مركز بيان للهندسة المالية اإلسالمية ملتقى الخرطوم للصناعة المالية النسخةالسادسة بحث بعنوان : إلاقتصادي واملالي لعقد السلم في السودان خالل الفترة 0200 – 0222م د .هند يوسف سليمان أبو قرون أستاذ مساعد بجامعة امدرمان إلاسالمية كلية الاقتصاد والعلوم السياسية 1 المقدمــة : تتنا ا الدراس رةا اابدرا نا ا درالقتصا ا سلدارا ا ا الدام ااسدرااا ا د االدراا اااسر د.دكص ااوابدارسر د إاال وبدو ك دراتخسر ه دات بوبدح تدرات اولدرا خت فبد.د أواًلً:مشكلةًالدراسةًًً: دو ك دصو غته د لداؤرلد,د هادرا ن درالقتص سيدارا الدام سدراا د لدراااسر د؟د ثانيًاً:أهميةًالدراسةًً: تتكااا د ا دةه واابدب واابدب ا ب رة درا كتب ا تدب ا ابحاقد االدرا ا لدرالقتص ا سلدارا ا الدام ااسد راا ا ا د.د ة ا ا درةه وا اابدرام وا اابد ا ا ا بس دصا اان ىدرا ا اةرةدارا خ رالاال وبدب بلدهذهدرابحاقدد ا ااو د ا االد ا ا لدراصا ااو د ثالثًاً:أهدافًالدراسةًًً: /1مة بدساةراا د لدراتن وبدرالقتص سوبد لدراااسر دخاللدرافتة د0222د–د. 0210د تاضوحدساةراا د لدت اولدرا د /0د ب تدرالنت وبدخاللدرافتة د0222د–د. 0210د /3د مة بدرةب ةدرالقتص سوبدام سدراا د لدراااسر دخاللدرافتة د0222د–د. 0210د /4د راا ا داساةهد االدرسرة درااااواابد االدرانر ا درا صااة لدراااااسرنلدخاااللدرافتااة د0222د–د . 0210د رابعاًً:فروضًالدراسةًً: /1دوؤبةدراا درو بوددب لدراتن وبدرالقتص سوبد لدراااسر دخاللد تة دراسةرابد.دد /0دواا ا ه درااا ا دكص ااوابد ا ا دراص ااو درات او االدراش ااةبوبد االدت او االدرا ب اااسر د.د سةرتدراااسرنوبد.دد /3دوا ه درات اولدبصوابدراا د لدزو س دب ئسدراص د 2 با ا تدرالنت و اابد /4دواه دراا درو بودد لدرسرة درااواابد لدرانر درا صة لدراااسرنلدخاللد تة دراسةراب.دد خامساًً:منهجًالدراسةًً: ددومت ا اسدرا اانه درام االدرا تبا ا دب االدرةاا ا ا دراتح و االدارالحصا ا ئلد االد ا ا داب ااة د رابو ن ا ا تدرا تم ا اابدب شا ااك بدراس رةاا اابدقوا ااسدرابحا ااقداذاا ااردب ا ا اة اىدراا االدرابو ن ا ا تدارانش ا ا رةتد رالحص ئوبدارات ةوةدرا خت فبدراتلدو ك درالاتف س د نه ددك ص سةدةااوبداب ناوبد.دد سادس اًً:حدودًالدراسةً: دحساسدراسةرابدرا ك نوبد:د هاةوبدراااسر دراسو رة وبد. حساسدراسةرابدراز نوبد0222 :د 0210-د. سابعاً:هيكلًالدراسةً:ددد وتكا ااا د ا ا درال ا ا ةدرا ف ا ا هو لداةةبما اابد ح ا ا اةدرا حا اااةدرةالددبمن ا اار دراا ا ا داراتن وا اابد رالقتصا ا سوبد االدراا اااسر دخ اااللدرافت ااة د 0210-0222د,درا ح اااةدرابا ا نلدوتنا ا الدرااا ا د ات او االدرا با ا تدرالنت و اابد االدراا اااسر دخ اااللدررافت ااة د 0210-0222د,دة ا ا را حاةد راب اقددبمنار دراا دارسرة درااواابد الدرااااسر دخااللدرافتاة د 0210-0222د,دارا حااةد راةرب ددوتن الدرةب ةدرالقتص سوبدا ا د لدراااسر دخاللدرافتة د 0210-0222دد.دد ددةه درانت ئ دراتلدتاص تدراوه دراسةراب,دة دهن ردةبةد ا دا ت اولدبصوابدراا دب لد ق ا ىدراصا ا سةرتدراا اااسرنوبد.دوار االدرابن ااردراز رةب االدراا اااسرنلدتمبااةد االدا ااسرسدرات او االد را صة لداصوابدرااا د,دالواابةدةكباةدت اوالدبصاو درااا دب الدزوا س درا اا حبدرا زابابد ارا الدرام بد.داةه دراتاصاو تدراتااا د الدرااتخسر دصاوابدرااا داتناوا دباسرئلدرات اوالد را صة لدا ح ةببدنر دراشولد,دزو س دت اسو درا صا ةادرالااال وبدا ت اوالدبصاوابدرااا د ةصح درةب لدراصاوة د درا زرةبو دارات ةداتخفوادحس دراف ة.دد الطارًالمفاهيمىًً أولاً:الصيغًالسالميةً 3 ًً را ا لدبصا دراحوا اداقاار درا ما التدرالقتصا سوباداا ااسدإهاات دباالدر اااال د ا دحوااقد دخ ااد ا دة ها اداا ااسدحاة درهددباازدا االدد را ح رابدب واالداتن وتالداتح وااادرا نا دراتا ل ركتنا ا زدرا ا ا لداحبا االدب ا ا درات ااسرال.دراا و اابد ا ا دراا ااتب ةدرة ا اارلدها ا دزوا ا س در نت ا ا د االاااتزرس د ا دةةزرادرهاداتن وتاالدا ا دراااتخ فلدرهدب واالد ا د ا لاداوموناالدب االدر شااب ىد را سيدار شب ىدراةاح اداومتبةدراتب ةدرة ارلدااو بد درااا ئلدرا شةاببداتح واد ىدرهداغ وتلد دخ ادر نا .د د شة خصائصًالصيغًالسالمية:د .1رالات رز دب ا و در و نوبدارةخالقوبداراا اكوبدراحانب.دد .0رالات رز دب ا شةابوبدر اال وبددرا اربسدراشةبوبدا م التدرا اوب. .3تأ و دراح تد درا ات بلداالاو د دح التدراف ةداراح ب. .4تأ و دح تدراذةوبدبمسدرا اتدة لدراتارصل. .5راا دب ا ائااوبدرال ت بوبدارابوئوبدت هدرا ت . .6ةسر دراح اادرا شةاببد درا لدرا اتب ةدا نه درازك داراصسق ت. دددأسسًاستخدامًالصيغًاإلسالمية1:د ددددد/1د رااملدنحادراةبحدراحاللدرا و دات ن دراكا دراح رة دراخبوق.د /0دت ن ا ا ا درا م ا ا ا التدراتا ا االد وه ا ا ا د شا ا اابه تد ا ا ا احاللدبا ا ااو داراح ا ا ا رة دبا ا ااو دابونه ا ا ا د ة اة شااتبه تدالدوم ه ا دكبوااةد ا ا دران ا هد ا درت االدراش اابه تد ااسدراااتبةي داسون االد ابةضل.د 1 1حا حاو دشح تلدادراضارب دراشةبوبداالاتب ةدرالاال لد,دا ا بدبحاقد لدرافكةدرالقتص سلد,دت ةوخدرال الىد 2004/7/13م 4 /3دت ن د التدرالاتب ةدذرتدرا خ ةدرام اوابداراتا دالدو كا دتح ها د ا ح رابد ب لدرا لدادتن وتلد د صسدراشةومبدر اال وب. /4درالات رز دبف لدرةاااو تدر اال وبد دإختو ةدرا شةاىدرالاتب ةي. الضوابطًالشرعيةًلستخدامًالصيغًاإلسالميةً1:د وحك دراتب ةدرة ارلد لدر اال د اببد دراضارب دراشاةبوبداراتا دو ا درالاتا رز د به اداهذهدرا اربسد اتنب بد د ص سةدراشةومبدر اال وب.د ومنًأهمًهذهًالضوابطًماًيليًً: ()1درا شااةابوب:داو صااسدبااذاردة دوكااا د ا لدرالاااتب ةد شااةاب دالدوتم ا ة د ا دن ا د صةوحد لدرا ةآ دراكةو دةادرااانبدرانباوابدةادر تها سد ها درا اا و دراب ا تدراصا سة د ب د دراف لادك دت ن درالاتب ةرتدرات دتحة ه دراشةومبدر اال وبد.دد ()2درا وبا ا ت:داو ص ااسدب ااذاردب ااأ دتا االدرة ا اارلدنح ااادرا ش ااةاب تدراتا ا دتن اات دةادتتم اااد ب ا وب تداتا بسد دتح واد صسدراشةومبدر اال وبدادق لدتم الد:دَو دةَُّوهَ دراَّ ياذو َ د آ لناردة ي َخ َةْ َن دداَ لك د ِّ َ درة َْة يد (راب ة )262:اداو االد َنف لارد ي د َوَِّب يتد َ د َك َاْبتلْد َا ي َّ دة ْ َ راةاالدص لدرهدب ولداا د د (ةارهد ا ).دد لدراصسق ت:د"دإ درهد وا دالدو بالدإالد وبا د"د ()3ددرةاااوا تدر اااال وب:دو ااز دبنااسدتةتوا درا شااةاب تدرالاااتب ةوبدبمااسدر اة دوكا د ا ز دراشااةبوبد از دباا درةاااوا تدر ااال وبداهالدراضاةاةو تد اه درا وب تادهاادرالاتدر اح و تد اتحاون ت.د د()4ددرا ح راابدب االدرة اارل:دو ااا درالاااتب ةدر اااال دب االدرات و ا دارا خ ا ة اداو ا دة د وكا دهن ردتارزنا دباو دنااببدرا خا ةدارةغا رة و درالااتب ةوبدرةخاةلدا نها دراةبحواباد االد دراسخالد لد خ ة دتؤسلدإاالدهاالردرا ا ل.دا ا دن حوابدةخاةلدو ا درتخا ذدراتاسربوةد را خت فاابدا ح راابدب االدرا ا لد ا درااااةقبدارالبت ازرزداةك االدب اب االادق ا لدتم ا ال:دَو ا دةَُّوهَ ا د 1حا حاو دشح تلدادراضارب دراشةبوبداالاتب ةدرالاال لدادرا ة دراا باد 5 ي َّ ي اة ِّ د ِّ ان لكْدد(دراناا :د دبا دتَ َر راَّ يذو َ دآ َ لنارد َ دبْوَن لك دبي ْاَب يلدإيالدةَ دتَ لكا َ دت َ ا َة َ الدتَْأ لكلاردةَ ْ َارَا لك َ .)22دد ()5دتن و اابدرا ا ا ل:داو ص ااسدب ااذاردإختوا ا ةدرا ش ااةاب تدرالا ااتب ةوبدراتا ا دتح ااادب ئ ااسردرقتصا ا سو د زوا دب نا درامارئاسدرال ت بواباداباس دإكتنا زدرا ا لداحباالدبا داروفتالدراتا دخ ها درهد ااالادا االدهااذردراصااسسدونه ن ا درهدب ا درالكتن ا زداوحبن ا دب االدراااتب ةدرا ا لادق ا لدتم ا الد:د ض َدب اَد ي ي َّ ي َّ ي ان ده ا د ي دابي ي ولدراَّ يدلد ََبشدايْةله دبي َم َذر ِّ دةيَاداوِّد( ...دراتاببد َ اراذو َ َ َ ال لونف ل َ َ دو ْكن لزا َ دراذ َه َد َارْاف َّ َ :د34د)اداوحا ااذةن دةاا ااالدرهدص ا ا لدرهدب وا االداا ا ا د ا ا د خ ا ا ةدحا اابهدرا ا ا لد و ا ااال:د "راتب ةاردة اراك دحتلدالدتأك ه دراصسقب"د(دةارهدةح س)ددً1 ()6دراتنا اااىدات وا االدرا خ ا ا ة:د او صا ااسدبا ااذاردتا وا االدرة ا اارلدرا ت حا اابداالاا ااتب ةرتدإاا االدبا ااس د شاةاب تد ا درةخاذد االدرالبتبا ةدراتنااىدراز نا داراتناااىدرا ا رة ا داتنااىدصاو درالاااتب ةد ت در اال .دد ات ولدرا خ ةاداتح وادراتن وبدراش بدا د()2ددرات ا اارز داتح وا ااادرالاا اات ةرة:داو صا ااسدبا االدرات ا اارز دبنا ااسدتا وا االدرالاا ااتب ةرتدبا ااو درام ئا ااسد رال ت ا ب دارام ئااسدرالقتصا ا سيادابااو درالا ااتب ةرتدقصااوة درة االدارا تاا ا بدارا او ااباد ابااو د ص ا احدرة و ا لدراح ضااة دارة و ا لدرا ب ااباداكااذاردرات اارز دبااو دصااو درالا ااتب ةد ا التال,دهااذردراضا ب دواا ه د االدتح واادهااسادرا ح رابدب االدرا ا لداتن وتالداو االد ا د رات ب تد لدرامارئسداوخف د درا خ ة.دد ()8دةبا ا دراكا ا ا دب ا ها ااسداب ا خ ا ا ة :دو ا ااا درالا ااتب ةدر اا ااال دب ا االدةا ا ا هدرا ش ا ا ةكبد اراتف بلدباو درام الدرا هاسدرابشاةلداباو دةةهدرا ا لادااكالدنصاو د ا دراكاا دب اسرةد را ه ااسدرا ب ااذالاداراا و اابد ا ا ده ااذرده ااادراتحفو اازدب االدرام االدارام ا ا دات اااوةدرةسر د اتحاونلد,داهن ردبالقبداببوبد ب شة دبو د سرةدراكا دا دوتمة دالدرالاتب ةد ا د خ ةاد ك دزرستدرا خ ةدك د 1 دةصح درا شةاب تدةبحوبدب اوب.دد ص احدص احلد,د را نه دراتن الدرابسولد لدرالقتص سدرالاال ل,د ,1دسرةدراف ةدا نشةداراتازو د,درا هةد,د, 2006د .218د 6 د,141د ()2دتازو دبارئسدرالاتب ةرتدب لدةا هدرال ْان دب ال ْاة د:دحوقدوت دتازو دبارئسدرالااتب ةرتدباو د ة ةرادرام وبدرالاتب ةوبدب لدةا هدب سةد دوان دص ح درام لد دةةب حدا زرو داد ا د و دة دوتح لد دخا ئةد لدح التدراكا سداراماةد.دد د()10درا م ا وبداراتابوا:داو صسدبذاردة دوم دكلد ةاد دة ةرادرام وبدرالاتب ةوبد سرةد دوا ه دبلد د لداب الدا اسرةد ا دوأخاذهد ا دب ئاسدةادكاا ادقا لدتما الد:دَوا د اهل َاْاَو ْكتلا َّ لْ...دد دبْو َان لكْدد َك يتا ددبي ْا َم ْاس يد ةَُّوهَ دراَّ يذو َ دآ َ لناردإي َذردتَ َس َرونتل دبي َاسْو ِّ دإيَاالدةَ َ ِّالد ُّ َاا لد َا ْكتللب د (دراب ة د:د282د) 1.د ثانيًاًً:مفهومًالسلمًً-: السلمًفىًاللغة: د لداا درامة د س دا دو لدةا دإذردةا ا,داهادة دتم الدذهبا د ا ضابد الداا مبد م ا ابدإاالدة ااسد م اا دد,د كأناردقااسدةاا تدرااب دإااالدصا ح درااا مب,د اا تلدإاولد.دد السلمًفىًالصطالحًً:دراا دبو دشل درالدة لد ماو د,د ا دقاب درااب د ااةردبناسدرام اسدد اوا لدبو دراا ادةوضد,داا لدبوا درااا دةادرااا اداا درابا ئ دواات درا و ابدن اسر,داواا لد رابض ببد لدرا ات بلدبمسد س د دراز ً. دليلًجوازًالسللمًً-:ساوالد اارزهد الدراكتا دارااانبدارال ا ىد,د الدراكتا دقااالدتما ال(:د وأوه دراذو د ر ناردرذردتسرونت دبسو دإالدة لد ا لد كتباه)...داراسو دب دوش لدسو دراا د ,دق لدربا دببا ه:درشاهسدة درااا ادرا ضا ا دإاالدة الد,دقاسدةح الدرهد الدكت بالداةذ د والد اةنزلد ولدة الدآوبد لدكت بلد,دب دتالدهذهدرآلوبدةارهدرا بةرنلداراح ك دارابوه ل(.)2دة د لد راااانبدةالدرب ا دبب ا ه:دة دراةاااالدص ا لدرهدب واالداا ا دقااس درا سوناابدداه ا دوا ا فا د االد راب ةدراانبداراانتو دارابالقد لد:د(د دةا اد لدشئد,د اوا اد لدكلدكولد م ا د,د ااز د م اا د,درااالدر االد م ااا د). د()3 ة ا درال ا ىد ااسدة ا دب ا درا اا و دب االد اارزهد ا دغوااةدخااالادق ا الب درا نااذةدة ا دكاالد ا دتحفااردبناالد ا دةهاالدرام ا ,دب االدة دراا ا د 1حسن ,حسين شحاته ،الضوابط الشرعية لالستثمار االسالمى ,مرجع سبق ذكرة . 2 محمد على الصابونى ,الفقه الشرعى الميسر فى ضؤ الكتاب والسنة ( ,د.ط ) ,المكتبة العصرية للطباعة والنشر ,بيروت 0223 ,م ,ص .171 3وهبه الزحيلى ,المعامالت المالية المعاصرة ,ط , 1دار الفكر ,دمشق 2002 ,م ,ص . 296 7 ئز,دة دب ان هدح ابدإاوال,دة دةةبا دراازةاىداراب ا ة,دارات ا ةرت,دوحتا ا دإاالدرانف ابد ب لدرازةاىدانحاه دحتلدتنض ,د ازداه دراا دس م دا ح بد()1د حكمةًمشروعيتهد:ددتح واد ص حبدرام قسو دراب ئ دارا ا دإاول,دارا شتةلداهادرا ا دةاد را ااال.دة ا ا درابا ا ئ د وا ااتفوسد ا ا درا ااب درا م االداتا و اابدح ت االدرا اوا ال.داة ا ا درا ش ااتةلد وحصلدب لدراا م بدرا شات رة دراتالدوةواسدرا تا ة دبها د الدرااقاتدرااذيدون اابلداوااتفوسد ا د ةخ دراامةد,دة دبو دراا دةةخ أنواعًالسلمًًً: دب س دةادغ اب د دش رة دراح ضة.د /1دراا درةص ل:دهادراذلدوبة لدرا ة دربتسر دباو د نات داتا ةدسا داا ب بدتم الد الد بم درةشو دةادرا ارسدرا اصا بد لدراذ بد.ددد /2دراا درا ارزل:دهادإب رة درا شتةلدب سدا دآخة,دوكاا د والدهاادرابا ئ دابضا ببدرشاتةره د ب اا درةالد,داب ارصف تدذرته ,دسا دةلدةب دبو درام سو ,د وصوةدرا شتةلدب اا درةالد هادراب ئ درا ا دإاولد لدراا دراب نلدةادرا ارزلدرا سوس.دد خصائصًبيعًالسلمًً: وت ا دب اسدرااا دراا ا دبشاةا درابوا دراما سلدبالضا ب,د حالدب اسدرااا د داب ا درااا ددادد اس دراتا ا و داد ك ا دراتا ا و د,دك ا دالو واازدراف ه ا دخو ا ةدراشااة د االدبو ا دراا ا دال دذااارد وؤخةح ااادرابا ا ئ د االد كو اابدب ا ا درااا ا ,دالوح ااادا با ا ئ دة دواو ااةد ا ا د نا ا دارح ااسدش ااةا د ب سراا ,دك دة دهن ارد رز دا ب ئ د لدح ابدبس دحا دراتنفوذد2د دد د د عقدًالسلمًفىًالقانونًالسودانىً:د دددد دذكةدبو دراا د الدرا ا نا درا ما التدرا سنوابدرااااسرنلدرااذلدصاسةدبا د1248دد ات سردةصاالداةحك لد دراشةومبدرالاال وبد.داقسد 1 2 دتمةوادراا د لدرا س د محمد على الصابونى ,الفقه الشرعى الميسر فى ضؤ الكتاب والسنة ,المرجع السابق ,ص . 179 ح سدةوا د,د رانر درا الد لدرالاال د,درك سو و درنتةن شوان لد,دس .د,دبوةاتد,د, 2002د د402د.دد 8 (د)212د ا درا ا نا دب ا دشااةا لد االدرا ا س د(218د).داتحااسقدرا ا نا دكااذاردب ا دح ا التد تمااذةدتا ا و درا بو ا دبنااسدح ااالدرة االداكوفواابد م ا ته ا د االدرا ا س د()212د,داح ااابد اااتد رابا ئ د(درااا دإاواال)دقباالدح ااالدة االدرا بوا (را ا س د220د)داتنا الدرا ا نا در حا ادراااذلد ةب ا دوص ا ح دب اااسدرااا ا د االدرا ا س د()221دتحااتد اا ا لد(دش ا رة درا حصااالد ا اات بالد بااامةدةادشااةا د حفاابد)داةصاابحتدهااذهدرا ا س د ا درا ا نا دتم ا ا د اااأابد ا دوا ا لد االد راف لدب ااب د1.د الفرقًبينًعقدًبيعًالسلمًفىًالتمويلًالزراعىًفىًالسودانًوبينًنظامًالشيلً: .1االدنر ا دراشااولدوكااا درات ا ةد االداض ا دتف اضاالدة ضاالد ا درا ازرةىد,د و ااس درات ا ةد ةااام ةد ح صااولد تسنواابدا ازرةبو د,دة ا د االدراا ا دت ااا درابناااردبمااة دةااام ةدت رةباالد وه د ص حبدرا زرةىد.دد .2لدنر دراشولدقسدالوا ةدرات ةدرات اولدراك ادا زرةىد,دك دقسدالوم والدرات اوالدن اسرد بلدبون دبا د,دةادب ةو بدرالت ةرةدإ دكا دراتا ةدو ارد ت ا رةدب ا ةوابد,دة ا د ال نرا د رااا د ااا درابناااردت ااا دبت ااسو دب ا درا حصااالدن ااسرداب ااسرةدوكفاالدح اابدرا ازرةىدتصاالد رالد%80د.د .3لدنر دراشولدإذردب زدرا زرةىدب داسرسدرات رز تلد,د لدراا ا دة درات ةدوموسد ساابد سوانلدب ولدباب دة سحداشةا د ئة دتت بلد الدزوا س دراك وابدرا فتاة درااتةسرسه د.دة ا د االدح ااابدراا ا درابنااردو تااز دب ا ال الىدب االدارق ا درام و ا تدرازةربواابدانت ئ ه ا ,دا ا دب ا د 2 و سةدرارةاادراتلدرح تدب نت وبدرا زرةىد. المحورًاألولً دالسلمًوالتنميةًالقتصاديةًفيًالسودانًخاللًالفترةً0200ً-0222مًً 1بب دب بكةدةح سد,دت ةببدرابناردرالاال وبد لدرات اولدرازةربلدبصوابدراا د,د ,1رابنردرالاال لدا تن وبدرا مهسدرالاال لد ا بحاقداراتسةو د,را كبدرامةبوبدرااماسوب,د1998م ، د.23 2حا دوااادسراس,د را صةادر اال لداالاتب ةدرازةربلدن اذ د تةحد,د د,1دسرةرانشةدا .ددددد 9 م ت,د صة,د د221د-د222د راتن وبدرالقتص سوبده درام وبدرات دتاتخس دراساابدب ا به د ارةسه درا ت حابداتح وااد ماسلد اةو دا تاا دوؤسيدإا د زو س د دسخ ها درا اا دا ا دنصاو درافاةسد ا درااا داراخاس تداد اتت دراتن وابدرات ا دتاسةو و دب ا درا ماقا تدرالقتصا سوبداتاا وةدةؤاهدرة اارلداراخباة د رافنوبداراتكنااا و 1د راتن واابدتح ااادحا ا دراااتخسر درا اارةسدرالقتص ا سوبدرا بومواابدارابش اةوبدارااات الاه درالاااتااللد رة بلدرااذيدوح اادراة ا هدرالقتصا سيد.دك ا در دراتن وابدتح اادرامسراابد ا دتازوا دب ا ةدذاارد راةخا دب ا دك اابدإ اةرسدرا ت ا داكاالدرقا او دراساااابدب ا دوضا دتح وااادراة هاابدرال ت ا ب د را نشاسد.د وتح ادراهسادرانها ئ دا تن وابد ا دخااللدرشاب ىدراح ا تدرةا ااوبداك ابدة اةرسد را ت ا داتح وااادرات ا نهدبااو د ب تاالدات اوابدرامالقا تدر ناا نوبدا ضا دب ا درحت ا التد راتن زىدرادراصةرىدبو د كان تدرا ت داتأكوسددراتم ا د و دبونه دباو درا ها تدراةاا وبد2د .إ درا ص ا ةادر اااال وبده ا درحااسدرا ؤاا ا تدرات ا دو كنه ا دتااا وةدرال اارلدام واابدراتن واابد ك در درا ص ةادر اال وبد ز د درانر درالقتص سيدر ااال درااذيدوهاسادراا درق ابد ص ا ا حبدرا ص حبدرا با اابدرا ا ا ا بداا اامو دا ا ا درا ص ا ا حبداسة درا فاا ااس د.دا ا ا داا ااموه دات ا ااسو د ببدب درا ص حبدرافةسوبدتم الد ا د ا التد ختا ة داتح اادب ئاسدرقتصا سيد ار ت ا ب د.دك ا درنه ا دبااسوالدإاااال و داك اابدرا م ا التدراةباواابدرا صااة وبداة ا دراحااة دب ا د را ا ا و درا تم ا و د مه ا داتوا اوةدراتب ا سلدارا م ا التداتمزواازدكف ا دةةهدرا ا لدازو ا س د ر نت داس دب بدراتن وبدرالقتص سوبدارال ت بوبداذااردبتن وابدراااب در سخا ةيداتشا و د رالاااتب ةد جارو ا سد ااة داصااو دبسوااس د ا درالاااتب ةدذرتدب ئااسدرقتص ا سيدار ت ا ب د.د اتااا وةدرات اواالدراااالز داااذارد ا دضااةاة دراتناااواداراتم ا ا داراتك االدبااو درا ص ا ةاد.دإ د ساةدرات اولدب اصو در ااال وبدراتا دومتباةدرااا درحاسه دت اا دباساةد ا دب وابدراتن وابد ا د خاللد:دد /1دتش و درالسخ ةدارالاتب ةد:دد 1 2 الجوهري الهادي ،دراسات في التنمية االجتماعية ،ط ، 1مكنبة النهضة للنشر ،القاهرة 1982 ،م ،ص . 111 محمد عبد القادر محمد خير ،التنمية االقتصادية في السودان ،ندوة التنميه في اإلسالم ،الخرطوم 2012 ،م ، 10 إ دتا واالدرا ص ا ةادا ااسخةرتدرا اااسبو دوااؤسيدإا ا دزو ا س در نت ا داة ا د مااسالتدراتن واابد رالقتصا سوبد.دتا ا بسدهااذهدرام واابدب ا درااات راا داراخس تدرا نت بدارا دهااذهدرا اارةسد جارو ا سدرات اارز دبااو دبااة د دب وه د.د /2درا ا ا ه بد ا دتحصااولدتازو ا درازك ا د:دت ااا درا ص ا ةادبتحصااولدزك ا دة اراه ا داة اارلد ب الئه ا ا داتخص ا ا داه ا ا دصا اان سوادحا ا ا ب تد نفص ا ا بدب ا ا دة ا اارلدرا صا ااةاداراحا ا ا ب تد را خت فاابد.د ازك ا داه ا دساةدكبوااةد ا دإب ا س دتازو ا دراااسخلدبااو درة اةرسداذاااردبتأبوةه ا دب ا د سخالدرال ةرسدراذو دتصةاداه درازك داخاالد ا دت ا دب اوه درازكا د.د ازكا دروضا دتاا ةد سخالد ن اب دا حت داتا وةد سخالتدر نت دا زو س درام الد.د ةابدنش بدرالقتص سيد دوشا دب ا د /3د ت اواالدراش اةرئحدراضااموفبدرات اواالدرا صااة در اااال دوا ا ه د ا دتخفوااادحااس دراف ااةد ا ب ا ا تدرصا ااح درالب ا ا لدراصا اااوة دك ا ا احة وو دارا هنوا ااو دا حا ااساسيدراا ااسخلد.داذاا اارد باسخ ا اه د ا دسرئااة درانش ا درالقتص ا سيدبت اواالد شااكته د جاراااتخ د ااسخةرته د ا دشااكلد اسرئ د.دادوكا درا صةادر اال دالدرااباد دت ةببدرات اولدرالصاةدا م ا ابد شاك بد راف ة.د1د ام االدهااادااااو بدرافااةسداتح وااادر نت ا درا ا سيداح تهاابدرالا اااوبد هااادوح ااادا شااخ كا دن ت داد وم د درافةسدقو تلدحوقدو ا دبنش دوبةةدا اس داو كنلد ا دتن وابد اات ب بد ارا شا ةكبد ا درهااسراد ت ماالد.دا ا درهااسرادراتن واابدرالقتصا سوبداتااأ و درام االداال اةرسد.د ارام االدب ا ا درالا ااتخسر دراك االداك االد قا ا ته در نت و اابد ا درالخ اازدب البتبا ا ةدت ما ا ته د را ات ب وبدا دو ةدب دقا درام لد دزو س دنتو بدازو س داك ن ده اد دوحسقدب وه د ا د تاوواةدر ت ا ب دراد نا د.دارذردكا دن ا حدرا ت ا د ا دتح وااادزوا س در نت واابداااس د هاااسد راتن و اابدومت ااسدب ا ا دب ااسسد ا ا درامن ص ااةدةه ها ا دت ااردرا ةتب اابدب ااسة درال ا اةرسدب ا ا درن ا ا زد راار ئادرالقتص سوبدرا اببد.دال دراتن وبدرالقتصا سوبدااوهد اةسدتاا ةدا ااا ئلدرا سوابد اإلنتا د جارب ا س دتازوا دراااسخلدب ةو اابدب سااالد.د جارن ا دها دروض ا دب اضااةاة دزوا س دهااذردران ا ت د ببةدراز دب د ةوادراتخسر درا ق تدرابشةوبد جارب س دتازومه دب ا درالنشا بدرالقتصا سوبد 1 محمد مصطفى رشراش ،االقراض الزراعى فى المنظور التنموى ,د.ط ,االتحاد االقليمى لالئتمان الزراعى فى الشرق األدنى وشمال أفريقيا ,االردن 1992 ,م ,ص. 4-2 11 بحا دتا ةدرا ارةسدرالخةيدكةرهدرا لدارالة دداهسادزو س درام اابدراك ابدهااداااو بد ازو س دران ت درا ا د دراا داراخس تداد دنفا درااقتدخ ادرا الدراشةرئوبدرات دتتوحد راحصااالدب ا دهااذهدرااا داراخااس تد ضااالدبا دتأكوااسدساةدر ناا د ا د ت ماابداتح واااد ذرتلدا احبد1د.دد ا دراااااسر دومااو دركبااةد ا د%65د ا درااااك دب ا درا ا ىدرات وااسيدو ةاااا دراز رةباابد راةبا ا دا ا ا دراصا ا درامةبا ا داراتح وا ا د.دك ا ا دتنت االدةب ااسرسد ا ا دراا ااك د ا ا درا ا ا ىد اد رات وااسيدا م االد ا درا ش ا ةو درا ةاواابداق ا دقص ا درااااكةد ا د اااسخلدإض ا دك ا در دراصاان ب تدراتحاو واابدرات ا دتااات م ا تدرااااكةدك صااسةد دنحاااد%10د ا درااااك درن ا د تمت سدب دتصنو درا ح صولدرازةربوابد.دك ا در دخاس تدران الدادراشاح داراتاااواداك ها د ةتب بدب ةوادرادبأخةدب ا ا ىدراز رةبا د ا دومنا در دتن وابدرا ا ىدراز رةبا دواا بسد ا د تاروااادرا ااالدرام اابداوزوااسد ا دراااسخلدرا ااا د.در د مااسلدن ااادنصااو درافااةسد ا دران ا ت د را ا د دةه درا ؤشةرتدرات دت ك د ا دإباةرزدرامالقابدباو دت ااةدراااك دان اادر نتا داد وكا درةسر درالقتص سيد وسردإذردك دنصو درافةسد دران ت درا ا دوزسرسدببةدراز د2دد ر دصوابدراا داه دربةدب دراتن وبدرالقتص سوبد ا درااااسر دالنها درحاسدراصاو در ااال وبد رات دتاتخس ه درا ص ةاد دت اولدرانش درالقتص سيد دراااسر د.دإ دخص ئ رالقتص ا سيد ا دراااااسر دو ك ا دقو اااه دبنصااو درافااةسد ا دران ا ت در ا ا دانصااوبلد ا د ران ت درازةرب د.د د د جدولًرقمً()0-0 نصيبًالفردًمنًالناتجًالمحليًاإلجماليًوالناتجًالزراعيًخاللًالفترةًً0200ً–ً0222مً 1محمد محمود غنيمي ،فائض العمالة في الدول النامية ،د ط ،عالك الكتاب ،مصر ، 1983 ،ص 70 2 سليمان سيد احمد السيد ،الزراعة وتحديات العولمة ،ط ، 2مراكز الدراسات االستراتيجية ،الخرطوم 2000 ،م ،ص .19 ملحوظة :عدم توفر بيانات المنظمة العربية للتنمية الزراعية لعام 2012م . 12 دران اد باألسعارًالجاريةً العام عدددددددد السدددددددكا (بااللف نسمة ) 2000د 2001د 2002د 2003د 2004د 2005د 2006د 2007د 2008د 2009د 2010د 2011د 31081د 31910د 32967د 33648د 34512د 35397د 36297د 37756د 39154د 40145د 41100د 22975د نصيب الفرد مدن النداتح اجمددددددددال الندددددددداتح نصددديب الفدددرد مدددن النددددداتح المحلددددد االجمددددددددددددددددددددال المحلددددددددد ا جمدددددددددال الزراعددد (مليددددو النددددددداتح الزراعددددددد (باأللف جنيه) جنيه ) (بدددالمليو جنيددده (بااللف جنيه ) ) را صسةد:دإبسرسدراب حببدد 29013د 25964د 35800د 47803د 55048د 82893د 113668د 113130د 145382د 116856د 174228د 188166د 03933د 03813د 13086د 13421د 13595د 23342د 33132د 23996د 33713د 23986د 43239د 53538د 03378د 03312د 03420د 03532د 03603د 03758د 03934د 03867د 13089د 03893د 13091د 13424د 11753د 9954د 13830د 17910د 20835د 26838د 33918د 32728د 42654د 35844د 44853د 48387د ا ا دخااللدرافتاة د درا سالد()1-1دن سدر دنصاو درافاةسد ا درااااسر د ا درانا ت درا ح ا در 2012-2000دركبااةدقو اابداها د ا دبا د 2011دب و اابد53538درااااد نواالدارسنا دقو اابداها د ا د ب د 2001دب و ابد03813دراااد نوالد.ا ا دبا د 2000دكا دنصاو درافاةسد ا درانا ت درا ح ا د ر ا د03933درااد نولدرنخف دنصو درافةسد دران ت درا ح در ا د ا دبا د 2001د ب ا ا د03813درا اااد نو االد.دا ا ا دبا ا د 2002دب ا ا دنص ااو دراف ااةسد ا ا درانا ا ت درا ح ا ا در 13086درااااد نواالد.دا ا دب ا د 2003دب ا دنصااو درافااةسد ا دران ا ت درا ح ا در رااد نولدا دب د 2004دب ا دنصاو درافاةسد ا درانا ت درا ح ا در اا د ا د13421د ا د13595دراااد نوالد.د ازرسد دب د 2005دنصو درافةسد ب د23342درااد نوالد.د ا دبا د 2006دب ا دنصاو درافاةسد ا درانا ت درا ح ا در ران ت درا ح درال ا د33132درااااد نواالد.دارنخفا د ا دبا د 2007دنصااو درافااةسد ا د ا د ب د23996درااد نولد.دا دب د 2008دب دنصو درافةسد ا درانا ت د 13 را ح ا در ا د33713درااااد نواالد ا دب ا د 2009دب ا دنصااو درافااةسد ا دران ا ت درال ا ا د 23986درااد نولد.درةتفا د ا دبا د 2010دب ا دنصاو درافاةسد ا درانا ت درا ح ا در ب د43239درااد نوالدد ا دبا د 2011دب ا دنصاو درافاةسد ا درانا ت درا ح ا در ا دحتا د ا د53538د رااد نولد.دد اكاذارد ا درا اسالد()1-1دن ااسدر دنصاو درافااةسد ا درانا ت دراز رةبا دكا درب ا دقو اابد13424د رااد نولد دب د 2011دادارسن دقو بد03312درااد نولدب د 2001د.دد ا دب ا د 2000دنصااو درافااةسد ا دران ا ت دراز رةب ا د03378درااااد نواالد.دب ا درنخف ا د ا دب ا د 2001داوب د03312درااد نولدا دب د 2002دن سدر دنصو درافةسد دران ت دراز رةبا دب ا د 03420درااد نولد.دا دب د 2003دنصو درافةسد دران ت دراز رةبا درةتفا دراا د03532دراااد نواالد.دا ا دب ا د 2004دك ا دنصااو درافااةسد ا دران ا ت دراز رةب ا د03603درااااد نواالد ا دب ا د 2005دب دنصو درافةسد دران ت درازةرب د03759درااد نولد.دا دب د 2006دب دنصاو د رافااةسد ا درانا ا ت دراز رةب ا د03934درااااد نو االدا ا دبا ا د 2007دب ا دنصااو دراف ااةسد ا درانا ا ت د رازةرب د03867درااد نولد.داذرسد دب د 2008دنصو درافةسد دران ت درازةرب دب د13089د رااد نولد.د دب د 2009درنخف دنصوب درافةسد ا درانا ت دراز رةبا دب ا 03893دراااد نوالد.د دب د 2010دب دنصو درافةسد ا درانا ت دراز رةبا د13091دراااد نوالدا ا دبا د 2011دب ا د نصو درافةسد دران ت درازةرب دب د13424درااد نولد.دنالحرد درا سالدر دهن اردزو س د د نصو درافةسد دران ت درا ح در ا داران ت درازةرب دب ةام ةدرا ةوبد دراااسر د.د د 14 المحورًالثانيً السلمًوتمويلًالقطاعاتًاإلنتاجيةًفيًالسودانًخاللًالفترةًً0200ً-ً0222مً وش اات لدرا ا ا ىدر نتا ا د ا ا دراا اااسر دب ا ا دبالب اابدق با ا تدةاالددرا ا ا ىدراز رةبا ا دبشا ا وبد را ا ىدرانب ا ت داراحو اارن دادب نو اددرا ا ىدراصاان ب دراااذيدوش ات لدب ا دراتمااسو داراتصاانو د اراتشووسدادب ابدد را ىدراخس دراذيدوشا لدراخاس تدرالقتصا سوبداها دران الدارا ارصاالتد ارالتص التدارات ة دارابنارداشةك تدراتأ و داراخس تدراحكا وبداراخس تدرالخةيد.د اتش ااكلدرا با ا تدرا اابالقد ت م اابدرا كانا ا تدراةئوا ااوبدا نا ا ت داراتا ا دسرئ ا ا دت ب االدرات ااس اد راسرئةيد دسخالدا صةا تدرا ىدرا نزا داق ىدرةب لدارا ىدراحكاا دارا ا ىد راخ ة د.دد ومتب ااةدرا ا ا ىدراز رةبا ا دها ااد را ا ا ىدرا رةئ ااسدارا ح ااةرداالقتصا ا سدراا اااسرن دحو ااقداا ا ه دب ا اد %7336د ا درانا ت درا ح ا در ا ا دخااللدرافتااة د1970د–د 2011داومت اسدب واالد%70د ا ا دإ ا ا ا درااا ااك د ا ا د موشا ااته داواا ااتاب دح ا اارا د%57د ا ا درا ا اداالدرام ا اابداوا ااا ةد اسخالتدراصاان ب تدراتحاو واابدكا ازواتدارااااكةداراناااو داومتبااةدراةكوااز درالا اااوبداتح واااد راتن واابدرا اااتسر بدارال ا درااااذرئ دت ااسةدرال رةض ا دراص ا احبدا ز رةباابدب ااد134د وااا د ااسر د را ااات لد نه ا دح او ادد مر ه ا د ا درا ا ىدرا ااةيدرات وااسيداوت ت ا دراااااسر دببااةا دغ بواابد ت سةدبحارا د52د وا د سر دك دت سةد ا حبدرا ةرب درا بوموبدرا د118د وا د سر د1د اراز رةباابدتتكااا د ا دبالباابدق ب ا تد ااةايدا ااةيداز رةباابدت وسواابد الحتو ا تدرات او واابد و كا ا دت ا ااو دإاا ا درحتو ا ا تدت او و اابدقص ااوة درة االدا تااا ا بدا او اابد.داه ااذهدرآل ا ا لد ا ت اواالدتتحااسدبصاااة دةئواااوبدب بوماابدرام واابدرا اةرسدتنفوااذه داب ا دقو اابدرااا مبدرادراخس اابد را اببد جار ك نوبدقو درا زرةىدرادرا شةاىدبس دقو ته دخاللدرافتة دراز نوبدرا حسس د2د 1 وزارة الماليه ,القطاع الحقيقي الوضع الراهن التحديات والرؤى المستقبلية ،الملتقي االقتصادي االول ،الخرطوم 2012 ،م . 2 عبد الماجد عبد القادر ،تطبيق الصيغ اإلسالمية في التمويل الزراعي في السودان ،د ط ،دن ،الخرطوم ، 2006،ص. 43 15 دددب دب ددرا ىدر نت دخاللدرافتة د د-2000د 2012دتحالدهوك لدحوقدرصبحد را ا ىدراصاان ب د نااذدسخااالدرابتااةالدرا ا دسرئااة در نت ا درات ا ةيدارا ا ىدرا حااةردا ن اارد رالقتصا ا سيدراح و ا ا د.دااتحا ااو درالسر درالقتصا ا سيدات ااا وةدراحوا ا دراكةو اابدتبن ااتدراساا اابد بةن دتنفوذدراتةرت داتح وادنهضبدزةربوابدات والدرالبت ا سدب ا درابتاةالداااة دتحاوالد را ا ىدراز رةب ا د ا دق ا ىدو ا دب واالدرا ا ب در ب ش ا درات وااسيدارا تا ا دبتااسن درافم اواابد رالقتص ا سوبدرا ا دق ا ىدتحةكاابدراو ا تدرقتص ا سدرااااااداوح ا ب دراف ا رة داذيدرنت واابد تن واابد ا اس دب اوبدا ا ه دب غ بوبدران ت درا ح داراص سةداباسرة د اتسر بدا ارةسد.د جدولًرقمً()0-0 كا ه بدان ادرا رام دد 2000د ىدرازةرب د دران ت درا ح در 2001د 2002د 2003د 2004د 2005د 2006د 2007د 2008د 2009د 2010د 2011د 2012د د را صسةد:دإبسرسدراب حقد ا دخاللدرافتةد() 2012-2000د: مسلدران ا%د را ا ه بد%د 4634د 8.د 4د 733د 532د 435د 732د 834د 6د 737د 637د 637د 333د 537د 4535د 46د 4536د 4435د 3936د 3638د 3533د 31د 3038د 3133د 3135د 3036د ددرا الح اارد ا ا درا ااسالد()1-2دتنا ا ق د اا ا ه بدراز رةب اابد ا ا درانا ا ت درا ح ا ا در اا ا د اتذب ااذ د م ااسلدران اااد.د ا ا دبا ا د2000دك ن ااتد اا ا ه بدراز رةب اابد%46.4دا م ااسلدن اااهد %038د.در د ا دبا د 2001دك ناتد اا ه بدراز رةبابد4535د%داد ماسلدن ااد%4د.د ا د ب ا د 2002دك نااتد ا ا ه بدرا دز رةباابد%46دا مااسلدران اااد%733د.دارنخفضااتد اا ا ه بد راز رةباابد ا دب ا د 2003درا ا د%4536د.داك ا د مااسلدران اااد%532د.د ا دب ا د 2004د 16 ك نااتدناااببد ا ا ه بدرا ا ىدراز رةبا د4435د%دا مااسلدران اااد%435د.د ا دب ا د 2005د ك نااتدناااببد ا ا ه بدرا ا ىدراز رةب ا دا ن ا ت درا ح ا د%3936داك ا د مااسلدران اااد%732ددد ا دب د 2006دك نتد ا ه بدرا ا ىدراز رةبا د%3638ددا ماسلدران ااد834د%د.دا ا د ب ا ا د 2007دك ن ا ااتد ا ا ا ه تلد%3533دا م ا ااسلدن ا اااد%6د.دا ا ا دبا ا ا د 2008دك ن ا ااتد ا ه بدرا ىدرازةرب د%31داد مسلدران اد%737د.دا دبا د 2009دك ناتد اا ه بد را ا ىدراز رةبا د3038د%دا ماسلدن ااد%637د.د ا دبا د 2010دك ناتد اا ه بدرا ا ىد راز رةب ا د ا دران ا ت درا ح ا در ا ا د%3133دا مااسلدن اااد%637د.دا ا دب ا د 2011د ك نااتدناااببد ا ا ه بدرا ا ىدراز رةب ا د%3135د.دا مااسلدن اااد%333دا ا دب ا د 2012د ك نتد ا ه بدرا ىدرازةرب د%3036دا مسلدن اد سرةهد%537د.دااتاضوحدربةدصوابد راا ا دب ا درا ا ىدر نت ا داهااادرا ا ىدراز رةب ا دناضااحدربااة دب ا دبااسسدرا ااا درام اابد رازةربوبدارا ا ح تدرا زةاببد دراااسر دخاللد تة دراسةرابدد ً 17 جدولًرقمً(ً)0-0 القلوةًالعاملللةًالزراعيلةًوالمسللاحاتًالمزروعللةًبصليغةًالسلللمًخلاللًالفتللرةًمللنًً–ً0222 0200مًً العام 2000د 2001د 2002د 2003د 2004د 2005د 2006د 2007د 2008د 2009د 2010د 2011د 2012د التمويل الزراعد التمويل بالسدل نسبة التمويدل القددددددددددددددددددوى (باالف الجنيهدات (بدددددددددددددددددددداالف بالسدددددددددددددددددددل العاملددددددددددددددددة للتمويدددددددددددددددل الزراعيددددددددددة الجنيهات ) ) الكليددددددددددددددددددده الزراع (بدددددددددددددا لف نسمة) 182840د 227446د 327295د 450214د 460920د 571110د 786090د 837081د 1485683د 1686144د 1599767د 1483929د 2873014د 33970د 72990د 68560د 135211د 126526د 145159د 133000د 81715د 290650د 349618د 257586د 174806د 459838د را صسةد:دإبسرسدراب حببدد 18358د 32309د 20395د 30303د 27345د 25342د 16392د 9376د 19356د 20373د 16310د 11378د 16301د 7454د 7554د 7655د 7836د 5569336د 5700د 5963د 6000د 620138د 6358371د 6510د 3026357د 3026د القددوى العاملددة المسدددددددددددددددددددددددددداحة المسددددددددددددددددددددددددددداحة الزراعيددددددددددددددة المزروعدددة الكليدددة المزروعدددة بالسدددل (با لف هكتار ) (با لف هكتار ) بالسل (بدددددددددددددددددا لف نسمة) 1385د 2424د 1603د 2353د 1536د 1449د 1009د 586د 1213د 1318د 1048د 357د 484د 17891358د 3324د 16780326د 5385د 17863344د 3742د 19578372د 5879د 19678326د 5401د 21128353د 5371د 21112399د 3572د 200852353د 2035د 20905351د 4089د 20905350د 4334د 21007326د 3382د 21027364د 2477د 3379د 21150د ا ا درا ااسالد()1-2دت ااتدرالا ااتف س د ا ا دنا ااببدرااا ا د ا ا دح ا ا دت ااس ادرات او االدب اص ااو د را خت فبدب ا ىدرازةرب د دتحسوسدح درا دالدرام بدرازةربوبدارا ا ح تدرا زةاببدا د ا ت او االدراز رةبا ا د ا ا دةه و اابد ا ا دتحسو ااسدح ا ا درا اداالدرام ا ابدارا اا ا ح تدرا زةاب اابد ا ا د راااسر د.دك ناتدركباةدناابلدباسسدقاالدب ابد ا دراز رةبابدب ااا د ا دبا د 2001دب اسرةد قالدب بد درازةرببدب اا ده دةااد 2424دةاادنا بدابناببد%3231دارقلدبسسدنابلد د نا بدبناببد938د%د دب د. 2007دا دب د 2000دك نتدناببدرا داالدرام ابدب ااا د 18 ا درا ااا درام اابدرازةربواابدراك واابد%1836د.دا ا دبا د 2001دك نااتدناااببدرا اداالدرام اابد درااا د%3231د ا دباسسدرا االدرام ابدرازةربوابدراك وابدا ا دبا د 2002دك ناتدرا داالد رازةربواابدا ا ا دت باالدناااببد%21د ا درا اداالدرام اابدراك واابدرازةربواابد.دا ا دب ا د 2003د ك نتدناببدرا ا درام بدرازةربوبدب اا دتم سلد%30د درا الدراك وبدرازةربوبد.دا دب د 2004دك نتدناببدرا ا درام بدب اا دت بلد%2736د درا الدرام ابدرازةربوابدراك وابد.د ا ا دب ا د 2005دك نااتدنا ااببدرا ااالدرام االدرازةربواابدب ااا ا د%2434د ا دناااببدرا ااالد رام بدرازةربوبدراك وبدا دب د 2006دك نتدرا ا درام بدرازةربوبدب اا دت بلد%1639د درا الدرازةربوبدراك وبد.دا دب د 2007دك نتدرا الدرام بدب اا د%938د درا الد رازةربوبدراك وبدا دب د 2008دك ناتدرا االدرام ابدب ااا دت بالد%2037دا االدرام ابد رازةربوبدراك وبد.دا دب د 2009دك نتدناببدرا داالدرام ابدرازةربوابدب ااا دت بالد%21د ا درا ااالدرام اابدرازةربواابدراك واابد ا دب ا د 2010دك نااتدناااببدرا اداالدرام اابدرازةربواابد ابدرازةربواابدراك واابدا ا دب ا د 2011دك نااتدناااببد ب اا ا د.دت باالد%1631د ا درا ااالدرام ا د را الدرام بدب اا د%1138دا دب د 2012دك نتدناببدرا دالدرام بدرازةربوبدرام ابد ب اا د%16د درا الدرام بدب اك وبد.دا دنفاهدرا اسالدن اسدر دركباةد اا حبد زدةدابالد ب اا دك نتدب د 2001دبناببد3231د%د درا ا حبدرا زةابلدراك وبدرا ا اس د.دارسن د ناببد ا حبد زةاببدك نتدب د 2007دبناببد938د%درا ا حبدرا زةاببدك وبدد دبا د 2000دك ناتدنااببدرا اا حبدرا زةاباابدب ااا د%1836د ا درا اا حبدراك وابدرا زةابابد ا د ب د 2001دك نتدناببدرا ا حبدرا زةاببدب اا د3231د%د ا درا اا حبدرا زةابابدا ا د با د 2002دك نااتدناااببدرا ا ا حبدرا زةاباابدب اا ا د%21د ا درا ا ا حبدراك واابدرا زةاباابد ا ا دب ا ا د 2003دك نا ااتدناا ااببدرا ا ا ا حبدرا زةابا اابدب اا ا ا د%30د ا ا درا ا ا ا حبدراك وا اابد را زةاباابد.د ا دب ا د 2004دك نااتدناااببدرا ا ا حبدرا زةاباابدب اا ا د%27د ا درا ا ا حبد راك و اابدرا زةاب اابد.د ا ا دبا ا د 2005دك ن ااتدنا ااببدرا اا ا حبدرا زةاب اابدب ااا ا د%25د ا ا د را ا حبدراك وبدرا زةاببد.د دب د 2006دك ناتدنااببدرا اا حبدرا زةابابدب ااا د%17د 19 ا درا ا ا حبدراك واابدرا زةاباابد.د ا دب ا د 2007دك نااتدناااببدرا ا ا حبدرا زةاباابدب اا ا د %938د ا درا ا ا حبدراك واابدرا زةاباابد.د ا دب ا د 2008دك نااتدناااببدرا ا ا حبدرا زةاباابد ب ااا ا د%20د ا ا درا اا ا حبدراك و اابدرا زةاب اابد.د ا ا دبا ا د 2009دك ن ااتدنا ااببدرا اا ا حبد را زةابا اابدب اا ا ا د%21د ا ا درا ا ا ا حبدراك وا اابدرا زةابا اابد ا ا دب ا ا د 2010دك نا ااتدناا ااببد را اا حبدرا زةاباابدب ااا د%16د ا درا اا حبدراك واابدرا زةاباابد.د ا دبا د 2011دك نااتد ناااببدرا ا ا حبدرا زةاباابدب اا ا د%12د ا درا ا ا حبدراك واابدرا زةاباابد.د ا دب ا د 2012د ك نتدناببدرا ا حبدرا زةاببدب اا د%16د درا اا حبدراك وابدرا زةابابد.درا الحارد ا د نا ا درا ا ا ح تدرا زةاباابدراا ا دراتذبااذ د ا بو درازو ا س داران ص ا دك ا دن ااسدر درامالقاابد ةسوبدبو دركبةدناببدبسسدقالدب بدزةربوبدب اا داركبةدناببدرا ا حبدرا زةاببدب اا د ةيدر دزو س درا ا درام بدرازةربوبدب اا دتؤسيدراا درازوا س د ا دح ا درا اا ح تدرا زةابابد ب اا ا د.دك ا دن ااسدة دالدتا ااسدبالقاابدبااو دركبااةدناااببدت اواالدب اا ا دراااذيدك ا د ا دب ا د زةاببدبسسد درا الدرام بدب اا د.دد 2004دابو دناببدركبةدرا ا ح تدرا د 20 المحورًالثالثً السلمًوادارةًالسيولةًفيًالقطاعًالمصرفيًالسودانيًخاللًالفترةً0200ً-0222مًً إ درااواابدتمن دقسة درابناردب ا د ب ابدإات رز تالدبشاكلد ااةيداذاارد ا دخااللدتحاوالدةيد رصلد درالصالدرا دن سدا ئلد د تةهدقصاوة د ا درالحتفا ردب ا و اب.دحواقدتااتخس دهاذهد ران سوابد ا دت بوابد با تدرا ااسبو دا ااح د ا داسرئمها دات اسو در ئت ا د ا دشاكلدقاةا د ااا ا فو تداخس اابدرام ااال د.دااتح و اااده ااذهدراا و اابدتم االدرا صا ا ةادب ا ا درالحتفا ا ردب اح ااسد رالسن د دران سوبدبخزونالدرابناردااسرئا دااسيدرابناردرا ةكازيداااسيدرابنااردرالخاةيدرا ح وابد ابن اااردرا رةاا ا و د.داهنا ا دوت ااسخلدرا ا ا نا دارااا ا رالحتو تدران سو اابد ا ا دتحسو ااسدح ااساسدسنوا ا داه ااذهد تد.د1د إ دإسرة درااوالدرا صة وبدق بس د وز دا صاةادر ااال درذدت تاز درا صا ةادر ااال وبد ب ام االدب ا ا دتن و اابدرة ا اارلد رات ا ا د ا ا دحو زته ا ا دا ا اار دك ن ااتدا ا ا ا ه و در دا ا اااسبو داد ب بتب ةه ا د اااتخ فبد وها ا دب ااك ااابدبا ا درصااح به دادات ااا دباختو ا ةدر ض االدراااابلدراش ااةبوبد سرةته دإسرة دةشوس دبموس دب در اةرادرادرات تواةدبحواقدتااتب ةدرة اارلد ا درا شاةاب تد ارةنش بدذرتدرا سالداب اشكلدراذيدومر دإنت وته داب ات ا دوزوسد دة هوبدرا اار نو د.د اومتبةدحبهدرا لدب دراتسرالداكنزهدةيدتم و لدب دةسر داروفتالدرال ت بوابد ا درا اةرئ د رالقتصا ا سوبد ا ا درافك ااةدرالقتصا ا سيدر ا ااال دةن االدو ااؤسيدات و ااسداتم و االدب اابدران اااد رالقتص سيد دراساابدادبحبهدرا نفمبدب دران هدادابس دتب سلدرا نا داداراحا ادراضاةةد ب ا الدر نت وبدارالاتهالكوبد درا ت د.د2د إ درا صةادر اال دساةهدت سو دراخس تدرا صة وبدرالااتب ةوبدب ااتخسر دصاو د تماسس د ك اا ا ا دارا ةربح ا اابدارا ضا ا ا ةببدارا ش ا ا ةكبداغوةها ا ا د ا ا ا دراصا ااو در ا ا ااال وبد.ددارا ص ا ااةاد ر اال دو ا دبساةدراااا بدرا اوابدبتك واادب باسةدرا شا ةكبد.داا صا ةادر ااال وبداها د 1 2 عبد الغفار حنفي ،سمية فرياقص ،تقييم االداء المالي ودراسات الجدوي ،د ط ،الدار الجامعية 2005 ،م ،ص. 55 محمود حسن صوان ،اساسيات العمل المصرفي االسالمي ،ط ، 1دار وائل للنشر ،عمان 2001 ،م ،ص. 94 -93 21 بسواسد ا درةهااسرادرا اواابدراتا دتمكااهداااسيدن حها د ا دةسر دهااذردراااساةد ا دضااا دةحكا د راشةومبدر اال وبد نه د:دد /1د ااذ درااسرئا ا داتن وتها ا دحو ااقدومتب ااةدراش ااادرةالد ا ا دب و اابدراااا ا بدرا او اابداتة ا ا د ةه وبدهذردراهسادإا درنلدومسدت بو ددا باس دراشاةبوبدارة اةدر اها دبماس دتم والدرة اارلد اراااتب ةه د و ا دوماااسدب ةب ا حدب ا درا ت ا در اااال دار اةرسهداداتمااسدرااسرئ ا درا صااسةد راةئوا دا ص سةدرة ارلد درا صةادر ااال دااار دك ناتد ا دصااة داسرئا دإااتب ةوبد بنابوه ا درا اابدارا وااس دةاداسرئ ا دتحااتدرا ا دادراحا ا ب تدرا ةواابدادراداسرئ ا دإسخ ا ةد اه د زو د دراحا ب تدرا ةوبدااسرئ درالاتب ةد.دد دار د را صااةادر اااال دك ؤاااابد اواابدإاااال وبدومااسدهااسادتح وااادرالةب ا حد ا درةهااسراد راةئواوبداذاردحتا دواات و درا ن اابدارالاات ةرةد ا درااااادرا صاة داوكاا دسااوالددب ا د ن حدرام لدرا صة در اال د1.د اا مة اابدساةدرات او االدب ااا ا د ا ا دإسرة دراا ااواابدا ب اا د دإ ا ا ىدرا ص ااة دتاض ااحدح ا ا درات او االد ا درات اولدرا صة د.دد د 1 بنك فيصل اإلسالمي ،هيئة الرقابة الشرعية ،مطابع االتحاد الدولي للبنوك اإلسالمية ،د ط ،القاهرة 1982 ،م ،ص . 37 22 جدولًرقمً(ً)0-3 التدفقًالتمويليًالمصرفيًللسللمًونسلبتهًملنًالتمويللًالكلليًخلاللًالفتلرةًملنًً–ً0222 0200مًبآلفًالجنيهاتًً. العامً 2000د 2001د 2002د 2003د 2004د 2005د 2006د 2007د 2008د 2009د 2010د 1011د 2012د إجماليًالتمويلً 1013250د 1463820د 2067810د 2819256د 4290696د 6953680د 10415290د 12587285د 14681292د 15659786د 17205100د 20202100د 8736922د را صسةد:دربسرسدراب حبلدد التمويلًبالسلمً 3397د 72990د 68560د 135211د 126526د 145159د 133000د 81715د 290650د 349618د 257586د 174806د 459838د النسبةًمنًالتمويلًالكليً 334د 5د 333د 438د 239د 231د 133د 06د 2د 232د 135د 1د 139د دزو س دخااللد ا دبا د 2000دب ا د نالحرد درا سالد()1-3در درات اولدبصوابدراا د د درزسرسدرا د72990درااد نولد دب د2000دب درنخف ح دراا د33970رااد نولدب د د را ا ا د68560د ا ا دب ا ا د 2002دب ا ا درذسرسدح ا ا درات اوا االدب اا ا ا د ا ا دب ا ا د 2003داوب ا ا د 135211درااد نولدادب درنخف دق والدد دب د 2004درا د126526دراااد نوالدبا دزرسد زو س دكبوة د دب د2005داوب د145159درااد نولدب درنخف ب د2006داوصبحدرا د133000دراااد نوالدبا درنخفا دح درات اوالدب ااا د ا د درات اوالدب ااا د ا دبا د2007د درزسرسدرات اوالدب ااا دحتا دب ا د1349618دراااد نوالد ا د حت دب د81715درااد نولدب د 23 ب د 2009دا دب د 2010درنخف رنخف درات اوالدب ااا دحتا دب ا د257586دراااد نوالدبا د درزسرسدرات اوالد درات اولدب اا دحت دب د174806درااد نولد دب د 2011د.دبا د ب اا دحت دب د459838درااد نولدب د 2012د.د ر درا ص ا ةادر اااال وبدتح ااادرهااسر ه دااااسرسدرا اااتب ةو دا ت اواالدرا ناااحداه ا د ا دقباالد را صا ةاد.د رذدر دااسرسدرات رز ا تدرام اال دو باالدإسرة دا ااواابد ا درا صاةادرا منا دحوااقد رنت تدرال ارلد درا ااسابو دراا درا ااته كو درااذو دباساةه دوكاابا دب ئاسردد ا دنشا ته د اساوةدةهدرا ا ا لدرا ا اااسدارالا ااتف س د ا ا دب ئ ااسد دة رالقتصا ا سوبداب اتا ا ا د ئ ااس درا ص ااةادبت ا راتب ةرتدرام ال د.د دو ك درا صةاد درالوف دب ات رز تلدت ا درام اال داراحفا ردب ا د اا ا متلداتزو ااسدرةبا ا حدرا ص ااةاداقسةت االدب ا ا دراتااا ا دارالنتشا ا ةدازوا ا س دب اابدرام ااال د ا ا د را صااةاد.د ر ا د ا دن حواابدتااأبوةدراااتةسرسدح ا درات اواالدرا ناااحد ا درا صا ةادر اااال وبد ب درالقتص سدرا ا د هادومن دكف د ا درااتخسر درا اارةسدرانا سة ددا ا درختوا ةدرا شا ةو د رالا ا ااتب ةولداداق ا اابدتكا ا ا اوادر نتا ا ا داراتا ا اااواداذوا ا ا س دةبحو ا اابدرا ش ا ااةاىدازوا ا ا س دن ا ا ا اد را شةاب تدراةربحبدادازو س در نت دار نت وبدارالهت دب و بدرام لدان حدر سرة در درذرد ك دهن اردتمبةد ا دنت ئ بدبكهد دذكةدت دد.دار ا درذردب ا درا هااةدبا اتمبةد اا درها د ا ا بو تدذاااردضاامادب اابدرا هاااةد ا دإسرة درا صااةادادرالنخف ا درا حااارد ا د ارةوااسد را ص ااادرا منا ا داا ااحاب تدرام ااال دخا ا ادد ا ا دراتص اافوبداداتاق ااادراخ اابدرالا ااتةرتو وبد ا صااةادا ااة دخ اابد سوااس د ا دقباالدرابنااردرا ةكاازيد صااالحد جارذرااابدراتمبااةدادات وااسد نش ا تدرا صااةادرا ت ب اابد ا درات اواالدرالاااتب ةيدارالبت ا سدا ا دو االد ا درا اةبحد.دار د راتمبةدقسدوؤسيدةيدتخفو 1 دراهوكلدر سرةيدا دب دن ادرا صةاد.د1د محسن احمد الحضيري ،الديون المتعثرة ،ط ، 1اتراك للنشر والتوزيع ،القاهرة 1997 ،م ،ص . 49 -46 24 ر دةصسداسرسدرات اولدب اا د دقبلدرا ص ةادراااسرنوبدومتبةدإسرةدا اواابدرا صة وبد.د جار دتاضوحدح داسرسدرات اولدبب بدراا د دقبالدرابناردراز رةبا درااااسرن دواضاحدكفا د ا سة درا صةادرازةرب د دإسرة درااواابدرا صة وبدك د درا سالدرات ا د:دد جدولًرقمً(ً)0-3 سدادًتمويلًالبنكًالزراعيًالسودانيًبصيغةًالسلمًخاللًفيًالفترةً0200ً-0222مًً ًًًًًًً رام د (ًبالجنيهًالسوداني)ًً رات اولدرا ناحدب اا د را و بدرا اسس د نلد راتمبةد درااسرسد 2000د 584665د 2001د 762293د 2002د 1376162د 6939738د 17277347د 18846.37د 51526732د 745015353د 1357315363د 2003د 5657621د 2004د 4942610د 46051352د 77153.57د 5611569313د 4865456343د 2005د 18695307د 713598.11دد 17981717389د 2006د 43750706د 1446154.66د 42304551334د 2007د 74927785د 28041764.02د 4688602091د 2008د 2009د 2010د 2011د 133766656د 130580264د 108340944د 98464055د 2012د 166364076د درا صسةد:دإبسرسدراب حببدد 69199164345دد 64567491355د 108084921389د 22495342311د 82210061373د 26130882327د 150947015323د 7482959377د-د 9142763332دد 7493644238دد درا سالدةق د()2-3د راذيدواضحداسرسدات اوالدرابناردراز رةبا درااااسرن دبصاوابدرااا د خاااللد تااة دراس رةااابدرا الحااردتمبااةداااسرسدرات اواالدبصااوابدراا ا داكاالدراااانارتدبااسيدب ا د 25 2011دا ا دبا د 2000دكا دراتمباةد ا دااسرسدت اوالدرااا د51526732د نوالدااااسرن د ا ا دبا د 2001دكا دراتمباةد745015.53د نواالداااسرن دا ا دبا د 2002دذرسدراتمبااةد داسرسدرات اولدب اا دحت دب د1357315363د نولدااسرن دادبا دذرسدراتمباةدحتا دب ا د 5611569318د نولدااسرن د دب د 2003دادب درنخف دراتمبةد داسرسدت اولدراا د اب ا ا د4865456343د نوا االداا اااسرن د ا ا دب ا ا د 2004داذرسدراتمبا ااةد ا ا داا ااسرسدرات اوا االد را صااة دا ا ا دزو ا س دكبوااة د ا دب ا د 2005دحت ا دب ا د17981717389د نواالدااااسرن دد ك دذرسدراتمبةد دب د 2006دحت دب د42304551334د نوالداااسرن داذرسدراتمباةد ا د ب ا د 2007داوب ا د46886020391د نواالدااااسرن د.داذرسدراتمبااةد ا درات اواالدرا صااة د ب اا ا دكبو ا ردةد ا دب ا د 2008داوب ا د64567491355د نواالدااااسرن د.دا ا دب ا د 2009د ب دراتمبةد داسرسدت اولدراا د22495342311د نولدااسرن د.دد ا ا دب ا د 2010دب ا دراتمبااةد ا دقو اابداااسرسدرات اواالدرا صااة دبصااوابدراا ا دحت ا دب ا د 26130882327د نولدااسرن دا دب د 2011دت داسرسدح درات اولدرا ناحبدبصاوابد راا ااو ددحتا ا دب ا ا د7482959377د نو االدا اااسرن در ا ا د ا ا دبا ا د 2012دبا ا سدراتمب ااةد ا ا د رات اولدرا صة دبصابدراا دحت دب د7493644238د نولدااسرن د.دد إ دزو س دح درات اولدب ااا دخااللد تاة دراس رةاابد 2000د–د 2012دهالدإسرة دراح ا د ا د رااواابد درا ص سةدر اال وبد.دد وا لدرابنردراز رةب دراااسرن د شك بدتمبةد داسرسدرات اولدرا صة دبصوابدراا دخاللد تة دراسةرابد.د د 26 المحورًالرابعً اآلثارًالقتصاديةًللسلمًفيًالسودانًخاللًالفترةً0200ً–ً0222مًً إ درات ة دراسااوبداه دساةده د درقتص سو تدراسالدةنه دتمتبةدرا حاةردرالا اا دام وابد راتن وبدرالقتص سوبدك ا دةنها دةكباةدةه وابدا اسالدران وابدراتا دتمت اسدرقتصا سو ته دب ا دإنتا د را ارسدرةااوبدرازةربوبدرادراتمسونوبداتصسوةه داراحصالدب درحتو ته د درا ارسدرااذرئوبد اراا دراااو بدارا مسرتدر نت وبدراالز بداتنفوذدب رة درالاتب ةدد اص سةرتدتم لدب د زو س د مسلدران ادرالقتص سيدادح دراسخلدرا ا داتزوسد درا قبدرالنت وابدبا د ةوااد اةهدرا ا لدراب بااتد ا دوااؤسيدرا ا دزو ا س درا ااسة دب ا درالنت ا د ا درا ااات بلداهااذهد ر ض ا بداادة راسالد.د1دد ا ا ا درااا اااسر داقبا االدرها اااةدرابتا ااةالدك نا ااتدراص ا ا سةرتدرازةربوا اابده ا ا دراةكوا ااز درةا اا ااوبد ا ص سةرتدراااسرنوبدبا اةغ د ا در دهاذهدراصا سةرتدها د اارسدرااوابدإالدرنها دراات بتد ا د بااس دااانارتدر دتح اااد ا ئ د ا درا و ا رز درات ا ةيد.داقااسد ب ااتدبارئااسدرا ا د ا د تةواابد رااااتون تداراااابمون تد اااةسدها دا ن ااسدرال نبا دبا ابالسداا ه تد ا درااات ةرةدااامةدراصااةاد اراتضخ د.د رات ة دراخ ة وابدت بالدرا نفاذدرااذيدون ااد نالدرالقتصا سدرااااسرن دنحاادراما ا د اوتك لد درالقتص سو تدراسااوبدبموسرددب درالناالاد تتأبةدبذارد و دق ب تدرالقتصا سد راااا ن درو بوادد واانمكهدذاااردب ا درالااات ةرةدرالقتصا سيدارال ت ا ب د ا دخاااللدرنمك ااابد راالددب د كان تدرا ىدراخ ة د ب بد د و رز درا اس اب تدارا وا رز درات ا ةيدادصا د رالصالدراخ ة وبدا دب دت دؤبةدت ردرآلب ةدببةدق ىدرا اوابدرام ابدإاا دةاضا ىدرااو اابد را اواابدرام اابداران سواابد ت اانمكهدب ا دحةك اابدرا ؤش اةرتدرالقتصا ا سوبدرا تاوااة د.دا ااذردتمتب ااةد اال بدةاض ىداراات ةرةدرا ا ىدراخا ة دشاة ددةا ااو داحت وادداتح واادران اادرالقتصا سيد 1 فوزي منصور ،محاضرات في العالقات االقتصادية الدولية ،دار النهضة العربية ،مصر 1992 ،م ،ص. 182 27 ارال ت ب درا اتسر د درلدبوئبد ات ة درقتصا سوددار ت بواددااو ااودد1د.در درباةدصاوابد راا ا دب ا دراص ا سةرتدراااااسرنوبدتم ااادبت اواالدرا ا ىدراز رةب ا د ا دراااااسر دراااذيدو باالد نت تاالدره ا دراص ا سةرتدراااااسرنوبدك ا دارناالدرذردت ا د م ا اابدااابم دهااذهدرابااةارتدرازةربواابد رةااواابدتتحااالدإاا د نت ا تدصاان بوبد تناباابداذرتدقو اابداالاااتخسر تدرانه ئواابداراااااو بد اتا ةدا ساابد داتناو د ص سةدراسخلداتا وةد ة دب لداتح واادقو ابد ضا بد.د2دان اسدر د هن ردصن بتو د ةبوتو دك اصن ب تدرااذرئوبدارا شةاب تدت سةدناببد ا ه ته د%65د د بدرا و بدرا ض بدا صن ب تدراتحاو وبد ا دوؤكاسد اسيدر ك نوابدتاأبوةدنشا دراصان ب تد راتحاو واابدب ا درا ا ىدراز رةب ا د.داوؤكااسدةه و ابدراتك االدبااو دق ا ىدراصاان ب تدراتحاو واابد ابااو درا ا ىدراز رةب ا داوح ااادراااااسر دن ااادرقتص ا سيد ت اارز دا تناااىدا ةصاابدالاااتخسر د را ارةسدرا ت حبدب نه وبدتح ادن ادرقتص سيدار ت ب دش لدارا درا بس دا اتسر بد3دد د 1 2 3 عبد الوهاب عثمان شيخ موسي ،منهجية اإلصالح االقتصادي في السودان ،الجزء الثاني ،الخرطوم 2012م ،ص 169 عباس كورينا ،كباشي مدني ،القطاع الحقيقي ،الوضع الراهن ،والتحديات والرؤى ،الملتقي ألالقتصادي الثاني ،الخرطوم 2013 ،م . عبد الوهاب عثمان شيخ موسي ،المرجع السابق ،ص . 220 -219 28 جدولًرقمً(ً)0-4 نسبةًالصادراتًالزراعيةًمنًالصادراتًالكليةًخاللًالفترةً0200ً-0222مًً بآلفًالدولراتًً رام د راص سةرتدراك وبد راص سةرتدرازةربوبد ناببدراص سةرتدرازةربوبدرا دراك وبد 232د 406648د 2000د 18063708د 1836د 3156589د 2001د 169837د 1937د 3836469د 2002د 19493115د 1635د 4206491د 2003د 25423176د 15د 5676770د 2004د 37773764د 1038د 5196137د 2005د 48243278د 8د 4606061د 2006د 56563568د 4د 3526095د 2007د 88793250د 332د 3796093د 2008د 116703504د 6د 4476801د 2009د 783337د 335د 4006996د 2010د 114043280د 735د 7246027د 2011د 959831د 24د 7986464د 2012د 336739د صسةد:دإبسرسدراب حببدد دددرات اولدالدساةده د دتن وبدرا سةرتدرااااسرنوبد ىدرازةرب د داب ات الدب لدق ىدراص د .داا و ا هدذاااردرةبااةدراااتخس ن دن اااذ د واالدرات اواالدب ا دراص ا سةرتدراااااسرنوبد ا دبم ا را ؤش ا اةرتدرالقتص ا ا سوبدران ا ا ت درا ح ا ا در ا ا ا دادااا اامةدراصا ااةادادب اا ااتخسر دبةن ا ا د د راتح و االدر حص ا ا ئ د()SPSSد,د ا ا دزو ا ا س دد تا ااة دراس رةا اابداتكا ااا د ا ا د 1992د–د 2012د اتح وادنت ئ د وس د.د دددن ااذ د رالنحااسرةدراخ ا درا تمااسسدابحااقدرامالقاابدبااو دراصا سةرتدارامار االدرا ااؤبة دب وها د ك ات ا د:د د 29 ددYt=دBo+B1X1t +B2X2t+B3X3t+Ut د:حوقدة د ددYt=دد الدراص سةرتدددددد دX1t=دد ا دددد دX2t=دد ر ران ت درا ح در امةدراصةاددددد دX3tرات داولدرا صة لدرا ا لدا ص سةددد=د د The Three variables with the EXP b Model Summary Model R R Square 1 .977a .955 Adjusted R Square .947 Std. Error of the Estimate Durbin-Watson 2125.99713 2.225 a Coefficients Unstandardized Coefficients Model 1 B (Constant) -12836.590 GDP 1404.557 Finance 45.710 ExchRate -2270.546 Standardized Coefficients Std. Error Beta 2141.548 T Sig. -5.994 .000 175.673 1.022 7.995 .000 62.634 .099 .730 .476 747.078 -.227 -3.039 .008 a. Dependent Variable: EXP GDP and ExchRate are the Best Variable that Effect the EXP because it is the one with the smallest P value ً 30 نتائجًالتحليلًاإلحصائيًً: /1دقو بدR2دتا اي0395د%د تفاةدبارا بدران ت درا ح در دومن در د%95د دراتاوةرتدراتا دتحاسقد ا دراصا سةرتد ا داامةدراصةادارات اولدرا ا لدا ص سةرتد.د /2دقو بدسوةب دارتاا دقةوببد دراةق د()230د د دوسلدب دباس دا ااسد شاك بدر ةتبا د راذرت د دراا ا بدراز نوبد.د /3دران اذ دوت ت دب اهةوبدرحص ئوبدحواقدك ناتدرا و ابدر حت اوابد ختبا ةدFد تن هوابد ا د راصاةد.دد /4دررهااةتدرانتا ئ در دهن ا ردبالقاابد ةسواابدسرااابدإحص ا ئوبدبااو دراص ا سةرتدارانا ت درا ح ا د ا ا ا د.د ابالق اابد ةسو اابدسرا اابدإحصا ا ئوبدب ااو دراصا ا سةرتدارات او االدرا ص ااة درا ا االد ر ا ص سةرتد.داهن اردبالقبدبكاوبدسرابدإحص ئوبدبو دراص سةرتداامةدراصةاد.دد رامالقاابد ةسواابدبااو دراص ا سةرتداران ا ت درا ح ا در كان تدران ت درا ح در ا ا دنتو اابدال دراص ا سةرتده ا د ا د ا د.دار درامالقبدبكاوبدبو دراصا سةرتدااامةدراصاةادال د زو ا س دااامةدراصااةادومن ا در دص ا سةرتدراساااابدرصاابحتدرب ا دقو اابد ا دص ا سةرتدراااسالد دراص سةرتد.دد رالخةيد دوحفزدب دزو سدراارةسرتد جارنخف ار درامالقبد ةسوبدبو دراص سةرتدارات اولدرا صة درا ا لدإاوه دال دزو س دراصةادب د راص سةرتدوا بسدب دزو س دك و ته دا استه داتن هد درالاارادرام ا وبد.دد نخ د دهاذردراتح والدر درات اوالدرا صاة درا ا الدا صا سةرتدرااااسرنوبداالدتاأبوةدب ا د ح دراص سةرتدراااسرنوبد.د د النتائجًوالتوصياتًًً: 31 أواًلًً:النتائجًًً: /1د إ دراتخسر دصوابدراا داب وبدراصاو در ااال وبد ا درا صا ةادرااااسرنوبدها دت بوااد بوبداة ةدإاه دبمس دتم ولدرال ارلداراتب ةه د.دد ا بس دشة د 2د/دإ درات اولدبصوابدرااا داها دساةد الدراتن وابدرالقتصا سوبد الدرااااسر دب ا دتح الد ا د ا داران ت درازةرب د.د زو س دد لدنصو درافةسد دران ت درا ح در /3دهن اردبالقبد ةسوبدبو دبسسدح درا الدرام بدارا ا ح تدرا زةاببدب اا د.د /4دتا اسدبالقابدبكااولدباو دركباةدت اوالدبصاوابدرااا دازوا س درا اا ح تدرا زةابابدابااسسد را الدرام بد.د /5دإ دح ا د داناااببدرات اواالدبصااوابدرااا د ا دح ا درات اواالدراك االدبااأنارىدراصااو درالخااةلد ساولدب لدتناىدةسارتدإسرة درااواابدرا صة وبد.دد /6دوار لدرابنردرازةرب دراااسرن دصماب تد لدرسرة درااواابدب ا صةادناببداتمباةدااسرسد قو بدرات اولدرا س دبصوابدراا د.د /7دوؤبةدرات اولدرا صة لدرا ا لدا ىدراص سةرتدب دح دراص سةرتدراااسرنوبد,دال د زو ا س دراصااةادب ا دراص ا سةرتدوا ا بسدب ا دزو ا س دك وته ا دا استه ا داتن ا هد ا درالا ااراد رام ا وبد.دد ً 32 ثانيًاًً:التوصياتًًً: /1دزو ا ا س درات اوا االدبصا ااوابدراا ا ا درات ا ا دتن ا ا ا دةصا ااح درةب ا ا لدراصا اااوة دك ا ا احة وو د ارا هنوو دا حساسلدراسخلدالسخ اه دسرئة درانش درالقتص سلد داتخفوادحس دراف ةد.دد /2دتا وةدرات اولدبصوابدراا دا ةرغبو د در نت درازةرب دازو س دت اولدراتن وابدرازةربوابد دراااسر د دوح ادرالكتف درااذرئلداوش دراتصسوةد.د /3دإهت درا صا ةادب اشاادرةالد ا دساةها دكاااو د ا ا دو اذ درا اسخةرتداتن وتها دا ا د وماسدب درا ت در اال د درةةب حداراحو دراكةو بداراة هد.د /4دراتاا دارالنتش ةد لدرات اولدب اصو در اال وبدرا خت فبدازو س دتمبئابدرا اارةسدارالسخا ةد ,د ح ةببدنر دراشولدراذيدواتالدح بدرا زرةبو داالدوةرب دح اقه د.دد دد د 33 المصادرًوالمراجعًً: أولًالمصادرًً: را ةآ دراكةو د ثانياً:المراجعًً .1درا اهةي دراه سيا دسةرا ت د دراتن وب درال ت بوبا د 1ا د كتبب دنهضب دا نشةاد را هة اد. 1982 .2حا دوااادسراسادرا مةادر اال داالاتب ةدرازةرب دن اذ د تةحاد 1ادسرةد رانشةدا .3ا و م تاد صة. داوسدةح سادرازةرببداتحسو تدراماا باد 2اد ةركزدراسةرا تدر اتةرتو وباد راخة ا داد. 2000 .4ببسرااف ةدحنف ادا وبد ةو ق را ادت وو درةسر درا ا داسةرا تدرا سالادس .ادراسرةد موبادد. 2005 .5ببس درا س دببس درا سةا دت بوا دراصو در اال وب د درات اول درازةرب د د راااسر ادس .ادس ادراخة ا اد. 2006 .6ببسرااه دبب دشوخد االاد نه وبدر صالحدرالقتص سيد دراااسر ادرا ز د راب ن ادراخة ا اد. 2012 .7بب دب بكة دةح سا دت ةبب درابنار در اال وب د درات اول درازةرب دبصواب دراا اد 1ادرابنردر اال دا تن وبدرا مهسدر اال دا بحاقداراتسةو ادرا كبدرامةبوبد رااماسوباد. 1998 .8حا دةح س دراحضوةيا دراسوا درا تمبة ا د 1ا دإشةرر دا نشةر داراتازو ا درا هة اد . 1997 34 .9ح س دةوا ا درانر درا ا د . 2009 در اال ا درك سو وب درنتةن شوان لا دس ا دبوةاتاد .10ح س دةش رة د ص فلا د درالق رة رالق و داإلئت درازةرب د درا نراةدراتن ايا دس .ا درالتح سد درازةرب د دراشةادرةاا داش لدة ةو و ادرةةس اد. 1992 .11ح سد ح اسدغنو اد ئ درام ابد دراسالدران وبادس اد صةاد. 1983 .12ح اسدحا دصار ادةا او تدرام لدرا صة در اال اد 1ادسرةدارئلدا نشةاد ب اد. 2001 .13ازيد نصاةاد ح ضةرتد درامالق تدرالقتص سوبدراسااوبادسرةدرانهضبدرامةبوباد صةاد. 1992 .14بنردراااسر دادت وةد خت اداناوبدةبار د خت فبد دب د-1999د. 2013 در اال ا دهوئب دراةق بب دراشةبوبا د ب درالتح س دراساا دا بنارد .15بنر د و هاةوب دراااسر دراسو رة وبا دازرة درا اوب درامة درالقتص سي دراانايا دإبسرسد ر اال وبادس .ادرا هة اد. 1982 .16 خت فبداألبار د-1999د. 2011 درامةبوب دا تن وب درازةربوبا دراكت .17را نر ب د التد خت فبداألبار د1999د–د. 2011 .18ازرة درا اوبادرا درااناي داالحص رت درازةربوب درامةبوباد ىدراح و درااض دراةره ادراتحسو تداراةؤلدرا ات ب وبادرا ت لد رالقتص سيدرةالادراخة ا اد. 2012 ى دراح و ا درا ت ل درالقتص سي دراب ن اد .19بب ه دكاةنو ا دكب ش د سن ا درا راخة ا اد. 2013 .20ح س دببسرا سة د ح س دخوةا دراتن وب درالقتص سوب د رالقتص سوبد در اال ادراخة ا اد. 2012 دراااسر ا دنسا دراتن وبد .21حا ا دحاااو دشااح تلادراض اارب دراشااةبوبداالاااتب ةدر اااال ادا ا ا بدبحاااقد ا د رافك ا ا ا ا ا ا ا ا ااةدرالقتصا ا ا ا ا ا ا ا ا ا سيدر ا ا ا ا ا ا ا ا ا ااال ادتا ا ا ا ا ا ا ا ا ا ةوخدر .www.darelmashora.comد 35 ا ا ا ا ا ا ا ا ااالىد 2014/7/13د.د
© Copyright 2026 Paperzz