gaiNa%a
³ 211´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ eka Aaya%aakRi%a baagÜcaI laaMbaI 120 m va $MdI 50 m Aahoº sauina%aa va i%acaI mÝ~INa yaa baagÜcyaa ivaÉw
kÜPaáyaaMvar ]Byaa Aaho%a %ar sauina%aalaa AaPalyaa mÝi~NaIkDo jaaNyaasaazI kmaI%a kmaI ik%aI AM%ar kaTavÜ
laagÜla¸ %Ü kaZaº
³Paaz 11´
ba´ saMdIPakDo 107 m x 103 m yaa maaPaacaa Aaya%aakar Aakaracaa BaUKMD Aahoº %ar dr caÝrsa maITrlaa ` 22
yaa dranÜ %yaalaa ik%aI imaLk%a kr Baravaa laagÜla ho bÝijak saU~aMcaa vaaPar k$na kaZaº ³Paaz 4´
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ yaÜgya %yaa maaPaacaa Paayaa Gyaaº PaayaacÜ kÜna 450 AaiNa 650 AsaNaara i~kÜNa ABC kaZaº  A caa
kÜnaduBaajak AE kaZaº ha duBaajak BC yaa roYaaKMDalaa E ibaMdU%a imaL%aܺ ibaMdU A maQaUna roK BC laa D
ibaMdU%a imaLNaara laMba AD kaZaº < DAE maÜjaaº AaPalyaa ]<aracaa PaD%aaLa BaÝimai%ak saU~aMcyaa saahayyaanÜ
Gyaaº
³Paaz 10´
ba´ rama AaiNa %yaacyaa %aIna BaavaaMcyaa maalakIcÜ caÝkÜnaI AakaracÜ SÜ%a Aahoº %yaaMnaI yaa SÜ%aalaa caarhI baajaUMnaI
jaaD %aarocÜ kuMPaNa kolaoº %yaanaM%ar %yaaMnaI baarIk %aar vaaPa$na SÜ%aacÜ caar Baaga kolaoº %ar yaaPÝkI kÜNa%yaa
%aarocaI ³jaaD ikMvaa baarIk´ laaMbaI AiQak AsÜla Æ %yaacÜ karNa saaMgaa.
³Paaz 11´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ manaÜ,áyaaPaasaUna kahI AM%aravar ]Byaa Asalaolyaa eka vya>InÜ manaÜ,áyaacyaa TÜkakDo Paaihlao Asa%aa %yaacaa
]nna%akÜna 600 Jaalaaº manaÜáyaaPaasaUna AjaUna 30 m dUr jaa}na manaÜ,áyaacyaa TÜkakDo Paaihlao Asa%aa ]nna%akÜna
300 caa Jaalaaº %ar manaÜ,áyaacaI ]McaI ik%aIÆ
³Paaz 23´
ba´ mainaYaa AaiNa saMdIPanÜ ekaca ibaMdUPaasaUna AnauËmÜ ]<ar AaiNa PaUva- idSÜkDo caalaNyaasa sauÉvaa%a kolaIº kahI
vÜLanaM%ar mainaYaa qaklaIº i%anÜ saMdIPalaa fÜna kolaa¸ %yaavÜLI saMdIPa i%acyaaPÜxaa dÜna iklaaomaITr jaas%a
caalalaa ho i%acyaa laxaa%a Aalaoº yaa xaNaI dÜGaaMmaQaIla AM%ar 10 iklaaomaITr Asalyaasa Pa`%yÜkjaNa ik%aI AM%ar
caalalaa¸ %Ü kaZaº
³Paaz 6´
gaiNa%a (Mathematics)
1
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ AMkuSa dUrdSa-na saMca KrodI krNyaasaazI dukanaa%a gÜlaaº %yaanÜ caÝkSaI kolaI Asa%aa ` 30¸000 ikMma%aIcyaa
dUrdSa-na saMcaacyaa rÜK KrodIvar 5 T@ko saUT imaL%Ü AsÜ %yaalaa samajalaoº %asÜca %aÜ saMca ` 5¸000 caa Paihlaa
hP%aa BarlyaanaM%ar ]rlalaI r@kma dsaadSÜ 10 dranÜ 3 samaana hP%yaa%a Ba$nasauwa imaL%aܸ hohI %yaalaa kLlaoº
yaa dÜna Paw%aIcyaa KrodImaQaIla rkmÜcaI %afava%a kaZaº
³Paaz 9´
ba´ yaÜgya %yaa maaPaacaa ivaYamaBauja i~kÜNa kaZaº yaa i~kÜNaacÜ AaM%arva%au-L va Pairva%au-L kaZaº AaM%arva%au-L va
Pairva%au-Lacaa koMd`ibaMdU ekca Aaho kaÆ samaBauja i~kÜNaacyaa AaM%arva%au-L AaiNa Pairva%au-L yaaMcyaa koMd`ibaMdUbaaba%a
kaya saaMga%aa yÜ[-la Æ
³Paaz 2´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
A´ EaIma%aI jÝna yaaMnaa imaLalaolyaa BaUKMDacaa nakaSaa %yaacaa Aakar va maaPaasahI%a KalaI idlaa Aahoº
4
%ar BaUKMDacÜ xÜ~fL kaZaº
³Paaz 20´
ba´ eka SaaLo%a KalaIla AakR%aI%a daKivalyaaPa`maaNÜ fula JaaDo laavaNyaasaazI dÜna vaafo ]PalabQa Aaho%aº lahana
vaaFyaa%a fulaJaaDo laavaNyaacaa Kca- ` 5¸000 Asalyaasa¸ %yaaca dranÜ maÜzyaa vaaFyaa%a fulaJaaDo laavaNyaacaa
Kca- ik%aI yÜ[-la %Ü kaZaº
³Paaz 14´
2
gaiNa%a (Mathematics)
Pa`º 6. KalaIlaPÝkI kÜNa%aahI ek Pa` k lPa %ayaar kraº
6
A´ 2015 maQyÜ KoLlyaa gÜlaolyaa kÜNa%yaahI iËkoT saamanyaa%aIla dÜnhI saMGaa%aIla KoLacaa %aulanaa%mak AByaasa
krNyaasaazI KalaIla maaih%aI jamaa kraº
³Paaz 24´
1´ Pa`%yÜk KoLaDUnÜ kaZlaolyaa Qaavaaº
2´ Pa`%yÜk saMGaacaI Pa`i%aSa%ak sarasarI Qaava saM#yaaº
3´ Pa`%yÜk KoLaDUcaI sarasarI QaavasaM#yaaº
4´ Pa`%yÜk gaÜlaMdajaacaI YaTkamaQaIla sarasarI QaavasaM#yaaº
5´ gaDI baad hÜNyaacaa YaTkamaQaIla drº
varIla maaih%aIvar AaQaair%a %a>a %ayaar kraº
yaa %a@%yaacaa %aulanaa%mak AByaasa k$na dÜnhI saMGaa%aIla KoLaDMUcaI Qaavaga%aI javaLjavaL samaana hÜ%aI ka
yaacaa PaD%aaLa Gyaaº ³2´ %Ü ³5´ yaamaQaIla maih%aIcaa vaaPar k$na s%aMBalaoK %ayaar kraº
ba´ 2000 m x 500 m yaa maaPaacyaa BaUKMDacÜ mÝdanaa%a $PaaM%ar krNyaacaa zoka %aumhasa imaLNaar Aahoº %yaasaazI
mÝdanaa%a kravyaa laagaNaaáyaa saÜyaIMcaa AaiNa AMdajÜ Kcaa-caa Ahvaala KalaIla mauVaMcyaa AaQaaro %ayaar kraº
³Paaz 9 AaiNa 20´
1 ´ PaLNyaasaazI isamÜMTcaI Pa@kI QaavaPaT\TI %ayaar krNܺ
2 ´ vha^laIbaa^la saamanyaasaazI Pa@ko isamÜMTcÜ mÝdana¸ %yaa KoLasaazI laagaNaaro KaMba va mÝdanaacaI AaKNaI
krNܺ
3 ´ baaskoTbaa^la saamanyaasaazI Pa@ko isamÜMTcÜ mÝdana¸ %yaa KoLasaazI laagaNaaro KaMba¸ baaskoTsa\ va mÝdanaacaI
AaKNaI krNܺ
4 ´ ]Mca ]DI¸ laaMba ]DIsaazI mÝdana KNaNܸ %ayaar krNܺ
5 ´ mÝdanaa%a AaNaKI kÜNa%Ü KoL KoL%aa yÜNÜ Sa@ya Aaho %yaacaa AMdaja GÜ}na %yaaPa`maaNÜ mÝdanaa%a %yaa %yaa
KoLasaazI saÜyaI krNܺ
gaiNa%a (Mathematics)
3
ica~klaa
³ 225 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ ramaPaUvaa- yÜqaIla vaRYaBas%aMBa iSaYaa-cÜ inairxaNa kraº ‘e faor’ Aakaracaa kagad Gyaa va %yaavar PÜinsalacyaa
maaQyamaa%aUna ha s%aMBaiSaYa- kaZaº yaa iSalPaa%aIla dMD va flak hubÜhuba kaZaº %yaavar Asalaolaa vaRYaBa ‘na’
kaZ%aa %yaaeovajaI %aumhalaa jaÜ Pa`aNaI AavaD%aÜ %aÜ daKvaaº AaPaNa jaÜ Pa`aNaI inavaDlaa %yaacÜ samaqa-na kahI
AÜLI%a Vaº
³Paaz 1´
ba´ kÜNaak-caI saursauMdrI¸ gaÜvaQa-na Pava-%a ]caNaara kRYNa¸ Ajau-naacÜ ican%ana ikMvaa gaMgaava%arNa ho Pallava¸
hÜmasalaa AaiNa gaMga rajavaMSaa%aIla ivaSva Pa`isaw maUi%a-klaa Aahoº yaa i%anhI SÝlaIcaa AByaasa k$na
%yaa%aIla %aIna mah<vaPaUNa- frk ilahaº gaMgaava%arNa yÜqaIla iSalPaakR%aImaQaIla kÜNa%yaahI eka vyai>roKocaI
inavaD k$na %yaacÜ ‘e faor’ Aakaracyaa kagadavar PÜinsala nÜ roKaTna kraº
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ PahaDI SÝlaI%aIla SaRMgaar yaa ica~acaa laxyaPaUva-k AByaasa kra va %yaaMnaI Pa`orI%a hÜ}na ek ica~ saMyaÜija%a
kraº yaa ica~a%aIla vyai>roKaMcÜ PaÜYaaK AaQauinak sva$PaacÜ daKvaaº
³Paaz 3´
jÝna laGauica~ SÝlaI AaiNa PahaDI laGauica~ SÝlaIcaI %aulanaa kraº
³Paaz 3´
ba´ AaPalyaa PaazyaPaus%akamaQaIla Paana ˺ 35 var ‘kaMqaa’ Bar%akamaacÜ ica~ baGaaº yaa ica~a%aIla kÜNa%ÜhI
dÜna Aakar inavaDUna %yaaMcaa vaaPar ‘PaunaravaRi<a’ %a<vaanaI ‘e faor’ Aakara%a skaf-saazI iDJaa[-na %ayaar
kraº ho maUL rMgaanaI rMgavaa AaiNa kaMqaacaI SÝlaI ivaSÜYa%a: Ta@yaaMcaI Paw%a rMgaI%a PÜinsalanÜ daKvaaº
³Paana 4´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ AaPalyaa javaLcyaa ga`Mqaalayaa%a jaa}na ilaAÜnaadÜ- d ivaMcaI yaaMnaI saakarlaolaI ‘maÜnaailasaa’ AaiNa rivaMd`naaqa
TagaÜr yaaMcÜ ‘vaumana fosa’ yaa ica~aMcaa AByaasa kraº yaa dÜna mahana ica~karaMnaI %yaaMcyaa ica~a%a AMgaIkarlaolyaa
SÝlaIivaYayaI qaÜD@yaa%a TIPa ilahaº
³Paaz 5´
ica~klaa (Painting)
1
ba´ AaPalyaa PaazyaPaus%aka%aIla PaRYz 42 varIla ivanasÜMT vÜnaga^ganaI banavalaolao ‘sTarI naa[T’ yaa ica~acaa
AByaasa kra va %yaa ica~a%a vh^na gaÐganaI vaaParlaolao %aM~ AaiNa kuMcalyaacyaa fTkaáyaacaI Paw%a yaacÜ
inarIxaNa kraº
Aa%aa AaPalyaa GarajavaLIla ek jaagaa ‘vhyaU Paa^[MT’cyaa sahayyaanÜ inavaDa AaiNa ‘e faor’ Aakaracyaa
kagadavar ho dRSya vh^na gaÐgacyaa %aM~aPa`maaNÜ rMgavaaº
³Paaz 6´
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ AmaU%a-klaa¸ Ganavaad AaiNa Ai%avaastvavaad yaaMcyaa ivakasaavar Pa`kaSa Takaº yaa SÝlaI%aIla klaakaraMnaI
AMigakarlaolyaa ‘dÜna’ %a<vaPa`NaalaI saaMgaa AaiNa %yaamaagaIla %yaaMcaI maanaisak%aa sPaYT kraº
³Paaz 7´
ba´ rajaa rivavamaa-¸ Avainad`Mnaaqa TagaÜr AaiNa AmaR%aa SÜrigala ho PaaiScamaa%ya klaonaI Pa`BaavaI%a Jaalao PaNa
%arIhI yaa i%anhI klaakaraMnaI sva%a:caI ASaI KasaSÝlaI inamaa-Na kolaIº varIla ivaQaana ]dahrNa do}na
sPaYT kraº
³Paaz 8´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A ´ Pa` klPa
k lPa kaya ek maÜsamaI fL AaiNa dÜna Baajyaa eka %aaTlaI%a maaMDaº PÜinsalaInÜ roKaTna k$na 2ba¸ 4ba AaiNa
6 ba ASaa PÜinsalacyaa saahayyaanÜ ivaivaQa CTaMWaro Cayaa Pa`kaSaacyaa saahayyaanÜ ica~ PaUNa- kraº
 Pauz\za Asalaolao Paus%ak AaiNa PaaNyaanaI Barlaolaa kacÜcaa glaasa yaaMcÜ saMyaÜjana kraº ho ica~ jala
rMgaanaI rMgavaaº
 dÜna Pa`karcÜ kaPaD Gyaaº %Ü KucaI-cyaa PaazIvar ikMvaa D/a^[Mga baÜD-var saÜDaº yaa dÜna kaPaDaMcÜ ica~Na
PaÜsTr klarnaI kraº
 1À2 [MiPairyala Da^[-Mga PÜPar Gyaaº %yaavar varIla sava- ica~ kaPaUna icakTvaaº yaa sava- ica~aMcÜ
saMyaÜjana layabaw AaiNa PaUrk Asalao Paaihjܺ
³Paaz Pa`a%yaixak saMdBa- Paaz 1´
b a ´ Pa` klPa
k lPa kayaAaPalyaa saMklPaica~a%a %aÜla¸ sausaMga%a¸ laya yaaMcaa ivacaar k$na 5 Pa`karcaI ivaivaQa JaaD¸ caar maanavaakR%aI
³kR%aIiSala´ dÜna GaT¸ ek nadI¸ dÜna Pa`aNaI yaaMcÜ saMyaÜjana 1À2 [MiParIyala kagadavar kraº yaa savaGaTkaMcÜ ekmakaMSaI naa%Ü sPaYT Jaalao Paaihjܺ PaÜsTr rMgaa%a ho ica~ rMgavaaº
³Pa`a%yaixak Paaz 2´
Pa`º 6. KalaIla
idlao l yaa Pa` klPaaM
6
k lPaaMP ÝkI kÜNa%ÜhI ek Pa` klPa
k lPa %ayaar kraº
A´ Pa`klPa kayasaalavaadÜr dalaI ho Ai%avaas%avaadI ica~kar hÜ%ܺ %Ü vaas%avaa%aIla $PaaMnaa Avaas%aivak $Paa%a saMyaÜija%a
kr%aº ho ivaQaana samajaUna Gyaa AaiNa dÜna maanavaakRi%a¸ ek Pa`aNaI¸ dÜna maanavainaima-%a vas%aU yaa savaa-McÜ
2
ica~klaa (Painting)
eki~%a saMyaÜjana kra AaiNa %Ü Avaas%aivak $Paa%a daKvaaº Ai%avaas%avaadacaI dÜna Pa`mauK vÝiSaYTyao saaMgaaº
³Pa`a%yaixak Paaz 4´
ba´ maayakla eoMjaolaao yaaMnaI ‘baqa- Aa^f A^Dma’ ho ÍoskÜ ica~ rÜmamaQaIla isasTa[-na ca^Palacyaa C%aavar kaZlaolao
ica~ AaPalyaa PaazyaPaus%aka%a ikMvaa ga`Mqaalayaa%a baGaaº varPaaMgaI yaa ica~acÜ AnausarNa k$na dovaacyaa
ha%aacaI rcanaa ‘e faor’ Aakaracyaa kagadavar kaZaº
AaPalyaa Pa`a%yaixak Paus%ak 3 maQyÜ 32 cyaa Paanaavar ivaivaQa maanavaakR%aI kaZlaolyaa Aaho%aº %yaa savaAakR%aIMmaQyÜ ivaivaQa maanavaakR%aI kaZlaolyaa Aaho%aº %yaa sava- AakR%aIM%acÜ cÜhro Pa`baÜQana kaLa%aI¸ vÝiSaYTyaPa`maaNÜ
‘e faor’ kagadavar kaZaº
³Pa`a%yaixak Paaz 4´
ica~klaa (Painting)
3
DoTa enT/I Aa^ParoSansa
(Data Entry Operations)
³ 229 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
P`aº 1. Pau Z IlaPÝkI eka P` a SnaacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ raja sva%a:ca ek ka^mPayauTr AsÜmbala k$ [icC%a Aahoº %yaalaa AaPalaa ka^mPyauTr AsÜmbala krNyaasaazI
haD-vÜArcÜ PaaT-sa\ KrodI kravayaacÜ Aaho%aº ka^mPyauTr AsÜmbala krNyaasaazI %yaalaa kÜNa%yaahI caar
bÜisak ka^mPaÜnanTsacaI maaih%aI Vaº ka^mPyauTr AsÜmbala kolyaanaM%ar %yaavar kÜNa%Ü Paihlao saa^FTvÜAr
[nsTa^la krNyaacaI garja Aahoº PauZo idlaolyaa ilasTmaQaUna %yaacaI inavaD kraº
1´ D/a[vhr saa^FTvÜAr
2´ Aa^ParoiTMga isasTIma saa^FTvÜAr
3´ vaD- P`aÜsÜsar
4´ e^nTI vhayarsa saa^FTvÜAr
ba´ Syaamacyaa vaiDlaaMnaI %yaaMcyaa kayaa-layaasaazI ek DoskTa^Pa ka^mPyauTr KrodI kolaaº %yaamaQyÜ kaya kaya
vÝiSaYTyÜ Aaho%a yaacaI maaih%aI GÜNyaasaazI Syaama KUPa ]%sauk hÜ%aaº KalaI idlaolaI vÝiSaYTyÜ jaaNaUna
GÜNyaasaazI Syaamalaa kÜNakÜNa%yaa Payaa-yaaMcaa vaaPar kravaa laagÜla Æ
1´ r^ma (RAM)
2´ haD-iDsk (Hard Disk)
3´ maa^inaTr (Monitor)
4´ P`aÜsÜsar (Processor)
varIla vÝiSaYTyÜ PaahNyaasaazI AaPaNa kÜNa%yaahI DoskTa^Pa ka^mPyauTrcaa vaaPar k$ Sak%aaº
P`aº 2. Pau Z IlaPÝkI eka P` a SnaacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ 1 ´ Eaui%a fa[lsa¸ fÜlDsa- AaiNa sTÜAroja iDvha[sÜsa yaaMcaI vaga- yaadI jaaNaUna GÜ} [icC%ܺ i%alaa
fa[lsa AaiNa fÜlDsa- %aPaSaIlaasaha PaaNyaasaazI ivaivaQa Payaa-ya saucavaaº
DoTa enT/I Aa^ParoSansa (Data Entry Operations)
1
2´ sP`aoDSaITcaI vÝiSaYTyÜ Aazvaa AaiNa KalaIla P`aSnaaMcaI ]<aro Vaº
A´ P`aoDSaITmaQyÜ Paihlaa sÜla ¹¹¹¹ Wara dSa-ivalaa jaa%aܺ
ba´ irbanamaQyÜ saa%a T^ba Aaho%aº %yaacaI naavÜ ilahaº
ba´ 1´ KalaI To@sTcaI %aIna ]dahrNÜ idlaolaI Aaho%aº P`a%yÜkacyaa Alaa[namÜMTcaa P`akar ilahaº
A table will help you
to align text with ease
A table will help you
to align text with ease
A table will help you
to align text with ease
2´ vaD- P`aÜsarcaI vÝiSaYTyÜ Aazvaa AaiNa KalaIla ]<aro ilahaº
A´ ¹¹¹¹¹ caa Aqa- mhNajÜ Da^@yaumÜMTcaa e^iPaAsa- badlaNÜ hÜyaº
ba´ ¹¹¹¹¹ caa vaaPar PaihlaI idlaolaI kmaaMD rd\d krNyaasaazI kolaa jaa%aܺ
P`aº 3. Pau Z IlaPÝkI eka P` a SnaacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ EaIº rakoSa ho jyaÜi%aYaI Aaho%aº ParM%au %yaaMnaa ka^mPyauTrbad\dla jaas%a maaih%aI naahIº %yaaMnaa ‘Science
Numerology’ yaa ivaYayaavar ek Paus%ak ilahavayaacÜ Aahoº [Mga`jaIvar %yaaMcÜ farsÜ Pa`Bau%va naahIº %yaaMcÜ
kMTonT eiDT krNyaasaazI %Ü vaD- Pa`ÜsÜsarcaa vaaPar krNyaacaa Pla^na yaÜja%a Aaho%aº AaPalaI maUL BaaYaa
sauQaarNyaasaazI vaD- Pa`ÜsÜsarcyaa kÜNa%yaa vÝiSaYTyaaMcaa vaaPar %yaaMnaI kolaa PaaihjÜÆ ho kaya- krNyaasaazI
%yaaMnaa ËmaSa: kÜNakÜNa%yaa Payaa-yaaMcaa vaaPar kravaa laagÜla %Ü ilahaº
ba´ raiQaka yaa ‘irca irËuTmÜMT’ kMPanaIcyaa maanava saMsaaQana vyavasqaaPak Aaho%aº %yaaMnaI ]mÜdvaaraMcaa baayaÜDoTa
sPa`oDSaITmaQyÜ eki~%a kolaa Aahoº jyauinaAr [MijainaArsaazI 15 ]mÜdvaar hÜ%ܺ ]mÜdvaaraMnasaazI caar
ra]MDcaa [MTrvhyaU AayaÜija%a kolaa gÜlaaº AayaÜija%a [MTrvhyaUcyaa Pa`%yÜk ra]MDmaQaUna imaLalaolyaa gaÜPanaIya
iTPPaNaI vyavasqaaPakalaa eka Pa`oDSaITmaQyÜ saMga`hI%a kravayaacÜ Aahoº i%acyaa vak-baukcyaa saurixa%a%ÜsaazI
vÜgavÜgaLo maaga- saucaavaaº
P`aº 4. Pau Z IlaPÝkI eka P` a SnaacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ isasTIma saa^FTvÜAr AaiNa e^iPlakoSana saa^FTvÜArmaQaIla frk saaMgaaº KalaI idlaolao kaya- P`adiSa-%a
krNyaasaazI yaÜgya %Ü e^iPlakoSana saa^FTvÜAr AÜLKaº
³Payaa-ya ¹ AarxaNa P`aNaalaI¸ maanava saMsaaQana P`abaMQana P`aNaalaI¸ hjÜrIbaaba%acaI P`aNaalaI¸ laoKa P`aNaalaI¸
kMPanaI saUcaI P`aNaalaI¸ ibailaMga isasTIma´
1´ isanÜmaacÜ i%akIT bauikMga krNyaasaazI
2´ ‘ibaga baajaar’ maQaUna vas%aUMcaI KrodIº
3´ kma-caa,ryaaMcyaa PagaaracaI maÜjaNaIº
4´ raja ka^laojacyaa kma-caa,ryaaMcaI dOinak ]Paisqa%aIÀAnauPaisqa%aIcÜ roka^D-º
2
DoTa enT/I Aa^ParoSansa (Data Entry Operations)
5´ Aarºkoºjܺ kMPanaIcÜ fayanaaiSaAla bajÜT AaiNa mÜnTonansaº
ba´ esaº jܺ koº SÝxaiNak saMsqÜmaaf-%a ‘vasauMQara idvasa’ samaarMBaasaazI sPaQaa- AayaÜija%a krNyaacaI yaÜjanaa
%ayaar kr%a Aaho%aº %yaacaa ivaYaya ‘glaaobala vaa^ima-Mga’ Asaa Aahoº vaD- Pa`ÜsÜsarcaa ]PayaÜga k$na ek laoK
%ayaar kraº yaa vyai%air> yaalaa AiQak AakiYa-%a banaivaNyaasaazI %yaamaQyÜ i@laPa AaT- AaiNa vaD- AaTcaa vaaPar kraº
1´ DoskTa^Pavar ‘Global.doc’ mhNaUna AaPalao kaya- sÜvh kraº
2´ sPÜla cÜkr caalavaa AaiNa vyaakrNa %aPaasaaº
3´ Pa^roga`afmaQaIla AÜLIMcÜ AM%ar 1º5 maQyÜ badlaaº
4´ Da^@yaumÜMTlaa ek hoiDMga Va AaiNa AaPalao naava va kÜsa- kÜD ilahaº
5´ Ta^Pa maaija-na 3 sÜMmaIº laa sÜT kraº AaPalao kaya- sÜvh kra AaiNa %yaacaI iP`aMTAa]T kaZaº
P`aº 5. Pau Z IlaPÝkI eka P` a SnaacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ jaUna 2015 maQyÜ ‘[lao@T/a^inak Pa`ayavhoT ilaº’ nÜ ivaklaolyaa maalaacaa %a>a Tobala ˺ 1 maQyÜ idlaolaa
Aahoº
sÜla irPaÜT- [lao @ T/ a ^ i nak P` a ayavho T ila º ³jaU n a 2014´
˺
]%PaadnaacÜ naava
idnaaM k
maU l ya
yau i naT saÜlD
1º
vaa^iSaMga maSaIna
20 jaUna
45¸000
5
2º
maa[ËÜvÜva AÜvana
25 jaUna
15¸000
3
3º
eyar kiDSanar
12 jaUna
25¸000
8
4º
la^Pa Ta^Pa
4 jaUna
40¸000
2
5º
Toilaivhjana
30 jaUna
22¸000
10
r@kma
ekUNa ivaËI
To b ala 1 ¹ sÜlsa irPaÜT- [lao @ T/ a ^ i na@sa P` a ayavho T ilaº
sP`aoDSaITmaQyÜ varIla DoTa e^D kraº ‘sÜlsaxls’ cyaa naavaanÜ sÜvh kraº KalaIla idlaolyaa gaÜYTI
SaÜQaNyaasaazI sau~acaa vaaPar kraº
1´ ]%PaadnaasaazI ivaËIº
2´ jaUna maihnyaa%aIla ekUNa ivaËI
%asÜca yaacyaa vyai%air> ekUNa P`a%yÜk maUlyaacÜ yaÜgadana dSa-ivaNaara yaÜgya caaT- %ayaar kraº Ms Excel
TUlsacaa vaaPar kraº
DoTa enT/I Aa^ParoSansa (Data Entry Operations)
3
ba´ ‘rÜja vh^laI skUla’nÜ iDsÜMbar 2015 cyaa dusa,áyaa AazvaDyaa%a ‘vaaiYa-k mÜLavyaa’cÜ AayaÜjana kolao Aahoº
mÜLavyaamaQyÜ ]Paisqa%a rahNyaasaazI SaaLocyaa mau#yaaQyaaPakaMnaa sava- PaalakaMnaa inamaM~Na kaD- PaazvaavayaacÜ
Aahoº %yaaMnaa inamaM~Na kaDa-maQyÜ SaaLocaa laaogaÜ AaiNa SaaLocyaa [maar%aIcaa vaa^Trmaak- hvaa Aahoº
1´ vaD- P`aÜsÜsarcaa ]PayaÜga k$na [mÜjÜsa jaÜDNyaasaazI yaÜgya maaga- saucavaaº
2´ mÜla maja-caa ]PayaÜga kra AaiNa %yaacÜ Payaa-ya ilahaº %asÜca mÜla maja-maQyÜ kÜNa%yaa P`akarcyaa
Da^@yaumÜMTcaI garja Aaho yaacaahI ]llaoK kraº kÜNa%yaahI Pa<yaacyaa yaadIcyaa ivailanaIkrNaaPaasaUna
caar PaaikTo banavaaº
P`aº 6. KalaI idlao l yaaM P ÝkI kÜNa%ÜhI ek P` a ÜjÜ@T %ayaar kraº
6
A´ T/^vhla ejansaI ‘ivaSva Paya-Tna AaiNa T/^vhlsa’ maaf-%a vÜgavÜgaLyaa sqaLaMsaazI ivaklyaa gÜlaolyaa yaa~a
Pa^kojacaa gaNa%aI Ahvaala Tobala ˺ 2 maQyÜ idlaa Aahoº
ivaSva Paya- T na AaiNa T/ ^ v hlsa
ivaklao gÜlao l ao Pa^ k o j a
jaanÜvaarI
fo b a` u v aarI
maaca-
eiP` a la
mÜ
jaU n a
1000
2000
3500
3456
1200
5000
500
678
123
234
456
123
maa^irSasa
2000
2345
456
567
891
234
isaMgaaPaUr
200
300
450
678
250
100
TÜikyaÜ
150
234
235
3000
450
678
Do i sTnÜSana
EaIlaMka
Aa^sT/oilayaa
Tobala ˺ 2 ivaklao gÜlaolao yaa~a Pa^koja
To b ala ˺ 3 ivaklyaa gÜlao l yaa yaa~a Pa^ k o j acaa ga` a f
4
DoTa enT/I Aa^ParoSansa (Data Entry Operations)
ba´ KalaI idlaolyaa P`aSnaaMcaI ]<aro ilahaº
1´ Tobala 2 maQyÜ idlaolyaa maaih%aIcyaa AaQaaro vak-SaIT %ayaar kra AaiNa %aI ‘Tax.xls’ maQyÜ sTÜAr
kraº
2´ ica~ 3 maQyÜ daKivalaolyaaP`amaaNÜ ga`af %ayaar kraº
3´ ica~amaQyÜ idlaolyaa baar caaT-cÜ P`akar AÜLKaº
4´ caaT-cÜ SaIYa-k kaya AahoÆ ica~ ˺ 3 cyaa caaT-cyaa SaIYa-kacÜ naava saaMgaaº
5´ ek PaÝraiNak kqaa caaT-maQyÜ idlaolaI Aahoº %yaacÜ sqaana AÜLKaº
6´ DoTa Tobala caaT-maQyÜ P`adiSa-%a kolaa gÜlaa Aaho kaÆ
k´ ‘baala Baar%aI skUla’ maQaIla saaMskRi%ak TImalaa ‘AarÜgya hoca Qana Aaho AaiNa yaÜga maaga- daKva%aÜ’ yaa
ivaYayaavar svaasqya jaaga$k%aa kaya-ËmaacÜ AayaÜjana kr%a Aahoº saaMskRi%ak ivaBaagaacÜ Pa`mauK sauroSa ho
Paa^var Pa`oJÜMToSana k$ [icC%aa%aº PauZo idlaolyaa %aPaiSalaacyaa AaQaaro sauroSa yaaMnaa Pa`oJÜnToSana %ayaar krNyaasaazI
mad%a kraº
1 ´ vÜgavÜgaLI AasanÜ AaiNa %yaaMcÜ fayado yaaMcaa samaavÜSa k$na slaa[D banavaaº slaa[DmaQyÜ yaÜgya
AasanaaMcyaa yaÜgya maud`a daKvaaº
2 ´ yaalaa AaNaKI AakYa-k AaiNa P`aBaavaI banaivaNyaasaazI e^inamÜSanacaa ]PayaÜga kraº
3 ´ P`a%yÜk slaa[DsaazI QvanaI¸ vÜga AaiNa vÜL sÜT kraº
4 ´ caalaU %aarIK P`a%yÜk slaa[Dcyaa %aLaSaI idsalaI Paaihjܺ
5 ´ slaa[Dcyaa KalaI TIPa jaÜDaº
6 ´ sauroSalaa P`aoJÜnToSana vÜba PÜjasaazI sÜvh krNyaasaazI mad%a kraº
DoTa enT/I Aa^ParoSansa (Data Entry Operations)
5
iva&ana AaiNa %aM~&ana
(Science and Technology)
³ 212 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2x1= 2
A´ isPa`Mga%aulaolaa laavalaolaI vas%aU PaaNyaa%a bauDivalaI Asa%aa %aI PaaNyaacyaa PaRYzBaagaaKalaI %arMga%a rah%ܺ %yaamauLo
vas%aUcyaa vajanaa%a 100 g. GaT hÜ%ܺ %ar
1´ vas%aUcÜ PaaNyaa%aIla vajana ik%aI AahoÆ
2´ vas%aUcÜ hvÜ%aIla vajana ik%aI AahoÆ
3´ vas%aUvar ik%aI ]%Plaavak bala kaya- krI%a AahoÆ
4´ vas%aucÜ Aakarmaana ik%aI AahoÆ
³Paaz 11´
ba´ 80 cm laaMbaI Asalaolyaa A^lyauimainayamacyaa saL[-laa ]YNa%aa idlaI Asa%aa¸ i%acyaa laaMbaI%a 1 mm vaaZ hÜ%ܺ
saL[-cÜ saurvaa%aIcÜ %aaPamaana 200C Asalyaasa laaMbaI%a 1 mm vaaZ JaalyaanaM%ar saL[-cÜ %aaPamaana ik%aI Asa%ÜÆ
³A^lyauimainayamacaa roKIya Pa`sarNa gauNak = 25 x 10-6/0C)
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2x1=2
A´ 168 g Fe AaiNa 72g H2O GÜ}na %yaamaQyÜ rasaayainak AiBaiËyaa GaDvaUna AaNalaI Asa%aa 223 g Fe3O4
AaiNa 8 g H2 %ayaar hÜ%aܺ yaa Pa`iËyÜmaQaUna rasaayainak AiBaiËyaa saMyaÜgaaivaYayaIcaa kÜNa%aa inayama idsaUna
yÜ%aܺ
³Paaz 3´
ba´ gaMQak hvÜ%a jaaLlao Asa%aa salfr¹Daya¹Aa^@saa[-D ha vaayaU %ayaar hÜ%aܸ %ar
1´ hI AiBaiËyaa ]Ymaaga`ahI Aaho ka ]YmaadayaI Aaho %Ü saaMgaaº
2´ saMyaÜga¸ APaGaTna¸ ivasqaaPana¸ duhorI ivasqaaPana yaaPÝkI varIla AiBaiËyaa kÜNa%yaa Pa`karcaI AahoÆ
3´ yaa AiBaiËyÜ%a kÜNa%Ü maUlad`vya [lao@T/a^na ga`ahNa kr%Ü AaiNa ik%aI [lao@T/a^na ga`hNa kr%ÜÆ
³Paaz 4´
iva&ana AaiNa %aM~&ana (Science and Technology)
1
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº 2 x 1 = 2
A´
1´
Pa`aNaI PÜSaI AaiNa vanasPa%aI PÜSaI yaaMcyaa AakR%yaa kaZaº yaa PÜSaIMmaQyÜ AnauvaMiSak d`vya AsaNaaro sqaana
naamainado-iSa%a kraº
³Paaz 21´
2´
sajaIvaaMcyaa ]%Pa<aIcyaa saMdBaa-%a kaya-krNaacyaa kahI Saas~&aMcaI naavÜ KalaI idlaI Aaho%aº %yaaPÝkI
sajaIvaaMcyaa ]%Pa<aIcyaa saMdBaa-%a Pa`ayaÜigak Pauravaa doNaa,ryaa Saas~&acÜ naava saaMgaaº
eºAayaºAÜPairna¸ sT^nlao imalar¸ jܺbaIºecaº halDona¸ h^rÜlD yauroº
³Paaz 20´
3´ majjaaPÜSaIcyaa AakR%aImaQaIla BaagaaMnaa 1 %Ü 4 ËmaaMk idlaolao Aaho%aº
%yaaPÝkI jyaa Baagaa%aUna cÜ%aasaMdoSa ASaaca Pa`karcyaa dusa,áyaa PÜSaIkDo Paazivalao jaa%aa%a¸ %yaa Baagaacaa
ËmaaMk va %yaa BaagaacÜ naava saaMgaaº
³Paaz 21´
4´ B r>gaT Asalaolyaa maulaacyaa vaiDlaaMcÜ AaiNa Aa[-cÜ jaIna saMyaÜjana AnauËmÜ IAi AaiNa IBi AsÜ Aahoº
AakR%aIcyaa saahayyaanÜ r>gaT B Asalaolyaa yaa maulaacÜ AanauvaMiSak%va sPaYT kraº ³Paaz 25´
ba´
1´
eka vya>IcaI dÜnhI maU~iPaMDo kama kronaaSaI JaalaI Aaho%aº yaa vya>Ilaa ijavaM%a ksÜ zova%aa yÜ[-la ¸ ho ek
ikMvaa dÜna vaa@yaa%a saaMgaaº
³Paaz 22´
2´ fuPfusaamaQyÜ Aa^i@sajanayau> r> AaiNa kaba-na¹Daya¹Aa^@saa[-Dyau@t r> yaamaQyÜ vaayauhs%aaM%arNaacaI iËyaa
kSaI hÜ%ÜÆ
³Paaz 22´
3´ ParagaIBavana AaiNa flana yaamaQaIla frk eka vaa@yaa%a saaMgaaº
³Paaz 24´
4´ s~IbaIja fila%a na Jaalyaasa %Ü SarIrabaahor Taklao jaa%ܺ yaa Pa`iËyÜcÜ naava saaMgaaº
³Paaz 24´
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
`
2
4
A´ %aaMbyaacyaa %aarocÜ AsaM#ya vÜTÜLo idlaolaI naLI ixa%aIja samaaM%ar zovalaI Aahoº
KalaIla baaba%aI%a kaya GaDola %Ü sakarNa saaMgaaº
1´ naLIcyaa Axaasa samaaM%ar cauMbaksaUcaI zovalaI AaiNa naLI ivaVu%aGaTasa jaÜDlaIº
2´ vÜTÜLyaalaa ga^la vh^inamaITr jaÜDlaa AaiNa cauMbaksaucaI naLIcyaa Axaalaa samaaM%ar ASaI eka idSÜkDUna
dusa,áyaa idSÜkDo nÜlaIº
³2+2=4) ³Paaz 17´
ba´ d`va$Pa AaiNa Gana$Pa AsaNaa,áyaa AQaa%aUcÜ Pa`%yÜkI ek ]dahrNa Vaº KalaIla rasaayainak AiBaiËyaaMcaI
saM%auila%a samaIkrNÜ ilahaº
iva&ana AaiNa %aM~&ana (Science and Technology)
1´ AQaa%aUcaI Aa^i@sajanabarÜbar hÜNaarI AiBaiËyaaº
2´ AQaa%aU Aa^@saa[-DcaI PaaNyaabarÜbar hÜNaarI AiBaiËyaaº
3´ AQaa%aU Aa^@saa[-DcaI AlklaIbarÜbar ³xaarabarÜbar´ hÜNaarI AiBaiËyaaº
³Paaz 27´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ AaQauinak sajaIva ]%Pa<aIcyaa isawaM%aanausaar ‘nÝsaiga-k inavaD’ ha isawaM%a sPaYT krNaara vaa@yaaMSa inavaDaº
1´ %aMduÉs%a %aÜca iTk%aܺ
2´ jaIvanaacaI ]%Pa<aI.
3´ AnauvaMiSak laaBaamauLo AnaukUla Asalaolyaa Pairvai%a- janaukacaI AiQak%ama Pauna$%Pai<aº
4´ AÝVÜigak rMgad`vya (Industrial Melanism)
³Paaz 20´
ba´ vanasPa%aI vaa%aavarNaa%aUna ga`hNa kolaolyaa kaba-na¹Daya¹Aa^a@saa[-D vaayaUcÜ Annaa%a $PaaM%ar ksÜ kr%aa%aÆ ho Anna
vanasPa%aI sagaLIkDo kSaa Paw%aInÜ PaÜhcava%aa%aÆ
³Paaz 22´
Pa`º 6. KalaIlaPÝkI kÜNa%aahI ek Pa` klPa
k lPa 500 SabdaM % a %ayaar kraº
6
A´ kmaI%a kmaI saha ivaVu%acauMbakIya ikrNaaMcaI naavÜ ilahaº %yaa saMbaMQaIcaI maaih%aI Ba$na KalaIla %a>a PaUNa- kraº
}jaa- ]PayaÜga
A˺
ivaVu % a cau M b akIya
vaarM v aar%aa
%arM g alaaM b aI
ikrNaacÜ naava ivas%aarkxaa ivas%aarkxaa ivas%aarkxaa
(Hz)
(m)
(eV)
1
2
3
4
5
6
ba´ jaunaI va%a-maanaPa~o¸ maaisako yaamaQaIla Cayaaica~o AaiNa maaih%aI gaÜLa k$na ikMvaa [MTrnÜTva$na maaih%aI GÜ}na
5 Pa`xÜPaNayaÜgya slaa[-D\sa¸ 5 iBa<aIPa~ko¸ 5 %a>o¸ 5 iFla PakaD-sa yaaPÝkI ek Pa`kar %ayaar kraº ikMvaa
Paa^var Paa^[-MT Pa`oJÜMToSana %ayaar kra ikMvaa AaPaNaasa saadrIkrNaasa yaÜgya vaaTNaa,ryaa Paw%aInÜ KalaIla PÝkI
kÜNa%yaahI eka ivaYayaavar saadrIkrNa kraº
1´ yaa Sa%aka%aIla AaPalyaa doSaa%a KLbaL maajaivaNaarI nÝsaiga-k AaPa<aIº
2´ kmaI vaaPar¸ Paunavaa-Par¸ duÉs%aI¸ PaunaPa`iËyaaº
3´ hvaamaanaa%aIla badla º
iva&ana AaiNa %aM~&ana (Science and Technology)
3
saamaaijak Saas~
(Social Science)
³ 213 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tuto Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ sama`aT ASaÜkanÜ AaPalyaa Pa`jÜvar AaPalaa Qama- laadlaa naahI ho kÜNa%yaahI dÜna ]dahrNaaMcyaa sahayyaanÜ sPaYT
kraº
ba´ Baar%aavar ivajaya imaLivaNyaasaazI mauGalaaMnaI kÜNa%yaa yauw%aM~acaa vaaPar kolaaÆ
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
A´ saÜba%acyaa saarNaImaQyÜ
dÜna Anaumaanao kaZaº
maihnÜ
jaanܺ
A izkaNÜ ¹9
ba izkaNÜ 25
2
dÜna izkaNacÜ sarasarI %aaPamaana ³AMSa sܺ´ idlaolao Aahoº %yaava$na hvaamaanaaivaYayaI
³Paaz ˺ 10´
foba`uº maaº eº mܺ jaUº jauº Aa^º saº Aa^º naܺ iDº
¹7 ¹1 9 10 14 17 17 12 6
0
¹6
26
28
31
33 33
31
31
30 28
26
25
ba´ Baar%aacaa PaUva- Baaga PaiScama Baar%aacyaa Pa`akRi%ak rcanÜcyaa dRYTInÜ ivaiBanna Aaho va %yaaMcaI sva%a:caI vÝiSaYTyÜ
Aaho%aº kÜNa%yaahI dÜna ]dahrNaaMcyaa sahayyaanÜ sPaYT kraº
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ ‘‘raYT/vaad AaiNa raYT/Iya eka%ma%aa ParsParaMSaI inagaDI%a AaiNa ParsParaMSaI saMbaMiQa%a Aaho%aº’’ %aumacyaa AnauBavaanÜ
va %aumacyaa ma%aanausaar sPaYT kraº
ba´ janama%a inamaa-Na krNyaasa ]Payau> AsaNaarI kÜNa%aIhI dÜna maaQyamÜ sPaYT kraº %aumacyaa ma%aanausaar janama%a
inamaa-Na krNaarI Pa`BaavaI maaQyama kÜNa%aIÆ
k´ ]<ama naagairk banaNyaasaazI Baar%aIya rajyaGaTnÜmaQyÜ kÜNa%yaa maulyaaMcaa samaavÜSa kolaolaa AahoÆ
saamaaijak Saas~ (Social Science)
1
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ ]<ar Baar%aacaI hvaamaana isqa%aI dixaNa Baar%aaPÜxaa vÜgaLI Aahoº’ ho ivaQaana caar mauVaMcyaa sahayyaanÜ sPaYT
kraº
ba´ janajaagaR%aI AaiNa AaQauinakIkrNa krNyaasaazI iSaxaNa hoca mau#ya saaQana Aaho ho saamaaijak AaiNa Qaaima-k
sauQaarNaavaaVaMnaI ka samajalaoÆ
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
%aumacyaa rajyaa%aIla eoi%ahaisak vaas%aU inavaDUna %yaavar PauZIla mauVaMcyaa sahayyaanÜ Ahvaala %ayaar kraº
A´ %yaa vaas%aUcÜ naava¸ kÜNaI baaMQalaI AaiNa kÜNa%yaa kaLamaQyܺ
ba´ %yaa vas%aUcaI ikmaana Paaca gauNavÝiSaYTyܺ
k´ %aIca vaas%aU %aumhI inavaDNyaacaI dÜna karNÜ ilahaº
Pa`º 6. KalaIlaPÝkI kÜNa%aahI ek Ahvaala %ayaar kraº
6
A´ dÜna maulao AsaNaa,áyaa¸ Gar kama krNaa,ryaa maihlaolaa AaPalyaa maulaaMnaa SaaLo%a PaazvaavayaacÜ Aahoº ParM%au %aI
%yaa%a APayaSaI zrlaIº gaavacyaa sarPaMcaaya%a kayaa-layaa%a jaavaUna maÜf%a va sa>Icyaa iSaxaNaacaI maaih%aI
imaLvaaº
%aumhasa imaLÜlyaa maaih%aIva$na maihlaa AaiNa maulao yaaMcyaa iSaxaNaacyaa ivaivaQa yaÜjanaaMcyaa maaih%aIcaa Ahvaala
%ayaar kraº
ba´ %aumacyaa AajaUbaajaUcyaa dha GaraMcaI PauZIla maaih%aI jamaa kraº
vayaÜgaTanau s aar laao k
Gar ˺
kuTuMba Pa`mauKacÜ
naava
vayaÜgaT
0 %Ü 6
Pauº s~I.
vayaÜgaT
7 %Ü 14
Pauº s~I.
vayaÜgaT
15 %Ü 59
Pauº s~I.
vayaÜgaT
60 AaiNa %yaaPÜxaa AiQak
Pauº s~I.
1
1´ iBanna vayaÜgaTa%aIla ekUNa laaoksaM#yÜ%a s~I¹PauÉYaaMcaI saM#yaa
A´ 0 %Ü 14
ba´ 15 %Ü 60 vaYÜ- vayaaPÜxaa AiQak
2´ varIla maaih%aIva$na AakDomaÜD kraº
A´ s~I¹PauÉYa Pa`maaNa
2
saamaaijak Saas~ (Social Science)
ba´ baalak¸ s~I¹PauÉYa Pa`maaNa
k´ yauvakaMcÜ AaiNa ParavalaMbaI laaoksaM#yaa Pa`maaNa
D´ vaRw ¹ ParavalaMbaI laaoksaM#yÜcÜ Pa`maaNa
³Paaz ˺ 14´
saamaaijak Saas~ (Social Science)
3
Aqa-Saas~
³ 214 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIla PÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ EaIº ‘xa’ yaaMnaI EaIº ‘ya’ yaaMnaa ek vaYaa-saazI 10¸000 ÉPayÜ kja- mhNaUna idlaoº EaIº ‘xa’ yaaMnaI %yaavar
1¸200 ` imaLivalao tr vyaaja dr kaya AsÜla %Ü saaMgaaº
³QaDa 16´
ba´ vya>I PÝsÜ saaziva%aa%a AaiNa baÐko%a PÝsÜ zova%aa%a %yaa PÝSaacaa %yaaMnaa BaivaYyakaLa%a ksaa ]PayaÜga hÜ%aÜÆ
³QaDa 16´
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ saQyaa gaMgaanadIcÜ PaaNaI maÜzyaa Pa`maaNaavar Pa`dUiYa%a Jaalaolao Aahoº ho Pa`dUYaNa hÜNyaacaI mau#ya karNÜ kÜNa%aIÆ
Pa`duYaNa kmaI krNyaasaazI Baar%a sarkar kÜNa%Ü ]Paaya kr%a AahoÆ
³QaDa 23´
ba´ Baar%aa%aIla maÜzyaa SahraMmaQyÜ hvÜcÜ maÜzyaa Pa`maaNaavar Pa`dUYaNa hÜ%a Aahoº hvaa Pa`dUYaNaacaI mau#ya karNÜ
kÜNa%aIÆ Pa`duYaNa kmaI krNyaasaazI Baar%a sarkar kÜNa%Ü ]Paaya kr%a AahoÆ
³QaDa 23´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ jaimanaIcyaa gauNava<Üvar AinaYT AaiNa hanaIkark PairNaama hÜ%a Aaho%a %yaacaI mau#ya karNÜ kÜNa%aIÆ
³QaDa 23´
ba´ %aumhI ivakasaa saa%a%yaa%a kÜNa%yaa Pa`karcaI mad%a k$ Sak%aaÆ kÜNa%ÜhI dÜna Pa`kar sPaYT kraº
³QaDa 23´
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
A´ AaPaNa eka ivamaa ejaMT Aaha%a AsÜ samajaUna ga`ahkalaa
1´ jaIvana ivamaa
2´ AarÜgya ivamaa yaaivaYayaI maaih%aI Vaº
Aqa-Saas~ (Economics)
4
³QaDa 16´
1
ba´ vyaaPaarI baÐka Pa%ainaima-%aI kSaI kr%aa%aÆ eka saM#yaa%mak ]dahrNaacyaa sahayyaanÜ Pa%ainaima-%aI%aIla TPPÜ sPaYT
kraº
³QaDa 15´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ samajaa¸ %aumhI 20¸000 ` ek dUrdSa-nasaMca KrodI kolaa Aahoº %aÜ sadÜYa AsalyaacÜ AaZLlao tr ivaËo%aa %aÜ
saMca badlaUna doNyaasa %ayaar naahI ASaavÜLI %aumhI kÜzo %aËar krala Æ %aËar krNyaacaI Paw%a saivas%ar sPaYT
kraº
³QaDa 24´
ba´ KalaI idlaolyaa GaTkaMsaMbaMQaI %aËar krNyaasaazI ga`ahkacÜ yaÜgya AiQakar sPaYT kraº ³Paaz 24´
1´ ivaËo%aa ga`ahkalaa Anya Pa`karcaI ibaskITo na daKiva%aa ivaiSaYT Pa`karcaIca ibaiskTo KrodI krNyaacaa
dbaava AaNa%a Asa%aanaaº
2´ Pa^kbaMd PaakITa%aIla fLaMcaa ja^ma KalyaamauLo EaIº xa yaaMnaa Aajaar hÜNܺ
3´ maÜnaa yaaMnaa sqaainak dvaaKanyaa%a rÜga inadana cauklyaamauLo ` 2¸00¸000 AnaavaSyak Kca- kravÜ laagalaoº
nauksaana BarPaa[- imaLivaNyaasaazI %yaaMnaI ijalha ga`ahk nyaayaala yaa%a dad maaiga%alaI Aahoº
Pa`º 6. KalaIlaPÝkI ekavar Ahvaala %ayaar kraº
6
A´ %aumacyaa vas%aI%a jaavaUna PÝSaacyaa vaaParaeovajaI vas%aucyaa ikMvaa sÜvÜcyaa badlyaa%a vas%au ikMvaa sÜvaa idlaI jaa%Ü
ASaa eKaVa sÜvaa ikMvaa vas%aucÜ inarIxaNa kraº ga`ahk AaiNa ivaËo%aa yaaMnaa yaa ivainamaya vyavahara%a kÜNa%yaa
ADcaNaI yÜ%aa%aÆ
ba´ javaLcyaa baÐko%a jaa}na ma^nÜjarlaa %aumhalaa baca%a Ka%Ü sau$ krayacÜ Aaho AsÜ saaMgaaº baca%a Ka%Ü sau$
krNyaacaI kaya Paw%a Asa%ܸ %yaasaazI kÜNa%aI kagadPa~o laaga%aa%a yaacaI maaih%aI k$na Gyaaº %asÜca baÐk [%ar
kÜNa%aI mah<vaacaI kayÜ- kr%Ü yaaivaYayaI ivacaarNaa kraº imaLalaolyaa maaih%aIcyaa AaQaaro 300¹500 SabdaM%a
ek Ahvaala %ayaar kraº
³QaDa 15´
2
Aqa-Saas~ (Economics)
vyaavasaaiyak AQyayana
³ 215 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ gauMjana sva%a:cyaa GarI ek kÜicaMga saMsqaa caalava%ܺ %yaamaQyÜ %aI [ya<aa 9 vaI va 10 vaIcyaa ivaVaqyaa-Mnaa
naamamaa~ fImaQyÜ kÜicaMga do%a Aahoº ha saamaaijak ]d\doSa ikMvaa maanavaIya ]d\doSa AahoÆ AaPaNa idlaolyaa
]<ara%aIla ]d\doSaasaazI ek ]dahrNa Vaº
³Paaz 1´
ba´ eka vya>InÜ AaPalyaa gaavaa%aIla eka SÜ%ak,áyaakDUna dÜna i@vaMTla %aaMdUL KrodI kolaoº %yaanÜ %Ü javaLcyaa
Sahra%aIla maMD[-maQyÜ ivaklaoº %yaamaQyÜ %yaalaa 1000 ÉPayÜ fayada Jaalaaº ha vyavasaaya Aaho kaÆ jar
naahIÆ %ar karNa saaMgaaº yaalaa vyavasaaya kovha mhNa%aa yÜ[-la Æ
³Paaz 1´
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ AÝVÜigak yauinaTmaQaUna kcara va saaMDPaaNaI inaGa%a Aahoº AÝVÜigak yauinaTmaQaIla ho vÜsToja jala Pa`dUYaNaacÜ
karNa kovha hÜ%ܺ kaya ho ekca jala Pa`dUYa-NaacÜ karNa AahoÆ jar naahI %ar jala Pa`dUYaNaacaI [%ar karNÜ
saaMgaaº
³Paaz 2´
ba´ %aumhI }sa ]%Paadna krI%a Aaha%a va karKanyaa%a ivak%a Aaha%aº %aÜ karKanaa kÜNa%yaa vas%aUcÜ ]%Paadna
krolaÆ yaa ]VÜgaasa kÜNa%aa ]VÜga mhNa%aa%aÆ
³Paaz 2´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ %aumhI ekla vyaaPaarI vyavasaaya caalaiva%a Aaha%aº vyavasaaya saMGaTnÜcaa caaMgalaa Pa`kar AsÜ %aumhI yaa vyavasaaya
saMGaTna Pa`karasa ksÜ maana%aaÆ kÜNa%aIhI dÜna karNÜ Vaº
³Paaz 3´
ba´ ParsPar saamaMjasya kraracÜ AaQaaravar BaagaIdarIcyaa AaM%airk ZaÐcaacÜ saMGaTnÜcaa lavaicak%Ücaa laaBa GÜ}na
ek BaagaIdarI saMsqaacÜ BaagaIdar Amayaa-id%a daiya%vaaPaasaUna ksÜ dUr rahU Sak%aa%aÆ ASaa [%ar vyavasaaya
saMGaTonacaI sqaaPanaa kSaI kr%aa yÜ[-la Æ
³Paaz 3´
vyaavasaaiyak AQyayana (Business Studies)
1
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ eka gaavaa%aIla SÜ%akrI BaajaI va fLo iPakva%aa%aº ho ]%Paadna baajaara%a ivakNyaasaazI %yaaMnaa AnÜk
ADcaNaIMcaa saamanaa kravaa laaga%aܺ eka vya>InÜ %yaaMnaa sallaa idlaa kI %aumacyaa ]%PaadnaacaI eki~%a yÜ}na
ivaËI kolaI Paaihjܺ saMGaTnÜcaa kÜNa%aa Pa`kar %yaaMcyaa ]d\doSaacaI PaU%a-%aa krola Æ ASaa Pa`karcyaa saMGaTnÜcÜ
kÜNa%ÜhI %aIna fayado saaMgaaº
³Paaz 4´
ba´ vyaavasaaiyakaMnÜ samaajaaPa`i%a Asalaolao ]<ardaiya%va isvakarlao Paaihjܺ jar %aumhI vyaavasaaiyak Asaala %ar
samaajaaPa`i%a kÜNa%aI ]<ardaiya%va PaUNa- krala Æ ASaa kÜNatIhI caar ]<ardaiya%vÜ saaMgaaº ³Paaz 4´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ %aumhI yaa %aqyaaSaI caaMgalao Pairica%a Aaha%a kI AaPalyaa doSaa%aIla jaas%a Pa`dUiYa%a naVaMPÝkI gaMgaa nadI hI ek
nadI Aahoº Pa`dUYaNa mau> hÜNyaasaazI kÜNa%ÜhI caar Payaa-ya saUcavaaº maaga- saucavaaº
³Paaz 1´
ba´ caar ima~aMnaI ek~ yÜ}na ek vÜbasaa[T banavalaIº %yaavar %ayaar kaPaDyaacaI ek maailaka ivaËIsaazI
Pa`saarI%a kolaIº %yaaMnaa AaScaya- vaaTlao karNa maÜzyaa saM#yÜnÜ maagaNaI AalaI va qaÜDyaaca AvaiQa%a %Ü maÜza
vyavasaaya k$ laagalaoº [-¹irToilaMgacyaa yaSaacaI karNÜ saaMgaaº
³Paaz 2´
Pa`º 6. KalaI idlao l yaa kÜNa%yaahI dÜnamaQaU n a kÜNa%aahI ek Pa` klPa
k lPa %ayaar kraº
6
A´ Baar%a sarkarcyaa ‘Baar%aa%a inaima-%aI’ yaa QaÜrNaacaa ]d\doSa safla hÜ[-la jÜvha bahuraYT/Iya kMPanyaa AaPalyaa
doSaa%a ]VÜga sqaaPana kr%aIlaº f> %yaaMnaI ]%PaadI%a kolaolyaa maalaacaI ivaËI na kr%aa¸ jar bahuraYT/Iya
kMPanyaaMnaI Baar%aa%a ]%Paadnaasa maanya%aa idlyaasa hÜNaa,áyaa fayaVaMcaI yaadI banavaaº
³Paaz 4´
ba´ %aumacaa vyavasaaya vaaZIcaI maÜzI saMQaI %aumhasa imaL%a Aahoº %aumhI BaagaIdarI vyavasaaya caalaiva%a Aaha%aº
kÜNaI%arI %aumhasa saucaivalao kI %aumhI saMyau> BaaMDvalaavar kMPanaIcaI sqaaPanaa kravaIº %aumhasa hÜNaa,áyaa kÜNa%yaahI
%aIna fayado va yÜNaaáyaa ADcaNaI sPaYT kraº
³Paaz 2´
2
vyaavasaaiyak AQyayana (Business Studies)
gaRh iva&ana
(Home Science)
³ 216 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. kÜNa%aahI ek Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ gaRhiva&anaacaa AByaasa KalaI idlaolyaaMPÝkI kÜNa%yaa saMdBaa-%a ]PayaÜgaI PaDU Sak%aܺ
1´ Payaa-varNa saurxaa
2´ saMsaga-janya rÜgaaMPaasaUna saMrxaNa
³Paaz ˺ 1¸ 6¸ 7¸ 8´
ba´ gaRhiva&anaacaa AByaasa k$na kÜNa%yaa gaÜYTIMcÜ yaÜgadana do%aa yao[-laÆ
1´ ?%aumaanaanausaar kÜNa%yaa kPaDyaaMcaI inavaD kravaIÆ
2´ jaIvanaSÝlaIcaa saMbaMQa rÜga¸ KaNÜ va vyaayaama hyaaMcaa sahsaMbaMQa ksaa laavaayacaaÆ
³Paaz ˺ 1¸2¸7¸8¸9¸10´
Pa`º 2. kÜNa%aahI ek Pa` SnaacÜ
2
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ila haº
A´ vaaZ AaiNa ivakasaacyaa vÝiSaYTyaanausaar KalaIla baaba%aI%a Gara%a saurxaa kSaI raKalaº
1´ maulao
2´ vaRw maaNasÜ
³Paaz 12¸13¸18¸19¸20´
ba´ %aumacyaa garÜdr Asalaolyaa maÜzyaa baihNaIlaa KalaI idlaolyaa kalaavaQaImaQyÜ kÜNa%aI kaLjaI Gyaayalaa
saucavaala
1´ gaBa-QaarNaa
2´ baaLacyaa janmaanaM%ar
Pa`º 3. kÜNa%aahI ek Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ ‘‘saaQanasaMPa<aI’’ mhNajÜ %aumhI kaya samaja%aaÆ %aumhI %aumacyaa AByaasaabarÜbar Gara%aIla kamasaazI krNyaasaazI
‘samaya’ va ‘]jaa-’ yaaMcaa vaaPar ksaa krala º
³Paaz ˺ 12¸14¸15¸21´
gaRh iva&ana (Home Science)
1
ba´ Gar KrodI kr%aaMnaa KalaIla gaÜYTIMcaa Gar KrodIvar Pa`Baava ksaa PaDola %Ü saaMgaaÆ
1´ ]%Panna
2´ saurxaa
³Paaz ˺ 12¸13¸14¸16´
Pa`º 4. kÜNa%aahI ek Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ %aumacyaa Aa[-laa kPaDo QauNܸ Pairsajjaa krNÜ va saazvaUna zovaNÜ yaasaazI ]Paaya saucavaaº
1´ ]nhaLa
2´ qaMDI
³Paaz ˺ 9¸10¸11´
ba´ KalaI idlaolyaasaazI AacaarsaMih%aocÜ iDJaa[na %ayaar kraº
1´ ga`ahk
2´ dukanadar
³Paaz ˺ 21¸ 22´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%aahI ek Pa` Sna
S na 100 ¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ KalaI idlaolyaa vya>IsaazI SaarIirk AaiNa Baavainak saurixa%ÜsaazI kÜNa%yaa Paayaáyaa laxaa%a zovaalaº
1´ maulao
2´ vaRw maaNasÜ
³Paaz ˺ 2¸7¸8¸18¸19´
ba´ %aumacyaa SÜjaarI rahNaaro saarKo AajaarI PaD%a Aaho%aº %yaaMnaa %yaacaI karNÜ va Pa`i%abaMQaa%mak ]Paaya saucavaaº
³Paaz ˺ 6¸7¸8´
Pa`º 6. KalaI idlao l yaaPÝkI ek Pa` klPa
6
k lPa %ayaar kraº
A´ %aumacyaa kakacyaa SÜ%aa%a jaas%a Pa`maaNaa%a hMgaamaa%aIla ³maÝsamaI´ Baajyaa Aalyaa Aaho%aº %yaalaa %yaaMcÜ saMrxaNa
k$na jaas%a Baavaa%a %yaacaI ivaËI k$na PÝsÜ imaLvaayacÜ Aaho%aº %aumacyaa kakalaa KalaI idlaolyaa mauVaMnaa
Qa$na maaga-dSa-na kraº
1´ saMrxaNa AaiNa saazvaNyaasaazI laagaNaaro saaih%ya¸ ]PakrNÜ va saaQanܺ
2´ GarI saMrxaNa krNyaacyaa ivaivaQa Paw%aIº
3´ Pa`%yÜk saMrxaNa Paw%a vaaPa$na kolaolyaa Padaqaa-McaI ek kR%aIº
4´ kamaacyaa izkaNaacÜ AarÜgya va svacC%aaº
5´ Payaa-varNaaSaI mÝ~IPaUNa-¸ saurixa%a kcara fokNyaacÜ izkaNaº
6´ ikma%aIcÜ maUlyamaaPana AaiNa ivaËIsaazIcaI ikMma%a zrivaNܺ
³Paaz ˺ 5¸6¸7¸15¸16¸21¸22´
ba´ %aumacaI Aa[- %aumacyaa baihNaIcÜ baaLM%aPaNaasaazI ek maihnaa jaaNaar Aahoº %Üvha %aumhalaa %aumacyaa baabaaMcaI¸
QaakTyaa baihNaIcaI va AajaI¹AajaÜbaaMcaI kaLjaI GyaayacaI Aahoº %yaasaazI kR%aI AaraKDa %ayaar kraº
1´ saMsaaQanaacÜ À saaQanasaMPa<aIcÜ vyavasqaaPana
2
gaRh iva&ana (Home Science)
2´ jÜvaNaacÜ va svayaMPaakacÜ inayaÜjana
3´ AajaarI AajaIcaI kaLjaI GÜNܺ
4´ lahana baihNaIlaa gaRhPaaz krNyaasaazI mad%a krNܺ
5´ GaracaI rÜjacaI saafsafa[6´ Gara%aIla ikraNaa saamaana¸ Baajyaa va fLaMcaI KrodI
³Paaz ˺ 2¸3¸4¸7¸12¸14¸15¸16¸20¸22´
gaRh iva&ana (Home Science)
3
maanasaSaas~
³222´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ saMskR%aI AaiNa PairvÜSaacaa garjaa AaiNa Pa`orNaaMvar ksaa Pa`Baava PaD%aÜ ho ]dahrNaacyaa saahayyaanÜ sPaYT
kraº
³Pa`krNa 8´
ba´ vaRwavasqÜmaQyÜ inarÜgaI rahNyaasaazI kÜNa%ÜhI caar maaga- saUcavaaº
³Pa`krNa 12´
Pa`º 2. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ daird`yaacaI karNÜ va PairNaama sPaYT kraº
³Pa`krNa 16´
ba´ Aajacyaa samaajaacyaa samasyaa laxaa%a GÜ%aa AaPaNa vaRw vya>Ilaa i%acÜ jaIvana inarÜgaI zovaNyaasaazI kÜNa%Ü
maaga- saucavaalaÆ
³Pa`krNa 12´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
A´ samaajaa%aIla huMDa yaa samasyÜcÜ sPaYTIkrNa Vaº
ba´ sauKI ³AanaMdI´ vya>IcaI vÝiSaYTyÜ ilahaº
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
2
³Pa`krNa 16´
³Pa`krNa 17´
4
A´ maanavaI va%a-na AaiNa maanaisak Pa`iËyaa samajaUna GÜNyaasaazI¸ maanasaSaas~Iya ]PakrNaacyaa mad%aInÜ kolyaa
³Pa`krNa 2´
jaaNaa,ryaa Pa`yaÜgaaMcÜ ]dahrNaasah sPaYTIkrNa kraº
ba´ ivaivaQa Pairisqa%aISaI saamanaa krNyaasaazI ma^slaaocaa garjaanauËma kSaI mad%a kr%aÜ %Ü ]dahrNaasah sPaYT
kraº
³Pa`krNa 8´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ PairvÜiSaya %aaNaacaI saMklPanaa ]dahrNaacyaa saahayyaanÜ sPaYT kra AaiNa maanava¹Payaa-varNa saMbaMQaI eka
Pa`a$PaacÜ sPaYTIkrNa kraº
³Pa`krNa 23´
maanasaSaas~ (Psychology)
1
ba´ sqaayaI ³kayamasva$PaI´ ivakasaacaI saMklPanaa sPaYT kraº caaMgalyaa PairvÜSaasaazI AaPaNa kÜNa%yaa caar
maagaa-Mcaa AvalaMba krala %Ü ilahaº
³Pa`krNa 23´
Pa`º 6. KalaI idlao l yaa Pa` klPa
k lPa kayaa- % aIla kÜNa%ÜhI ek Pa` klPa
k lPa kaya- PaU N a- kraº
6
A´ AaPalaa ek ima~ nakara%mak ivacaaracyaa samasyÜnÜ ~s%a Aahoº %aÜ raga ikMvaa [-Yaa-cyaa maaQyamaa%aUna
nakara%mak ivacaar vya> kr%aܺ AaPaNa maanasaSaas~\aacÜ AByaasak mhNaUna AaPalyaa ima~amaQyÜ sakara%mak
ivacaar inamaa-Na krNyaasaazI kÜNa%yaa gaÜYTI krala %Ü ilahaº ³200 %Ü 300 Sabd´
³Pa`krNa 17´
ba´ saudSa-na iËyaa Aqavaa Anya maagaa-nÜ Qyaana krNaa,ryaa eka PaUva-Pairica%a vya>Icyaa va%a-naacÜ kmaI%a kmaI ek
AazvaDyaaMPaya-M%a inarIxaNa kra AaiNa PaUvaI-PÜxaaa Aa%aa %yaacyaa va%a-naa%a kaya Pairva%a-na GaDUna Aalao Aahoº
yaaivaYayaI 200 %Ü 300 Sabda%a PaUvaI-cyaa va Aa%aacyaa va%a-naacaI %aulanaa k$na Ahvaala %ayaar kraº
2
maanasaSaas~ (Psychology)
Baar%aIya saMskR%aI AaiNa vaarsaa
(Indian Culture and Heritage)
³ 223 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
2
(Tuto Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. Pau Z IlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40 ¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ Baar%aa%aIla jÝna va baÝw Qamaa-cyaa ]dyaacaI karNaimamaaMsaa kraº
³Paaz 3´
ba´ gauP%a kaLamaQyÜ saaMskRi%ak ivakasaalaa caalanaa imaLalaI yaacaI kÜNa%aIhI dÜna karNÜ ilahaº
³Paaz 3´
Pa`º 2. Pau Z IlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40 ¹ 60 SabdaM % a ilahaº
2
A´ Pa`acaIna Baar%aamaQyÜ KoDyaamaQyÜ maMidraMcaa ]PayaÜga kSaa Pa`karo hÜ%a hÜ%aa AsÜ %aumhasa vaaT%ÜÆ
³Paaz 3´
ba´ Aayaa-Mcyaa BaÝi%ak jaIvanaamaQyÜ laaohacyaa ]PayaÜgaamauLo mah<vaacÜ badla Jaalao AsÜ AaPaNaasa vaaT%Ü kaÆ
³Paaz 3´
Pa`º 3. Pau Z IlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 40 ¹ 60 SabdaM % a ilahaº
A´ Baar%aIya svaa%aM~ya caLvaLImaQyÜ jaai%avyavasqÜmaQyÜ kSaaPa`karo laZa idlaaÆ
ba´ Ahsakar caLvaLImaQyÜ SaaM%a%ÜsaazI gaaMQaIjaIMnaa kaya APÜixa%a hÜ%ÜÆ
Pa`º 4. Pau Z IlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
2
³Paaz 5´
³Paaz 5´
4
A´ Pa`acaIna Baar%aamaQyÜ jÜ kÜNaI ParkIya Aalao %yaaMnaIhI Baar%aIya saMskRi%amaQyÜ Bar TaklaI ho sPaYT kraº
³Paaz 3´
ba´ sama`aT ASaÜkacÜ Pa`Saasana maanava%aavaadI hÜ%Ü ho %yaaMcyaa kÜNakÜNa%yaa baabaIva$na sPaYT hÜ%ÜÆ
³Paaz 3´
Baar%aIya saMskR%aI AaiNa vaarsaa (Indian Culture and Heritage)
1
Pa`º 5. Pau Z IlaPÝkI eka Pa` SnaacÜ
S naacÜ ]<ar 100¹ 150 SabdaM % a ilahaº
4
A´ Baar%aIyaaMmaQyÜ raYT/Iya BaavanaaMcyaa Pa`saarasaazI vaR<aPa~aMnaI kÜNa%aI maÜzI kamaigarI kolaIÆ
³Paaz 5´
ba´ iba`iTSaaMnaI BaUmaagaa-nÜ va saagarI maagaa-Waro Baar%aIya vyaaPaaravar Aaiqa-k va rajakIya rI%aInao kSaaPa`karo
ma>a imaLivalaaÆ
³Paaz 5´
Pa`º 6. KalaIla PÝkI ekavar Pa` klPa
k lPa tyaar kraº
4
A´ iba`iTSa rajavaTImaQyÜ Aaya-samaaja¸ AilagaD mauislama ivaVaPaIz¸ iSaK Kalasaa ho samaajaacyaa ]nna%aIsaazI
kaya-krI%a hÜ%Ü AajahI samaajaasaazI %yaaMcaI QaDPaD sau$ Aahoº
³Paaz 4´
A´ Pa`%yÜk saMsqaaMcÜ ikmaana dÜna AnauyaayaI
ba´ %yaa¹%yaa saMsqaaMcÜ ikmaana dÜna AnauyaayaI
k´ %yaaMcyaa sauQaarNaaMmaQaIla samaana%aaº
ba´ maQyayaugaIna kala KMDamaQyÜ Ba>I saMPa`dayaacyaa ivacaaraMcaa maÜza Pa`Baava hÜ%aaº AajaarI AnÜk saM%a¹gauÉ
Pa`isaw Aaho%aº yaa saMPa`dayaacyaa Pa`isawIcyaa sava-saaQaarNa karNaaMcaa Ahvaala PauZIla mauVaMcyaa sahayyaanÜ
%ayaar kraº
³Paaz 4´
A´ maQyayaugaIna kaLa%aIla AaiNa saQyaacyaa kaLa%aIla Baar%aa%aIla dÜna gau$º
ba´ kÜNa%yaa kaya-xÜ~amauLo %Ü Pa`isawIsa PaavalaoÆ
k´ %yaa gau$Mcyaa kÜNa%yaahI dÜna iSakNaIº
D´ gau$cyaa iSakvaNaI va %yaamaQaIla samaana%aa AsaNaaro maud\doº
2
Baar%aIya saMskR%aI AaiNa vaarsaa (Indian Culture and Heritage)
lÜKaMkna
(Accountancy)
³ 224 ´
iSaxak AM i k%a maU l yaaM k na
(Tutor Marked Assignment)
ekUNa gauNa 20
saU c anaa ¹
1 ´ sava- Pa`Sna saÜDivaNÜ AavaSyak Aahoº Pa`%yÜk Pa`SnaasamaÜr %yaacÜ gauNa dSa-ivalÜ Aaho%aº
2 ´ ]<arPai~kocyaa Paihlyaa Paanaavar savaa-M%a varcyaa baajaUlaa Aaplao naava¸ naÜMdNaI ËmaaMk¸ AVyana koMd`acÜ naava
AaiNa ivaYaya namaUd kraº
Pa`º 1. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ %aumacyaa Aa[-nÜ %aumhasa ikraNaa dukanaa%a kahI Gargau%aI saamaana KrodIsaazI Paazivalao Aahoº dukanaa%a gadIAsalyaanÜ 15 %Ü 20 imainaT %aumhI qaaMbalaolao Aaho%aº i%aqÜ %aumhI dukanadaracaI dovaaNa¹GÜvaaNa PaaihlaIº %yaasa
vyaavasaaiyak dovaaNaGÜvaaNa maanalaI jaa%ܺ vyaavasaaiyak vyavaharaMcaI ³dovaaNaGÜvaaNa´ mau#ya mah<vaacaI
vÝiSaYTyÜ ilahaº
³Paaz 1´
ba´ ek va%a-maana Pa~ ivaËo%aa drrÜja sakaLI va%a-maanaPa~ do%aܺ ParM%au PÝsÜ maihnyaacyaa SÜvaTI GÜ%aܺ ho PaahUna
%aumhI AaScaya-caik%a hÜ%aa kI Pa`%yÜk maihnyaacyaa SÜvaTI %aÜ yaÜgya r@kmÜcaI maagaNaI kr%aܺ %yaanÜ %yaacyaa
ihSaÜbaasaazI zovalaolyaa laoKa Paus%aka%aUna saaMga%aܺ %yaa ds%aeovajaacÜ naava saaMgaa kI va%a-maanaPa~ ivaËo%aa
maihnyaacyaa SÜvaTI r@kma vasaulaIsaazI do%aÜ AaiNa AsÜ caar maud\do saaMgaa kI ivaËo%yaavahI Ka%yaacaI
]PayaÜiga%aa samajÜlaº
Pa`º 2. KalaIla PÝkI kÜNa%yaahI eka Pa`SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ila haº
2
A´ sauholacaI bahINa saa[-maa iva&ana SaaKocaI ivaVaiqa-naI Aahoº ParM%au sauhola vaaiNajya SaaKocaa ivaVaqaI- Aahoº
saa[-maa Asaa ivacaar kr%Ü kI laoKaMkna ho iva&ana naahI %Ü maanavainaima-i%a Aaho AaiNa AnÜk mayaa-da Aaho%aº
i%acÜ ivacaar yaÜgya Aaho%a kayaÆ iTPPaNaI kraº
³Paaz 1´
ba´ eka saMklPanÜnausaar vyavasaaya AaiNa vyavasaayaacaa maalak yaacÜ sva%aM~¸ vÜgavÜgaLM Ais%a%va Aahoº %yaa
saMklPanÜcÜ saM&ocÜ naava saaMgaa va %yaacÜ mah<vaacÜ kÜNa%ÜhI caar ibaMdU saaMgaaº
³Paaz 2´
Pa`º 3. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 40 %Ü 60 Sabda%a ilahaº
2
A´ KalaIla vyavaharaM%a samaaivaYz Asalaolyaa baajaUÀsva$Pa sPaYT kraº ³iWPaxaIya saM&onausaar KalaIla
vyavaharaSaI saMbaMQaI%a Paxa saaMgaaº´
1´ vyavasaayaacyaa maala kanÜ vyavasaaya%a BaaMDvala gauM%aivalaoº
2´ maSaInarI KrodI kolaIº
lÜKaMkna (Accountancy)
1
3´ eka ga`ahkalaa maala ]QaarIvar ivaklaaº
4´ Gar maalakasa BaaDo rÜK idlaoº
³Paaz 2´
ba´ ‘laaBaacaI PaUva-klPanaa k$ naka ParM%au sava- saMBaavya hanaIsaazI Pa`avaQaana kra’ sPaYT kraº³Paaz 2´
Pa`º 4. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ %aumacaI Aa[- %aumhasa cala saMPa<aI¸ maU%a- saMPa<aI¸ AmaU%a- saMPa<aI ikMvaa xaya saMPa<aIcaI dÜna¹dÜna ]dahrNaaMcaI
yaadI krNyaasa saaMga%Ü Aaho kI jaI saMPa<aI %aumhI %aumacyaa Gara%a Paha%a Aaha%aº yaadI kraº
³Paaz 3´
ba´ KalaIlaPÝkI AaM%airk daiya%va ikMvaa baahya daiya%va AsÜ vagaI-krNa kraº
baÐk kja-¸ Qanakܸ Ad<a BaaDo¸ saMcaya¸ BaaMDvala¸ BaaMDvalaavarIla vyaaja¸ baÐk AiQaivakYa-¸ doya ivaPa~º
³Paaz 3´
Pa`º 5. KalaIlaPÝkI kÜNa%yaahI eka Pa` SnaaM
S naaMc Ü ]<ar 100 %Ü 150 Sabda%a ilahaº
4
A´ saumananÜ 1 eiPa`la 2015 laa 2¸00¸000 rÜKI%aUna vyavasaayaasa sau$vaa%a kolaIº i%anÜ 30¸000 ɺ baÐko%a
jamaa k$na idnaaMk 2 eiPa`la laa 2015 Ka%Ü KÜlalaoº i%anÜ 1¸00¸000 ɺ cyaa kja-saazI baÐko%a Ajakolaaº 15º4º2015 rÜjaI baÐkonÜ kja- maMjaUr kolaoº 20º4º2015 rÜjaI i%anÜ sauroSakDUna 75¸000 ɺ caa
maala ]QaarIvar KrodI kolaa¸ %yaaca %aarKolaa sauroSalaa 30¸000 caa QanaadoSa idlaa va baakI r@kma ek
maihnyaa%a doNyaacÜ vacana idlaoº %yaacabarÜbar i%anÜ 10¸000 cÜ fina-car rÜK KrodI kolao AaiNa mÜsasana^Sanala [MDisT/jakDUna 57¸000 ɺ caI maiSanarI ]QaarIvar KrodI kolaIº 22º4º15 rÜjaI i%anÜ 20¸000
caa maala rÜKInÜ AaiNa 25¸000 ɺ caa maala ]QaarIvar hrISalaa ivaklaaº laoKaMknacyaa AaQaaravar
%aumacyaa &anaacyaa AaQaaravar eiPa`la 2015 saazI saumanacyaa vyavaharanausaar mau#ya laoKaMkna SabdavalaI
%ayaar kraº ]daº BaaMDvala¸ baÐk iSallak¸ rÜK iSallak¸ baÐk kja-¸ maala KrodIsaazI QanakÜcÜ daiya%va¸
maiSanarIsaazI Qanakܸ saMPa<aI¸ ?Nakܸ ivaËI¸ KrodI¸ fina-carº
³Paaz 3´
ba´ KalaIla vyavahar Paus%akPaalana ikMvaa laoKaMknaSaI saMbaMQaI%a Aaho%aº %yaacasamaÜr saMbaMQaI%a ivaBaagaÀk^TogarI
ila haº
1´ vyaavasaaiyak naFyaacaI gaNanaa
2´ ekUNa ?NakÜcaI gaNanaa
3´ rÜK KrodI
4´ ]Qaar ivaËI
5´ vyavasaayaacÜ iva<aIya ivavarNa %ayaar krNÜ
6´ vyavasaayaa%a gauM%avalaolao BaaMDvala zrivaNÜ
7´ Pagaar doNÜ
2
lÜKaMkna (Accountancy)
8´ ekUNa QanakÜMcaI gaNanaa
Pa`º 6. KalaI idlao l yaaPÝkI kÜNa%aahI ek Pa` klPa
k lPa %ayaar kraº
³Paaz 1´
6
A´ laoKaMknacÜ ivaVaqaI- Asalyaa karNaanÜ %aumhI jaaNa%aaca kI laoKaMkna maaih%aI kovaL maalak AaiNa vyavasqaaPak
yaaMcÜsaazI mah<vaPaUNa- naahIº ParM%au sava- davÜdaraMsaazIsauwa AavaSyak Aahoº hI maaih%aI AM%aga-%a va baahya
]PayaÜgak%aa- yaacÜ ]PayaÜgaI kSaI Aaho ho dSa-ivaNaara Ahvaala %ayaar kraº
³Paaz 1´
ba´ ek PairYadocyaa Anausaar kovaL mah<vaPaUNa- baaba AaiNa saM#yaa hI laoKaMkna Paus%aka%a daKvalyaa jaa%aa%aº
%yaa PairYadocÜ naava ikMvaa %yaacÜ dÜna ]PayaÜga saaMgaaº %aumhasa ASaI ek yaadI %ayaar kravayaacaI Aahoº
jyaamaQyÜ PairYadocÜ 5 vyavahar nÜhmaI ilaihlao jaa%aa%a va 5 vyavahar ³dovaaNaGÜvaaNa´ jÜ nÜhmaI saÜDlao
jaa%aa%aº
lÜKaMkna (Accountancy)
3