تحميل الملف المرفق

‫اندًرح انتبسعخ عشزح‬
‫إيبرح انشبرلخ‬
‫دًنخ اإليبراد انعزثٍخ انًتحدح‬
‫أحكبو انتٌرق‬
‫ً‬
‫تطجٍمبتو انًصزفٍخ‬
‫يحًد تمً انعثًبنً‬
‫نبئت رئٍس دار انعهٌو كزاتشً‬
‫ًرئٍس انًجهس انشزعً نيٍئخ انًحبسجخ‬
‫ًانًزاجعخ نهًؤسسبد انًبنٍخ اإلساليٍخ ةانجـحزٌن‬
‫ثَْ هللا اُوؽٖٔ اُوؽ‪ْ٤‬‬
‫اُؾٔل هلل هة اُؼبُٔ‪ٝ ٖ٤‬اُٖ‪٬‬ح ‪ٝ‬اَُ‪ ّ٬‬ػِ‪٤ٍ ٠‬لٗب ‪ٗ٫ٞٓٝ‬ب ٓؾٔل فبرْ اُ٘ج‪ٖ٤٤‬‬
‫‪ٝ‬أّوف أُوٍِ‪ٝ ٖ٤‬ػِ‪ ٠‬آُ‪ٝ ٚ‬إٔؾبث‪ ٚ‬أعٔؼ‪ٝ ٖ٤‬ػِ‪ ٖٓ ًَ ٠‬رجؼ‪ ْٜ‬ثاؽَبٕ ئُ‪ ّٞ٣ ٠‬اُل‪، ٖ٣‬‬
‫أٓب ثؼل ‪:‬‬
‫كإ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬ػغبُخ أهكد ك‪ٜ٤‬ب إٔ أعٔغ أؽٌبّ اُز‪ٞ‬هم ‪ٕٞٝ‬ه ‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬خ اُز‪ ٢‬رطجن أ‪ٝ‬‬
‫‪٣‬وزوػ رطج‪٤‬و‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اُْ ؤٍَبد أُبُ‪٤‬خ ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ‪ٝ‬اٍأٍ هللا ٍجؾبٗ‪ٝ ٚ‬رؼبُ‪ ٠‬إٔ ‪ٞ٣‬كو٘‪َُِ ٢‬لاك‬
‫‪ٝ‬اُٖ‪ٞ‬اة ‪٣ٝ‬ؼٖٔ٘‪ ٖٓ ٢‬اُيَُ ‪ٝ‬اُقطَ ‪ٝ ،‬أٗ‪ ٚ‬عَ مًو‪ ٞٛ ٙ‬أُ‪ٞ‬كن ‪ٝ‬أُؼ‪. ٖ٤‬‬
‫يعنى انتٌرق فً انهغخ ًاالصطالح‬
‫اُز‪ٞ‬هم ٓأف‪ٞ‬م ٖٓ اُ َو‪ِ ٞ‬رهم‪ ،‬ثلزؼ اُ‪ٞ‬ا‪ًَٝ ٝ‬و اُواء‪ ٢ٛٝ ،‬اُلها‪ ْٛ‬أُ‪ٚ‬و‪ٝ‬ثخ ‪ًٝ‬نُي‬
‫اُوهَوخ ( ثٌَو اٍهاء ‪ٝ‬رقل‪٤‬ق اُوبف ) ‪ٝ‬هبٍ أث‪ ٞ‬ػج‪٤‬لح ‪ :‬اُ‪ٞ‬هم اُل‪ٚ‬خ ‪ً ،‬بٗذ ٓ‪ٚ‬و‪ٝ‬ثخ ًلها‪ْٛ‬‬
‫ِر‬
‫أ‪ً٫ٝ‬ال‪. 1‬‬
‫اُ‪ٞ‬ه م اُز‪ ٢‬مًو‪ٛ‬ب أ‪ َٛ‬اُِـخ‬
‫اٍ ّو‪ٞ‬هم ‪ٝ ،‬ا‪٧‬كؼبٍ أُْزوخ ٖٓ‬
‫‪ٞ٣ ٫ٝ‬عل ك‪ ٢‬اُِـخ ًِٔخ ر‬
‫ِر‬
‫ر٘ؾٖو ك‪ ٢‬ا‪٣٩‬وام ‪ٝ‬ا‪ٍ٩‬ز‪٤‬وام ك‪٤‬وبٍ‪ :‬أ‪ٝ‬هم اُوعَ ئما ًضو ٓبُ‪٣ٝ ،ٚ‬وبٍ ‪ :‬أَُز‪ٞ‬هم ُِن‪١‬‬
‫اُز‪ٞ‬هم ُٖٔ ‪٣‬زٌِق اُؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪ ٠‬اُ‪ٞ‬هم ‪.‬‬
‫‪٣‬طِت اُ‪ٞ‬هم‪ُٝ ،‬غٍ اُلو‪ٜ‬بء ‪ٙٝ‬ؼ‪ٞ‬ا إط‪٬‬ػ‬
‫ِر‬
‫‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم ك‪ ٢‬إط‪٬‬ػ اُلو‪ٜ‬بء ‪ :‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ ١‬أُوء ٍِؼخ َٗ‪٤‬ئخ‪ ،‬صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ٗولاًال ُـ‪٤‬و اُجبئغ‬
‫ثأهَ ٓٔب اّزوا‪ٛ‬ب ث‪٤ُ ، ٚ‬ؾَٖ ثنُي ػِ‪ ٠‬اُ٘ول" ‪. 2‬‬
‫‪ ُْٝ‬روك اُزَٔ‪٤‬خ ث‪ٜ‬نا أُٖطِؼ ئ‪ ٫‬ػ٘ل كو‪ٜ‬بء اُؾ٘بثِخ‪٣ ،‬و‪ ٍٞ‬ا‪ٓ٩‬بّ ٌّٔ اُل‪ ٖ٣‬اثٖ‬
‫ٓلِؼ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ُٞٝ " : ٠‬اؽزبط ئُ‪ٗ ٠‬ول كبّزو‪ٓ ٟ‬ب ‪َ٣‬ب‪ٓ ١ٝ‬بئخ ةٓببر‪ ٖ٤‬ك‪ ٬‬ثأً ‪ٔٗ ،‬‬
‫ػِ‪ ٢ٛٝ ٚ٤‬اُز‪ٞ‬هم"‪. 3‬‬
‫‪ٝ‬هل مًو اُؼ‪ٓ٬‬خ اثٖ ه‪ ْ٤‬اُغ‪ٞ‬ى‪٣‬خ ‪ ،‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ، ٠‬ه‪ً٫ٞ‬ال ػٖ ػجل اُؼي‪٣‬ي هؽٔ‪ ٚ‬هللا‬
‫رؼبُ‪ " :٠‬اُز‪ٞ‬هم آف‪ ٚ٤‬اُوثب"‪.4‬‬
‫كإ صجذ ‪ٛ‬نا اُو‪ ٖٓ ٍٞ‬ػٔو ثٖ ػجل اُؼي‪٣‬ي هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ث‪ٜ‬نا اُِلع (كاٗ‪ ُْ ٢‬أعل‪ٙ‬‬
‫ك‪ً ٢‬زت ا‪٧‬ؽبك‪٣‬ش أَُ٘لح ) كاٗ‪٣ ٚ‬لٍ ػِ‪ ٠‬إٔ أٌُِخ َٓزؼِٔخ ك‪ٛ ٢‬نا أُؼ٘‪٘ٓ ٠‬ن اُووٕ ا‪،ٍٝ٧‬‬
‫‪ ٖٓٝ‬اُـو‪٣‬ت إٔ أ‪ َٛ‬اُِـخ‪ ،‬ؽز‪ ٠‬اُن‪ ٖ٣‬أُل‪ٞ‬ا ك‪ٖٓ ٢‬طِؾبد اُلو‪ٜ‬بء ٓضَ اُل‪ٝ ٢ٓٞ٤‬أُطوى‪١‬‬
‫‪ٝ‬ؿ‪٤‬و‪ٔٛ‬ب ُْ ‪٣‬نًو‪ٝ‬ا ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أٌُِخ ‪ٝ‬ئٕ ٓب مًو اُل‪ ٢ٓٞ٤‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ٕٞ ٠‬هح اُز‪ٞ‬هم ‪ٍٔٝ‬ب‪ٛ‬ب‬
‫ػ‪٘٤‬خ‪ٝ5‬ػِ‪ٛ ٠‬نا عو‪ ٟ‬عٔ‪ٜٞ‬ه اُلو‪ٜ‬بء ؿ‪٤‬و اُؾ٘بثِخ كنًو‪ًٖٞ ٙٝ‬هح ٖٓ ٕ‪ٞ‬ه اُؼ‪٘٤‬خ‪ًٔ ،‬ب‬
‫ٍ‪٤‬أر‪ ٢‬ئٕ ّبء هللا رؼبُ‪. ٠‬‬
‫‪ٝ‬اُلوم ث‪ ٖ٤‬اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم ‪ -‬ػِ‪ ٠‬إط‪٬‬ػ اُؾ٘بثِخ‪ -‬إٔ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ :‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ ٍِؼخ َٗ‪٤‬ئخ‪،‬‬
‫صْ ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب اُجبئغ ٗلٌ‪ ٙ‬ثضٖٔ ؽبٍ أهَ ٓ٘‪ . ٚ‬أٓب اُز‪ٞ‬هم كبُْٔزو‪ ١‬ك‪ ٌ٤ُ ٚ٤‬اُجبئغ ٗلَ‪ٝ ، ٚ‬ئٗٔب‬
‫‪٣‬ج‪٤‬غ ك‪ ٚ٤‬أُْزو‪ ١‬ا‪ ٍٝ٧‬اَُِؼخ ئُ‪ٛ ٠‬وف صبُش ‪ ٫‬ػ‪٬‬هخ ُ‪ ٚ‬ةاُجبئغ ا‪ . ٍٝ٧‬كبُؼ‪٘٤‬خ رو عغ ك‪ٜ٤‬ب‬
‫‪ٝ ،‬ئٗٔب ‪ٞٛ‬‬
‫اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٝ ، ٍٝ٧‬اُز‪ٞ‬هم ُ‪ ٌ٤‬ك‪ ٚ٤‬هع‪ٞ‬ع اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٍٝ٧‬‬
‫‪)12‬‬
‫‪)3‬‬
‫‪)4‬‬
‫)‬
‫‪)5‬‬
‫َُبٕ اُؼوة ‪٫‬ثٖ ٓ٘ظ‪ٞ‬ه ‪ٛ ، 375/10 :‬جغ هْ‪ ،‬ئ‪٣‬وإ ‪ٛ1405‬ـ‬
‫أُ‪ٍٞٞ‬ػخ اُلو‪٤ٜ‬خ اٌُ‪٣ٞ‬ز‪٤‬خ ‪. 147/14 :‬‬
‫اُلو‪ٝ‬ع ‪٫‬ثٖ ٓلِؼ ‪. 171/4 :‬‬
‫ر‪ٜ‬ن‪٣‬ت اَُٖ٘ ‪٧‬ث‪ ٢‬كا ‪ٝ‬ك ‪ٝ ، 108/5 :‬ا‪٥‬ف‪٢‬ح ‪ :‬اُؼو‪ٝ‬ح ك‪ٛ ٢‬وف اُؾجَ روث‪ ٜ‬ث‪ ٚ‬اُل اثخ‪٣ ،‬ؼ٘‪ ٢‬إٔ‬
‫اُز‪ٞ‬هم ‪٣‬غو ئُ‪ ٠‬اُوثب‪.‬‬
‫أُٖجبػ أُ٘‪٤‬و ُِل‪. 441/2 : ٢ٓٞ٤‬‬
‫‪1‬‬
‫رٖوف أُْزو‪ ١‬ك‪ ْ٤‬ا ٌِٓ‪ ٚ‬ثج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ثضٖٔ ؽبٍ ُ‪٤‬ؾَٖ ػِ‪ٗ ٠‬ول‪ ،‬ؿ‪٤‬و إٔ اُن‪ٖ٣‬‬
‫مًو‪ ٙٝ‬ك‪ ٢‬عِٔخ ٕ‪ٞ‬ه اُؼ‪٘٤‬خ ‪،‬ئٗٔب ٗظو‪ٝ‬ا ئُ‪ ٠‬أٗ‪ْ٣ ٚ‬بهى اُؼ‪٘٤‬خ ك‪ ٢‬أٓ‪ٞ‬ه ‪ ،‬ا‪ : ٍٝ٧‬إٔ اُجبئغ‬
‫ا‪٣ ٍٝ٧‬ج‪٤‬غ اَُِؼخ ك‪ٜٔ٤ًِ ٢‬ب َٗ‪٤‬ئخ ثأًضو ٖٓ اُضٖٔ اُؾبٍ ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ‪ٝ ،‬اُضبٗ‪ : ٢‬إٔ ٓوٖ‪ٞ‬ك‬
‫ك‪ٜٔ٤‬ب ‪ ٞٛ‬اُؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪ٗ ٠‬ول ‪ٝ ،‬اُضبُش‪ :‬إٔ ً‪ٜٔ٘ٓ ٬‬ب أرقن ؽ‪ِ٤‬خ أ‪ٓ ٝ‬قوعب ًال ُزلبك‪ ١‬اُ‪ٞ‬ه‪ٞ‬ع ك‪٢‬‬
‫ا‪٩‬هواٗ اُوث‪.١ٞ‬‬
‫حكى انتٌرق عند انفميبء‬
‫أٓب ؽٌْ اُز‪ٞ‬هم ػ٘ل كو‪ٜ‬بء اُؾ٘بثِخ كبُن‪٣ ١‬ظ‪ٜ‬و ٖٓ ٓواعؼخ ًزج‪ ْٜ‬أٗ‪ٝ ٚ‬ئٕ ًبٕ ‪٘ٛ‬بى‬
‫ه‪ٓ٪ُ ٕ٫ٞ‬بّ أؽٔل‪ ،‬أؽل‪ٔٛ‬ب اٌُوا‪ٛ‬خ ‪ ٌُٖٝ ،‬أُقزبه ػ٘ل‪ ْٛ‬ع‪ٞ‬اى‪ ٙ‬كنًو اثٖ ٓلِؼ اُن ‪ٖ٤ُٝ‬‬
‫ؽ‪٤‬ش هبٍ ‪ ُٞٝ " :‬اؽزبط ئُ‪ٗ ٠‬ول كبّزو‪ٓ ٟ‬ب ‪َ٣‬ب‪ٓ ١ٝ‬بئخ ثٔبئز‪ ٖ٤‬ك‪ ٬‬ثأً‪ ٔٗ ،‬ػِ‪٢ٛٝ ،ٚ٤‬‬
‫‪1‬‬
‫اُز‪ٞ‬هم ‪ٝ .‬ػ٘‪ٌ٣ :ٚ‬و‪ٝ ، ٙ‬ؽوٓ‪٤ّ ٚ‬ق٘ب"‬
‫‪ً ُٞٝ ":‬بٕ ٓوٖ‪ٞ‬ك أُْزو‪١‬‬
‫‪ًٝ‬نُي هبٍ ّ‪٤‬ـ ا‪ ّ٬ٍ٩‬اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪٠‬‬
‫اُله‪ٝ ْٛ‬اثزبع اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬أعَ ُ‪٤‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ‪٣ٝ‬أفن صٔ٘‪ٜ‬ب ‪ ،‬ك‪ٜ‬نا ‪ ٟ َْ٣‬اُز‪ٞ‬هم ‪ ،‬كل‪ً ٢‬وا‪ٛ‬ز‪ ٚ‬ػٖ‬
‫اؽٔل ه‪ٝ‬ا‪٣‬زبٕ"‪.2‬‬
‫ٌُٖ هبٍ أُوكا‪ ١ ٝ‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ُٞ " : ٠‬اؽزبط ئُ‪ٗ ٠‬ول ‪ ،‬كبّزو‪ٓ ٟ‬ب ‪َ٣‬ب‪ٓ ١ٝ‬بئخ‬
‫ثٔبئخ ‪ٝ‬فَٔ‪ ٖ٤‬ك‪ ٬‬ثأً ‪ ٔٗ .‬ػِ‪ ٞٛٝ ، ٚ٤‬أُن‪ٛ‬ت ‪ٝ ،‬ػِ‪ ٚ٤‬ا‪ٕ٧‬ؾبة ‪َٓ ٢ٛٝ ،‬أُخ‬
‫اُز‪ٞ‬هم"‪.3‬‬
‫كنًو أُوكا‪ ١ ٝ‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا إٔ أُن‪ٛ‬ت ع‪ٞ‬اى‪ٝ ، ٙ‬ػِ‪ٓ ٚ٤‬ؼظْ أٓؽبة اُؾ٘بثِخ ‪ُٝ ،‬نا‬
‫هبٍ اُج‪ٜٞ‬ر‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٖٓٝ " : ٠‬اؽزبط ُ٘ول كبّزو‪ٓ ٟ‬ب ‪َ٣‬ب‪ ١ٝ‬أُلب ًال ثأًضو ُ‪٤‬ز‪ٍٞ‬غ ثضٔ٘‪ٚ‬‬
‫ك‪ ٬‬ثأً ٖٗب ًال"‪.4‬‬
‫‪ٝ‬هبٍ ك‪ ٢‬اٌُْبف ‪ ُٞٝ ":‬اؽزبط ئَٗبٕ ئُ‪ٗ ٠‬ول كبّزو‪ٓ ٟ‬ب‪َ٣‬ب‪ٓ ١ٝ‬بئخ ثٔبئخ ‪ٝ‬فَٔ‪ٖ٤‬‬
‫ك‪ ٬‬ثأً ثنُي ٗٔ ػِ‪ ٢ٛٝ ٚ٤‬أ‪ٛ ١‬ن‪ ٙ‬أَُأُخ رَٔ‪َٓ ٠‬أُخ اُز‪ٞ‬ه م"‪.5‬‬
‫‪٣ ُْٝ‬نًو اُج‪ٜٞ‬ر‪ ٢‬ف‪٬‬كب ًال ‪ ٕ٧‬اُغ‪ٞ‬اى ‪ ٞٛ‬أُؼزٔل ك‪ ٢‬أُن‪ٛ‬ت ‪ ٞٛٝ ،‬اُن‪٣ ١‬ظ‪ٜ‬و ٖٓ‬
‫ً‪ ّ٬‬اثٖ هلآ‪ ٚ‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ، ٠‬كاٗ‪ٝ ٚ‬ئٕ ُْ ‪٣‬نًو َٓأُخ اُز‪ٞ‬هم ٕواؽخ ‪ ٌُٖٝ ،‬أّبه ئُ‪ٜ٤‬ب‬
‫ك‪ ٢‬أص٘ب ء ً‪ ٚٓ٬‬ػِ‪ ٠‬اُؼ‪٘٤‬خ ‪ ،‬كنًو إٔ اُؼ‪٘٤‬خ أُٔ٘‪ٞ‬ػخ ‪ ٢ٛ‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ ١‬اُجبئغ ٗلَ‪ ٚ‬اَُِؼخ اُز‪٢‬‬
‫ثبػ‪ٜ‬ب َٗ‪٤‬ئخ‪ ،‬صْ هبٍ ‪ٝ " :‬ك‪ٗٞٓ ًَ ٢‬ع هِ٘ب ‪٣ ٫‬غ‪ٞ‬ى ُ‪ ٚ‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪٣ ٫ ، ١‬غ‪ٞ‬ى مُي ُ‪ِٚ٤ًٞ‬‬
‫‪ ٚٗ٧‬هبئْ ٓوبٓ‪٣ٝ ، ٚ‬غ‪ٞ‬ى ُـ‪٤‬و‪ ٖٓ ٙ‬اُ٘بً ‪ٍٞ ،‬اء ًبٕ أثب‪ ٙ‬أ‪ ٝ‬اث٘‪ ٚ‬أ‪ ٝ‬ؿ‪٤‬و‪ٔٛ‬ب ‪ ٚٗ٧ ،‬ؿ‪٤‬و اُجبئغ‬
‫‪6‬‬
‫اّزو‪ ٟ‬ثَ٘‪٤‬ئخ أّج‪ ٚ‬ا‪٧‬ع٘ج‪."٢‬‬
‫‪ٛٝ‬نا ‪٣‬لٍ ػِ‪ ٠‬أٗ‪ ٚ‬ئٕ ًبٕ أُْزو‪ ١‬اُضبٗ‪ ٢‬أع٘ج‪٤‬ب ًال ػٖ اُت ائغ ا‪ ٍٝ٧‬ك‪ ٜٞ‬عبئي‬
‫‪ٝ‬أُلو‪ ٗٝ‬ك‪َٓ ٢‬أُخ اُز‪ٞ‬هم مُي‪.‬‬
‫كبُظب‪ٛ‬و إٔ أُن‪ٛ‬ت أُقزبه ػ٘ل اُؾ٘بثِخ اُغ‪ٞ‬اى‪ٓ ٌُٖٝ ،‬بٍ اُؼ‪ٓ٬‬خ اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪ٝ‬رِٔ‪٤‬ن‪ٙ‬‬
‫اُؼ‪ٓ٬‬خ اثٖ ه‪ ْ٤‬اُغ‪ٞ‬ى‪٣‬خ هؽٔ‪ٜٔ‬ب هللا رؼبُ‪ ٠‬ئُ‪ ٠‬أُ٘غ‪ ،‬كوبٍ اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ هؽٔخ هللا رؼبُ‪ٞٛٝ ،٠‬‬
‫‪٣‬زؾلس ػٖ ا‪ٞٗ٧‬اع أُقزِلخ ُِْواء ‪:‬‬
‫‪ )12‬اُلو‪ٝ‬ع ‪٫‬ثٖ ٓلِؼ ‪. 171/4 :‬‬
‫) كزب‪٤ّ ٟٝ‬ـ ا‪ ّ٬ٍ٩‬اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪. 30/29 :‬‬
‫‪ )43‬ا‪ٖٗ٩‬بف ُِٔوكا‪ ، 337/4 : ٟٝ‬كاه اُزواس اُؼوث‪ٍ٘ ٢‬خ ‪ٛ1400‬ـ‬
‫) ّوػ ٓ٘ز‪ ٠ٜ‬ا‪٩‬هاكاد ‪ٛ ، 158/2 :‬جغ كاه اُلٌو ‪.‬‬
‫‪ًِ )56‬اف اُو٘بع ‪ٓ ، 175/3 :‬طجؼخ اُؾٌ‪ٓٞ‬خ ثٌٔخ ٍ٘خ ‪ٛ1394‬ـ ‪.‬‬
‫) أُـ٘‪٫ ٢‬ثٖ هلآخ ‪ ، 46/4 :‬كاه اٌُزت اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د ‪.‬‬
‫‪2‬‬
‫‪ٝ‬اُضبُش‪ :‬إٔ ‪ٓ ٌٕٞ٣ ٫‬وٖ‪ٞ‬ك‪ٛ ٫ ٙ‬نا ‪ٛ ٫ٝ‬نا‪٣ ( ،‬ؼ٘‪ٓ ٌ٤ُ ٢‬وٖ‪ٞ‬ك أُْزو‪ ١‬ا‪ٗ٫‬زلبع‬
‫ثبَُِؼخ‪ ٫ٝ ،‬ا‪٫‬رغبه ك‪ٜ٤‬ب) ثَ ٓوٖ‪ٞ‬ك‪ ٙ‬كها‪ُ ْٛ‬ؾبعز‪ ٚ‬ئُ‪ٜ٤‬ب‪ٝ ،‬هل رؼنه ػِ‪ ٚ٤‬إٔ ‪َ٣‬ذًُق هو‪ٙ‬ب ًال‬
‫أ‪ٍِٔ ٝ‬ب‪ ،‬ك‪ْ٤‬زو‪ٍِ ١‬ؼخ ُ‪٤‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ‪٣ٝ‬أفن صٔ٘‪ٜ‬ب ‪ ،‬ك‪ٜ‬نا ‪ ٞٛ‬اُز‪ٞ‬هم ‪ٌٓ ٞٛٝ‬و‪ ٙٝ‬ك‪ ٢‬أظ‪ٜ‬و ه‪٢ُٞ‬‬
‫اُؼِٔبء ‪ٛٝ ،‬نا ئؽل‪ ٟ‬اُو‪ٝ‬ا‪٣‬ز‪ ٕ٢‬ػٖ أؽٔل"‪. 1‬‬
‫‪ٝ‬هبٍ اُؼ‪ٓ٬‬خ اثٖ اُو‪ ْ٤‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ " : ٠‬كإ ه‪ : َ٤‬كٔب رو‪ ُٕٞٞ‬ئما ُْ رؼل ا َُِؼخ ئُ‪،ٚ٤‬‬
‫ثَ هعؼذ ئُ‪ ٠‬صبُش ‪ َٛ ،‬رَٔ‪ ٕٞ‬مُي ػ‪٘٤‬خ؟ ه‪ٛ : َ٤‬ن‪َٓ ٙ‬أُخ اُز‪ٞ‬هم‪ ٕ٧ ،‬أُوٖ‪ٞ‬ك ٓ٘‪ٜ‬ب‬
‫اُ‪ٞ‬هم‪ٝ ،‬هل ٗٔ أؽٔل ك‪ ٢‬ه‪ٝ‬ا‪٣‬خ أث‪ ٢‬كا‪ٝ‬ك ػِ‪ ٠‬أٗ‪ٜ‬ب ٖٓ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ ،‬أ‪ِٛ‬ن ػِ‪ٜ٤‬ب أٍٔ‪ٜ‬ب ‪ٝ .‬هل‬
‫افزِق اَُِق ك‪ً ٢‬وا‪٤ٛ‬ز‪ٜ‬ب ‪ ،‬كٌبٕ ػٔو ثٖ ػجل اُؼي‪٣‬ي ‪ٌ٣‬و‪ٜٛ‬ب‪ًٝ ،‬بٕ ‪٣‬و‪ " : ٍٞ‬اُز‪ٞ‬هم آف‪٤‬خ‬
‫اُوثب" ‪ٝ‬هفٔ ك‪ٜ٤‬ب ئ‪٣‬بً ثٖ ٓؼب‪٣ٝ‬خ ‪ٝ .‬ػٖ أؽٔل ك‪ٜ٤‬ب ه‪ٝ‬ا‪٣‬زبٕ ٖٓ٘‪ٕٞ‬زبٕ ‪ٝ ،‬ػَِ اٌُوا‪ٛ‬خ‬
‫ك‪ ٢‬ئؽلا‪ٔٛ‬ب ثأٗ‪ ٚ‬ث‪٤‬غ ٓ‪ٚ‬طو ‪ٝ ،‬هل ه‪ ٟٝ‬أث‪ ٞ‬كا‪ٝ‬ك ػٖ ػِ‪ " : ٢‬إٔ اُ٘ج‪ ٠ٜٗ  ٢‬ػٖ ث‪٤‬غ‬
‫أُ‪ٚ‬طو" ‪ .‬كأؽٔل هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬أّبه ئُ‪ ٠‬إٔ اُؼ‪٘٤‬خ ئٗٔب روغ ٖٓ هعَ ٓ‪ٚ‬طو ئُ‪ٗ ٠‬ول ‪،‬‬
‫ُّ‬
‫‪ ٖٚ٣‬ػِ‪ ٚ٤‬ثبُووٗ ك‪ٚ٤‬طو ئُ‪ ٠‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ٍِ ٚ٘ٓ ١‬ؼخ صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ‪ ،‬كإ اّزوا‪ٛ‬ب ٓ٘‪ٚ‬‬
‫‪ ٕ٧‬أُ‪ٍٞ‬و‬
‫ثبئؼ‪ٜ‬ب ًبٗذ ػ‪٘٤‬خ‪ٝ ،‬ئٕ ثبػ‪ٜ‬ب ٖٓ ؿ‪٤‬و‪ ٙ‬ك‪ ٢ٜ‬اُز‪ٞ‬هم‪ٓٝ ،‬وٖ‪ٞ‬ك‪ ٙ‬ك‪ ٢‬أُ‪ٞٙٞ‬ػ‪ : ٖ٤‬اُضٖٔ ‪ ،‬كول‬
‫ؽٍٔ ك‪ ٢‬مٓز‪ٓ ٚ‬إعَ ٓوبثَ ُضٖٔ ؽب ّوٍ أٗؤ ٓ٘‪ٓ ٫ٝ ،ٚ‬ؼ٘‪ُِ ٠‬وثب ئ‪ٛ ٫‬نا‪ ٌُٚ٘ ،‬هثب ٍِْ‪ُْ ،‬‬
‫‪٣‬ؾَٖ ُ‪ٓ ٚ‬وٖ‪ٞ‬ك‪ ٙ‬ئ‪ ٫‬ثْٔوخ ‪٣ ُْ ُٞٝ ،‬وٖل‪ً ٙ‬بٕ هثب ثَ‪ُٜٞ‬خ"‪. 2‬‬
‫يذىت انشبفعٍخ‬
‫أٓب ا‪ٓ٩‬بّ اُْبكؼ‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬كول ٕوػ ثغ‪ٞ‬اى ٓب ‪ ٠َٔ٣‬ػ‪٘٤‬خ ػ٘ل اُغٔ‪ٜٞ‬ه‪،‬‬
‫‪ ٞٛٝ‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ ١‬اُجبئغ ٗلَ‪ ٚ‬اَُِؼخ ٖٓ أُْزو‪ ١‬ثضٖٔ أهَ‪ٝ ،‬هل أ‪٣‬ل ع‪ٞ‬اى اُؼ‪٘٤‬خ اُٖو‪٣‬ؾخ ثو‪ٞ‬ح‬
‫ك‪ً ٢‬زبث‪ " ٚ‬ا‪ "ّ٧‬صْ هبٍ ‪ٝ " :‬ئما ًبٗذ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اَُِؼخ ًَبئو ٓبُ‪ ٫ ُْ ،٢‬أث‪٤‬غ ٌِٓ‪ ٢‬ثٔب ّئذ‬
‫‪ّٝ‬بء أُْزو‪١‬؟"‪.3‬‬
‫‪ٝ‬هل أ‪ٛ‬بٍ ا‪ٓ٩‬بّ اُْبكؼ‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ك‪ ٢‬اُزلُ‪ َ٤‬ػِ‪ ٠‬ع‪ٞ‬اى اُؼ‪٘٤‬خ ‪٣ ُْٝ‬نًو ك‪ٚ٤‬‬
‫أ‪٣‬خ ًوا‪ٛ‬خ ‪ٝ .4‬ػِ‪ ٠‬مُي ْٓ‪ ٠‬أُزولٓ‪ ٖٓ ٕٞ‬اُْبكؼ‪٤‬خ‪ ،‬كنًو‪ٝ‬ا ع‪ٞ‬اى‪ٛ‬ب ثل‪ً ٕٝ‬وا‪ٛ‬خ‪ ،‬كوبٍ‬
‫اُجـ‪ ١ٞ‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا ‪ " :‬ئما ثبع ّ‪٤‬ئب ًال ئُ‪ ٠‬أعَ ‪ ،ٍِْٝ‬صْ اّزوا‪ ٙ‬هجَ ؽِ‪ ٍٞ‬ا‪٧‬عَ ‪٣‬غ‪ٞ‬ى‪ٍٞ،‬اء‬
‫اّزوا‪ ٙ‬ثٔضَ ٓب ثبع أ‪ ٝ‬أهَ أ‪ ٝ‬ثأًضو ًٔب ‪٣‬غ‪ٞ‬ى ثؼل ؽِ‪ ٍٞ‬ا‪٧‬عَ "‪. 5‬‬
‫‪ٝ‬هل ثبُؾ ا‪ٓ٩‬بّ أُب‪ٝ‬هك‪ ١‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼب ُ‪ ٠‬ك‪٘ٓ ٢‬بهْخ ٖٓ ‪٣‬و‪ ٍٞ‬ثٔ٘غ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ‬هك ػِ‪٠‬‬
‫ٖٓ اٍزلٍ ػِ‪ ٠‬مُي ثؾل‪٣‬ش ػبئْخ ‪ٝ‬ى‪٣‬ل ثٖ أههْ ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜٔ‬ب‪ٝ،‬هبٍ ك‪ ٢‬ا‪٧‬ف‪٤‬و ‪ٝ " :‬أٓب‬
‫اُغ‪ٞ‬اة ػٖ ه‪ ُْٜٞ‬ئٗ‪ ٚ‬مه‪٣‬ؼخ ئُ‪ ٠‬اُوثب اُؾواّ كـِ‪ ، ٜ‬ثَ ‪ٍ ٞٛ‬جت ‪٘ٔ٣‬غ ٖٓ اُوثب اُؾواّ‪ٓٝ ،‬ب‬
‫‪6‬‬
‫ٓ٘غ ٖٓ اُؾواّ ًبٕ ٗلثب"‪ٝ .‬اٍزلٍ ػِ‪ ٠‬مُي ثؾل‪٣‬ش دٓو ف‪٤‬جو‪.‬‬
‫‪ ٖٓ ٌ٤ُ ":‬أُ٘ب‪ ٢ٛ‬ث‪٤‬غ‬
‫‪ًٝ‬نُي أ‪ِٛ‬ن ا‪ٓ٩‬بّ اُ٘‪ ١ٝٞ‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬اُغ‪ٞ‬اى كوبٍ‬
‫اُؼ‪٘٤‬خ ‪ ٞٛٝ ...‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ ؿ‪٤‬و‪٤ّ ٙ‬ئب ثضٖٔ ٓإعَ ‪ َِٚٔ٣ٝ‬ئُ‪ ،ٚ٤‬صْ ‪ْ٣‬زو‪ ٚ٣‬هجَ هج٘ اُضٖٔ ثأهَ‬
‫ٖٓ مُي اُضٖٔ ٗولا‪ٍٞ ،‬اء ٕبهد اُؼ‪٘٤‬خ ػبكح ُ‪ ٚ‬ؿبُجخ ك‪ ٢‬اُجِل أّ ‪ٛ ٫‬نا ‪ ٞٛ‬اُٖؾ‪٤‬ؼ‬
‫أُؼو‪ٝ‬ف ك‪ً ٢‬زت ا‪ٕ٧‬ؾبة ‪ٝ ،‬أكز‪ ٠‬ا‪ٍ٧‬زبم أث‪ ٞ‬ئٍؾبم ا‪ٍ٫‬لوائ‪ٝ ٢٘٤‬اُْ‪٤‬ـ أث‪ٓ ٞ‬ؾٔل ثأٗ‪ٚ‬‬
‫ئما ٕبه ػبكح ُ‪ ٚ‬اُج‪٤‬غ اُضبٗ‪ً ٢‬بُْٔو‪ ٛٝ‬ك‪ ٢‬ا‪ ،ٍٝ٧‬ك‪٤‬جط‪ ٕ٬‬عٔ‪٤‬ؼب ًال"‪. 7‬‬
‫‪)12‬‬
‫‪)3‬‬
‫‪)4‬‬
‫‪)5‬‬
‫‪)6‬‬
‫‪)7‬‬
‫كزب‪ ٟٝ‬اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪.442:29‬‬
‫ر‪ٜ‬ن‪٣‬ت اَُٖ٘ ‪٫‬ثٖ اُو‪ٛ ، 109 ، 108/5 : ْ٤‬جغ أٌُزجخ ا‪٧‬صو‪٣‬خ ثبًَزبٕ‬
‫ٓقزٖو أُيٗ‪. ٢‬‬
‫ًزبة ا‪ ّ٧‬ثبة ث‪٤‬غ ا‪٥‬عبٍ ‪ٌٓ ، 78/3‬زجخ اٌُِ‪٤‬بد ا‪٧‬ى‪ٛ‬و‪٣‬خ ‪ٓٝ 249/6 ٝ ،‬ب ثؼل‪ ٙ‬ك‪ٛ ٢‬جؼخ كاه هز‪٤‬جخ ‪.‬‬
‫اُز‪ٜ‬ن‪٣‬ت ُِجـ‪. 489/3 : ١ٞ‬‬
‫اُؾب‪ ١ٝ‬اٌُج‪٤‬و ُِٔب‪ٝ‬هك‪ٌٓ ، 290-287/5 : ١‬زجخ كاه اُجبى ٌٓخ أٌُوٓخ‪.‬‬
‫ه‪ٙٝ‬خ اُطبُج‪. 417 ، 416/3 : ١ُِٝٞ٘ ٖ٤‬‬
‫‪3‬‬
‫‪ ،‬كوبٍ اُوب‪٢ٙ‬‬
‫‪ ٌُٖٝ‬مًو ثؼ٘ أُزأفو‪ ٖٓ ٖ٣‬اُْبكؼ‪٤‬خ اٌُوا‪ٛ‬خ ٓغ ٕؾخ اُؼول‬
‫ىًو‪٣‬ب ا‪ٖٗ٧‬به‪ ١‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ٌ٣ٝ " : ٠‬و‪ ٙ‬ة‪٣‬غ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ُٔ ...‬ب ك‪ٜ٤‬ب ٖٓ ا‪ٍ٫‬زظ‪ٜ‬به ػِ‪ ٠‬م‪١‬‬
‫اُؾبعخ ‪ ٞٛٝ ،‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬ػ‪٘٤‬ب ثضٖٔ ًض‪٤‬و ٓإعَ ‪َِٜٔ٣ٝ‬ب ُ‪ ٚ‬صْ ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ٓ٘‪ ٚ‬ث٘ول ‪٤َ٣‬و ك‪ٖ٤‬ؼ‬
‫مُي‪ٕ ُٞٝ ،‬به ػبكح ُ‪ ٚ‬ؿبُجخ"‪.1‬‬
‫‪ًٝ‬نُي مًو اُْوث‪ ٢٘٤‬اُقط‪٤‬ت ‪ٝ‬اُوِٓ‪ ٠‬هؽٔ‪ٜٔ‬ب هللا رؼبُ‪ ٠‬ك‪ّ ٢‬وؽ‪ٜٔ٤‬ب ػِ‪ ٠‬أُ٘‪ٜ‬بط‬
‫‪2‬‬
‫إٔ اُؼ‪٘٤‬خ ٖٓ عِٔخ اُج‪ٞ٤‬ع أٌُو‪ٛٝ‬خ‪.‬‬
‫أٓب اُز‪ٞ‬هم كِْ ‪٣‬نًو‪ ٫ ،ٙٝ‬اٍزو‪ًٖٞ ٫ٝ ٫٬‬هح ٖٓ ٕ‪ٞ‬ه اُؼ‪٘٤‬خ‪ ٌُٖٝ ،‬اُظب‪ٛ‬و أٗ‪ْٜ‬‬
‫ؽ‪٤‬ش أعبى‪ٝ‬ا ُِجبئغ ا‪ ٍٝ٧‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ ١‬اَُِؼخ ث٘ول أهَ‪ ،‬كبُج‪٤‬غ ئُ‪ ٠‬أع٘ج‪ ٢‬أ‪ ٠ُٝ‬ثبُغ‪ٞ‬اى ‪ ،‬ثَ ئٕ‬
‫ا‪ٓ٩‬بّ اُْبكؼ‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا مًو ع‪ٞ‬اى ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُٖ‪ٞ‬هح ًٌٔأُخ ٓذكن ػِ‪ٜ٤‬ب ث‪ٝ ٚ٘٤‬ث‪ٓ ٖ٤‬بٗؼ‪ ٢‬اُؼ‪٘٤‬خ‪،‬‬
‫‪ٝ‬أُيٓ‪ ْٜ‬ث‪ٜ‬ب ‪ ،‬كوبٍ ‪٘٣ ٞٛٝ‬بهْ‪ " : ْٜ‬ه‪ : َ٤‬أكؾواّ ػِ‪ ٚ٤‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ ٓبُ‪ ٚ‬ث٘ول‪ ٝ ،‬ئٕ ًبٕ اّزوا‪ ٙ‬ئُ‪٠‬‬
‫أعَ؟ كإ هبٍ‪ ،٫ :‬ئما ثبػ‪ ٖٓ ٚ‬ؿ‪٤‬و‪ ٙ‬ه‪ :َ٤‬كٖٔ ؽوٓ‪ٚ٘ٓ ٚ‬؟ "‪. 3‬‬
‫‪ُٝ‬نُي هبٍ اُل‪ ، ٢ٓٞ٤‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا ‪ ،‬ك‪ ٢‬اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ " :‬مُي ؽواّ ئما اّزو‪ ٛ‬أُْزو‪ ١‬ػِ‪٠‬‬
‫اُجبئغ إٔ ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ّ ٗ‪ ٚ‬ثضٖٔ ٓؼِ‪ ، ّٞ‬كإ ُْ ‪ ٌٖ٣‬ث‪ٜٔ٘٤‬ب ّو‪ ، ٛ‬كأعبى‪ٛ‬ب اُْبكؼ‪ُٞ ٢‬ه‪ٞ‬ع اُؼول‬
‫‪ ٢ٛ :‬أفذ ٍُوثب ‪ .‬كِ‪ ٞ‬ثبػ‪ٜ‬ب‬
‫ٍبُٔب ًال ٖٓ أُلَلاد‪٘ٓٝ ،‬ؼ‪ٜ‬ب ثؼ٘ أُزولٓ‪ًٝ ٖ٤‬بٕ ‪٣‬و‪ٍٞ‬‬
‫‪4‬‬
‫أُْزو‪ ٖٓ ١‬ؿ‪٤‬و ثبئؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬أُغٌِ ك‪ ٢ٜ‬ػ‪٘٤‬خ أ‪ٚ٣‬ب ًال ٌُ٘‪ٜ‬ب عبئيح ثبرلبم " ‪.‬‬
‫يذىت انًبنكٍخ‬
‫أٓب أُبٌُ‪٤‬خ كٔب ٍٔب‪ ٙ‬اُْبكؼ‪٤‬خ ‪ٝ‬اُؾ٘بثِخ ػ‪٘٤‬خ ‪٣‬لهع‪ ٚٗٞ‬رؾذ ث‪ٞ٤‬ع ا‪٥‬عبٍ اُز‪ ٢‬ظب‪ٛ‬و‪ٛ‬ب‬
‫اُغ‪ٞ‬اى ٌُ٘‪ٜ‬ب رإك‪ ١‬ئُ‪ ٠‬أُٔ٘‪ٞ‬ع ‪ٓٝ . 5‬ن‪ٛ‬ج‪ ْٜ‬ك‪٘ٓ ٢‬ؼ‪ ٚ‬أّل أُنا‪ٛ‬ت‪ ،‬كاٗ‪ٞ٣ ْٜ‬عج‪ ٕٞ‬كَـ ٓضَ‬
‫‪ٛ‬نا اُج‪٤‬غ ٓب كآذ اَُِؼخ هبئٔخ ‪٣ ُْ ٌُْٜ٘ٝ ، 6‬لهع‪ٞ‬ا ٕ‪ٞ‬هح اُز‪ٞ‬هم ك‪ ٢‬ػلاك ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُج‪ٞ٤‬ع‬
‫أُٔ٘‪ٞ‬ػخ‪ٝ ،‬ئٗٔب ‪٣‬ظ‪ٜ‬و ٖٓ ً‪ ْٜٓ٬‬إٔ اُز‪ٞ‬هم عبئي ػ٘ل‪٣ ،ْٛ‬و‪ ٍٞ‬اثٖ هُك هؽٔ‪ ٚ‬هللا ‪ٍٝ " :‬ئَ‬
‫ٓبُي ػٖ هعَ ٖٓٔ ‪٣‬ؼ‪٣ ٖ٤‬ج‪٤‬غ اَُِؼخ ٖٓ اُوعَ ثضٖٔ ئُ‪ ٠‬أعَ‪ ،‬كاما هج‪ٜٚ‬ب ٓ٘‪ ٚ‬اثزبػ‪ٜ‬ب ٓ٘‪ٚ‬‬
‫هعَ ؽب‪ٙ‬و ًبٕ هبػلا ٓؼ‪ٜٔ‬ب كجبػ‪ٜ‬ب ٓ٘‪ ،ٚ‬صْ ئٕ اُن‪ ١‬ثبػ‪ٜ‬ب ا‪ ٍٝ٧‬اّزوا‪ٛ‬ب ٓ٘‪ ٚ‬ثؼل‪ٝ ،‬مُي ك‪٢‬‬
‫ٓ‪ٙٞ‬غ ‪ٝ‬اؽل‪ ،‬هبٍ‪ ٫ :‬ف‪٤‬و ك‪ٛ ٢‬نا‪ٝ ،‬هآ‪ ٙ‬ىأٗ‪ٓ ٚ‬ؾَِ ك‪ٔ٤‬ب ث‪ٜٔ٘٤‬ب "‪. 7‬‬
‫‪ٝ‬ث‪ٜ‬نا ‪٣‬ظ‪ٜ‬و إٔ ٓبٌُب هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ئٗٔب ٓ٘غ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُٖ‪ٞ‬هح ٌُ‪ ٕٞ‬اُوعَ اُضبٍ س ارقن‬
‫‪ٝ .‬هبٍ ك‪٢‬‬
‫ٓؾِّو‪ُِ ٬‬جبئغ ا‪ ٫ ُٞٝ ،ٍٝ٧‬أٗ‪ ٚ‬ثبع اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ُ ،ٍٝ٧‬غبى اُؼول ػ٘ل‪ٙ‬‬
‫ٓ‪ٞٙٞ‬ع آفو ‪ ":‬هبٍ ػ‪ٍٔٝ :٠َ٤‬ؼذ اثٖ اُوبٍْ ‪ٍٝ‬ئَ ػٖ هعَ اّزو ‪ ٖٓ ٟ‬هعَ ٍِؼخ ثضٖٔ‬
‫ئُ‪ ٠‬أعَ‪ ،‬صْ ئٕ اُجبئغ أٓو هع‪ ٬‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ٍِ ُٚ ١‬ؼخ ث٘ول ‪ٝ‬ككغ ئُ‪ ٚ٤‬كٗبٗ‪٤‬و‪ ٙ‬كبّزوا‪ٛ‬ب أُأٓ‪ٞ‬ه‬
‫ٖٓ أُْزو‪ ١‬ثأهَ ٖٓ اُضٖٔ اُن‪ً ١‬بٕ اثزبػ‪ٜ‬ب ث‪ ٚ‬أُْزو‪ٝ ،١‬هل ػِْ أُأٓ‪ٞ‬ه إٔ ا‪ٓ٥‬و ثبػ‪ٜ‬ب‬
‫ٓ٘‪ ٚ‬أ‪٣ ُْٝ‬ؼِْ ‪ٝ‬هل كبرذ اَُِؼخ‪ ،‬هبٍ‪ ٫ :‬ف‪٤‬و ك‪.8 "ٚ٤‬‬
‫‪)12‬‬
‫‪)3‬‬
‫‪)4‬‬
‫‪)5‬‬
‫)‬
‫‪)6‬‬
‫‪)78‬‬
‫)‬
‫أٍ٘‪ ٠‬أُطبُت ُ‪ٖٗ٨‬به‪. 4،104 : ١‬‬
‫ٓـ٘‪ ٠‬أُؾذاط ‪ ، 39/2 :‬كاه ئؽ‪٤‬بء اُزواس ث‪٤‬و‪ٝ‬د ؛ ‪ٜٗٝ‬ب‪٣‬خ أُؾزبط ‪ٗ ، 460/3 :‬لٌ أُطجغح ‪.‬‬
‫ا‪ُِْ ّ٧‬بكؼ‪ ، 250/6 : ٢‬كاه هز‪٤‬جخ ‪.‬‬
‫أُٖجبػ أُ٘‪٤‬و ُِل‪. 441/2 ٢ٓٞ٤‬‬
‫‪ٝ‬اُؼ‪٘٤‬خ ك‪ ٢‬إط‪٬‬ؽ‪ ْٜ‬رؼبَٓ آفو ‪ْ٣‬بث‪ ٚ‬أُواثؾخ ُ‪ٓ٦‬و ثبُْواء اُز‪ ٢‬رزؼبَٓ ث‪ ٚ‬أُٖبهف‬
‫ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ اُ‪. ّٞ٤‬‬
‫هبٍ اثٖ هّل‪ " :‬كاما ثبع اُوعَ ٍِؼخ ثضٖٔ ئُ‪ ٠‬أعَ صْ اثزبػ‪ٜ‬ب ٓ٘‪ ٚ‬ثأهَ ٖٓ مُي اُضٖٔ ٗولاًال كَقذ‬
‫اُج‪٤‬ؼزبٕ عٔ‪٤‬ؼب ًال ػ٘ل اثٖ أُبؽجْ‪ ٞٛٝ ،ٕٞ‬اُٖؾ‪٤‬ؼ ك‪ ٢‬اُ٘ظو " ( أُولٓبد أُٔ‪ٜ‬لاد ‪٫‬ثٖ هّل ‪:‬‬
‫‪ ، 53/2‬كاه اُـوة ا‪. )٢ٓ٬ٍ٩‬‬
‫اُج‪٤‬بٕ ‪ٝ‬اُزؾٖ‪٫ َ٤‬ثٖ هّل ‪ ، 89/7 :‬كاه اُـوة ا‪.٢ٓ٬ٍ٩‬‬
‫اُج‪٤‬بٕ ‪ٝ‬اُزؾٖ‪. 176/7 : َ٤‬‬
‫‪4‬‬
‫‪ُٝ‬نُي مًو اُلٍ‪ٞ‬ه‪ ٢‬هػ ٓ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬إٔ ّو‪ ٛٝ‬ث‪ٞ٤‬ع ا‪٥‬عبٍ أُزطوم ئُ‪ٜ٤‬ب اُز‪ٜٔ‬خ‬
‫فَٔخ ‪ٝ‬مًو ٓ٘‪ٜ‬ب ‪ " :‬إٔ ‪ ٌٕٞ٣‬اُجبئغ صبٗ‪٤‬ب ‪ ٞٛ‬أُْزو‪ ١‬أ‪ً٫ٝ‬ال‪ ،‬أ‪ ٖٓ ٝ‬ر٘يٍ ٓ٘يُز‪ٝ،ٚ‬اُجبئغ أ‪٫ٝ‬‬
‫‪ ٞٛ‬أُْزو‪ ١‬صبٗ‪٤‬بًال‪ ،‬أ‪ ٖٓ ٝ‬ر٘يٍ ٓ٘يُز‪.1" ٚ‬‬
‫‪ٝ‬هبٍ اُوواك‪ ٢‬هؽْ ‪ ٙ‬هللا رؼبُ‪ " :٠‬ئٗب ئٗٔب ٗٔ٘غ إٔ ‪ ٌٕٞ٣‬اُؼول اُضبٗ‪ ٖٓ ٢‬ا ُجبئغ ا‪.2"ٍٝ٧‬‬
‫ا‪.2"ٍٝ٧‬‬
‫كبُظب‪ٛ‬و إٔ اُز‪ٞ‬هم عبئي ػ٘ل‪ ْٛ‬ثل‪ً ٕٝ‬وا‪ٛ‬خ ‪ٝ‬هللا ٍجؾبٗ‪ ٚ‬أػِْ ‪.‬‬
‫يذىت انحنفٍخ‬
‫أٓب اُؾ٘ل‪٤‬خ كٔؼظٔ‪ٍٞٔ ْٜ‬ا اُز‪ٞ‬هم ػ‪٘٤‬خ‪ ،‬صْ ٓ٘‪ ٖٓ ْٜ‬م‪ٛ‬ت ئُ‪ً ٠‬وا‪ٛ‬ز‪ٓ ،ٚ‬ضَ ا‪ٓ٩‬بّ‬
‫‪ ،‬هبٍ ا‪ٓ٩‬بّ‬
‫ٓؾٔل هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٖٓ ْٜ٘ٓٝ ،٠‬هبٍ ثبُغ‪ٞ‬اى ٓضَ ا‪ٓ٩‬بّ أث‪ٍٞ٣ ٢‬ق ‪ٝ‬ؿ‪٤‬و‪ٙ‬‬
‫‪:‬‬
‫اَُوفَ‪ ٢‬هػ ٓ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ٝ" : ٠‬مًو ػٖ اُْؼج‪ ٢‬أٗ‪ً ٚ‬بٕ ‪ٌ٣‬و‪ ٙ‬إٔ ‪٣‬و‪ ٍٞ‬اُوعَ ُِوعَ‬
‫أهو‪ ٢٘ٙ‬ك‪٤‬و‪ ٫ : ٍٞ‬ؽز‪ ٠‬أث‪٤‬ؼي ‪ٝ .‬ئٗٔب أهاك ث‪ٜ‬نا ئصجبد ًوا‪٤ٛ‬خ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ ٞٛٝ ،‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٓ ٚ‬ب‬
‫‪َ٣‬ب‪ ١ٝ‬ػْوح ثقَٔخ ػْو ‪٤ُ ،‬ج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬أَُزووٗ ثؼْوح ‪ ،‬ك‪٤‬ؾَٖ ُِٔووٗ ى‪٣‬بكح ‪ٛٝ ،‬نا ك‪٢‬‬
‫ٓؼ٘‪ ٠‬هوٗ عو ٓ٘لؼخ ‪ٝ ،‬ا‪٩‬هواٗ ٓ٘ل‪ٝ‬ة ئُ‪ ٚ٤‬ك‪ ٢‬اُْوع ‪ٝ ،‬اُـوه ؽواّ ‪ ،‬ئ‪ ٫‬إٔ اُجق‪٬‬ء‬
‫ٖٓ اُ٘بً رطوه‪ٞ‬ا ث‪ٜ‬نا ا‪ٓ٫‬ز٘بع ٓٔب ‪٣‬لٗ‪ ٞ‬ئُ‪ٝ ، ٚ٤‬ا‪٩‬هلاّ ػِ‪ٓ ٠‬ب ٗ‪ٜٞ‬ا ػ٘‪ ٖٓ ٚ‬اُـو‪ٝ‬ه "‪.3‬‬
‫‪ٝ‬هبٍ اُؾٌٖل‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ك‪ ٢‬رلَ‪٤‬و ث‪٤‬غ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ " :‬أ‪ ١‬ث‪٤‬غ اُؼ‪ ٖ٤‬ثبُوثؼ َٗ‪٤‬ئخ‬
‫ُ‪٤‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب أَُزووٗ ثأهَ ‪٤ُ ،‬و‪ ٢ٚ‬ك‪ ، ٚ٘٣‬افزوػ‪ ٚ‬أًِخ اُوثب ‪ٌٓ ٞٛٝ‬و‪ٓ ٙٝ‬نٓ‪ّ ّٞ‬وػب ًال ُٔب ك‪ٚ٤‬‬
‫ٖٓ ا‪٩‬ػواٗ ػٖ ٓج َّروح ا‪٩‬هواٗ"‬
‫‪ٝ‬هبٍ اثٖ ػبثل‪ ٖ٣‬رؾز‪ ": ٚ‬ه‪ٌٓ ٞٛٝ "ُٚٞ‬و‪ " ٙٝ‬أ‪ ١‬ػ٘ل ٓؾٔل ‪ٝ ،‬ث‪ ٚ‬عيّ ك‪ ٢‬اُ‪ٜ‬لا‪٣‬خ ‪.‬‬
‫هبٍ ك‪ ٢‬اُلزؼ ‪ٝ :‬هبٍ أث‪ٍٞ٣ ٞ‬ق ‪ٌ٣ ٫ :‬و‪ٛ ٙ‬نا اُج‪٤‬غ ‪ ٚٗ٧ ،‬كؼِ‪ً ٚ‬ض‪٤‬و ٖٓ اُٖؾبثخ ‪ٝ‬ؽٔل‪ٝ‬ا‬
‫ػِ‪ ٠‬مُي ‪٣ ُْٝ‬ؼل‪ ٖٓ ٙٝ‬اُوثب ؽز‪ ُٞ ٠‬ثبع ًبؿنح ثأُق ‪٣‬غ‪ٞ‬ى ‪ٌ٣ ٫ٝ‬و‪ٝ ، ٙ‬هبٍ ٓؾٔل‪ٛ :‬نا اُج‪٤‬غ‬
‫ك‪ ٢‬هِج‪ً ٢‬أٓضبٍ اُغجبٍ مٓ‪ ْ٤‬افزوػ‪ ٚ‬أًِخ اُوثب "‪.4‬‬
‫‪ٝ‬مًو ك‪ ٢‬اُلزب‪ ٟٝ‬اُ‪ٜ٘‬ل‪٣‬خ ػٖ أُؾ‪ ٜ٤‬إٔ أُْب‪٣‬ـ افزِل‪ٞ‬ا ك‪ ٢‬رلَ‪٤‬و اُؼ‪٘٤‬خ اُز‪ٝ ٢‬هك‬
‫اُ٘‪ ٢ٜ‬ػ٘‪ٜ‬ب ‪ ،‬كبُزلَ‪٤‬و اُن‪ ١‬ؽٌ‪ ٠‬ػٖ ثؼ٘ أُْب‪٣‬ـ ‪ ٞٛ‬ػ‪ٓ ٖ٤‬ب ‪ ٠َٔ٣‬ا ُز‪ٞ‬هم ػ٘ل اُؾ٘بثِخ‪،‬‬
‫كوبُ‪ٞ‬ا‪ " :‬ك‪٤‬ج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬أُووٗ ٓ٘‪ ٚ‬ثأص٘‪ ٠‬ػْو كه‪ٔٛ‬ب ًال صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬أُْزو‪ ١‬ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ثؼْوح ُ‪٤‬ؾَٖ‬
‫اُوة اُض‪ٞ‬ة هثؼ كه‪ ٖ٤ٔٛ‬ث‪ٜ‬ن‪ ٙ‬اُزغبهح ‪٣ٝ‬ؾَٖ َُِٔزووٗ هوٗ ػْوح " ‪.‬‬
‫" ‪ٝ‬هبٍ ثؼ‪ : ْٜٚ‬رلَ‪٤‬و‪ٛ‬ب إٔ ‪٣‬لف‪ ٬‬ث‪ٜٔ٘٤‬ب صبُضب ًال ‪ ،‬ك‪٤‬ج‪٤‬غ أُووٗ ص‪ٞ‬ث‪ ٖٓ ٚ‬أَُزووٗ‬
‫اةص٘‪ ٢‬ػْو كه‪ٓ ٙ‬ب ًال ‪ َِْ٣ٝ‬ئُ‪ ، ٚ٤‬صْ ‪٣‬ج‪٤‬غ أَُزووٗ ٖٓ اُضبُش اُن‪ ١‬أكف‪ ٙ٬‬ث‪ٜٔ٘٤‬ب ثؼْوح‬
‫‪ َِْ٣ٝ‬اُض‪ٞ‬ة ئُ‪ . ٚ٤‬صْ ئٕ اُضبُش ‪٣‬ج‪٤‬غ اُض‪ٞ‬ة ٖٓ ٕبؽت اُض‪ٞ‬ة‪ ٞٛٝ ،‬أُووٗ ثؼْوح ‪َِْ٣ٝ‬‬
‫اُض‪ٞ‬ة ئُ‪٣ٝ ٚ٤‬أفن ٓ٘‪ ٚ‬اُؼْوح ‪٣ٝ ،‬لكؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ٛ ٠‬بُت اُووٗ ‪ ،‬ك‪٤‬ؾَٖ ُطبُت اُووٗ ػْوح‬
‫كها‪٣ٝ ، ْٛ‬ؾَٖ ُٖبؽت اُض‪ٞ‬ة ػَ‪ ٚ٣‬أص٘ب ػْو كه‪ٔٛ‬ب ًال ‪ً ،‬نا ك‪ ٢‬أُؾ‪ٝ . ٜ٤‬ػٖ أث‪ٍٞ٣ ٢‬ق‬
‫هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ : ٠‬اُؼ‪٘٤‬خ عبئيح ٓأع‪ٞ‬ه ٖٓ ػَٔ ث‪ٜ‬ب ‪ً .‬نا ك‪ٓ ٢‬قزبه اُلزب‪.5"ٟٝ‬‬
‫‪ٝ‬ئٕ اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ٝ ٠‬اكن ث‪ ٖ٤‬ه‪ ٢ُٞ‬اٌُوا‪ٛ‬خ ‪ٝ‬اُغ‪ٞ‬اى ‪ ،‬كؾَٔ اُغ‪ٞ‬اى ػِ‪٠‬‬
‫اُٖ‪ٞ‬هح ا‪ ٢ٛٝ ، ٠ُٝ٧‬اُز‪ٞ‬هم ‪ٝ ،‬ؽَٔ اٌُوا‪ٛ‬خ ػِ‪ ٠‬اُٖ‪ٞ‬هح اُضبٗ‪٤‬خ ‪ ٢ٛٝ‬اُؼ‪٘٤‬خ ػ٘ل عٔ‪ٜٞ‬ه‬
‫‪ )12‬اُلٍ‪ٞ‬ه‪ ٢‬ػِ‪ ٠‬اُْوػ اٌُج‪٤‬و ‪ ، 77/3 :‬كاه اُلٌو‪.‬‬
‫) اُلو‪ٝ‬م ُِوواك‪. 268/3 : ٢‬‬
‫‪ )43‬أُجَ‪َُِ ٛٞ‬وفَ‪ ، 36/14 : ٢‬كاه أُؼوكخ‪ ،‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د ‪.‬‬
‫‪ )5‬اُله أُقزبه ٓغ ؽبّ‪٤‬خ اثٖ ػبثل‪ً ، 310/4 : ٖ٣‬زبة اٌُلبُخ ‪ٓ ،‬طِت ث‪٤‬غ اُؼ‪٘٤‬خ ‪.‬‬
‫) اُلزب‪ ٟٝ‬اُ‪ٜ٘‬ل‪٣‬خ ‪ٌٓ ، 208/3 :‬زجخ ٓبعل‪٣‬خ ً‪ٞ‬ئض‪. ٚ‬‬
‫‪5‬‬
‫اُلو‪ٜ‬بء كوبٍ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ " : ٠‬صْ اُن‪٣ ١‬وغ ك‪ ٢‬هِج‪ ٢‬إٔ ٓب ‪٣‬قوع‪ ٚ‬اُلاكغ ئٕ كؼِذ ٕ‪ٞ‬هح‬
‫‪٣‬ؼ‪ٞ‬ك ك‪ٜ٤‬ب ئُ‪ ٞٛ ٚ٤‬أ‪ ٝ‬ثؼ‪ً ،ٚٚ‬ؼ‪ٞ‬ك اُض‪ٞ‬ة أ‪ ٝ‬اُؾو‪٣‬و كٌٔو‪ٝ،ٙٝ‬ئ‪ ٫‬ك‪ً ٬‬وا‪ٛ‬خ ئ‪ ٫‬ف‪٬‬ف ا‪٠ُٝ٧‬‬
‫ػِ‪ ٠‬ثؼ٘ ا‪٫‬ؽزٔب‪٫‬د ‪ً ،‬إٔ ‪٣‬ؾزبط أُل‪ ٕٞ٣‬ك‪٤‬أث‪ ٠‬أَُئ‪ ٍٞ‬إٔ ‪٣‬ووٗ‪ ،‬ثَ إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ ٓب ‪َ٣‬ب‪١ٝ‬‬
‫ػْوح ثقَٔخ ػْو ئُ‪ ٠‬أعَ ك‪ْ٤‬زو‪ ٚ٣‬أُل‪٣ٝ ٕٞ٣‬ج‪٤‬ؼ‪ ٚ‬ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ثؼْو ؽبُخ ‪ ٫ٝ‬ثأً ك‪ٛ ٢‬نا‬
‫كإٔ ا‪٧‬عَ هبثِ‪ ٚ‬هَ‪ ٖٓ ٜ‬اُضٖٔ ‪ٝ ،‬اُووٗ ؿ‪٤‬و ‪ٝ‬اعت ػِ‪ ٚ٤‬كائٔب ‪ ،‬ثَ ‪٘ٓ ٞٛ‬ل‪ٝ‬ة ‪ ،‬كإ روً‪ٚ‬‬
‫ُٔغوك هؿجخ ػ٘‪ ٚ‬ئُ‪ ٠‬ى‪٣‬بكح اُلٗ‪٤‬ب كٌٔو‪ ، ٙٝ‬أ‪ُ ٝ‬ؼبهٗ ‪٣‬ؼنه ث‪ ٚ‬ك‪ٝ ،٬‬ئٕ ٓب ‪٣‬ؼوف مُي ك‪٢‬‬
‫فٖ‪٤ٕٞ‬بد أُ‪ٞ‬اك ‪ٓٝ ،‬ب ُْ روعغ ئُ‪ ٚ٤‬اُؼ‪ ٖ٤‬اُز‪ ٢‬فوعذ ٓ٘‪ ٠َٔ٣ ٫ ٚ‬ث‪٤‬غ اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٖٓ ٚٗ٧ ،‬‬
‫‪2‬‬
‫اُؼ‪ ٖ٤‬أَُزوعؼخ ‪ ٫‬اُؼ‪ٓ ٖ٤‬طِوب ًال‪ٝ 1.‬ئ‪ ٫‬كٌَ ث‪٤‬غ ث‪٤‬غ اُؼ‪٘٤‬خ "‬
‫‪ٓٝ‬ب مًو‪ ٙ‬اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا ‪ٝ‬ع‪ ٚ٤‬علاًال ‪ُٝ ،‬نُي ا فزبه‪ً ٙ‬ض‪٤‬و ٖٓ اُؾ٘ل‪٤‬خ ‪ٝ‬أكز‪ٞ‬ا ث‪. ٚ‬‬
‫هبٍ اُؼ‪ ٢٘٤‬ك‪ ٢‬ا ُج٘ب‪٣‬خ ‪ " :‬ئٕ اٌُوا‪ٛ‬خ ك‪ٛ ٢‬نا اُج‪٤‬غ ؽِٖذ ٖٓ أُغٔ‪ٞ‬ع ‪ ،‬كإ ا‪٩‬ػواٗ ػٖ‬
‫ا‪٩‬هواٗ ُ‪ ٌ٤‬ثٌٔو‪ٝ ، ٙٝ‬اُجقَ اُؾبَٕ ٖٓ ‪ِٛ‬ت اُوثؼ ك‪ ٢‬اُزغبهاد ًنُي ‪ٝ ،‬ئ‪ٌُ ٫‬بٗذ‬
‫أُواثؾخ ٌٓو‪ٛٝ‬خ"‪.3‬‬
‫‪ٝ‬هبٍ اثٖ ػبثل‪ ٖ٣‬ثؼل مًو هأ‪ ١‬اثٖ اُ‪ ّ ٚ‬اّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ٝ " : ٠‬أهو‪ ٙ‬ك‪ ٢‬اُجؾو ‪ٝ‬اُ٘‪ٜ‬و‬
‫‪ٝ‬اُْوٗج‪٤ُ٬‬خ‪ ٞٛٝ ،‬ظب‪ٛ‬و ‪ٝ .‬عؼِ‪ ٚ‬اَُ‪٤‬ل أث‪ ٞ‬اَُؼ‪ٞ‬ك ٓؾَٔ ه‪ ٍٞ‬أث‪ٍٞ٣ ٢‬ق ‪ٝ ،‬ؽَٔ ه‪ٍٞ‬‬
‫ٓؾٔل ‪ٝ‬اُؾل‪٣‬ش ػِ‪ٕٞ ٠‬هح اُؼ‪ٞ‬ك "‪. 4‬‬
‫‪ٝ‬إٔ ه‪ ٍٞ‬أث‪ ٢‬اَُؼ‪ٞ‬ك هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ك‪ ٢‬ؽَٔ ه‪ٓ ٍٞ‬ؾٔل ػِ‪ ٠‬اُٖ‪ٞ‬ه اُز‪ ٢‬رؼ‪ٞ‬ك ك‪ٜ٤‬ب‬
‫اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٓ ٍٝ٧‬إ‪٣‬ل ثٔب مًو‪ ٙ‬هب‪ ٢ٙ‬فبٕ هؽٔ‪ ٚ‬هللا ؽ‪٤‬ش هبٍ ‪ٝ " :‬ؽ‪ِ٤‬خ أفو‪ : ٟ‬إٔ‬
‫‪ ،‬صْ ئٕ‬
‫‪٣‬ج‪٤‬غ أُووٗ ٖٓ أَُزووٗ ٍِؼخ ثضٖٔ ٓإعَ ‪٣ٝ‬لكغ اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬أَُزووٗ‬
‫أَُزووٗ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ٖٓ ؿ‪٤‬و‪ ٙ‬ثأهَ ٓٔب اّزو‪ ، ٟ‬صْ مُي اُـ‪٤‬و ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ٖٓ أُووٗ ثٔب اّزو‪ٟ‬‬
‫ُزَٖ اَُِؼخ ئُ‪ ٚ٤‬ثؼ‪ٜ٘٤‬ب ‪٣ٝ ،‬أفن اُضٖٔ ‪٣ٝ‬لكؼ‪ ٚ‬ئُ‪ ٠‬أَُزووٗ ك‪ َٖ٤‬أَُزووٗ ئُ‪ ٠‬اُووٗ‬
‫‪٣ٝ‬ؾَٖ اُوثؼ َُٓووٗ ‪ٛٝ .‬ن‪ ٙ‬اُؾ‪ِ٤‬خ ‪ ٢ٛ‬اُؼ‪٘٤‬خ اُز‪ ٢‬مًو‪ٛ‬ب ٓؾٔل هؽٔخ هللا رؼبُ‪.5" ٠‬‬
‫‪ ١‬ك‪ ٢‬اُووٕ اَُبكً ك‪ٜٞ‬‬
‫‪ٓٝ‬ؼو‪ٝ‬ف إٔ هب‪ ٢ٙ‬فبٕ ٖٓ ٓزو٘‪ ٢‬أُْب‪٣‬ـ اُؾ٘ل‪٤‬خ ‪ ،‬ر‪ٞ‬ف‬
‫أػِْ ثأه‪ٞ‬اٍ أئٔخ اُؾ٘ل‪٤‬خ‪.‬‬
‫كظ‪ٜ‬و ث‪ٜ‬نا إٔ اُٖ‪ٞ‬ه اُز‪ً ٢‬و‪ٜٛ‬ب ا‪ٓ٩‬بّ ٓؾٔل ثٖ اُؾَٖ اُْ‪٤‬جبٗ‪ ٢‬هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪٠‬‬
‫‪ ٢ٛ‬اُؼ‪٘٤‬خ اُز‪ ٢‬رو عغ ك‪ٜ٤‬ب اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٗ ٍٝ٧‬لَ‪ . ٚ‬أٓب ٓب ‪ ٠َٔ٣‬اُز‪ٞ‬هم ػ٘ل اُؾ٘بثِخ ‪،‬‬
‫‪ٝ‬اُن‪ْ٣ ١‬زو‪ ١‬ك‪ ٚ٤‬اُوعَ ٍِؼخ ئُ‪ ٠‬أعَ ‪ ،‬صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ُ‪٤‬ؾَٖ ػِ‪ٗ ٠‬ول أهَ ‪ ،‬كِْ‬
‫‪ٕٝ‬بؽت اُ٘‪ٜ‬و‬
‫‪ٝ ،‬أعبى‪ ٙ‬اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ ‪ٝ‬اُؼ‪ٝ ٢٘٤‬اثٖ ٗغ‪ْ٤‬‬
‫‪ٌ٣‬و‪ ٚٛ‬أؽل ٖٓ أئٔخ اُؾ٘ل‪٤‬خ‬
‫‪ٝ‬اُْوٗج‪ٝ ٢ُ٬‬أث‪ ٞ‬اَُؼ‪ٞ‬ك ‪ٝ ،‬اهر‪ٚ‬ب‪ ٙ‬اثٖ ػبثل‪ ٖ٣‬هؽٔ‪ ْٜ‬هللا رؼبُ‪ ٞٛٝ . ٠‬اُن‪٣ ١‬ظ‪ٜ‬و ٖٓ ه‪ٍٞ‬‬
‫هب‪ ٢ٙ‬فبٕ هؽٔ‪ ٚ‬هللا ؽ‪٤‬ش ئٗ‪٣ ُْ ٚ‬نًو اُز‪ٞ‬هم ك‪ ٢‬عِٔخ اُؾ‪ َ٤‬اُز‪ِ٣ ٢‬غأ ئُ‪ٜ٤‬ب اُ٘بً كواهاًال‬
‫ٖٓ اُوثب ‪ٝ ،‬هٖو ه‪ ٍٞ‬اٌُوا‪ٛ‬خ أَُ٘‪ٞ‬ة ئُ‪ ٠‬ا‪ٓ٩‬بّ ٓؾٔل هؽٔ‪ ٚ‬هللا ػِ‪ ٠‬اُٖ‪ٞ‬ه اُز‪ ٢‬روعغ‬
‫ك‪ٜ٤‬ب اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ‪.‬‬
‫خالصخ ألٌال انفميبء‬
‫‪)1‬‬
‫‪)23‬‬
‫‪)4‬‬
‫‪)5‬‬
‫)‬
‫‪ٛ‬نا ٓج٘‪ ٠‬ػِ‪ ٠‬إٔ اُؾ٘ل‪٤‬خ ػوك‪ٞ‬ا اُؼ‪٘٤‬خ ثج‪٤‬غ اُؼ‪ ٖ٤‬ثبُوثؼ َٗ‪٤‬ئخ ًٔب ك‪ ٢‬اُله أُقزبه ‪ ،‬ك‪٤‬و‪ ٍٞ‬اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ‬
‫هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ : ٠‬ئٕ اُؼ‪٘٤‬خ أُنٓ‪ٓٞ‬خ ‪٣ ٫‬زؾون ثج‪٤‬غ اُؼ‪ ٖ٤‬ثبُوثؼ ٓطِوب ًال ‪ٝ‬ئٗٔب رزؾون ئما ػبكد اُؼ‪ ٖ٤‬ئُ‪٠‬‬
‫اُجبئغ ؽذ‪٣ ٟ‬ضجذ إٔ اُجبئغ ئٗٔب ارقن اُؼ‪ ٖ٤‬ؽ‪ِ٤‬خ ٖٓط٘ؼخ ‪ٝ ،‬ئ‪ ٫‬أُوٖ‪ٞ‬ك اُي‪٣‬بكح ٓغ ثوبء اُؼ‪ ٖ٤‬ػ٘ل‪.ٙ‬‬
‫كزؼ اُول‪٣‬و ‪ ، 224/6 :‬أٌُزجخ اُوّ‪٤‬ل‪٣‬خ ًئض‪.ٚ‬‬
‫مًو‪ ٙ‬ك‪ ٢‬اُجؾو اُوائن ‪ ، 395/6 :‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د ‪ٛ1418‬ـ ‪ٝ‬أهو‪,ٙ‬‬
‫اثٖ ػبثل‪ٛٝ( ، 311/4 : ٖ٣‬ن‪ ٙ‬أَُأُخ ٓنً‪ٞ‬هح ك‪ ٢‬عٔ‪٤‬غ ًزت اُؾ٘ل‪٤‬خ اَُبثوخ ك‪ً ٢‬زبة اٌُلبُخ)‪.‬‬
‫كزب‪ ٟٝ‬هب‪ ٢ٙ‬فبٕ ث‪ٜ‬بِٓ اُ‪ٜ٘‬ل‪٣‬خ ‪279:2‬‬
‫‪6‬‬
‫‪ٝ‬ػِ‪ٞٙ ٠‬ء ٓب ٍوكٗب ٖٓ ٖٗ‪ ٓٞ‬اُلو‪ٜ‬بء ٖٓ أُنا‪ٛ‬ت ا‪٧‬هثؼخ ‪٣ ،‬زِقٔ إٔ أُقزبه‬
‫ك‪ ٢‬عٔ‪٤‬غ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُنا‪ٛ‬ت ع‪ٞ‬اى اُز‪ٞ‬هم ‪ ،‬ؿ‪٤‬و أٗ‪ٞ٣ ٚ‬عل ػ٘ل اُؾ٘بثِخ ‪ٝ‬اُؾ٘ل‪٤‬خ ه‪ ٍٞ‬ثبٌُوا‪ٛ‬خ ‪.‬‬
‫كبٌُوا‪ٛ‬خ ه‪ٝ‬ا‪٣‬خ ػٖ ا‪ٓ٩‬بّ أؽٔل‪ٝ ،‬افزبه‪ٛ‬ب ا‪ٓ٩‬بّ اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪ٝ‬رِٔ‪٤‬ن‪ ٙ‬اثٖ اُو‪ ْ٤‬هؽٔ‪ ْٜ‬هللا رؼبُ‪٠‬‬
‫‪ًٝ ،‬نُي مًو اٌُوا‪ٛ‬خ ثؼ٘ أُزأفو‪ ٖٓ ٖ٣‬اُؾ٘ل‪٤‬خ ٓضَ اُؾٌٖل‪ٕ ٢‬بؽت اُلاه أُقزبه ‪،‬‬
‫‪ .‬أٓب أُبٌُ‪٤‬خ كِْ أعل ػ٘ل‪ ْٛ‬مًو اُز‪ٞ‬هم‬
‫‪ٝ‬ؽَٔ ػِ‪ ٚ٤‬ه‪ ٍٞ‬ا‪ٓ٩‬بّ ٓؾٔل هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪٠‬‬
‫‪ ،‬كقوط ٓ٘‪ٜ‬ب‬
‫ٕواؽخ ‪ ٌُْٜ٘ٝ ،‬اّزو‪ٞٛ‬ا ٌُوا‪ٛ‬خ اُؼ‪٘٤‬خ إٔ رجبع اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٍٝ٧‬‬
‫اُز‪ٞ‬هم ‪ًٝ .‬نُي ‪ٞ٣ ٫‬عل مًو ٕو‪٣‬ؼ ٍُز‪ٞ‬هم ك‪ً ٢‬زت اُْبكؼ‪٤‬خ ‪ ٌُْٜ٘ٝ ،‬أًضو اُ٘بً ر‪ٍٞ‬ؼب ًال‬
‫ك‪ ٢‬ئعبىح اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ ،‬ئٕ ًبٕ أُزأفو ‪ٓ ْٜ٘ٓ ٕٝ‬ضَ اُوَٓ ‪ ٝ ١‬اُقط‪٤‬ت اُْوث‪ ٢٘٤‬هؽٔ‪ٜٔ‬ب هللا‬
‫رؼبُ‪ ، ٠‬عيٓ‪ٞ‬ا ثٌوا‪ٛ‬خ اُؼ‪٘٤‬خ ‪٣ ُْ ٌُْٜ٘ٝ ،‬نًو‪ٝ‬ا اُز‪ٞ‬هم ك‪ ٢‬ػلاك ٕ‪ٞ‬ه اُؼ‪٘٤‬خ ‪ٝ‬اُج‪ٞ٤‬ع‬
‫أٌُو‪ٛٝ‬خ‪.‬‬
‫‪ٝ‬اُظب‪ٛ‬و إٔ ٓب مًو‪ ٙ‬اُؼ‪ٓ٬‬خ اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا رؼبُ‪ ٖٓ ٠‬اهزٖبه اٌُوا‪ٛ‬خ ػِ‪٠‬‬
‫اُٖ‪ٞ‬ه اُز‪ ٢‬روعغ ك‪ٜ٤‬ب اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ ٞٛ ٍٝ٧‬اُٖ‪ٞ‬اة ‪ ٕ٧ ،‬ا‪٫‬ؽز‪٤‬بٍ ك‪ ٢‬رِي اُٖ‪ٞ‬ه‬
‫‪ٝ‬ا‪ٙ‬ؼ‪ ،‬كإ اَُِؼخ ًِٔب هعؼذ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ ٍٝ٧‬ثزلث‪٤‬و ٖٓ أُزؼبهل‪ًٝ ، ٖ٣‬بٕ كاكغ اُضٖٔ‬
‫ا‪٧‬هَ ‪ٝ‬آفن اُضٖٔ ا‪٧‬ىصو ػ٘ل ا‪٧‬عَ ‪ٝ‬اؽلاًال ‪ ،‬رج‪ ٖ٤‬إٔ ث‪٤‬غ اَُِؼخ ؿ‪٤‬و ؽو‪٤‬و‪ٝ ٢‬ئٗٔب اؽزبٍ اُجبئغ‬
‫ث‪ٍٞ‬ب‪ٛ‬خ ‪ٛ‬نا اُج‪٤‬غ اُٖ‪ٞ‬ه‪ ١‬أُؾ٘ إٔ ‪٣‬ؾَٖ ػِ‪ٗ ٠‬ول أًضو َٗ‪٤‬ئخ ث٘ول أهَ ٓؼغَ ‪ٛٝ ،‬نا‬
‫‪ٓ ٞٛ‬ؼ٘‪ ٠‬اُوثب ‪.‬‬
‫أٓب اُز‪ٞ‬هم كل‪ٝ‬ه اُجبئغ ا‪١ ٫ ٍٝ٧‬رغب‪ٝ‬ى ٖٓ أٗ‪٣ ٚ‬ج‪٤‬غ ٍِؼز‪ ٚ‬ئُ‪ ٠‬أعَ ثضٖٔ أًضو ٖٓ صٖٔ‬
‫اَُ‪ٞ‬م ‪ ٞٛٝ ،‬ػول ْٓو‪ٝ‬ع ػ٘ل عٔ‪ٜٞ‬ه اُلو‪ٜ‬بء صْ ‪ ٫‬ػ‪٬‬هخ ُ‪ ٚ‬ثٔب ‪٣‬لؼَ أُْزو‪ ١‬ثبَُِؼخ ثؼل‬
‫اُْواء ‪٣ ٫ ٚٗ٧ ،‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ٓ ٚ٤‬وح أفو‪ٝ ، ٟ‬ئٗٔب ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ‪ٝ .‬ئٕ اُن‪ْ٣ ١‬زو‪ٜ٣‬ب ٖٓ‬
‫أُْزو‪ ١‬ا‪ ٞٛ ٍٝ٧‬اُن‪٣ ١‬لكغ ئُ‪ ٚ٤‬اُضٖٔ ا‪٧‬هَ ‪ٝ ،‬اُن‪٣ ١‬لكغ ئُ‪ ٚ٤‬أُْزو‪ ١‬ا‪ ٍٝ٧‬اُضٖٔ ا‪٥‬عَ‬
‫‪ ٞٛ‬اُجبئغ ا‪ ، ٍٝ٧‬كٌبٕ كاكغ اُضٖٔ ا‪٧‬هَ ؿ‪٤‬و آفن اُضٖٔ ا‪ً٧‬ضو ا‪٥‬عَ ‪ٝ ،‬اُوثب ئٗٔب ‪٣‬زؾون ئما‬
‫ًبٕ كاكغ ا‪٧‬هَ ‪ٝ‬آفن ا‪ً٧‬ضو ‪ٝ‬اؽلاًال ‪ ،‬كاما افزِق اُلاكغ ‪ٝ‬ا‪٥‬فن افز‪٬‬كب ًال ؽو‪٤‬و‪٤‬ب اٗلكؼذ ّج‪ٜ‬خ‬
‫اُوثب‪.‬‬
‫‪ٝ‬اُن‪ً ٖ٣‬و‪ٞٛ‬ا اُز‪ٞ‬هم ئٗٔب ًو‪ ٖٓ ٙٞٛ‬ؽ‪٤‬ش ئٕ اُ٘ز‪٤‬غخ ا‪٧‬ف‪٤‬وح ُِؼِٔ‪٤‬خ إٔ أُْزو‪١‬‬
‫ا‪٣ ٍٝ٧‬جو‪ ٠‬ث٘ول أهَ ك‪ ٢‬ؽ‪ ٖ٤‬إٔ ك‪ ٢‬مٓز‪ ٚ‬ك‪٘٣‬ب ًال أًضو ٓ٘‪ٛ ٌُٖٝ . ٚ‬ن‪ ٙ‬اُ٘ز‪٤‬غخ ُ‪ ٞ‬ؽِٖذ ثؼو‪ٞ‬ك‬
‫ًِ‪ٜ‬ب ْٓو‪ٝ‬ػخ ‪ٝ‬اُن‪ ١‬أفن ٓ٘‪ ٚ‬ا‪٧‬هَ ؿ‪٤‬و ٖٓ اُزيّ ُ‪ ٚ‬ا‪ً٧‬ضو ك‪ٓ ٬‬بٗغ ٖٓ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬خ ‪ٝ ،‬ئٗ‪ٚ‬‬
‫‪ْ٣‬بث‪ٓ ٚ‬ب أعبى‪ ٙ‬هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪‬ك‪ ٢‬ؽل‪٣‬ش أث‪ٍ ٢‬ؼ‪٤‬ل اُقله‪ٝ ١‬أث‪ٛ ٢‬و‪٣‬وح ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜٔ‬ب ‪" :‬‬
‫إٔ ه ٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪ ‬اٍزؼَٔ هع‪ ٬‬ػِ‪ ٠‬ف‪٤‬جو كغبء‪ ٙ‬ثزٔو ع٘‪٤‬ت ‪ ،‬كوبٍ هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪ : ‬أًَ رٔو‬
‫ف‪٤‬جو ‪ٌٛ‬نا ؟ هبٍ ‪ٝ ٫ :‬هللا ‪٣‬ب هٍ‪ ٍٞ‬هللا ! ئٗب ُ٘أفن اُٖبع ٖٓ ‪ٛ‬نا ثبُٖبػ‪ٝ ٖ٤‬اُٖبػ‪ٖ٤‬‬
‫ثبُض‪٬‬صخ ‪ ،‬كوبٍ هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪ ٫ : ‬رلؼَ ‪ ،‬ثغ اُغٔغ ثبُلها‪ ، ْٛ‬صْ اثزغ ثبُلها‪ ْٛ‬ع٘‪٤‬جب"‪. 1‬‬
‫ك٘ز‪٤‬غخ اُؼِٔ‪٤‬خ اُز‪ ٢‬أهزوؽ‪ٜ‬ب هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪ٗ ‬لٌ ٗز‪٤‬غخ ّواء اُٖبع ثبُٖبػ‪ ، ٖ٤‬ؽ‪٤‬ش‬
‫ئٕ ٕبؽت اُغٔغ ‪٣‬ؼط‪ ٢‬اُٖبػ‪٣ٝ ٖ٤‬أفن ٕبػب ًال ٖٓ ع٘‪٤‬ت ‪ ٌُٖٝ ،‬أعبى‪ ٙ‬هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪ٌُٕٞ ‬‬
‫‪ ،‬كزج ّو‪ ٕ٢‬إٔ‬
‫‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُ٘ز‪٤‬غخ ؽِٖذ ثؼول‪َٓ ٖ٣‬زوِ‪ْٓ ٖ٤‬و‪ٝ‬ػ‪ ٫ ٖ٤‬ػ‪٬‬هخ ُ‪ٞ‬اؽل ٓ٘‪ٜٔ‬ب ثب‪٥‬فو‬
‫ٓغوك ً‪ ٕٞ‬اُ٘ز‪٤‬غخ اُ٘‪ٜ‬بئ‪٤‬خ ٓضَ ٓب ‪٘٣‬زظ ٖٓ ػول اُوثب ‪٣ ٫‬ؾ ّوو ّ اُؼِٔ‪٤‬خ ٓبكآذ اُ٘ز‪٤‬غخ ؽِٖذ‬
‫ثؼو‪ٞ‬ك ؽو‪٤‬و‪٤‬خ ْٓو‪ٝ‬ػخ ‪.‬‬
‫‪ُٝ‬نُي ‪ٞ٣ ٫‬عل ‪٘ٛ‬بى ٗٔ ‪٘ٔ٣‬غ اُز‪ٞ‬هم ‪ٝ‬ئكهاع‪ ٚ‬ك‪ ٢‬ػلاك اُؼ‪٘٤‬خ ‪َٓ ٫‬ز٘ل ُ‪ ، ٚ‬كاٗ‪٫ ٚ‬‬
‫‪ٞ٣‬عل رلَ‪٤‬و اُؼ‪٘٤‬خ ك‪ ٢‬ؽل‪٣‬ش أ‪ ٝ‬أصو ئ‪ ٫‬ك‪ ٢‬أصو ُؼبئْخ ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜ‬ب ‪ ،‬أفوع‪ ٚ‬ػجل اُوىام‬
‫‪ٕ )1‬ؾ‪٤‬ؼ اٍثقبه‪ً ، ١‬زبة اُج‪ٞ٤‬ع ‪ ،‬ثبة ئما أهاك ث‪٤‬غ رٔو ثزٔو ف‪٤‬و ٓ٘‪. ٚ‬‬
‫‪7‬‬
‫‪ٝ‬اُلاههط٘‪ٝ ٢‬ا ُج‪ٜ٤‬و‪ ٢‬هؽٔ‪ ْٜ‬هللا رؼبُ‪ٝ ، ٠‬ئُ‪ ٔٗ ٌْ٤‬ه‪ٝ‬ا‪٣‬خ ػجل اُوىام ‪" :‬أفجوٗب ٓؼٔو‬
‫‪ٝ‬اُض‪ٞ‬ه‪ ١‬ػٖ أث‪ ٢‬ئٍؾبم ‪ ،‬ػٖ آوأر‪ ٚ‬أٗ‪ٜ‬ب كفِذ ػِ‪ ٠‬ػبئْخ ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜ‬ب َٗ‪ٞ‬ح ‪ ،‬كَأُز‪ٜ‬ب‬
‫آوأح كوبُذ ‪٣ :‬ب أّ أُإٓ٘‪ً ٖ٤‬بٗذ ُ‪ ٢‬عبه‪٣‬خ كجؼز‪ٜ‬ب ٖٓ ى‪٣‬ل ثٖ أههْ ثضٔبٕ ٓبئخ ئُ‪ ٠‬أعَ ‪ ،‬صْ‬
‫اّزو‪٣‬ز‪ٜ‬ب ٓ٘‪ ٚ‬ثَذ ٓبئخ ‪ ،‬ك٘ولر‪ ٚ‬اَُذ ٓبئخ ‪ًٝ‬زجذ ػِ‪ ٚ٤‬صٔبٕ ٓبئخ ‪ ،‬كوبُذ ػبئْخ ‪ :‬ثئٌ ‪ٝ‬هللا‬
‫ٓب اّزو‪٣‬ذ ! ‪ٝ‬ثئٌ ‪ٝ‬هللا ٓب اّزو‪ ! ٟ‬أفجو‪ ١‬ى‪٣‬ل ثٖ أههْ أ ٕ‪ ٙ‬هل أثطَ ع‪ٜ‬بك‪ٓ ٙ‬غ هٍ‪ ٍٞ‬هللا ‪‬‬
‫ئ‪ ٫‬إٔ ‪٣‬ز‪ٞ‬ة"‪.1‬‬
‫‪ٛٝ‬ن‪ ٙ‬اُٖ‪ٞ‬هح ئٗٔب ّ٘ؼذ ػِ‪ٜ٤‬ب أّ أُإٓ٘‪ ٖ٤‬ػبئْخ ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜ‬ب ٖٓ ؽ‪٤‬ش ئٕ‬
‫اُغبه‪٣‬خ هعؼذ ئ ُ‪ ٠‬ثبئؼز‪ٜ‬ب‪ٝ ،‬ثو‪ُٜ ٢‬ب هثؼ ٓبئز‪ٓ ٖ٤‬إعِز‪ً ُٞٝ . ٖ٤‬بٕ ى‪٣‬ل ثٖ أههْ ه‪ ٢ٙ‬هللا‬
‫ػ٘‪ ٚ‬ثبػ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ثَذ ٓبئخ ُِؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪ ٠‬اُ٘ول ‪ ،‬كبُظب‪ٛ‬و إٔ اُؼِٔ‪٤‬خ ُْ رٌٖ ُزلفَ رؾذ‬
‫ئٌٗبه أّ أُإٓ٘‪ ٖ٤‬ه‪ ٢ٙ‬هللا ػ٘‪ٜ‬ب ‪ٝ‬هللا ٍجؾبٗ‪ٝ ٚ‬رؼبُ‪ ٠‬أػِْ ‪.‬‬
‫حمٍمخ انتٌرق انذي أجبسه انفميبء‬
‫‪ٝ‬ؽبَٕ ٓب مًوٗب ك‪ٔ٤‬ب ٍجن إٔ اُز‪ٞ‬هم ػِٔ‪٤‬خ عبئيح ك‪ٗ ٢‬لَ‪ٜ‬ب ‪ٝ‬ؿب‪٣‬خ ٓب ك‪ ٢‬اُجبة – ًٔب‬
‫هبٍ اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا‪ -‬أٗ‪ ٚ‬ف‪٬‬ف ا‪ ٠ُٝ٧‬ئٕ ًبٕ اُجبئغ ‪٣‬ؼِْ إٔ أُْزو‪ٓ ١‬ؾزبط ئُ‪ٗ ٠‬و‪ٞ‬ك‬
‫‪٧‬ؿوا‪ ٚٙ‬اُْقٖ‪٤‬خ ‪ْ٣٫ ٝ‬زو‪ ١‬اَُِؼخ ثضٖٔ ؿبٍ ئ‪ ٫‬ثَجت ؽبعز‪ ٚ‬ئُ‪ٜ٤‬ب ‪ .‬كِ‪ً ٞ‬بٕ ك‪ٌ٘ٓ ٢‬خ‬
‫اُجبئغ إٔ ‪٣‬وو‪ ٚٙ‬اُ٘و‪ٞ‬ك اُز‪٣ ٢‬ؾزبط ئُ‪ٜ٤‬ب ك‪ّ ٬‬ي أٗ‪ ٚ‬ا‪٧‬ك‪ٝ َٚ‬ا‪ً٧‬ضو أعوا ‪ ،‬كزوى ا‪٩‬هواٗ‬
‫‪ًِٔٝ ،‬ب ًبٗذ ؽبعخ‬
‫ك‪ٛ ٢‬ن‪ ٙ‬اُؾبُخ ‪ٝ‬اُِغ‪ٞ‬ء ئُ‪ ٠‬ث‪٤‬غ اَُِؼخ ثضٖٔ أًضو ف‪٬‬ف ا‪٧‬ك‪َٚ‬‬
‫أُْزو‪ ١‬ئُ‪ ٠‬اُ٘و‪ٞ‬ك أّل ‪٧‬ؿوا‪ ٚٙ‬اُْقٖ‪٤‬خ أىكاكد ك‪ِ٤ٚ‬خ ا‪٩‬هواٗ ‪ٝ ،‬اثزؼل اُز‪ٞ‬هم ٖٓ‬
‫أُو‪ٝ‬ءح ثزِي اَُ٘جخ ‪ٍ ٫ ٌُٖٝ ،‬ج‪ َ٤‬ئُ‪ ٠‬اُو‪ ٍٞ‬ثأٗ‪٣ ٚ‬غت ػِ‪ ٚ٤‬ا‪٩‬هواٗ ئ‪ ٫‬ئما ًبٕ أُْزو‪١‬‬
‫ثِؾ ؽبُخ أُقٖٔخ أ‪ ٝ‬ا‪ٙ٫‬طواه ‪ ،‬كإ ُٔضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؾبُخ أؽٌبٓب ًال فبٕخ هثٔب ‪٣‬غت ك‪ٜ٤‬ب ػِ‪٠‬‬
‫أُوء إٔ ‪ٜ٣‬ت أ‪٣ ٝ‬زٖلم ٓب ‪٣‬ؾزبط ئُ‪ ، ٚ٤‬ك‪ً٬ٚ‬ال ٖٓ إٔ ‪٣‬وو‪ًٝ . ٚٙ‬نُي ئٕ ًبٕ اُجبئغ ‪٣‬ؼوف‬
‫ٗول‪٧ ١‬ؿوا‪ ٚٙ‬اُزغبه‪٣‬خ ‪ٓٝ ،‬وٖ‪ٞ‬ك‪ ٙ‬اُؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪٠‬‬
‫إٔ أُْزو‪ ١‬أُز‪ٞ‬هم ‪٣‬ؾزبط ئُ‪ُٞ٤ٍ ٠‬خ ح‬
‫‪ٌُٜٔٗٞ ،‬ب ‪ٛ‬و‪٣‬و‪ٓ ٖ٤‬ل‪ٖ٤ِٚ‬‬
‫اُزٔ‪ ،َ٣ٞ‬كب‪٧‬ك‪ُِ َٚ‬جبئغ إٔ ‪٣‬ؼول ٓؼ‪ ٚ‬اُْوًخ أ‪ ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ‬
‫ًال‬
‫ُِزٔ‪ ، َ٣ٞ‬كبُؼل‪ ٍٝ‬ػ٘‪ٜٔ‬ب ئُ‪ ٠‬اُز‪ٞ‬هم ف‪٬‬ف ا‪ًِٔ ٠ُٝ٧‬ب ًبٕ اُطو‪٣‬ن أُل‪َ٤ٓ َٚ‬وا ‪ٌُٖٝ .‬‬
‫‪ٍ ٫‬ج‪ َ٤‬ئُ‪ ٠‬اُو‪ ٍٞ‬ثأٗ‪٣ ٚ‬غت ػِ‪ ٚ٤‬إٔ ‪٣‬ؼول ٓؼ‪ ٚ‬اُْوًخ أ‪ ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ ‪٣ ٫ٝ‬لفَ ك‪ ٢‬اُز‪ٞ‬هم ‪.‬‬
‫‪ٓ ٌُٖٝ‬ب مًوٗب ٖٓ ع‪ٞ‬اى اُز‪ٞ‬هم ػ٘ل عٔ‪ٜٞ‬ه اُلو‪ٜ‬بء ئٗٔب ‪٣‬زأر‪ ٢‬ك‪ ٢‬اُز‪ٞ‬هم اُن‪ ٞٛ ١‬ػجبهح‬
‫ػٖ ػِٔ‪٤‬ز‪ ٖ٤‬ثَ‪٤‬طز‪ ،ٖ٤‬ئؽلا‪ٔٛ‬ب ّوا ء اَُؼِخ ثب‪٧‬عَ ‪ٝ ،‬صبٗ‪٤‬ز‪ٜٔ‬ب ث‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ػبع‪. ٬‬‬
‫‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم اُن‪ ١‬رٖ‪ٞ‬ه‪ ٙ‬اُلو‪ٜ‬بء ‪ٝ‬ؽٌٔ‪ٞ‬ا ثغ‪ٞ‬اى‪ ٞٛ ٙ‬إٔ اَُِؼخ ٓ‪ٞ‬ع‪ٞ‬كح ػ٘ل اُجبئغ ِٓٔ‪ًٞ‬خ ُ‪ٚ‬‬
‫ٌِٓب ؽو‪٤‬و‪٤‬ب‪ ،‬صْ ر٘زوَ ٌِٓ‪٤‬ز‪ٜ‬ب ئُ‪ ٠‬أُْزو‪ ١‬ثؾٌْ اُج‪٤‬غ اُؾو‪٤‬و‪ ٢‬اُن‪ ١‬رزجؼ‪ ٚ‬عٔ‪٤‬غ أؽٌبّ اُج‪٤‬غ ‪.‬‬
‫‪ ٌُٖٝ‬ئما اهزوٗذ ث‪ٜ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬خ ٓ‪٬‬ثَبد أفو‪ ،ٟ‬ك‪٣ ٬‬جؼل إٔ ‪٣‬زـ‪٤‬و اُؾٌْ‪ ،‬ئٓب ئُ‪ ٠‬ػلّ اُغ‪ٞ‬اى‬
‫ثزبرب‪ ،‬أ‪ ٝ‬ئُ‪ ٠‬اٌُوا‪ٛ‬خ‪ ،‬أ‪ ٝ‬ئُ‪ ٠‬اىك‪٣‬بك ةُبػل‪ٛ‬ب ػٖ اُؼِٔ‪٤‬بد آٍل‪ِٚ‬خ‪.‬‬
‫‪ٓٝ‬ب ‪ِٕ٘ٝ‬ب ئُ‪ ٖٓ ٚ٤‬ؽٌْ اُز‪ٞ‬هم ‪ٝ‬ؽو‪٤‬وخ ع‪ٞ‬اى‪ ٙ‬ػ‪ٓ ٖ٤‬ب هوه‪ ٙ‬أُغٔغ اُلو‪ ٢ٜ‬ا‪٢ٓ٬ٍ٩‬‬
‫ُواثطخ اُؼبُْ ا‪ ٢ٓ٬ٍ٩‬ك‪ ٢‬ك‪ٝ‬هر‪ ٚ‬اُقبَٓخ ػْوح ثٌٔخ أٌُوٓخ (ك‪ ٢‬هواه‪ٛ‬ب اُقبٌٓ ) ‪ٔٗٝ‬‬
‫اُوواه ٓب ‪٣‬أر‪:٢‬‬
‫"أ‪ً٫ٝ‬ال‪ :‬إٔ ث‪٤‬غ اُز‪ٞ‬هُّ م ‪ّ ٞٛ :‬واء ٍِؼخ ك‪ ٢‬ؽ‪ٞ‬ىح اُجبئغ ‪ ،ٌِٚٓٝ‬ثضٖٔ ٓإعَ‪ ،‬صْ ‪ ١‬ث‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب‬
‫أُْزو‪ ١‬ث٘ول ُـ‪٤‬و اُجبئغ‪ُِ ،‬ؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪ ٠‬اُ٘ول (اُ‪ٞ‬هم)‪.‬‬
‫‪ٖ٘ٓ )1‬ق ػجل اُوىام ‪ ، 174/8 :‬ههْ ‪ٝ 14812‬أػِ‪ ٚ‬اُجؼ٘ ثغ‪ٜ‬بُخ أُوأح أث‪ ٢‬ئٍؾبم ‪ ٌُٖٝ‬هبٍ‬
‫اُي‪ِ٣‬ؼ‪ "٢‬ثَ ‪ ٢ٛ‬آوأح عِ‪ِ٤‬خ اُوله مًو‪ٛ‬ب اثٖ ٍؼل ك‪ ٢‬اُطجوبد‪ٖٗ( "..‬ت اُوا‪٣‬خ ‪. )15/4 :‬‬
‫‪8‬‬
‫صبٗ‪٤‬ب ًال‪ :‬إٔ ث‪٤‬غ اُز‪ٞ‬هم ‪ٛ‬نا عبئي ّوػبًال‪ٝ ،‬ث‪ ٚ‬هبٍ عٔ‪ٜٞ‬ه اُؼِٔبء‪ ٕ٧ ،‬ا‪ َٕ٧‬ك‪ ٢‬اُج‪ٞ٤‬ع‬
‫ا‪٩‬ثبؽخ‪ُ ،‬و‪ ٍٞ‬هللا رؼبُ‪َ ( ٠‬و‪ٝ‬أَو َوؽ َّرَ َّر‬
‫هللاُب ْاُجَو ْ‪َ ٤‬وغ َو‪َ ٝ‬وؽ َّرو َوّ اُوِّثب )(اُجووح‪٣ ُْٝ )275 :‬ظ‪ٜ‬و ك‪ٛ ٢‬نا اُج‪٤‬غ‬
‫هثب ًال ‪ ٫ ،‬هٖلاًال ‪ٕٞ ٫ٝ‬هح‪ ٕ٧ٝ ،‬اُؾبعخ كاػ‪٤‬خ ئُ‪ ٠‬مُي ُو‪ٚ‬بء ك‪ ،ٖ٣‬أ‪ ٝ‬ى‪ٝ‬اط ‪ ،‬أ‪ ٝ‬ؿ‪٤‬و‪ٔٛ‬ب‪.‬‬
‫صبُضب ًال‪ :‬ع‪ٞ‬اى ‪ٛ‬نا اُج‪٤‬غ ْٓو‪ ٛٝ‬ثإٔ ‪٣ ٫‬ج‪٤‬غ أُْزو‪ ١‬اَُِؼخ ثضٖٔ أهَ ٓٔب اّزوا‪ٛ‬ب ث‪ ٚ‬ػِ‪٠‬‬
‫أُؾوّ ّوػبًال‪،‬‬
‫ثبئؼ‪ٜ‬ب ا‪ٓ ٫ ،ٍٝ٧‬جبّوح ‪ ٫ٝ‬ثبُ‪ٞ‬اٍطخ‪ ،‬كإ كؼَ كول ‪ٝ‬هؼب ك‪ ٢‬ث‪٤‬غ اُؼ‪٘٤‬خ‬
‫‪ّ٫‬زٔبُ‪ ٚ‬عُ‪ ٠‬ؽ‪ِ٤‬خ اُوثب ‪ ،‬كٖبه ػولاًال ٓؾوٓب ًال‪.‬‬
‫هاثؼب ًال ‪ :‬ئٕ أُغٌِ ‪٣ ٞٛٝ -‬ووه مُي ‪ ٢ٕٞ٣ -‬أَُِٔ‪ ٖ٤‬ثبُؼَٔ ثٔب ّوػ‪ ٚ‬هللا ٍجؾبٗ‪ٚ‬‬
‫ُؼجبك‪ ٖٓ ٙ‬اُووٗ اُؾَٖ ٖٓ ‪٢ِّ ٛ‬ة أٓ‪ٞ‬اُ‪ّ ٛ ،ْٜ‬و‪٢‬ثخ ث‪ٗ ٚ‬ل‪ ،ٍْٜٞ‬اثزـبء ٓو‪ٙ‬بح هللا‪٣ ٫ ،‬زجؼ‪ّ ٚ‬و‬
‫ٖٓ‬
‫‪ ٫ٝ‬أم‪ ٖٓ ٞٛٝ ، ٟ‬أعَ أٗ‪ٞ‬اع ا‪ٗ٩‬لبم ك‪ٍ ٢‬ج‪ َ٤‬هللا رؼبُ‪ُٔ ،٠‬ب ك‪ ٖٓ ٚ٤‬اُزؼب‪ٝ ٕٝ‬اُزؼب‪ٛ‬ق‪،‬‬
‫‪ٝ‬اُزواؽْ ث‪ ٖ٤‬أَُِٔ‪ٝ ،ٖ٤‬رلو‪٣‬ظ ًوثبر‪ٍٝ ،ْٜ‬ل ؽبعبر‪ٝ ،ْٜ‬ئٗوبم‪ ٖٓ ْٛ‬ا‪٩‬صوبٍ ثبُل‪،ٕٞ٣‬‬
‫‪ٝ‬اُ‪ٞ‬ه‪ٞ‬ع ك‪ ٢‬أُؼبٓ‪٬‬د أُؾوٓخ‪ ٝ ،‬ئٕ اُٖ٘‪ ٓٞ‬اُْوػ‪٤‬خ ك‪ ٢‬ص‪ٞ‬اة ا‪٩‬هواٗ اُؾَٖ‪،‬‬
‫‪ٝ‬اُؾش ػِ‪ً ٚ٤‬ض‪٤‬وح ‪ ٫‬رقل‪ًٔ ٠‬ب ‪٣‬زؼ‪ ٖ٤‬ػِ‪ ٠‬أَُزووٗ اُزؾِ‪ ٢‬ثبُ‪ٞ‬كبء ‪ٝ‬ؽَٖ اُو‪ٚ‬ب ء ‪ٝ‬ػلّ‬
‫‪1‬‬
‫أُٔب‪ِٛ‬خ‪".‬‬
‫‪ ٖٓٝ‬رأَٓ ‪ٛ‬نا اُوواه ار‪ٚ‬ؼ ُ‪ ٚ‬إٔ اُغ‪ٞ‬اى ْٓو‪ ٛٝ‬ثإٔ رٌ‪ ٕٞ‬اَُِؼخ ك‪ ٢‬ؽ‪ٞ‬ىح اُجبئغ ‪ٝ‬إٔ‬
‫‪ ٫‬روزوٕ ٓغ اُز‪ٞ‬هم ٓ‪٬‬ثَبد أفو‪ًٔ ،ٟ‬ب إٔ اُلووح اُواثؼخ ٖٓ اُوواه رإًل ك‪ِ٤ٚ‬خ اُووٗ‬
‫اُؾَٖ‪ٝ ،‬أٗ‪ ٚ‬أك‪ٝ َٚ‬أ‪ ٖٓ ٠ُٝ‬اُز‪ٞ‬هم‪.‬‬
‫‪ٝ‬ثؼل ٓؼوكخ اُؾٌْ اُْوػ‪ُِ ٢‬ز‪ٞ‬هم‪ٝ ،‬رٔ‪٤ٜ‬ل ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُجبكب ٗ٘زوَ ا‪ ٕ٥‬ئُ‪ ٠‬اُز‪ٞ‬هم اُن‪١‬‬
‫رطجو‪ ٚ‬أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ اُ‪ ّٞ٤‬ك‪ ٢‬ػِٔ‪٤‬بد اُزٔ‪.َ٣ٞ‬‬
‫انتطجٍمبد انًصزفٍخ انًعبصزح نهتٌرق‬
‫ؽ‪٤‬ش ئٕ ػلح ٖٓ أُغبٓغ ‪ٝ‬ا ٍٗل‪ٝ‬اد اُلو‪٤ٜ‬خ ارلوذ ػِ‪ ٠‬ع‪ٞ‬اى اُز‪ٞ‬هم‪ ،‬كإ أُٖبهف‬
‫‪ٝ‬أُإٍَبد أُبُ‪٤‬خ ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ثلأد رطجو‪ ٚ‬ك‪ ٢‬ػِٔ‪٤‬بد اُزٔ‪َٗٝ . َ٣ٞ‬جخ اٍزقلاّ أكاح اُز‪ٞ‬هم‬
‫ٓزيا‪٣‬لح ك‪ ٢‬أ‪ٍٝ‬ب‪ٛ ٛ‬ن‪ ٙ‬أُإٍَبد‪ٔٓ ،‬ب ‪َ٣‬زلػ‪ٝ ٢‬هلخ ‪ َٛ٧‬اُؼِْ أُؼز٘‪ ٖ٤‬ثزطج‪٤‬ن ا‪٧‬ؽٌبّ‬
‫اُْوػ‪٤‬خ ثغٔ‪٤‬غ ُ‪ٞ‬اىٓ‪ٜ‬ب ‪ٝ‬ا‪٫‬ؽزواى ػٔب ‪٣‬زورت ػِ‪ٍٞ ٠‬ء اٍزقلآ‪ٜ‬ب ٖٓ ٓلبٍل‪.‬‬
‫‪ٗٝ‬و‪٣‬ل ‪٘ٛ‬ب اُز٘ج‪ ٢‬ـ‪ ٙ‬ػِ‪ ٠‬ثؼ٘ اُ٘وب‪ ٛ‬اُز‪٣ ٢‬غت أ ؿ م‪ٛ‬ب ك‪ ٢‬ػ‪ ٖ٤‬ا‪٫‬ػزجبه ٖٓ اُ٘بؽ‪٤‬خ‬
‫اُزطج‪٤‬و‪٤‬خ ‪:‬‬
‫‪ .1‬انتٌسع فً عهًٍبد انتٌرق‬
‫‪ّ ٫‬ي إٔ اُز‪ٞ‬هم ؽ‪ِ٤‬خ ْٓو‪ٝ‬ػخ ‪ٓٝ‬قوط عبئي ُِؾٖ‪ ٍٞ‬ػِ‪ ٠‬اُ٘و‪ٞ‬ك‪ٌُٜ٘ٝ ،‬ب ثبُوؿْ ٖٓ‬
‫ً‪ٜٗٞ‬ب عبئيح‪ ٫ ،‬رقوط ٖٓ ً‪ٜٗٞ‬ب ؽ‪ِ٤‬خ ‪ٓٝ‬قوطا‪ٝ .‬اُؾ‪ٝ َ٤‬أُقبهط ئٗٔب ‪ٙٝ‬ؼذ ُِقو‪ٝ‬ط ٖٓ‬
‫ٓأىم ػ٘ل اُؾبعبد اُؾو‪٤‬و‪٤‬خ ػِ‪َٓ ٠‬ز‪ ٟٞ‬ا‪٧‬كواك‪ ،‬أ‪ ٝ‬ػِ‪َٓ ٠‬ز‪ ٟٞ‬أُإٍَبد أؽ‪٤‬بٗب‪ٝ ،‬ئٕ‪ ٙ‬ا ‪٫‬‬
‫رِٖؼ ‪ ٕ٧‬رٌ‪ ٢ٛ ٕٞ‬اُْ٘ب‪ ٛ‬ا‪ٍ٧‬بٍ‪ُٔ ٢‬إٍَبد رغبه‪٣‬خ ًج‪٤‬وح‪ ٕ٧ ٫ٝ ،‬رٔضَ ٗظبّ ا‪٫‬هزٖبك‬
‫اُن‪ ١‬ر‪ٜ‬لف ئُ‪ ٚ٤‬اُْو‪٣‬ؼخ اُـواء‪ ،‬كبُز‪ٍٞ‬غ ك‪ٛ ٢‬ن‪ ٙ‬اُؾ‪ٝ َ٤‬أُقبهط ػِ‪َٓ ٠‬ز‪ ٟٞ‬أُإٍَبد‬
‫أُبُ‪٤‬خ اٌُج‪٤‬وح ‪٣‬ؼوهَ أَُ‪٤‬و اُطج‪٤‬ؼ‪٬ُ ٢‬هزٖبك ا‪ ،٢ٓ٬ٍ٩‬كاٗ‪ًِٔ ٚ‬ب ر‪ٍٞ‬ؼذ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُإٍَبد‬
‫ك‪ٓ ٢‬ضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؾ‪ٝ َ٤‬أُقبهط‪ٙ ،‬بم اُ٘طبم ػِ‪ ٠‬اُْ٘ب‪ٛ‬بد ا‪٫‬هزٖبك‪٣‬خ اُز‪ ٢‬رؾش ػِ‪ٜ٤‬ب‬
‫اُْو‪٣‬ؼخ‪ٝ ،‬اُز‪ ٢‬رٔ‪ٜ‬ل اَُج‪ َ٤‬ئُ‪ ٠‬ئْٗبء ٓغزٔغ اهزٖبك‪ٓ ١‬طِ‪ٞ‬ة‪.‬‬
‫كبُطو‪٣‬ن ا‪ٓ٧‬ضَ ُِزٔ‪٬٣ٞ‬د اُزغبه‪٣‬خ –ك‪ ٢‬اُْو‪٣‬ؼخ اُـواء – ‪ ٞٛ‬اُزٔ‪ َ٣ٞ‬ػِ‪ ٠‬أٍبً‬
‫اُْوًخ ‪ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ‪ ،‬كاٗ‪ ٞٛ ٚ‬اُن‪ ٖٔٚ٣ ١‬اُز‪ٞ‬ى‪٣‬غ اُؼبكٍ ُِضو‪ٝ‬ح ك‪ٔ٤‬ب ث‪ ٖ٤‬أث٘بء اُْؼت‪ٞ٣ٝ ،‬ع‪ٚ‬‬
‫‪)1‬‬
‫هواهاد أُغٔغ اُلو‪ ٢ٜ‬ا‪ 322 ٝ 321 ٓ ٢ٓ٬ٍ٩‬هاثطخ اُؼبُْ ا‪ٛ1421 ٢ٓ٬ٍ٩‬ـ‬
‫‪9‬‬
‫ك‪ٚ٤‬بٕ ا‪ٞٓ٧‬اٍ ٖٓ ا‪٧‬صو‪٣‬بء اٌُجبه ئُ‪ ٠‬اُؼبٓخ ٖٓ اُ٘بً ‪ .‬كبُز‪ٍٞ‬غ ك‪ ٢‬ػِٔ‪٤‬بد أُواثؾخ‪،‬‬
‫‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم‪ٝ ،‬أٓضبُ‪ٜٔ‬ب‪ٝ ،‬ؿإخ ئما ًبٕ رو‪ٛ ْ٣ٞ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد ػِ‪ ٠‬أٍبً أُإّو اُوث‪٤ٚ٣ ،١ٞ‬ن‬
‫أُغبٍ ُؼِٔ‪٤‬بد اُْوًخ ‪ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ‪ْ٣ٝ ،‬غغ اُؼوِ‪٤‬خ اُوث‪٣ٞ‬خ اُز‪ ٢‬ر‪ٜ‬لف ئُ‪ ٠‬ا‪ٍ ٫‬زوثبػ ك‪ٕٝ‬‬
‫رؾَٔ أ‪ ١‬فطو‪ُ ٫ٝ ،‬ب‬
‫دؽلس أ‪ ١‬رـ‪٤‬و عنه‪ ١‬ك‪ ٢‬اُ٘ظبّ اُوأٍٔبُ‪ ٢‬اَُبئل اُ‪.ّٞ٤‬‬
‫‪ٝ‬ئٕ أُغبٓغ ‪ٝ‬اُ٘ل‪ٝ‬اد اُلو‪٤ٜ‬خ‪٤ٛٝ ،‬ئبد اُوهبة ح اُْوػ‪٤‬خ ُِٔإٍَبد أُبُ‪٤‬خ ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ‬
‫أكزذ ثغ‪ٞ‬اى أُواثؾخ ُ‪ٓ٦‬و ثبُْواء ‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم ‪ٓٝ‬ب ئُ‪ ٠‬مُي ٖٓ أُقبهط اُْوػ‪٤‬خ ‪ٗ ،‬ظوا ئُ‪٠‬‬
‫‪ ١‬ئْٗبء‪ٛ‬ب ‪ .‬ئٗ‪ٜ‬ب ثلأد رؼَٔ ك‪ٍٞ ٢‬م ٌٓزظخ‬
‫اُظو‪ٝ‬ف أُؾ‪٤‬طخ ثبُٖٔبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ػ٘ل ثلا ح‬
‫ثبُؼِٔ‪٤‬بد اُوث‪٣ٞ‬خ اُجؼرخ‪ًٝ ،‬بٕ ٖٓ اُؼَ‪٤‬و علاًال إٔ رزٔؾ٘ ْٗب‪ٛ‬بر‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اُزٔ‪ َ٣ٞ‬ػِ‪ ٠‬أٍبً‬
‫اُْوًخ ‪ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ‪ ،‬كأث‪٤‬ؼ ُ‪ٜ‬ب إٔ رِغأ ئُ‪ٓ ٠‬ضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد‪ُ ،‬ززٌٖٔ ٖٓ ارقبم فط‪ٞ‬ار‪ٜ‬ب‬
‫‪ٝ‬د ِّ‬
‫يٕ ػبٓخ أَُِٔ‪ ٖٓ ٖ٤‬ا‪ٍ٫‬زلبكح ثو٘‪ٞ‬اد رٔ‪٤ِ٣ٞ‬خ ‪٫‬‬
‫أُجلئ‪٤‬خ ُِلواه ػٖ اُوثب أُُّ هاػ‪ُ ،‬بٓ‬
‫رلفَ ك‪ ٢‬اُؾواّ اُج‪ ٌٖ٣ ُْ ٌُٖٝ ,ٖ٤‬ك‪ ٢‬ؽَجبٕ اُلو‪ٜ‬بء اُن‪ ٕ١‬أعبى‪ٝ‬ا ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد إٔ رغٌِ‬
‫‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُإٍَبد ٓوز٘ؼخ ث‪ٜ‬ن‪ ٙ‬أُقبهط ئُ‪ ٠‬أٓل ‪ٜٗ ٫‬ب‪٣‬خ ُ‪ٝ ،ٚ‬رزقن‪ٛ‬ب ‪ ٢ٛ‬اُ‪ٜ‬لف أُْ٘‪ٞ‬ك ٖٓ‬
‫‪ٝ‬هاء ئْٗبء أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ‪ٝ ،‬اُْ٘ب‪ ٛ‬ا‪ٍ٧‬بٍ‪ ٢‬اُن‪٣ ١‬ل‪ٝ‬ه ؽ‪ ٍٞ‬هؽ‪ ٠‬رؼبٓ‪٬‬ر‪ ْٜ‬ئُ‪٠‬‬
‫ا‪٧‬ثل‪.‬‬
‫‪ُٝ‬ول ٓ‪ٚ‬ذ ا‪ ٕ٥‬ػِ‪ ٠‬ئْٗبء أُإٍَبد ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ أًضو ٖٓ ص‪٬‬ص‪ ٖ٤‬ع آب‪ٝ ،‬هل ريا‪٣‬ل ك‪٢‬‬
‫‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُلح ػلك‪ٛ‬ب ‪ًٝ‬جو ؽغٔ‪ٜ‬ب‪ًٝ ،‬ضو ػلك أُزؼبِٓ‪ٓ ٖ٤‬ؼ‪ٜ‬ب‪ ،‬كؾبٕ ا‪٤ُٜ ٕ٥‬ئبد اُوهبثخ‬
‫اُْوػ‪٤‬خ ُ‪ٜ‬ن‪ ٙ‬أُإٍَبد إٔ رإًل ػِ‪ ٠‬اُزوِ‪ ٖٓ َ٤‬ػِٔ‪٤‬بد أُواثؾخ ‪ٝ‬اُز‪ٞ‬هم‪ٝ ،‬ا‪ً٩‬ضبه ٖٓ‬
‫اُؼِٔ‪٤‬بد أُل‪ِٚ‬خ ٖٓ اُْوًخ ‪ٝ‬أُ‪ٚ‬بهثخ‪ٝ ،‬إٔ رٌ‪َٗ ٕٞ‬ت اُؼِٔ‪٤‬بد أُقزِلخ ٖٓ ئعٔبٍ ‪١‬‬
‫رؼبٓ‪٬‬ر‪ٜ‬ب رؾذ ههبثخ كائٔخ‪ ،‬ؽز‪ ٠‬رزولّ أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ئُ‪ٓ ٠‬وبٕل اُزْو‪٣‬غ ا‪،٢ٓ٬ٍ٩‬‬
‫‪ٝ‬رٔضَ ا‪٫‬هزٖبك ا‪ ٢ٓ٬ٍ٩‬ثٖ‪ٞ‬هر‪ ٚ‬أُزٌبِٓخ اُ٘ ِّ‪٢‬هح‪ ،‬ك‪ ٕٝ‬إٔ رجوى أٓبّ اُؼبُْ ًْوًبد‬
‫ٓزٔؾ‪ٚ‬خ ُِٔقبهط ‪ٝ‬اُؾ‪ ،َ٤‬كإ مُي ‪َ٣‬جت ٍٔؼخ ٍ‪٤‬ئخ‪ُٜ ٌ٤ُ ،‬ن‪ ٙ‬أُإٍَبد كؾَت‪ ،‬ثَ‬
‫ُ‪٬‬هزٖبك ا‪ ٢ٓ٬ٍ٩‬اُن‪ ١‬رٔضِ‪.ٚ‬‬
‫‪ٝ‬هل ‪٣‬وزوػ ػِ‪ ٠‬أٍبً ٍل اُنهائغ‪ ،‬إٔ رٔ٘غ أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ٖٓ ٓٔبهٍبد اُز‪ٞ‬هم‬
‫ثزبربًال‪٘ٛ ٖٓٝ ،‬ب عبء اَُإاٍ اُزبُ‪ ٖٓ ٢‬هجَ ا‪ٓ٧‬بٗخ اُغآخ ُِٔغٔغ اُلو‪ ٢ٜ‬ا‪:٢ٓ٬ٍ٩‬‬
‫"‪ َٛ‬ا‪٥‬صبه اُ٘بعٔخ ػٖ ر‪ٍٞ‬غ أُٖبهف ك‪ ٢‬اُزٔ‪ َ٣ٞ‬ثبُز‪ٞ‬هم ٖٓ ٗؾ‪ ٞ‬ى‪٣‬بكح اُل‪ٕٞ٣‬‬
‫ا‪ٍ٫‬ز‪٢ً٬ٜ‬ح ‪ٙٝ ،‬ؼق اُلبهم ث‪ ٖ٤‬اُؼَٔ أُٖوك‪ ٢‬ا‪ٝ ٢ٓ٬ٍ٩‬ػَٔ أُٖبهف اُوث‪٣ٞ‬خ‪،‬‬
‫‪ٛٝ‬ـ‪٤‬بٕ ‪ٛ‬نا اُؼول ػِ‪ ٠‬ػو‪ٞ‬ك أُْبهًخ ‪ٝ‬رؾَٔ أُقب‪ٛ‬و‪ ٌٖٔ٣ ....‬إٔ رإك‪ ١‬ئُ‪٘ٓ ٠‬غ ‪ٛ‬نا اُؼول‪،‬‬
‫ؽز‪ً ُٞٝ ٠‬بٕ ٓجبؽب ٖٓ ؽ‪٤‬ش ا‪َٕ٧‬؟"‬
‫‪ٝ‬اُغ‪ٞ‬اة ػٖ ‪ٛ‬نا اَُإاٍ ك‪ٗ ٢‬ظو‪ ١‬إٔ ئ‪٬ٛ‬م أُ٘غ ك‪ٛ ٢‬ن‪ ٙ‬أُوؽِخ ا‪٫‬ثزلائ‪٤‬خ ‪ ٌٖٔ٣‬إٔ‬
‫‪َ٣‬جت ْٓبًَ ػِٔ‪٤‬خ ك‪ ٢‬ثؼ٘ اُؾب‪٫‬د اُز‪٣ ٢‬ؾزبط ك‪ٜ٤‬ب ئُ‪ ٠‬اُز‪ٞ‬هم اؽز‪٤‬بعب ؽو‪٤‬و‪٤‬ب‪ٌُٖٝ ،‬‬
‫‪٣‬غت إٔ رْلك ‪٤ٛ‬ئبد اُوهبثخ اُْوػ‪٤‬خ ك‪ ٢‬ههبثز‪ٜ‬ب ػِ‪ٓ ٠‬ضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد ٖٓ ع‪ٜ‬ز‪:ٖ٤‬‬
‫اُغ‪ٜ‬خ ا‪ : ٠ُٝ٧‬إٔ ‪ ٫‬رَٔؼ ثٔضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد ئ‪ ٫‬ك‪ ٢‬ؽبعبد ؽو‪٤‬و‪٤‬خ‪ٝ ،‬إٔ رإًل ػِ‪٠‬‬
‫أُإٍَبد ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ إٔ روَِ َٗجز‪ٜ‬ب ٖٓ ٓغٔ‪ٞ‬ع ٓٔبهٍبر‪ٜ‬ب‪.‬‬
‫‪ٝ‬اُغ‪ٜ‬خ اُضبٗ‪٤‬خ ‪ :‬إٔ ‪ ٌٕٞ٣‬اُز‪ٞ‬هم فبُ‪٤‬ب ػٖ أُ‪٬‬ثَبد ا‪٧‬فو‪ ٟ‬اُز‪ ٢‬رقوع‪ ٖٓ ٚ‬ؽل‬
‫اُغ‪ٞ‬اى‪ ،‬أ‪ ٝ‬ري‪٣‬ل‪ً ٙ‬وا‪ٛ‬خ‪ ،‬أ‪ ٝ‬رغؼَ‪ ٙ‬ػِٔ‪٤‬خ ٕ‪ٞ‬ه‪٣‬خ كو‪٤ْٗٝ . ٜ‬و ئُ‪ ٠‬ثؼ٘ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬أُ‪٬‬ثَبد ك‪ٔ٤‬ب‬
‫‪٣‬أر‪:٢‬‬
‫‪ .2‬تٌكٍم انًتٌرق ثشزاء انسهعخ نهجبئع‬
‫‪10‬‬
‫مًوٗب ك‪ٔ٤‬ب ٍجن إٔ اُز‪ٞ‬هم اُن‪ ١‬رٖ‪ٞ‬ه‪ ٙ‬اُلو‪ٜ‬بء ‪ٝ‬اُن‪ ١‬ؽٌٔ‪ٞ‬ا ثغ‪ٞ‬اى‪٣ ٙ‬زٌ‪ ٖٓ ٕٞ‬ػو‪٤‬ل‪ٖ٣‬‬
‫ثَ‪٤‬ط‪ :ٖ٤‬ا‪ ٍٝ٧‬إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ اُجبئغ ٍِؼخ ‪ ٢ٛ‬ك‪ٝ ٌِٚٓ ٢‬ؽ‪ٞ‬ىر‪ ٚ‬ث‪٤‬ؼب ٓإع‪ ٬‬ئُ‪ ٠‬اٍ ّ ر‪ٞ‬هم‪ٝ ،‬اُضبٗ‪: ٢‬‬
‫‪ً ٌُٖٝ .‬ض‪٢‬ها ٖٓ‬
‫إٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ أُز‪ٞ‬هم ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اَُِؼخ ئُ‪ٛ ٠‬وف صبُش ‪ ٫‬ػ‪٬‬هخ ُ‪ ٚ‬ثبُجبئغ ا‪ٍٝ٧‬‬
‫أُٖبهف ‪ٝ‬أُإٍَبد ر‪٤ٚ‬ق ئُ‪ ٚ٤‬ػولا آفو ‪ ٞٛٝ ،‬اُز‪ ،َ٤ًٞ‬كٔض‪ً٬‬ال ئما ‪ِٛ‬ت أؽل ػٔ‪٬‬ء‬
‫أُٖوف اُزٔ‪ َ٣ٞ‬ػِ‪ ٠‬أٍبً اُز‪ٞ‬هم‪ ،‬كإ أُٖوف ‪٣ ٫‬ج‪٤‬غ ٍِؼخ ٓ‪ٞ‬ع‪ٞ‬كح ك‪ٝ ،ٌِٚٓ ٢‬ئٗٔب‬
‫‪٣‬ؾزبط ئُ‪ ٠‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ٖٓ اَُ‪ٞ‬م‪ ،‬كإ ًبٕ أُٖوف ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ث٘لَ‪ ٚ‬ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن أؽل ٓ‪ٞ‬ظل‪،ٚ٤‬‬
‫ك‪ٜ‬نا ‪ ٌٖٔ٣‬إٔ ‪ٓ ٌٕٞ٣‬وج‪ ٌُٖٝ ،٫ٞ‬أُٖوف ‪ْ٣ ٫‬زو‪ٜ٣‬ب ث٘لَ‪ ٚ‬ك‪ً ٢‬ض‪٤‬و ٖٓ ا‪٧‬ؽ‪ٞ‬اٍ‪ٝ ،‬ئٗٔب‬
‫‪ ًَٞ٣‬اُؼٔ‪ َ٤‬أُز‪ٞ‬هم ٗلَ‪ ٚ‬إٔ ‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ٖٓ اَُ‪ٞ‬م ٗ‪٤‬بثخ ػٖ أُٖوف‪ ،‬صْ ئٕ أُز‪ٞ‬هم‬
‫‪ْ٣‬زو‪ٜ٣‬ب ٖٓ أُٖوف إٔبُخ ثضٖٔ آعَ‪ ،‬صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ٛ ٠‬وف صبُش‪ٝ ،‬اُؼبكح أُزجؼخ ك‪ً ٢‬ض‪٤‬و‬
‫ئُ‪٠‬‬
‫ٖٓ أُٖبهف ‪ ٢ٛ‬إٔ أُٖوف ‪٣ ٫‬لكغ اُضٖٔ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٝ ،٢ِٕ٧‬ئٗٔب ‪٣‬لكغ أُجِؾ‬
‫أُز‪ٞ‬هم ثٖلخ ً‪ ُٚ ٬٤ًٝ ٚٗٞ‬ثبُْواء‪.‬‬
‫‪ ٖٓٝ‬أعَ ئ‪ٙ‬بكخ ‪ٛ‬نا اُز‪ َ٤ًٞ‬ئُ‪ ٠‬اُز‪ٞ‬هم ‪ ،‬رٖجؼ اُؼِٔ‪٤‬خ رْبث‪ ٚ‬اُزٔ‪ َ٣ٞ‬اُوث‪ ، ١ٞ‬كإ‬
‫أُز‪ٞ‬هم ‪٣‬أفن ٖٓ أُٖوف أُجِؾ ا‪٧‬هَ ‪٣ٝ ،‬لكغ ئُ‪ ٚ٤‬أُجِؾ ا‪ً٧‬ضو ػ٘ل ؽِ‪ ٍٞ‬ا‪٧‬عَ ‪ٝ ،‬ئٕ‬
‫ًبٕ أفن‪ُِٔ ٙ‬جِؾ ا‪٧‬هَ ئٗٔب ‪٣‬وغ ثٖلز‪ً٬٤ًٝ ٚ‬ال ثبُْواء ‪ًَٔ ٌ٤ُٝ ،‬زووٗ ‪ٛ ٌُٖٝ ،‬نا اُلوم‬
‫اُله‪٤‬ن ‪٣ ٫‬جؼل اُؼِٔ‪٤‬خ ػٖ ْٓبث‪ٜ‬خ اُزٔ‪ َ٣ٞ‬اُوث‪ٝ ، ١ٞ‬ئٕ ‪ٛ‬نا اُز‪ َ٤ًٞ‬هل ‪٣‬غؼَ اُؼول ٓؾظ‪ٞ‬هاًال‪،‬‬
‫‪ٝ‬هل ‪٣‬غؼِ‪ٌٓ ٚ‬و‪ٛٝ‬ب ًال ‪.‬‬
‫كإ اّزو‪ ٟ‬أُز‪ٞ‬هم اُج‪ٚ‬بػخ ٗ‪٤‬بثخ ػٖ أُٖوف‪ ،‬صْ اّزوا‪ُ٘ ٙ‬لَ‪ ٚ‬ةك‪ ٕٝ‬إٔ ‪٣‬وعغ ئُ‪٠‬‬
‫أُٖوف ‪ِ٘٣ٝ‬ب ٓؼ‪ ٚ‬اُج‪٤‬غ ثؼول َٓزوَ‪ ،‬كإ ‪ ٙ‬م‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬خ ‪ ٫‬رغ‪ٞ‬ى إٔ‪ً٬‬ال‪ ٕ٧ ،‬اُ‪٣ ٫ َ٤ًٞ‬ز‪٠ُٞ‬‬
‫‪ ١‬اُج‪٤‬غ‪٣ ٚٗ٧ٝ ،‬غت اُلَٖ ث‪ ٖ٤‬اُ‪ٔٚ‬بٗ‪ ٕ ٢‬ك‪ ٢‬اُج‪ٚ‬بػخ ‪ٝ‬أٓب ئما هعغ اُ‪ َ٤ًٞ‬أُز‪ٞ‬هم‬
‫‪ٛ‬وف‬
‫ئُ‪ ٠‬أُٖوف ثؼل ّواء اُج‪ٚ‬بػخ‪ ،‬صْ ػول ٓؼ‪ ٚ‬اُج‪٤‬غ ثا‪٣‬غبة ‪ٝ‬هج‪ ،ٍٞ‬كبُؼول ُ‪ ٌ٤‬ثب‪ٌُٖٝ ،٬ٛ‬‬
‫‪٣ ٫‬قِ‪ً ٖٓ ٞ‬وا‪ٛ‬خ‪٣ ٚٗ٧ ،‬ووة اُؼول ئُ‪ ٠‬اُٖ‪ٞ‬ه‪٣‬خ‪.‬‬
‫‪٘٣ٝ‬جـ‪٢ُٜ ٢‬ئبد اُوهبثخ إٔ رٔ٘غ ٓضَ ‪ٛ‬نا اُز‪ ،َ٤ًٞ‬ؽز‪ ٠‬رؼ‪ٞ‬ك ػِٔ‪٤‬خ اُز‪ٞ‬هم ئُ‪ ٠‬إِٔ‪ٜ‬ب‪.‬‬
‫‪ .3‬تٌكٍم انًتٌرق انجبئع ثجٍع انجضبعخ فً انسٌق‬
‫‪٘ٛٝ‬بى ٕ‪ٞ‬هح أفو‪ُِ ٟ‬ز‪ ٞٛٝ .َ٤ًٞ‬إٔ أُْزو‪ ١‬أُز‪ٞ‬هم ثؼل ّواء اُج‪ٚ‬بػخ ٖٓ اُجبئغ‬
‫‪ٗ ًَٞ٣‬لٌ اُجبئغ ثإٔ ‪٣‬ج‪٤‬غ اُج‪ٚ‬بػخ ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ٗ‪٤‬بثخ ػٖ أُز‪ٞ‬هم ‪ٓ .‬ض‪ً٬‬ال‪ :‬ئما أهاك ى‪٣‬ل إٔ ‪٣‬طِت‬
‫اٍدٓ‪ٖٓ ٖٓ َ٣ٞ‬وف كاٗ‪ْ٣ ٚ‬زو‪ ١‬ث‪ٚ‬بػخ ٖٓ أُٖوف ثضٖٔ آعَ‪ ،‬صْ ‪ ًَٞ٣‬أُٖوف ٗلَ‪ٚ‬‬
‫ٗ‪٤‬بة ػ٘‪ٝ ،ٚ‬إٔ أُٖوف ثؼل ٓب ‪٣‬ج‪٤‬غ اُج‪ٚ‬بػخ ئُ‪ٛ ٠‬وف صبُش‪،‬‬
‫ثإٔ ‪٣‬و‪ ّٞ‬ثج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ح‬
‫كاٗ‪٣ ٚ‬زَِْ اُضٖٔ ٖٓ أُْزو‪٣ٝ ١‬لكؼ‪ ٚ‬ئُ‪ ٠‬ى‪٣‬ل‪ ،‬صْ ‪َ٣‬لك ى‪٣‬ل اُضٖٔ ا‪٥‬عَ اُيا ئل ػ٘ل ؽِ‪ٍٞ‬‬
‫ا‪٧‬عَ‪.‬‬
‫‪ٝ‬ئٕ ‪ٛ‬نا اُز‪ َ٤ًٞ‬ئٕ ًبٕ ْٓو‪ٛٝ‬ب ك‪ ٢‬اُج‪٤‬غ ا‪ ،ٍٝ٧‬ثإٔ ى‪٣‬لا اّزو‪ ٟ‬اُج‪ٚ‬بػخ ٖٓ‬
‫أُٖوف ثْو‪ ٛ‬إٔ ‪٣‬و‪ ّٞ‬ثج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م‪ ،‬كإ ‪ٛ‬نا اُؼول كبٍل‪٣ ٚٗ٧ ،‬ج‪٤‬غ ثْو‪ ٛ‬اُز‪،َ٤ًٞ‬‬
‫‪ٓٝ‬ضَ مُي اُؼول أُْو‪ ٛٝ‬كبٍل ػ٘ل عٔ‪ٜٞ‬ه اُلو‪ٜ‬بء ‪ .‬أٓب ئما ًبٕ ػول اُج‪٤‬غ فبُ‪٤‬ب ٖٓ ‪ٛ‬نا‬
‫اُْو‪ ٛ‬صْ ‪ ًَٝ‬ى‪٣‬ل أُٖوف ثؼول َٓزوَ‪ ،‬كِ‪ ٌ٤‬اُؼول كبٍلا‪٣ ٫ ٌُٚ٘ٝ ،‬قِ‪ً ٖٓ ٞ‬وا‪ٛ‬خ‪ٝ ،‬مُي‬
‫‪ ٕ٧‬أُٖوف ‪ ٞٛ‬اُن‪٣ ١‬لكغ أُجِؾ ا‪٧‬هَ ئُ‪ ٠‬ى‪٣‬ل (ثٖلز‪ ٬٤ًٝ ٚ‬ثبُج‪٤‬غ) ‪ ٞٛٝ‬اُن‪٣ ١‬أفن أُجِؾ‬
‫ا‪ً٧‬ضو ػ٘ل ؽِ‪ ٍٞ‬ا‪٧‬عَ‪ٝ ،‬ئٕ ًبٕ ا‪٧‬فن ‪ٝ‬اُؼطبء ثٖلز‪ٓ ٖ٤‬قزِلز‪ٝ ٖ٤‬ثؼول‪َٓ ٖ٣‬زوِ‪ٔٓ ٖ٤‬ب‬
‫‪٣‬قوط اُؼِٔ‪٤‬خ ٖٓ اُوثب اُٖو‪٣‬ؼ‪ٛ ٌُٖٝ ،‬نا اُلوم اُله‪٤‬ن ‪٣ ٫‬جؼل‪ْٓ ٖٓ ٙ‬بث‪ٜ‬خ اُزٔ‪ َ٣ٞ‬اُوث‪. ١ٞ‬‬
‫‪ٝ‬ك‪ً ٢‬ض‪٤‬و ٖٓ ا‪٧‬ؽ‪ٞ‬اٍ ‪٣ ٫‬زٔضَ ‪ٛ‬نا اُلوم اُله‪٤‬ن ئ‪ ٫‬ك‪ٕٞ ٢‬هح ر‪ٞ‬ه‪٤‬غ ػِ‪ ٠‬ا‪ٝ٧‬هام ُ‪ُٚ ٌ٤‬‬
‫ًج‪٤‬و أصو ك‪ ٢‬ػبُْ اُ‪ٞ‬اهغ‪.‬‬
‫‪11‬‬
‫‪ .4‬انتٌرق عن طزٌك سٌق انسهع انعبنًٍخ‬
‫ًض‪٤‬وا ٓب رٔبهً أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ اُز‪ٞ‬هم ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن اُج‪ٞ‬هٕبد اٍػبُٔ‪٤‬خ اُز‪ ٢‬رزؼبَٓ‬
‫ك‪ ٢‬اَُِغ ‪ٛ ٕ٧‬ن‪ ٙ‬اُج‪ٞ‬هٕبد أ مٕو ‪ٛ‬و‪٣‬ن ‪٫‬عواء اُج‪٤‬بػبد اَُو‪٣‬ؼ‪٤‬خ‪ ،‬روغ ك‪ٜ٤‬ب آ‪٫‬ف‬
‫اُج‪٤‬بػبد ك‪ ٢‬كهبئن ٓزؼلكح ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن اُؾبٍت ا‪.٢ُ٥‬‬
‫(‪ )1‬ئٕ ث‪ٞ‬هٕبد اَُِغ اُؼبُٔ‪٤‬خ رغو‪ ٟ‬ك‪ٜ٤‬ب ث‪ٞ٤‬ع ًض‪٤‬وح ُ‪َ٤‬ذ ؽو‪٤‬و‪٤‬خ‪ُ ٫ ،‬ب‬
‫دٍ َّرَّ ك‪ٜ٤‬ب اَُِغ ئُ‪٠‬‬
‫اُْ ّزو‪ٝ ،١‬ئٗٔب رلهط ث‪ٝ ٢‬ع ًض‪٤‬وح ٓزؼبهجخ ػِ‪ ٠‬اُؾبٍت ا‪ ،٢ُ٥‬صْ روغ اُزٖل‪٤‬خ ػِ‪٠‬‬
‫أٍبً كو‪ٝ‬م ا‪ٍ٧‬ؼبه ‪ .‬كٔ٘‪ٜ‬ب ٓب ‪ ٢ٛ‬ث‪ٞ٤‬ع َٓزوجِ‪٤‬خ (‪ٞ٘ٔٓ ٢ٛٝ )Futures‬ػخ ّوػب‪ً،‬ال‬
‫‪ٜ٘ٓٝ‬ب ٓب ‪ ٢ٛ‬ث‪ٞ٤‬ع ؽب َّرٍ ح ‪ٌُٜ٘ٝ ،‬ب ‪ ٫‬رواع ‪ ٟ‬ك‪ٜ٤‬ب اُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ ٖٓ رؼ‪ ٖ٤‬أُج‪٤‬غ‬
‫‪ٝ‬ئكواى‪ ٙ‬ػٖ ؿ‪٤‬و أُج‪٤‬غ‪ ًٕٞ ٖٓٝ ،‬اٍ ٓج‪٤‬غ ك‪ِٓ ٢‬ي اُجبئغ ‪ٝ‬ؽ‪ٞ‬ىر‪ٝ ، ٚ‬ئٗٔب روغ اُج‪ٝ ٢‬ع‬
‫أُذػلكح ثزجبكٍ ا‪ٝ٧‬هام‪ ٢ٛٝ ،‬ك‪ً ٢‬ض‪٢‬ه ٖٓ ا‪٧‬ؽ‪٤‬بٕ ‪ ٫‬رٔضَ ث‪ٚ‬بػخ ٓؼ‪٘٤‬خ‪ٝ ،‬ئٗٔب رٔضَ‬
‫ؽن اُؾبَٓ ك‪ ٢‬رَِْ ًٔ‪٤‬خ ٖٓ أُقبىٕ اُز‪ ٢‬ر‪ٞ‬كع ك‪ٜ٤‬ب آ‪٫‬ف ا‪٘ٛ٧‬بٕ ٖٓ ٗلٌ اَُؼِخ ‪.‬‬
‫‪ٝ‬أٌُ‪٤‬خ اُز‪ ٢‬رٔضِ‪ٜ‬ب ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬ا‪ٝ٧‬هام ؿ‪٤‬و ٓزٔ‪٤‬يح ػٖ أٌُ‪٤‬خ اٍثبه‪٤‬خ‪ ،‬ك‪ ٬‬رأر‪ ٢‬أٌُ‪٤‬خ أُْزواح‬
‫ك‪ٔٙ ٢‬بٕ أُْزو‪٣ٝ ،١‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب أُْزو‪ ١‬ئُ‪ ٠‬آفو هجَ إٔ رزٔ‪٤‬ي ُب‬
‫‪ ٖٓ ٖٔٙ‬هجَ‬
‫‪ٝ‬د‬
‫أُْزو‪ ،١‬ك‪٤‬وغ ك‪ٜ٤‬ب ٓؾظ‪ٞ‬ه هثؼ ٓب ُْ ‪.ٖٔٚ٣‬‬
‫‪ٝ‬ئٕ اُج‪٤‬غ اُؾو‪٤‬و‪ ٢‬اُْوػ‪٣ ٫ ٢‬زؾون ك‪ٛ ٢‬ن‪ ٙ‬اُج‪ٞ‬هٕبد ئ‪ ٫‬ئما ًبٕ ‪٘ٛ‬بى ا‪ٛ‬زٔبّ ثبُؾ ٖٓ‬
‫هجَ أُزؼبَٓ ك‪ٜ٤‬ب ثبُزياّ اُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ رؾذ ٓواهجخ كو‪ٜ‬بء ٓزقٖٖ‪ ٖ٤‬ك‪ٛ ٢‬نا أُغبٍ‪،‬‬
‫‪٣ ٫ٝ‬ز‪َ٤‬و مُي ؿبُجب ًال ئ‪ ٫‬ث‪ٙٞ‬غ ‪ٛ‬و‪٣‬ن فبٓ ‪٤ٕٝ‬بؿخ ػو‪ٞ‬ك عل‪٣‬لح ٖٓ هجَ اُ‪٤ٜ‬ئبد اُْوػ‪٤‬خ‪،‬‬
‫‪ٝ‬اُزلب‪ٓ ٗٝ‬غ أَُبٍوح ‪ٝ‬أُزؼبِٓ‪ ٖ٤‬ك‪ٛ ٢‬نا اَُ‪ٞ‬م ٌُ‪ِ٣ ٢‬زيٓ‪ٞ‬ا ثبُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ‪.‬‬
‫ث‪ٞ‬هٕبد اَُِغ اُؼبُٔ‪٤‬خ‪٫ ،‬‬
‫كٔب ُْ ‪٣‬زؾون ‪ٛ‬نا ا‪ٛ٫‬زٔبّ اُجبُؾ‪٣ ٫ ،‬غ‪ٞ‬ى اُزؼبَٓ ك‪٢‬‬
‫ُِز‪ٞ‬هم‪ُ ٫ٝ ،‬ـوٗ آفو‪.‬‬
‫(‪ ُٞ )2‬كو‪٘ٙ‬ب إٔ آُ‪٤‬خ اُزؼبَٓ ك‪ ٢‬اُج‪ٞ‬هٕبد هل رْ رقط‪٤‬ط‪ٜ‬ب ثٌَ ؽيّ ‪ٝ‬اؽز‪٤‬ب‪ ٌٕٞ٤ُ ٛ‬اُج‪٤‬غ‬
‫ؽو‪٤‬و‪٤‬ب ِٓزيٓب ثبُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ‪ ،‬صْ ارقند ػِٔ‪٤‬خ اُز‪ٞ‬هم ثبٌَُْ اُن‪ّ ١‬وؽ٘ب‪ ٙ‬ك‪ٔ٤‬ب‬
‫ب ئ‪٣‬ب‪ٛ‬ب ٖٓ أُٖوف‪،‬‬
‫ٍجن‪ ،‬كاٗ‪٫ ٚ‬ثل إٔ رأر‪ ٢‬اُج‪ٚ‬بػخ ك‪ ٢‬ؽ‪ٞ‬ىح أُز‪ٞ‬هم ثؼل ّوا ‪ٙ‬‬
‫اُٖ ائ‪ ،٢‬ك‪٤‬زؾون ٓ٘‪ ٚ‬هج‪ٜٚ‬ب ئٓب ث٘لَ‪ٝ ،ٚ‬ئٓب ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن‬
‫‪ٝ‬هجَ إٔ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ ٠‬أُْزو‪ٙ ١‬‬
‫‪٣ ٫ٝ ،ُٚ َ٤ًٝ‬غ‪ٞ‬ى إٔ ‪ ٌٕٞ٣‬أُٖوف ‪ ٞٛ‬اُ‪ُِ َ٤ًٞ‬ز‪ٞ‬هم ثبُوج٘‪ ،‬كإ أُٖوف ‪ٞٛ‬‬
‫اُجبئغ‪ ،‬ك‪ ٬‬ثل ٖٓ إٔ رقوط اَُِؼخ ٖٓ ؽ‪ٞ‬ىر‪ٔٙٝ ٚ‬بٗ‪ ٚ‬ئُ‪ ٠‬ؽ‪ٞ‬ىح أُْزو‪ ١‬أ‪ِٚ٤ًٝ ٝ‬‬
‫اُن‪ ٞٛ ١‬ؽ‪٣‬و اُجبئغ‪.‬‬
‫(‪ٍٝ )3‬بٕ كو‪٘ٙ‬ب إٔ ‪ َ٤ًٝ‬أُْزو‪ ٞٛ ١‬أََُبه‪ ،‬ك‪ ٜٞ‬اُن‪٣ ١‬وج٘ اَُِؼخ ٖٓ أُٖوف ٗ‪٤‬بثخ‬
‫ػٖ أُْزو‪ ،١‬صْ ‪٣‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ ٠‬أُْزو‪ ١‬اُ٘‪ٜ‬بئ‪ ،٢‬كإ أٌُِْخ ‪ٜ٘ٛ‬ب إٔ مُي أََُبه ٗلَ‪ٚ‬‬
‫‪ ٞٛ‬اُ‪ُِٖٔ َ٤ًٞ‬وف أ‪ٚ٣‬ب ًال‪ .‬ك‪ْ٣ ٜٞ‬زو‪ ١‬اَُِؼخ ٖٓ اُجبئغ ا‪٤ٗ ٢ِٕ٧‬بثخ ػٖ أُٖوف‬
‫‪٣ٝ‬وج‪ٜٚ‬ب ٗ‪٤‬بثخ عٗ‪٣ٝ ٚ‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪ ٠‬أُز‪ٞ‬هم‪ ،‬ك‪ ٜٞ‬ك‪ ٢‬ؽٌْ أُٖوف ٖٓ ؽ‪٤‬ش ً‪ً٬٤ًٝ ٚٗٞ‬ال‬
‫ُ‪ ،ٚ‬ك‪ٖ٣ ٬‬ؼ إٔ ‪ً٬٤ًٝ ٌٕٞ٣‬ال ُِْٔزو‪ ١‬ثبُوج٘‪.‬‬
‫‪َٓ ٫ٝ‬بؽ ُِقو‪ٝ‬ط ٖٓ مُي ئ‪ ٫‬ثإٔ روغ ٖٓ أُٖوف رقِ‪٤‬خ اَُِؼخ ُِٔز‪ٞ‬هم ثؼل ٓب رْ‬
‫ّواء اَُِؼخ ٖٓ اُجبئغ ا‪ ، ٢ِٕ٧‬كاما رؾووذ اُزقِ‪٤‬خ اُز‪ ٢ٛ ٢‬ك‪ ٢‬ؽٌْ اُوج٘ فوعذ اَُِؼخ‬
‫ٖٓ ‪ٔٙ‬بٕ أُٖوف‪ ٌٖٔ٣ٝ ،‬ا‪ ٕ٥‬إٔ ‪ ًَٞ٣‬أُز‪ٞ‬هم أُٖوف أ‪ ٝ‬أََُبه ثج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ئُ‪٠‬‬
‫أُْزو‪ ١‬اُ٘‪ٜ‬بئ‪ .٢‬كإ اّزو‪ ٛ‬اُز‪ َ٤ًٞ‬ػ٘ل اُْواء كَل اُؼول ًٔب اٍِل٘ب‪ٝ ،‬ئٕ ػول اُز‪ َ٤ًٞ‬هجَ‬
‫اُزقِ‪٤‬خ كاٗ‪٣ ٫ ٚ‬غ‪ٞ‬ى ٌُ‪ ٕٞ‬اَُِؼخ ك‪ٔٙ ٢‬بٕ أُٖوف ؽ‪٘٤‬ئن‪.‬‬
‫ا‪ ٢ُ٥‬ك‪ ٢‬ث‪ٞ٤‬ع اَُِغ اُل‪٤ُٝ‬خ اَُو‪٣‬ؼخ ٖٓ اُٖؼ‪ٞ‬ثخ ثٌٔبٕ‪.‬‬
‫‪ّ ٫ٝ‬ي إٔ ا‪ُ٫‬زياّ ث‪ٜ‬ن‪ ٙ‬ح‬
‫‪12‬‬
‫‪ٝ‬اُطو‪٣‬ن اُضبٗ‪ :٢‬إٔ ‪ ٌٕٞ٣‬أََُبه اُن‪٣ ١‬وج٘ اَُِؼخ ٗ‪٤‬بثخ ػٖ أُز‪ٞ‬هم ‪٣ٝ‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ‪٬٤ًٝ‬‬
‫أؽل‪ٔٛ‬ب ‪َ٤ًٝ‬‬
‫ُ‪ ،ٚ‬ؿ‪٤‬و أََُبه اُن‪ ١‬اّزو‪ ٟ‬اُج‪ٚ‬بػخ ُِٖٔوف ك‪٘ٛ ٌٕٞ٤‬بى ٍَٔبهإ‪،‬‬
‫ُِٖٔوف‪ٝ ،‬ا‪٥‬فو ‪ُِٔ َ٤ًٝ‬ز‪ٞ‬هم‪ٝ .‬ثٔب إٔ اُطو‪٣‬ن ا‪ ٍٝ٧‬ك‪ٕٞ ٢‬هح ‪ٝ‬ؽلح أََُبه ٕؼت‬
‫ر٘ل‪٤‬ن‪ ،ٙ‬ثَ ‪ٌ٣ ٫‬بك ‪٣‬زؾون ٓ‪ٜٔ‬ب ‪ٝ‬هؼذ اُلهخ ك‪ ٢‬أُواهجخ‪ ،‬ك‪ٜ‬نا اُطو‪٣‬ن اُضبٗ‪ ٞٛ ٢‬أُزؼ‪٫ٝ ،ٖ٤‬‬
‫‪٘٣‬جـ‪ ٢‬إٔ ‪َٔ٣‬ؼ ثبُطو‪٣‬ن ا‪ ٖٓ ٍٝ٧‬هجَ اُ‪٤ٜ‬ئبد اُْوػ‪٤‬خ‪.‬‬
‫(‪ )4‬صْ ئٕ اُج‪ٞ٤‬ع ك‪ٗ ٢‬ظبّ اُج‪ٞ‬هٕبد اُغل‪٣‬ل ئٗٔب رزْ ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن اُؾبٍت ا‪٣ ُْٝ ،٢ُ٥‬زؾون‬
‫ُ‪ ٢‬ؽز‪ ٠‬ا‪ ٕ٥‬إٔ ٓغوك ظ‪ٜٞ‬ه اٍْ أُْزو‪ ١‬ػِ‪ّ ٠‬بّخ اُؾبٍ‪ٞ‬ة ‪٘٣‬وَ أُِي ‪٣ٝ‬ؾون‬
‫اُوج٘ ‪٘٣ٝ‬وَ اُ‪ٔٚ‬بٕ ئُ‪ ١ٝ ،ٚ٤‬ط ة إٔ رٌ‪ ٕٞ‬اُؼو‪ٞ‬ك اُغبه‪٣‬خ ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن اُؾبٍ‪ٞ‬ة‬
‫ٓ‪ٞٙٞ‬ع كهاٍخ َٓزوِخ ك‪ٞٙ ٢‬ء اُو‪ٞ‬اٗ‪ٝ ٖ٤‬ا‪٧‬ػواف هجَ اُؾٌْ ػِ‪ٜ٤‬ب ثبُغ‪ٞ‬اى ‪ٝ‬ػلٓ‪.ٚ‬‬
‫(‪ٓ ًَ )5‬ب مًوٗب ٖٓ اُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ ك‪ٔ٤‬ب ٍجن‪ ،‬ئٗٔب ‪ّ ٢ٛ‬و‪ُِ ٛٝ‬ؾٌْ ةٕؾخ اُؼول‪ .‬أٓب ٖٓ‬
‫ٗبؽ‪٤‬خ اَُ‪٤‬بٍخ اُْوػ‪٤‬خ‪ ،‬كول هأ‪٘٣‬ب إٔ اُطوم أُزجؼخ ك‪ ٢‬أُٖبهف ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ ُ‪َ٤‬ذ ػِ‪٠‬‬
‫ٍناعخ اُز‪ٞ‬هم اُن‪ ١‬رٖ‪ٞ‬ه‪ ٙ‬اُلو‪ٜ‬بء ‪ .‬كِ‪ً ٞ‬بٕ مُي اُز‪ٞ‬هم اَُبمط ف‪٬‬ف ا‪ ،٠ُٝ٧‬كٔب‬
‫ثبُي ث‪ٜ‬ن‪ ٙ‬اُٖ‪ٞ‬ه أُؼولح اُز‪ ٢‬أ‪٤ٙ‬ق ئُ‪ٜ٤‬ب ػلح ػو‪ٞ‬ك ‪ٖ٣‬ؼت ر٘ل‪٤‬ن ّو‪ٜٛٝ‬ب اُْوػ‪٤‬خ ك‪٢‬‬
‫ٓغبٍ اُؼَٔ أُٖوك‪ ٢‬اَُو‪٣‬غ؟‬
‫‪ٛٝ‬نا ‪٣‬إًل ٓب مًوٗب ٖٓ ‪ٙ‬و‪ٝ‬هح ا‪ٓ٫‬ز٘بع ػٖ اُز‪ٍٞ‬غ ك‪ ٢‬اٍزقلاّ اُز‪ٞ‬هم ك‪ ٢‬ا‪٧‬ػٔبٍ‬
‫أُٖوك‪٤‬خ ‪ٝ‬هٖو‪ ٙ‬ػِ‪ ٠‬ؽبعبد ا‪٧‬كواك اُؾو‪٤‬و‪٤‬خ‪ٝ ،‬ئعواء‪ ٙ‬ثطو‪٣‬وخ اُ‪٬‬ىّ ُٖؾخ اُؼو‪ٞ‬ك‪ ،‬ؽز‪٠‬‬
‫‪ ٫‬رٌ‪ ٕٞ‬مُي ػِٔ‪٤‬خ ٕ‪ٞ‬ه‪٣‬خ رإ‪ ٍٝ‬ئُ‪ ٠‬رٔ‪ َ٣ٞ‬هث‪ ١ٞ‬ثغ‪ٔ٤‬غ آصبه‪ٗٝ ٙ‬زبئغخ اُْ٘‪٤‬ؼخ‪.‬‬
‫‪ٝ‬هلل ٍجؾبٗ‪ٝ ٚ‬رؼبُ‪ ٢ُٝ ٠‬اُز‪ٞ‬ك‪٤‬ن ‪ ٞٛٝ‬أَُزؼبٕ ‪ ٠ِٕٝ‬هللا رؼبُ‪ ٠‬ػِٖ ٗج‪٘٤‬ب اٌُو‪ٝ ْ٣‬ػِ‪٠‬‬
‫آُ‪ٝ ٚ‬إٔؾبث‪ ٚ‬أعٔؼ‪ٝ ،ٖ٤‬آفو كػ‪ٞ‬اٗب إٔ اُؾٔل هلل هة اُؼبُٔ‪.ٖ٤‬‬
‫‪13‬‬
‫خالصخ انجحث‬
‫(‪ )1‬اُز‪ٞ‬هم إٔ ‪ْ٣‬زو‪ ١‬اُوعَ ٍِؼخ ثضٖٔ ٓإعَ أًضو‪٣ٝ ،‬ج‪٤‬ؼ‪ٜ‬ب ٖٓ ّقٔ صبُش ثضٖٔ‬
‫ػبعَ أهَ‪ ،‬ك‪٤‬ؾَٖ ػِ‪ٗ ٠‬و‪ٞ‬ك ُ‪َ٤‬ل ث‪ٜ‬ب ػاعز‪.ٚ‬‬
‫(‪ )2‬اُلوم ث‪ ٖ٤‬اُز‪ٞ‬هم ‪ٝ‬اُؼ‪٘٤‬خ إٔ أُز‪ٞ‬هم ‪٣‬ج‪٤‬غ اَُِؼخ ٖٓ ّقٔ صبُش‪ٝ ،‬اُؼ‪٘٤‬خ إٔ رجبع‬
‫اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ ا‪ٗ ٍٝ٧‬لَ‪.ٚ‬‬
‫(‪ )3‬ك‪ ٢‬ع‪ٞ‬اى اُز‪ٞ‬هم ه‪ٝ‬ا‪٣‬زبٕ ػٖ ا‪ٓ٩‬بّ أؽٔل ثٖ ؽ٘جَ‪ ،‬أظ‪ٜ‬و‪ٔٛ‬ب اُغ‪ٞ‬اى‪ٝ ،‬ث‪ ٚ‬أفن‬
‫أُؾوو‪ ٖٓ ٕٞ‬اُؾ٘بثِخ‪ٝ ،‬م‪ٛ‬ت ا‪ٓ٩‬بّ اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪ٝ‬رِٔ‪٤‬ن‪ ٙ‬اُؾبكع اثٖ اُو‪ ْ٤‬هؽْ ‪ٔٛ‬ب هللا ئُ‪٠‬‬
‫ػلّ ع‪ٞ‬اى‪.ٙ‬‬
‫(‪ )4‬اُز‪ٞ‬هم عبئي ؽَت ه‪ٞ‬اػل اُْبكؼ‪٤‬خ‪ ،‬ؽ‪٤‬ش ئٗ‪ ْٜ‬أعبى‪ٝ‬ا اُؼ‪٘٤‬خ اُٖو‪٣‬ؾخ‪ ،‬كبُز‪ٞ‬هم أ‪٠ُٝ‬‬
‫ثبُغ‪ٞ‬اى‪.‬‬
‫(‪ )5‬أُبٌُ‪٤‬خ ّلك‪ٝ‬ا ك‪ ٢‬ؽوٓخ اُؼ‪٘٤‬خ‪ ٌُْٜ٘ٝ ،‬اّزو‪ٞٛ‬ا ُزؾون اُؼ‪٘٤‬خ إٔ روعغ اَُِؼخ ئُ‪٠‬‬
‫اُجبئغ ا‪ ،ٍٝ٧‬كِ‪ ُْ ٞ‬روعغ ئُ‪ٝ ،ٚ٤‬ئٗٔب ثبػ‪ٜ‬ب أُْزو‪ ٖٓ ١‬صبُش‪ ،‬ك‪ ٬‬ؽوّ ح ‪.‬‬
‫(‪ )6‬ثؼ٘ أُزأفو‪ ٖٓ ٖ٣‬اُؾ٘ل‪٤‬خ اػزجو‪ٝ‬ا اُز‪ٞ‬هم ػ‪٘٤‬خ كن‪ٛ‬ج‪ٞ‬ا ئُ‪ً ٠‬وا‪ٛ‬ز‪ٜ‬ب‪ ٌُٖٝ ،‬أُقزبه‬
‫اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬اُجبئغ‬
‫ه‪ ٍٞ‬ا‪ٓ٩‬بّ اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ هؽٔ‪ ٚ‬هللا إٔ اُؼ‪٘٤‬خ ئٗٔب رزؾون ئٕ هعؼذ‬
‫‪.‬‬
‫ا‪ ،ٍٝ٧‬أٓب ئما ثبػ‪ٜ‬ب أُْزو‪ ١‬ك‪ ٢‬اَُ‪ٞ‬م ك‪ ٜٞ‬عبئي ث‪ً ٬‬وا‪ٛ‬خ‪ ٌُٚ٘ ،‬ف‪٬‬ف ا‪٠ُٝ٧‬‬
‫‪ٛٝ‬نا اُو‪ ٍٞ‬افزبه‪ ٙ‬عْ ‪ٞٛ‬ه اُؾ٘ل‪٤‬خ‪.‬‬
‫(‪ٝ )7‬ػِ‪ ٠‬أٍبً اُو‪ ٍٞ‬أُقزبه ك‪ ٢‬أُنا‪ٛ‬ت ا‪٧‬هثؼخ‪ ،‬كإ اُز‪ٞ‬هم عبئي‪ ٌُٖ ،‬اُووٗ‬
‫(ثل‪ ٕٝ‬كبئلح) أك‪.ٚ٘ٓ َٚ‬‬
‫(‪ٛ )8‬نا ئما ًبٕ اُز‪ٞ‬هم ُْ ‪٣‬وزوٕ ثٔ‪٬‬ثَبد أفو‪.ٟ‬‬
‫(‪ )9‬كإ ‪ّ ًٝ‬وَ أُٖوف أُز‪ٞ‬هم ٗلَ‪ ٚ‬ثْواء اُج‪ٚ‬بػخ ٗ‪٤‬بثخ ػ٘‪ ،ٚ‬صْ اُْواء ُ٘لَ‪ ٚ‬ك‪ٜ‬نا‬
‫ؿ‪٤‬و عبئي‪ ٕ٧ ،‬اُ‪٣ ٫ َ٤ًٞ‬ز‪ ٛ ٠ُٞ‬هك‪ ٢‬اُج‪٤‬غ‪ .‬أٓب ئما ‪ُِْ ًِٚٝ‬واء كو‪ ،ٜ‬صْ ئٗ‪ ٚ‬اّزوا‪ٛ‬ب‬
‫ٖٓ أُٖوف ثؼول َٓزوَ ثا‪٣‬غبة ‪ٝ‬هج‪ ،ٍٞ‬ك‪ٜ‬نا اُؼول ٕؾ‪٤‬ؼ‪٣ ٫ ٌُٖٝ ،‬قِ‪ً ٖٓ ٞ‬وا‪ٛ‬خ‪.‬‬
‫(‪ )10‬ئٕ ‪ّ ًٝ‬وَ أُز‪ٞ‬هم أُٖوف ثج‪٤‬غ اَُِؼخ ئُ‪ ٠‬صبٍس ٗ‪٤‬بثخ ػٖ أُز‪ٞ‬هم‪ ،‬كإ ًبٕ اُز‪َ٤ًٞ‬‬
‫ْٓو‪ٛٝ‬ب ك‪ ٢‬ػول اُج‪٤‬غ كاٗ‪ ٚ‬كبٍل ‪٣ ٫‬غ‪ٞ‬ى ‪ٝ .‬ئٕ ُْ ‪ْ٣‬زو‪ ٛ‬اُز‪ َ٤ًٞ‬ك‪ ٢‬اُج‪٤‬غ‪ٝ ،‬ئٗٔب ‪ًِٚٝ‬‬
‫ثؼل ئرٔبّ اُْواء‪ ،‬كإ اُؼول ٕؾ‪٤‬ؼ‪٣ ٫ ٌُٖٙٝ ،‬قِ‪ً ٖٓ ٞ‬وا‪ٛ‬خ‪.‬‬
‫(‪ )11‬اُز‪ٞ‬هم ػٖ ‪ٛ‬و‪٣‬ن ث‪ٞ‬هٕبد اَُِغ اُل‪٤ُٝ‬خ ٓؼوٗ ُلَبك اُؼول ك‪ً ٢‬ض‪٤‬و ٖٓ ا‪٧‬ؽ‪ٞ‬اٍ‪،‬‬
‫ُلولإ اُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ ُٖؾخ اُؼول‪.‬‬
‫(‪ُ )12‬ئٖ اٍز‪ٞ‬ك‪٤‬ذ اُْو‪ ٛٝ‬اُْوػ‪٤‬خ أُلِٖخ ك‪ ٢‬اُجؾش‪ ،‬كاٗ‪ٖ٣ ٚ‬ؼ اُؼول‪ٖ٘٣ ٫ ٌُٚ٘ ٝ ،‬ؼ‬
‫ثبُز‪ٍٞ‬غ ك‪ٓ ٢‬ضَ ‪ٛ‬ن‪ ٙ‬اُؼِٔ‪٤‬بد ٗظوا ئُ‪ ٠‬أُلبٍل أُؾزِٔخ‪.‬‬
‫۞۞۞‬
‫‪14‬‬
SUMMARY
1.
Tawarruq is an arrangement whereby a person, in need of
liquidity, purchases a commodity from a seller on credit at a
higher price and than sells it at a lower price. The person who
acquires liquidity in this way is called ‘mutawarriq’.
2.
The difference between ‘inah’ and ‘tawarruq’ is that a
‘mutawarriq’ sells the commodity to a third party, while in ‘inah’
the buyer resells it to the same seller from whom he had bought
the commodity.
3.
There are two versions reported from Imam Ahmad Ibn Hanbal
about the permissibility of ‘tawarruq’. Majority of the Hanbali
jurists have preferred the version according to which ‘tawarruq’
is permissible.
How ever, Ibn Taimiyyah and Ibn Qayyim have held ‘tawarruq’
as impermissible.
4.
The Shafi’I jursts have allowed ‘inah’, and therefore it seems that
‘tawarruq’ is permissible with them with a greater force.
5.
Maliki jurists are very strict about ‘inah’, but it appears from
their books that they do not see a problem in ‘tawarruq’.
6.
Some Hanafi jurists of later days have held that ‘tawarruq’ is
‘inah’, hence makrooh. But majority of the Hanafi jurists have
preferred the view of Ibn-ul-Hamam that ‘inah’ is restricted to
the situation where the commodity comes back to the original
seller. But where the commodity is sold in the market, the
transactions are valid and permissible. However, lending money
(without interest) is more preferable.
15
7.
Thus the preferred view in all the four schools of Islamic figh is
that tawarruq is permissible. However, lending (without interest)
is more advisable.
8.
This is the position with regard to the original concept of
tawarruq, but the ruling may change if the transaction is
infiltrated by some other elements.
9.
If the bank appoints the mutawarriq himself as its agent to
purchase the commodity on behalf of the bank, then to sell it to
himself, this transaction is invalid. However, if the bank appoints
him as an agent only for the purchase of a commodity on behalf
of the bank, then once it is purchased, the bank itself sells it to
him through a proper contract with offer and acceptance, the
transaction is valid, but not advisable.
10. If the ‘mutawarriq’ after purchasing the commodity from the
bank, appoints the bank his agent to sell it in the market and his
agency is stipulated in the contract of sale as a condition, the
transaction is not valid. However, if the agency was not a
condition in the sale contract, and it has been affected after
unconditioned sale, the transaction is valid, but not advisable.
11. If ‘tawarruq’ is carried out through the international commodity
exchanges, it is vulnerable to many violations of Sharjah,
because many conditions of a valid Islamic sale may be lacking.
12. however, if all the condition of a valid sale, fully discussed in the
paper, are properly observed, the transaction may be valid, but its
extensive use is not advised.
16
‫انًصـــــبدر‬
‫(‪)1‬‬
‫(‪)2‬‬
‫(‪)3‬‬
‫(‪)4‬‬
‫(‪)5‬‬
‫(‪)6‬‬
‫(‪)7‬‬
‫(‪)8‬‬
‫(‪)9‬‬
‫(‪)10‬‬
‫(‪)11‬‬
‫(‪)12‬‬
‫(‪)13‬‬
‫(‪)14‬‬
‫(‪)15‬‬
‫ا‪ٖٗ٧‬به‪ :١‬ىىه‪٣‬ب ثٖ ٓؾٔل ٍ٘‪ٛ926 ٚ‬ـ ‪ ،‬أٍ٘‪ ٠‬أُطبُت ّوػ ه‪ ٗٝ‬اُطبُت‪ ،‬كاه‬
‫اٌُزت اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1422 ٠ُٝ٧‬ـ‪.‬‬
‫اُجقبه‪ٓ :١‬ؾٔل ثٖ ئٍٔبػ‪ٛ256 ٍٚ٘ َ٤‬ـ ‪ ،‬اُغبٓغ اُٖؾ‪٤‬ؼ‪ ،‬كاه اثٖ ًض‪٤‬و ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪،‬‬
‫اُطجؼخ اُواثؼخ ٍ٘‪ٛ1410 ٚ‬ـ‪.‬‬
‫اُجـ‪ :١ٞ‬اُؾَ‪ ٖ٤‬ثٖ َٓؼ‪ٞ‬ك ٍ٘‪ٛ510 ٚ‬ـ‪ ،‬اُز‪ٜ‬ن‪٣‬ت ك‪ ٢‬كو‪ ٚ‬ا‪ٓ٩‬بّ اُْبكؼ‪ ،٢‬كاه اٌُزت‬
‫اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٍ٘ ٠ُٝ٧‬خ ‪ٛ1418‬ـ‪.‬‬
‫اُج‪ٜٞ‬ر‪ٖٞ٘ٓ : ٢‬ه ثٖ ‪ٛ1051 ٍٚ٘ ٌٗٞ٣‬ـ (أ) ّو ػ ٓ٘ز‪ ٟ ٚ‬ا‪٩‬هاكاد‪ ،‬كاه اُلٌو‬
‫ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬ثل‪ ٕٝ‬ربه‪٣‬ـ (ة) ًْبف اُو٘بع ػٖ ٓزٖ ا‪٩‬ه٘بع‪ٓ ،‬طجؼخ اُؾٌ‪ٓٞ‬خ ٌٓخ‬
‫أٌُوٓخ ٍ٘‪ٛ1394 ٚ‬ـ‪.‬‬
‫اثٖ ر‪٤ٔ٤‬خ ‪ :‬أؽٔل ثٖ ػجلاُؾِ‪ٛ782 ْ٤‬ـ ‪ٓ ،‬غٔ‪ٞ‬ػخ كزب‪٤ّ ٟٝ‬ـ ا‪ٓ ،ّ٬ٍ٩‬طجؼخ‬
‫اُؾٌ‪ٓٞ‬خ ٌٓخ أٌُوٓخ‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1381 ٠ُٝ٧‬ـ‪.‬‬
‫عٔبػخ ٖٓ ػِٔبء اُ‪ٜ٘‬ل ‪ :‬اُلزب‪ ٟ ٝ‬اُ‪ٜ٘‬ل‪٣‬خ‪ٌٓ ،‬زجخ ٓبعل‪٣‬خ ً‪ٞ‬ئز‪ ،ٚ‬اُطجؼخ اُضبٗ‪٤‬خ‬
‫‪ٛ1403‬ـ‪.‬‬
‫عٔبػخ اُؼِٔبء‪ :‬أُ‪ٍٞٞ‬ػخ اُلو‪٤ٜ‬خ اٌُ‪٣ٞ‬ز‪٤‬خ‪ٛ ،‬جغ ‪ٝ‬ىاهح ا‪ٝ٧‬هبف ‪ٝ‬اُْئ‪ ٕٞ‬ا‪٤ٓ٬ٍ٩‬خ‬
‫‪ ،‬اٌُ‪٣ٞ‬ذ‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1400 ٠ُٝ٧‬ـ‬
‫اُلٍ‪ٞ‬ه‪ٓ :٢‬ؾٔل ثٖ أؽٔل ‪ٛ1230‬ـ ؽبّ‪٤‬خ اُلٍ‪ٞ‬ه‪ ٢‬ػِ‪ ٠‬اُْوػ اٌُج‪٤‬و‪ ،‬كاه اُلٌو ‪،‬‬
‫ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬ثل‪ ٕٝ‬ربه‪٣‬ـ‪.‬‬
‫اُي‪ِ٣‬ؼ‪ :٢‬ػجلهللا ثٖ ‪ٍٞ٣‬ق ‪ٛ762‬ـ ٖٗت اُوا‪٣‬خ ‪٧‬ؽبك‪٣‬ش اُ‪ٜ‬لا‪٣‬خ‪ ،‬أُغٌِ اُؼِٔ‪٢‬‬
‫ٍ‪ٞ‬هد ثبُ‪ٜ٘‬ل‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1357 ٠ُٝ٧‬ـ‬
‫اَُوفَ‪ٓ : ٢‬ؾٔل ثٖ أؽٔل ‪ٛ383‬ـ ‪ ،‬أُجَ‪ ، ٛٞ‬كاه أُؼوكخ ‪ ،‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د ‪.‬‬
‫اُْبكؼ‪ٓ : ٢‬ؾٔل ثٖ ئكه‪ٛ203 ٌ٣‬ـ ا‪( ّ٧‬أ) أ كاه هز‪٤‬جخ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬اُطجؼخ ا‪٠ُٝ٧‬‬
‫أُؾووخ ‪ٛ1416‬ـ‪.‬‬
‫‪( ‬ة) ٌٓزجخ اٌُِ‪٤‬بد ا‪٧‬ى‪ٛ‬و‪٣‬خ‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1481 ٠ُٝ٧‬ـ‬
‫اُْوث‪ٓ : ٢٘٤‬ؾٔل ثٖ أؽٔل ‪ٛ977‬ـ ‪ٓ ،‬ـ٘‪ ٠‬أُؾزبط ئُ‪ٓ ٠‬ؼوكخ أُلبظ أُ٘‪ٜ‬بط‪ ،‬كاه‬
‫ئؽ‪٤‬بء اُزواس اُؼوث‪ ٢‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬ثل‪ ٕٝ‬ربه‪٣‬ـ‪.‬‬
‫اُٖ٘ؼبٗ‪ :٢‬ػجلاُوىام ثٖ ‪ٔٛ‬بّ أُٖ٘ق ُؼجلاُواىم‪ ،‬أُغٌِ اُؼِٔ‪ٍٞ ٢‬هد ثبُ‪ٜ٘‬ل‪،‬‬
‫اُطجؼخ ا‪ٛ1390 ٠ُٝ٧‬ـ‪.‬‬
‫اثٖ ػبثل‪ٓ :ٖ٣‬ؾٔل ثٖ أٓ‪ ٖ٤‬ثٖ ػٔو ‪ٛ1252‬ـ ‪ ،‬هك أُؾزبه ػِ‪ ٠‬اُله أُقزبه‪ ،‬ا‪٣‬ظ ــ‬
‫ا‪ ْ٣‬ــ ٍؼ‪٤‬ل ًٔج٘‪ً ٠‬وارْ‪ٛ1406 ٢‬ـ‪.‬‬
‫اُل‪ :٢ٓٞ٤‬أؽٔل ثٖ ٓؾٔل ‪ٛ720‬ـ ‪ ،‬أُٖجبػ أُ٘‪٤‬و ك‪ ٢‬ؿو‪٣‬ت اُْوػ اٌُج‪٤‬و‪ ،‬أٌُزجخ‬
‫اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪.‬‬
‫‪17‬‬
‫(‪)16‬‬
‫(‪)17‬‬
‫(‪)18‬‬
‫(‪)19‬‬
‫(‪)20‬‬
‫(‪)21‬‬
‫(‪)22‬‬
‫(‪)23‬‬
‫(‪)24‬‬
‫(‪)25‬‬
‫هب‪ ٢ٙ‬فبٕ‪ :‬ؽَ‪ ٖ٤‬ثٖ ٖٓ٘‪ٞ‬ه ‪ٛ592‬ـ ‪ ،‬اُلزب‪ / ٟٝ‬أُطجغ اُؼبُ‪ٌُْٞٞٗ ٢ُِْ٘ٔ ٢‬ه‬
‫ٌُ‪ ٜٞ٘‬ثبُ‪ٜ٘‬ل ثل‪ ٕٝ‬ربه‪٣‬ـ‪.‬‬
‫اثٖ هلآخ‪ :‬ػجلهللا ثٖ أؽٔل ‪ٛ620‬ـ ‪ ،‬أُـ٘‪ ، ٠‬كاه اٌُزبة اُؼِٔ‪ ، ٢‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ٛ1392 ،‬ـ‬
‫اُوواك‪ :٢‬أؽٔل ثٖ ئكه‪ٛ284 ٌ٣‬ـ ‪ ،‬اُلو‪ٝ‬م‪ ،‬كاه أُؼوكخ ث‪٤‬و‪ٝ‬د ثل‪ ٕٝ‬ربه‪٣‬ـ‪.‬‬
‫اثٖ اُو‪ٓ :ْ٤‬ؾٔل ثٖ أث‪ ٢‬ثٌو ‪ٛ751‬ـ ‪ ،‬ر‪ٜ‬ن‪٣‬ت اَُٖ٘‪ ،‬أٌُزجخ ا‪٧‬صو‪٣‬خ ثبًَذإ‪ ،‬اُطجؼخ‬
‫اُضبٗ‪٤‬خ‪ٛ1399 ،‬ـ‬
‫أُغٔغ اُلو‪ ٢ٜ‬ا‪ :٢ٓ٬ٍ٩‬هواهاد أُغٔغ اُلو‪ ،٢ٜ‬هاثطخ اُؼبُْ ا‪ٛ1422 ٢ٓ٬ٍ٩‬ـ‬
‫أُب‪ٝ‬هك‪ / ١‬ػِ‪ ٢‬ثٖ ٓؾٔل ‪ٛ450‬ـ ‪ ،‬اُؾب‪ ١ٝ‬اٌُج‪٤‬و ّوػ ٓقزٖو أُيٗ‪ ، ٢‬كاه‬
‫اٌُزت اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1414 ٠ُٝ٧‬ـ‪.‬‬
‫اثٖ ٓ٘ظ‪ٞ‬ه‪ٓ :‬ؾٔل ثٖ ٌٓوّ ‪ٛ711‬ـ ‪َُ ،‬بٕ اُؼوة‪ ،‬هْ ئ‪٣‬وإ ‪ٛ1405‬ـ‬
‫اثٖ ٗغ‪ :ْ٤‬ى‪ ٖ٣‬اُل‪ ٖ٣‬ثٖ ئثوا‪ٛ970 ْ٤ٛ‬ـ ‪ ،‬اُجؾو اُوائن ّوػ ً٘ي اُلهبئن‪ ،‬كاه اٌُزت‬
‫اُؼِٔ‪٤‬خ ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪ ،‬اُطجؼخ ا‪ٛ1418 ٠ُٝ٧‬ـ‬
‫اُ٘‪٣ : ١ٝٞ‬ؾ‪ ٠٤‬ثٖ ّوف ‪ٛ676‬ـ ‪ ،‬ه‪ٙٝ‬خ اُطبُج‪ ،ٖ٤‬أٌُزت ا‪ ٢ٓ٬ٍ٩‬ث‪٤‬و‪ٝ‬د‪،‬‬
‫اُطجؼخ اُضبٗ‪٤‬خ‪ٛ1405 ،‬ـ‬
‫اثٖ اُ‪ٜٔ‬بّ‪ٓ :‬ؾٔل ثٖ ػجلاُ‪ٞ‬اؽل ‪ٛ861‬ـ ‪ ،‬كزؼ اُول‪٣‬و‪ٌٓ ،‬زجخ هّ‪٤‬ل‪٣‬خ ً‪ ٞ‬بر‪ ، ٚ‬ثل‪ٕٝ‬‬
‫ربه‪٣‬ـ‪.‬‬
‫‪18‬‬