن ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﮕﻮ‪ ،‬ﻣﺪل و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽرﻓﺖ و ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻓﺮض ﻣﺜﺎل »در دﺳﺘﻮر زﺑﺎن‪،‬‬
‫اﻟﻔﺎظ ‪ amo ،amas ،amat‬ﯾﮏ "ﭘﺎرادﯾﮕﻢ" ﯾﺎ "ﻧﻤﻮﻧﻪ" اﺳﺖ از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ اﻟﮕﻮﯾﯽ را ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻋـﺪهی زﯾـﺎدی از‬
‫اﻓﻌﺎل دﯾﮕﺮ ﻻﺗﯿﻨﯽ ﻣﺜﻼ ‪ laudo ،laudas ،Laudat‬ﺑﻪﮐﺎر ﻣﯽرود‪ «.‬اﻣﺎ در دﻫﻪی ‪1960‬ﺗﺎﻣﺲ ﮐﻮﻫﻦ واژهی ﭘﺎراداﯾﻢ را ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﯾـﮏ‬
‫ﺗﻔﮑﺮ در ﻫﺮ اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﯽ ﺑﮑﺎر ﺑﺮد‪.‬‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ در ﻟﻐﺖ و اﺻﻄﻼح‬
‫"ﭘﺎراداﯾﻢ" از ﮐﻠﻤﻪ ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ "ﭘﺎرادﯾﮕﻤﺎ" ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و در اﺻﻞ واژهی اﻓﻼﻃﻮﻧﯽ اﺳﺖ و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﮑﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪی ﮐﻠﻤﻪی "ﻣُﺜُﻞ" ﺑﻌـﺪﻫﺎ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺘﺮﺟﻤﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﯾﮏ ﺟﻬﺎنﺑﯿﻨﯽ و ﻧﻈﺮﯾﻪی ﮐﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن راﺟﻊ ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮوﺋﯽ از ﻫﺴـﺘﯽ دارد و ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ آن‬
‫ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺤﺺ و ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺰﺋﯿﺎت درون آن ﻗﻠﻤﺮو ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﮐﻮﻫﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﭘﺎراداﯾﻢ را در ﮐﺘﺎب "ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﻘﻼبﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ")‪ (1962‬ﺑﮑﺎر‬
‫ﺑﺮد و آن را ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪﮐﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از »دﺳﺘﺎوردﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﻮﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪهای‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮای ﻣﺪﺗﯽ‬
‫ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪی ﮐﺎرورزان آن رﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺪﻟﯽ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ رﺷﺘﻪی ﻣﺰﺑﻮر ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﻄﻮرﮐﻠﯽ ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﻓﻮق‪ ،‬ﭘﺎراداﯾﻢ را ﭼﻬﺎرﭼﻮﺑﯽ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺴﺌﻠﻪ و ﻣﻌﻤﺎ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی داﻧﺸﻤﻨﺪ را در ﻫﻤﯿﻦ ﭼﻬﺎرﭼﻮب‪ ،‬ﺑـﺮای‬
‫ﻣﻔﻬﻮمﭘﺮدازی ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺧﺎص ﺳﺎﻣﺎن ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﭘﺎراداﯾﻢ‬
‫ﮐﻮﻫﻦ ﺑﺎ ﻃﺮح ﻣﻔﻬﻮم ﮐﻠﯿﺪی ﭘﺎراداﯾﻢ‪ ،‬روش واﺣﺪی را ﮐﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪﮔﺮاﯾﺎن ﺑﻪ آن اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﮐﺸﯿﺪ‪ .‬وی در اﯾـﻦﺑـﺎره اﻇﻬـﺎر‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭘﺎراداﯾﻢ روش ﺧﺎﺻﯽ دارد‪.‬‬
‫ﮐﻮﻫﻦ ﭘﺎراداﯾﻢ را در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﺮ اﻧﻘﻼب ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺪﯾﺪی ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽآﯾـﺪ ﮐـﻪ ﻣﺘﻔـﺎوت ﺑـﺎ‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ ﻗﺒﻠﯽ اﺳﺖ و اﯾﻨﮑﻪ ﻫﺮ ﭘﺎراداﯾﻢ ﭼﺎرﭼﻮب ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد و ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠـﻪای ﮐـﻪ ﮐـﻮﻫﻦ در ﺗﺸـﺮﯾﺢ اﯾـﻦ‬
‫ﭘﺎراﮔﺮاف ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﭼﺮﺧﺶ ﭘﺎراداﯾﻤﯽ را ﺗﺎﺑﻊ ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻋﺪهی ﻋﻘﻼﻧﯽ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ و ﺣﺘﯽ ﺗﺄﻣﻞ و ﺗﻔﺴﯿﺮ را ﻧﯿﺰ در آن دﺧﯿﻞ‬
‫ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ «.‬ﺑﻄﻮر ﺧﻼﺻﻪ روش ﻋﻘﻼﻧﯽ در ﭘﺎراداﯾﻢ ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻮﻫﻦ ﮐﻢ رﻧﮓ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫ﮐﻮﻫﻦ ﻣﺮاﺣﻠﯽ را ﮐﻪ ﻋﻠﻮم از آنﻫﺎ ﮔﺬر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در ‪ 4‬ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﯽداﻧﺪ‪:‬‬
‫ﯾﮑﯽ "ﻣﺮﺣﻠﻪی ﭘﯿﺶ از ﭘﺎراداﯾﻢ" اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﺘﺐﻫﺎی ﻧﻈﺮی از ﻫﯿﭻ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪی ﺟﺎﻣﻌﻪی ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫دوم "ﻣﺮﺣﻠﻪی ﭘﺎراداﯾﻤﯽ" اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻣﻮرد ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭼﻬﺎرﭼﻮب اﺻﻠﯽ ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ داﻧﺸﻤﻨﺪان اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺳﻮم "ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺤﺮان"‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻣﺴﻠﻂ ﻧﺰد ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﺟﺎﻣﻌﻪی ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬و ﭘﺎراداﯾﻢﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪی اﺑﺪاع‬
‫و اﺣﯿﺎ ﻣﯽﺷﻮد]و ﺗﻨﻮع ﭘﺎراداﯾﻤﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪[.‬‬
‫ﭼﻬﺎرم اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ و ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺴﻠﻂ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﻣﺪل ﺳﯿﺎﺳﯽ ﮐﻮﻫﻦ ﭘﺎراداﯾﻢ ﺑﻪ ﺟﺎی "ﺣﮑﻮﻣـﺖ" اﺳـﺖ و ﺑـﺎ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮ رژﯾﻢ ﺣﺎﮐﻢ ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺪﯾﺪ ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪ‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪی ﭘﺎراداﯾﻢ در ﭼﻨﺪ ﺑﻨﺪ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻣﯽﮔﺮدد‪:‬‬
‫‪ .1‬ﮐﻮﻫﻦ اﮔﺮ ﭼﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ را ﺑﺮای ﻋﻠﻮم ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪﮐﺎر ﺑﺮد اﻣﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﮐﺘﺎب "ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﻘﻼبﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ" ﺑﯽﺗﻮﺟـﻪ ﻧﺒـﻮده‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪.2‬‬
‫واژهی ﭘﺎراداﯾﻢ از ﮐﻠﻤﻪی ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ ﭘﺎرادﯾﮕﻤﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻧﻈﺮﯾﻪی ﮐﻮﻫﻦ را ﻣﯽﺗﻮان دو ﺟﻮر ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮد‪» :‬ﯾﮑﯽ زاوﯾﻪی ﻋﻠﻢ ﻋﺎدی)ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪی رﻓﺘﺎرﮔﺮاﯾﺎن( ﮐـﻪ ﺗـﺮوﻣﻦ و آﻟﻤﻮﻧـﺪ اﻧﻘـﻼب‬
‫ﻋﻠﻤﯽ را زﻣﯿﻨﻪﺳﺎز ﮔﺬار ﺑﻪ آن ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬دوم زاوﯾﻪی اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﯽ)ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪی ﺳﺎزهاﻧﮕﺎران و رادﯾﮑﺎلﻫﺎ(‪ .‬ﻣﺴﺄﻟﻪی اﺻﻠﯽ را ﻧﻪ ﻋﻠـﻢ ﻋـﺎدی‬
‫ﺑﻠﮑﻪ اﻧﻘﻼب ﻣﯽداﻧﺴﺘﻪ و اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﮑﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎﻧﯽ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪«.‬‬
‫‪.4‬‬
‫ﻣﺮاﺣﻞ ﭘﺎراداﯾﻤﯽ)ﭘﯿﺶ ﭘﺎراداﯾﻤﯽ‪ ،‬ﭘﺎراداﯾﻤﯽ‪ ،‬ﺑﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬اﻧﻘﻼب ﻋﻠﻤﯽ(‪.‬‬
‫‪ .5‬ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺎﻣﻊﺗﺮ از ﻣﺪل اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻓﺮض ﻣﺜﺎل ﻣﺪل ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی در ﻧﻈﺮﯾﻪی ﺑﺎزدارﻧﺪﮔﯽ زﯾﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪی ﭘﺎراداﯾﻢ واﻗﻊﮔﺮاﯾﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ )‪ (paradigm‬ﯾﮑﯽ از ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﺻﯿﻞ و ﺑﻨﯿﺎدی اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎی ﺗﺎﻣﺎس ﮐﻮون )‪ ،(Thomas Kuhn‬اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪ و ﻓﯿﻠﺴﻮف ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻋﻠﻢ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﭼﯿﺴﺘﯽ آن ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺪﺗﻬﺎ ﭘﯿﺶ درﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻧﯿﺰ اداﻣﻪ دارد‪.‬‬
‫در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﭘﺎراداﯾﻢ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ آن ﻧﻮﻋﯽ ﺳﺮﻣﺸﻖ ﯾﺎ اﻟﮕﻮی ﻣﺜﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﯽاﻟﻮاﻗﻊ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺤﺖاﻟﻔﻈﯽ آن ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻌﺎرﯾﻔﯽ از اﯾﻦ‬
‫دﺳﺖ ﭼﯿﺰ زﯾﺎدی درﺑﺎره ﭘﺎراداﯾﻢ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﻤﯽآﻣﻮزد‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان ﺳﺎده ﮐﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ اﺳﺎﺳﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎری از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ در زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه ﺧﻮد ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺳﺮوﮐﺎر دارﯾﻢ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬
‫ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای وﯾﺘﮕﻨﺸﺘﺎﯾﻦ )‪ (Wittgenstein‬ﻣﺘﺎﺧﺮ ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺎﻟﺐ ﻧﻈﺮ ﺑﻮدهاﺳﺖ‪ .‬او ﻣﺎ را ﺑﺮای ﺗﻌﺮﯾﻒ »ﺑﺎزی«‪ ،‬ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﯽ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ‬
‫آﺷﻨﺎ و ﻣﺎﻧﻮس‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ‪ ،‬و دﺳﺖ آﺧﺮ ﭘﺲ از ﻋﺠﺰ ﻣﺎ در ﺗﻌﺮﯾﻒ آن )و اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آن( ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮﯾﺪ ﮐﻪ اﺳﺎﺳﺎ اﯾﻦ واژه‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﺎ در ﻋﻤﻞ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﯽ را ﮐﻪ ﺑﺎزی ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از ﺳﺎﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ ادراک ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﻗﺎدر‬
‫ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ و در ﻗﺎﻟﺐ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ ﺟﺎﻣﻊ و ﻣﺎﻧﻊ ﺑﯿﺎن ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﺻﺮﯾﺢ ﻧﻘﺸﯽ ﻧﺎﭼﯿﺰ در ﻓﻬﻢ ﻣﺎ از ﻣﺤﯿﻂ‬
‫ﭘﯿﺮاﻣﻮﻧﻤﺎن دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﺑﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ آﮔﺎه ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ آن داﻧﺎﯾﯿﻢ‪.‬‬
‫ﺣﺎل ﮐﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﭘﺎراداﯾﻢ ﺑﺮای ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺻﺮﯾﺢ ﻣﯿﺴﺮ ﻧﯿﺴﺖ آﯾﺎ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺎ ﺑﻪ آن ﻧﻮﻋﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺿﻤﻨﯽ)‪ (tacit knowledge‬ﻧﯿﺴﺖ؟ ﺑﻪ‬
‫ﮔﻤﺎن ﻣﻦ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺎ ﺑﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ در ﺣﻮزه ﺣﮑﻤﺖ ﻋﻤﻠﯽ ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﻧﻮﻋﯽ ﻓﻬﻢ ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺿﻤﻨﯽ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺻﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻓﻬﻤﯽ اﺳﺖ ﻣﻘﺪم‬
‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﻮع ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬ﻧﺤﻮی داﻧﺎﯾﯽ اﻧﺘﻮﻟﻮژﯾﮏ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻧﻮع اﭘﯿﺴﺘﻤﻮﻟﻮژی آﯾﻨﺪه را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻨﺎ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ داﻧﺎﯾﯽ اﻧﺘﻮﻟﻮژﯾﮏ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ دو ﭘﺎراداﯾﻤﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﭘﯿﺴﺘﻤﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻓﺎﻗﺪ ﻗﺪر ﻣﺸﺘﺮﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ اﺑﮋه ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻗﺮار‬
‫ﮔﯿﺮد ﻧﺘﯿﺠﻪ و دﺳﺘﺎوردی ﺑﺲ ﻣﻬﻢ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد‪ :‬اﻋﺘﺒﺎر و ﺣﺠﯿﺖ ﭘﺎراداﯾﻢ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ دﺳﺘﺎورد آن اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ آن اﻓﺰاﯾﺶ‬
‫روزاﻓﺰون دﻗﺖ ﭘﺎراداﯾﻢ در ﺣﻮزه دﺳﺘﺎوردﻫﺎی آن اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎراداﯾﻢ دﭼﺎر ﺑﺤﺮانﻫﺎی ﻓﺮاﮔﯿﺮ ﻧﮕﺮدﯾﺪه اﺳﺖ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺎ‬
‫وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﻨﻮز در ﺣﻮزه ﻋﻠﻢ ﻋﺎدی ﻗﺮار دارﯾﻢ‪ ،‬درﺳﺖ ﺗﺎ ﭘﯿﺶ از ﻇﻬﻮر اﻧﻘﻼب‪.‬‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ ﺑﻨﯿﺎن ﺷﺒﮑﻪاﯾﯽ از رواﺑﻂ ﺗﺸﺎﺑﻬﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟﻬﺎن ﻣﺎ‪ ،‬ﺟﻬﺎن ﺗﻔﺎوتﻫﺎ و ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ درک ﺷﺒﺎﻫﺖ و ﺗﻔﺎوت ﺑﺪون ﺑﻨﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ دو را ﺑﺮ ﺧﻮد اﺳﺘﻮار ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬آن‬
‫ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎ و ﺗﻔﺎوتﻫﺎ را ﻣﻤﮑﻦ ﻣﯽﺳﺎزد و ﺑﺮای ﻣﺎ ﺷﺒﮑﻪاﯾﯽ از رواﺑﻂ ﺗﺸﺎﺑﻬﯽ را ﺗﺮﺳﯿﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺎراداﯾﻢ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ رواﺑﻂ ﻫﻢ در‬
‫ﻋﻤﻞ و ﻫﻢ در ﻧﻈﺮ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﯾﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖﻫﺎ را ادراک ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﻪ ﻟﺤﺎط ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ درﮔﯿﺮ ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬ﻣﻬﻢﺗﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ‬
‫آﻧﻬﺎ را در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ و ﺑﺪﯾﻊ ﺑﻪ ﮐﺎرﺑﻨﺪﯾﻢ‪ .‬ﺷﺒﮑﻪ رواﺑﻂ ﺗﺸﺎﺑﻬﯽ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎﯾﯽ ﺧﺮدﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ آن ﻗﺮار دارﻧﺪ و ورود‬
‫ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﭼﻨﺪان ﻫﻢ آﺳﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﺮای ورود ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺠﻮر ﻻزم را درﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﻮد وﺳﭙﺲ ﺑﺮای ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ در آن آﻣﻮزش ﻻزم را دﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ‬
‫ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ داﻧﺶ ﻧﻈﺮی ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﺮای ورود ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﺒﮑﻪﻫﺎ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭘﯿﺶ از ورود ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻤﻼ ﮐﺎرآﻣﻮزی ﮐﺮد‪ .‬در‬
‫اﯾﻨﺠﺎ اﻣﺮ آﻣﻮزش ﻧﻘﺸﯽ اﺳﺎﺳﯽ دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺪون آن ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺟﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﺑﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ وارد ﺷﺪهاﺳﺖ‪ .‬ﭘﯿﺶ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ او‬
‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿﺎﻣﻮزد ﮐﻪ رواﺑﻂ ﺗﺸﺎﺑﻬﯽ را ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﺑﯿﯿﻨﺪ ﮐﻪ اﻋﻀﺎی رﺳﻤﯽ آن ﺷﺒﮑﻪ ﭘﯿﺶ از او دﯾﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺰ ﺑﺎ آﻣﻮزش ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ‬
‫ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺪاوم ﺑﺨﺸﯽ ﺑﻪ ﺳﻨﺖ ﺧﺎﺻﯽ از دﯾﺪن و ﻧﻈﺎره ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﻧﺪﯾﺸﯿﺪن و دﯾﺪن در ﭼﺎرﭼﻮب ﺳﻨﺖ ﺑﺎ ﺻﺮف ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻈﺮورزاﻧﻪ ﻗﻮاﻋﺪ‬
‫ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ آن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬اﯾﻦ ﺳﻨﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﻗﻮاﻋﺪ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻗﻮاﻋﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﺳﻨﺖ ﻓﻬﻢ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﭘﺲ از‬
‫ورود ﺑﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﺷﺨﺺ ﻗﺎدر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ رواﺑﻂ ﺗﺸﺎﺑﻬﯽ را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ و ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺧﻮﺑﯽ آﻧﺎن درک ﮐﻨﺪ و آﻧﻬﺎ را در ﻣﻮﻗﻌﯿﺖﻫﺎی ﻣﺴﺌﻠﻪ‬
‫ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫در ‪ 17‬ﻣﺎه ﻣﻪ ‪ 1965‬اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺨﺎﺑﺮات ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ‪ ،‬اﯾﻦ روز ﺑﻪ ﻋﻨﻮان روز ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺨﺎﺑﺮات در ﺗﻘﻮﯾﻢﻫﺎی ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‬
‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ؛ ﺑﻌﺪﻫﺎ اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﺎﻣﻊﺗﺮی و ﺑﻪ ﻧﺎم »روز ﺟﻬﺎﻧﯽ ارﺗﺒﺎﻃﺎت« ﻫﻢ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﮑﻞ داد ﺗﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ در دﻫﻪ اﺧﯿﺮ و‬
‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬و ﺳﭙﺲ ﺳﺮﺑﺮآوردن ﺗﺮم »ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ«‪ ،‬اﯾﻦ روز ﻧﺎم ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ »روز ﺟﻬﺎﻧﯽ ارﺗﺒﺎﻃﺎت و ﺟﺎﻣﻌﻪ‬
‫اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ« را ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬درﺑﺎره ﺑﺨﺶ »ارﺗﺒﺎﻃﺎت« اﻟﺒﺘﻪ زﯾﺎد ﺳﺨﻦ راﻧﺪه ﺷﺪه‪ ،‬ﺿﻤﻦ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﺿﻮح دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ‬
‫ﺑﺨﺶ در ﺳﺎﯾﻪ ﺑﺨﺶ دوم ﯾﻌﻨﯽ »ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ« ﻧﻘﺶ دوم را ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫»ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﻃﻼﻋﺎت« اﺳﺎﺳﺎ واﺟﺪ ﭼﻪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎ و اﺑﻌﺎدی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر دﯾﮕﺮ ﻓﻨﺎوریﻫﺎ ﻧﻤﯽﻧﺸﯿﻨﺪ و ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﻬﻢﺗﺮی در زﻧﺪﮔﯽ ﻓﺮدی و‬
‫ﺟﻤﻌﯽ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﻃﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ؟‬
‫ﻫﻤﻪ ﻓﻨﺎوریﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ در ﻃﻮل ﺣﯿﺎت ﺧﻮد ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭘﺪﯾﺪ آورده‪ ،‬از ﯾﮏ ﮐﺸﻒ ﯾﺎ اﺧﺘﺮاع ﺳﺎده آﻏﺎز ﺷﺪه و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺻﻨﻌﺖ )ﻫﺮ‬
‫ﭼﻨﺪ ﻋﻈﯿﻢ( ﺧﺘﻢ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺎﻧﻮﺋﻞ ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺪ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ ﯾﮏ »ﭘﺎراداﯾﻢ ﻓﻨﯽ‪ -‬اﻗﺘﺼﺎدی« ﺟﺪﯾﺪ را‬
‫ﺷﮑﻞ داده اﺳﺖ‪ .‬او در ﮐﺘﺎب ﻣﺸﻬﻮرش »ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت« ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻓﺮﯾﻤﻦ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم ﺟﺪﯾﺪ را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ...» :‬ﺗﻐﯿﯿﺮ‬
‫ﭘﺎراداﯾﻢ در ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺬار از ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻋﻤﺪﺗﺎ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ دروﻧﺪادﻫﺎی ارزان اﻧﺮژی‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﻪ ﻃﻮر‬
‫ﻋﻤﺪه ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻪ دروﻧﺪادﻫﺎی ارزان اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﯿﮑﺮواﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ﻣﺨﺎﺑﺮات ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه‬
‫اﺳﺖ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ‪ «...‬ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ ﺳﭙﺲ ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺪﯾﺪ را اﺣﺼﺎء ﮐﻨﺪ ﮐﻪ از دﯾﺪﮔﺎه او‪ ،‬ﺷﺎﻟﻮده ﻣﺎدی ﺟﺎﻣﻌﻪ‬
‫اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از دﯾﺪ او‪ ،‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﭘﺎراداﯾﻢ ﺟﺪﯾﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »اﻃﻼﻋﺎت«‪ ،‬ﻣﺎده ﺧﺎم آن اﺳﺖ؛ دوم اﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮات اﯾﻦ‬
‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻓﺮاﮔﯿﺮﻧﺪ؛ ﺳﻮم اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﺷﺒﮑﻪﺳﺎزی ﻫﺮ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﯾﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ رواﺑﻄﯽ اﺷﺎره دارد ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ اﻃﻼﻋﺎت‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؛ وﯾﮋﮔﯽ ﭼﻬﺎرم از دﯾﺪ وی‪ ،‬اﺗﮑﺎ ﺑﻪ اﻧﻌﻄﺎفﭘﺬﯾﺮی اﺳﺖ؛ و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ ﭘﻨﺠﻤﯿﻦ ﺷﺎﺧﺺ را ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﺧﺎص‬
‫در درون ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻨﺴﺠﻢ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺳﻮای ﺗﺸﺮﯾﺢ اﯾﻦ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ و ﻧﯿﺰ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﮐﺎﻣﻞ دﯾﺪﮔﺎه ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ و اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺴﯿﺎری ﺻﺎﺣﺒﻨﻈﺮان دﯾﮕﺮ‪ ،‬آﻧﭽﻪ در‬
‫اﯾﻦ ﻣﺠﺎل ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ اﯾﻦ ﻧﮑﺎت ﻧﯿﺴﺖ)ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻫﻤﻪ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪان اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آن دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﻢ( ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬
‫ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮕﺮش ﭘﺎراداﯾﻤﯽ ﺑﻪ ﺟﺎی ﻧﮕﺎه ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺑﻪ ‪ ICT‬اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ دﯾﮕﺮ ﻧﺒﺎﯾﺪ و ﻧﻤﯽﺗﻮان اﯾﻦ ﻓﻨﺎوری را‬
‫ﻫﻢﻋﺮض ﺑﻘﯿﻪ ﻧﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻗﺪرت و ﯾﺎ ﺿﻌﻒ در ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮی از آن را ﭼﯿﺰی در ﺣﺪ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺻﻨﻌﺘﯽ در ﯾﮏ زﻣﯿﻨﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﺮﺷﻤﺮد و ﺑﻪ‬
‫ﺗﻮﺟﯿﻪ آن ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻮع ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ آن را در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دوره ﺟﺪﯾﺪی از ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮی داﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺧﻮاه ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮی‬
‫از آن و درک و ﻓﻬﻢ دوران ﺟﺪﯾﺪی ﮐﻪ از زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن و ﻣﻘﺘﻀﯿﺎت و ﺷﺮاﯾﻂ آن ﭘﯿﺶ روﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﻋﺪم درک دوران ﺟﺪﯾﺪ و ﻣﻘﺎوﻣﺖ در‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻫﻤﯿﺸﮕﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻓﺮدی و ﺟﻤﻌﯽ ﺑﺸﺮ‪ .‬ﺑﺎ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﮐﺮدن اﯾﻦ ﺑﻌﺪ از ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان اﻣﯿﺪوار ﺑﻮد‬
‫ﺻﺎﺣﺒﻨﻈﺮان و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ در ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ آن ﺑﯿﺸﺘﺮ واﻗﻒ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت‬
‫در ﮐﺸﻮر ﺟﺪیﺗﺮ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭼﯿﺰی ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﻏﺎﯾﺐ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن و اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬
‫»ﮐﻮدﮐﺎن«‪ ،‬اﻣﺴﺎل در ﻣﺤﻮر ﻋﺮﺻﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ واﻗﻊ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و دﺑﯿﺮ ﮐﻞ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ‪» ،‬ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﮐﻮدﮐﺎن در ﻓﻀﺎی ﺳﺎﯾﺒﺮ« را ﺑﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﺷﻌﺎر اﯾﻦ ﻧﻬﺎد در »روز ﺟﻬﺎﻧﯽ ارﺗﺒﺎﻃﺎت و ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ« اﻋﻼم ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺴﺘﺮش ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﻃﻼﻋﺎت و رﺳﻮخ آن ﺑﻪ ﻫﻤﻪ‬
‫اﺟﺰای زﻧﺪﮔﯽ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﻻﺟﺮم ﺗﺒﻌﺎت ﻓﺮاواﻧﯽ داﺷﺘﻪ و دارد ﮐﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺳﻬﻞ و ﺳﺮﯾﻊ و ارزان ﻫﻤﮕﺎن ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ‬
‫واﻗﻌﯿﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﺑﻌﺎد اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و در ﻧﮕﺎه ﺑﻪ اﻗﺸﺎر ﺧﺎص ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﺑﺎﻟﻘﻮه را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺎﻻﯾﺶ)ﻓﯿﻠﺘﺮﯾﻨﮓ( اﻃﻼﻋﺎت در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺎزه ﯾﺎ ﮐﻢاﻫﻤﯿﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ و از اﺑﺘﺪای ورود اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ ﺑﻪ اﯾﺮان‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺪازه ﮐﺎﻓﯽ و‬
‫واﻓﯽ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮم در ﻫﻤﯿﻦ ﻧﻘﻄﻪ و ﺑﺎ ﻋﻄﻒ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﻌﺎر‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان دﻣﯽ درﻧﮓ ﮐﺮد و ﺑﺎ دﻗﺖ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮی اﯾﻦ ﻣﻬﻢ را‬
‫دﻧﺒﺎل ﮐﺮد‪ .‬آﻧﭽﻪ اﮐﻨﻮن ﻣﺎ در ﻣﻘﻮﻟﻪ ﻓﯿﻠﺘﺮﯾﻨﮓ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ و ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﻻﯾﻪﺑﻨﺪی و ﺣﻖ اﻧﺘﺨﺎب و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﺎﻣﻼ ﺳﯿﺎه و‬
‫ﺳﻔﯿﺪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺼﺪاق ﺑﺎرز ﻧﻘﺾ ﻏﺮض اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ ﻏﻠﻈﺖ و ﺷﺪت در ﻣﻤﻨﻮﻋﯿﺖ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﯿﺎﻫﻪای از ﺳﺎﯾﺖﻫﺎی‬
‫اﯾﻨﺘﺮﻧﺘﯽ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﻧﮕﺮش ﻣﺪوﻧﯽ در ﻣﺼﻮن ﻧﮕﻬﺪاﺷﺘﻦ ﮐﻮدﮐﺎن و ﻻﯾﻪﻫﺎی آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮ اﺟﺘﻤﺎع ﻧﺪارﯾﻢ‪.‬‬
‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﮔﺮ ﻫﺪف ﻣﺪﯾﺮان و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮان اﯾﻦ ﻋﺮﺻﻪ‪ ،‬ﻣﺼﻮن ﻣﺎﻧﺪن از ﺗﺒﻌﺎت ﺳﻮء ﻓﻀﺎی ﺳﺎﯾﺒﺮ ﺑﺮای ﮐﺎرﺑﺮان از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن‬
‫و اﺳﺖ‪ ،‬راه درﺳﺘﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻓﻘﻂ اﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮان‪ ،‬ﮔﺰارﺷﯽ اراﺋﻪ ﮐﻨﻨﺪ از اﺑﺰارﻫﺎ و راهﺣﻞﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر ﺧﺎص ﺑﻪ اﯾﻦ‬
‫ﻣﻨﻈﻮر و ﺑﺮای ﮐﻮدﮐﺎن ﻃﺮاﺣﯽ و ﺗﻬﯿﻪ و اﺟﺮا ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬واﻻ ﺑﺴﺘﻦ ﺳﺎﯾﺖﻫﺎ از ﺳﺮ ﭼﺸﻤﻪ و ﺑﺮای ﻫﻤﻪ و ﺑﺎ ﻓﺸﺎر ﯾﮏ دﮐﻤﻪ ﮐﻪ ﻫﻨﺮی ﻧﯿﺴﺖ و‬
‫اﺳﺎﺳﺎ اﻧﺘﺨﺎب ﺳﺎدهﺗﺮﯾﻦ و دمدﺳﺘﯽﺗﺮﯾﻦ راه ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯽرود‪ .‬اﻣﺎ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎی اﯾﺠﺎد ﻣﺤﺪودﯾﺖﻫﺎی ﮔﺴﺘﺮده و ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ)ﺣﺘﺎ‬
‫ﻣﺜﻼ ﺑﺮای داﻧﺸﮕﺎﻫﯿﺎن و ﻋﻠﻤﺎء و داﻧﺸﻤﻨﺪان و‪ ،(...‬از ﺳﻮﯾﯽ ﺑﺎ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﮐﺮاﻣﺖ و ﺷﺨﺼﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮان‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻬﻞﮔﯿﺮی در ﻓﯿﻠﺘﺮﯾﻨﮓ‬
‫ﻋﻤﻮﻣﯽ روی آورده ﺷﻮد‪ ،‬و از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ آﺛﺎر ﺳﻮء اﯾﻦ ﻓﻀﺎ ﺑﺮای ﮐﻮدﮐﺎن‪ ،‬اﺑﺰارﻫﺎ و آﻣﻮزشﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای واﻟﺪﯾﻦ و ﻣﺪﯾﺮان‬
‫ﻓﺮاﻫﻢ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺘﺮﯾﻨﮓ ﻋﻤﻼ ﺑﻪ ﯾﮏ وﻇﯿﻔﻪ اﺧﺘﯿﺎری و اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺘﻌﻬﺪاﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ روش‬
‫ﺑﯽﻗﺎﻋﺪه ﮐﻨﻮﻧﯽ‪ ،‬دﺳﺖﮐﻢ ﺑﺮای ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺎ اﺛﺮﺑﺨﺶﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬