تحميل الملف المرفق

‫املصارف اإلسالمية ودورها يف تعزيز القطاع املصريف‬
‫بسم هللا الرمحن الرحيم‬
‫أمحد أبو عبيد‬
‫ُمقدمـة‪:‬‬
‫عل ى ى ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ى ىىالمية ى ى ى ى ى ىىية ا طى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىىى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتلم ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى عة عل ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ىىالمية ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ع ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫جت م ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ى ةعةا ى ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ضى ى ى ى ى ىىي ةعلى ى ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ى ى ا ية ل م ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ى ى ة ةعلى ى ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ةعى ى ى ى ى ىىا ة‬
‫هى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ى ى ه ة ى ى ى ى ى ىىال ة جت م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ا ة ة ىى ى ى ى ى ىىية ت ى ى ى ى ى ى‬
‫عى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىى‬
‫طلثة‬
‫عة ة ة‬
‫ةعلى ى ى ى ى ىىثة‪200‬ة ى ى ى ى ى ىىالا ة تى ى ى ى ى ىىال ة ة‪48‬ة جت ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت مل‪.‬ة ة‬
‫كمى ى ى ى ى ى ى ى ةملة ى ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ىىالا ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىالةعل ى ى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة إب ى ى ى ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ى ى ى عة ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ال ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ىىا ةه ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ىىا عة ملة ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ة جت ل ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ىىا ة‬
‫ة‪HSBC‬ة‬
‫‪Citi‬‬
‫ى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىا ه ة ىلة ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ى ة‪Bank‬‬
‫جت ال ى ى ى ة‬
‫ة‪Barclays‬ةة ‪UBS‬عة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ىىسة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ىىالة‬
‫‪.‬‬
‫إب ةجت م ة جت م ة ال ة‬
‫ىىى‬
‫ىىىىى‬
‫ىىى‬
‫ض ى ى ى ا ة ىلة جت ى ى ى ةا ى ى ىىاة ت ى ى ى ة ة اب ى ى ى ة ما ى ى ى ة الك ى ى ى ة جت ى ى ى ة م ة ال ى ى ى م ة‬
‫ة جتى ى ى ى ة ى ى ىىيةاى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى م ة ت ى ى ىىكاة مى ى ى ى ة اى ى ى ى ة ى ى ى ى ة جتت ى ى ىىال ة‬
‫عة ملة ى ى ى ىىالة ت ى ى ى ى ى سة ال ى ى ى ى ى م ة ةه ى ى ى ىىساة م ةعل ى ى ى ىىثة م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ة جتى ى ى ى ىىا ة‬
‫عة ة ةه ى ى ى اة ى ى ى ة ى ى ى ةت ى ى ىىساة م ة ة م ى ى ى ة جت ى ى ى ة جت ى ى ى عةالة ى ى ى ى م ة‬
‫ى ى ىىاة ةثة ى ى ى ى يا وة فا ى ى ىىالة ة ى ى ى ى ة جت‬
‫ت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةجتسأ ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة‬
‫ىىىى‬
‫ة ىلة ى ى ى ى ى اة‬
‫ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة م ت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىى ة ىىىىى‬
‫‪1999‬عة م ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ىىس ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ةع ى ى ى ى ة‬
‫ة‬
‫ةضى ة ى ة جت ى ة جت ى عة علىىثة ى ةاإب ى ة ى ة م‬
‫ىة‬
‫ى‬
‫ة جت ى ة ةط لىىالة جت ع ى ة ال‬
‫حة جتت ةجتل ظ ة‬
‫ىىا وة ى‬
‫ة‬
‫ا وة‬
‫ة‬
‫ال ة يلة ة‬
‫ى ة‬
‫ى ة جتىىاك ة تى ة م ىىاعة ى ة‬
‫ى ة جت ى ة ىىال عة ى م الةجت مل ى ة‬
‫عة اة ىا ة جت ى‬
‫ة ىية‪28‬ةجت ى ة‪2001‬ة لى ة‬
‫ى ة تىىكك عةا ىىاة ىىا ة ال ى ة جت تىىال ة ىىية‪35‬ةجت ى ة‪2005‬ة ى ة‬
‫‪.‬‬
‫ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىا ةه ى ى ى ى ى ىس ة ال ى ى ى ى ى ى ةجت ل ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ى مى ى ى ى ى ىىاة‬
‫جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جتتى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىمي ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاة ة ى ى ى ى ى ى هية ى ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ت ى ى ى ى ى ى سة ال ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جتت ة ية ٍةاث ‪ .‬ة‬
‫ال م ة ة جت الة جت‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ى ية ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة م ة ى ى ى ى ى ى ى ىىيةه ى ى ى ى ى ى ى ىىساة جتا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ال ى ى ى ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ت ى ى ى ى ى ىىها ة ال ى ى ى ى ى ى ى ةعمل ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى إبا ا عة م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ة جت جت ى ى ى ى ىىثة ىلة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جتت ى ى ى ى ى ل عة ى ى ى ى ى يثة‬
‫ى ى ى ى ى ة جتال ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ىىيةهى ى ى ى ىىساة جتا ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة‬
‫كى ى ى ى ى ٍ ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ٍة ا ى ى ى ىىال عةكم ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ية جت ال ى ى ى ىىالة‬
‫إب ى ى ى ى ى ى ى الة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتا ‪ .‬ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ةعم ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ىىىىىىى‬
‫ة‬
‫ة ة ىىىىىىى ة ىىىىىىى‬
‫ة ما ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىية‬
‫ةةة ة‬
‫اجلزء األول‪:‬‬
‫املصارف اإلسالميـة‬
‫" مفهومها ‪ ،‬نشأهتا ‪ ،‬وفلسفة عملها "‬
‫مفهوم املصارف اإلسالمية‪:‬‬
‫م ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةع ى ى ىىيةم هى ى ى ى ة ى ى ىىية ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ة ى ى ة ى ى ثةجت ت ى ىىى اة ال ى ى م ةة ى ى ة جت م ى ى ةا ى ىىال ة‬
‫م ع ى ى ةالة ى ى ثةا ى ى ةجت ظ ى ى ية‬
‫ى ى ى ةةجتى ى ىىال وة ى ى ى ة ى ى ىا ةةجتل ى ى ى ة ى ى ى ةم ة ى ى ى ةمب ى ى ىىال اةالةع ى ى ى ة ةع ى ى ىىاة ى ى ى ةملة ى ى ىىك ة‬
‫جت م ‪.‬ة ة‬
‫‪1‬‬
‫ى ى ىىال ة ى ى ى ى‬
‫ىىىى‬
‫ة‬
‫ة ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ى ى ىىالا ةجت ىم ى ى ىىاة م ى ى ى ى ة‬
‫ا ى ى ة ى ى ة جتت ى ىىال ة ى ى ةمب ى ى ة ى ىىا ة ة م ى ىىاة جت ا ى ى ة‬
‫الجت ى ى ى ى ة ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ة جت ى ى ىىاة جتال ى ى ى ى ة ا ى ى ىىسةة ة ع ى ى ى ى ةة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫ة‬
‫كم ى ى ى ة ى ى ىىال ة ى ى ى‬
‫ىىى‬
‫ىىىى ة‬
‫ى ى عة ى ى ةعا جت ى ى ة جت ى ىىاعة ى ىىاة‬
‫ى ى ى ى ة ةعمى ى ى ى ةطى ى ى ى جتالةم ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ة ف ى ى ى ة ى ى ى ةن ى ى ىىس ة وة ى ى ى ة جت ى ى ىىس ة ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ة مى ى ى ة ى ى ى مالةال ى ى ى م اة ى ى ى ة ى ى ى ة ا ى ى ى ةع ى ىىية ال ى ى ى ة عمى ى ى ة جت م ى ى ى ة ال ى ى ى ة جت ى ى ى ة‬
‫ى ى ةعلى ىىثةمج ى ىىاة ى ى ع ةا ى ى عة ع ه ى ى ة ى ى ة ى ى ة ى ى ة ى ى ة ى ى مالة‬
‫ى ى ة جت ى ىىا ة‬
‫جت ي ةك ة م ةعلثة ة ة ةهس ة ‪.‬ةةةة ة‬
‫ى ى ىسجت عةا ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ةه ى ى ى ة ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ى ا ة جت م ى ى ى ة م ى ى ى ة ة ى ى ى ة‬
‫جتت ى ىىال ة ى ى ى ة ل ى ى ى ة م ى ى ى ة ما ى ى ى عة ى ى ى ثة ىلة ى ىىي ة ى ى ى ة وة ى ى ى ة ة ةى م ى ىىاعة‬
‫ض ى ى ا ة ىلةك ى ى ة ى ى ة م ى ى ة م ع ى ى عةا ى ى ة ف ى ى ة جت ى ى ة ى ىىثة ى ى ة ى ى ةمب ى ى ة ى ى ة ى ى ة‬
‫عةةهى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ةم ى ى ى ى ةا ى ى ىىا ة ىلةاا ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ىىية ى ى ى ى الة ة ة ى ى ى ى‬
‫ةى ماة م ‪ .‬ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ىىا ةا ى ى ى ى ى ى ى ىىا ا ة ى ى ى ى ى ى ى ىىالا ة ال ى ى ى ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ىىل ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى يةعل ى ى ى ىىثة ى ى ى ىىا ة ةت ى ى ى ى ى ك ة ة جت ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة"ة جت ى ى ى ى ى ية جت ى ى ى ىىال "ة‬
‫عة ى ى ى ى ىىثةة ى ى ى ى ىىاة ةتى ى ى ى ى ى ك ة جت ع ى ى ى ى ىىا ة جتال ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ىىاةعل ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاة‬
‫عم ى ى ى ى ى ى ى عة هى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىثة اال ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت م ة ية ال ة ا ة يلة ال ة ةت ك ‪.‬ة ة‬
‫ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى لا ةا ى ى ى ى ى ة جتالك ى ى ى ى ى ة م‬
‫م ةمب ة ل ‪:‬‬
‫ة‬
‫‪‬‬
‫ة اة‬
‫ةالة اة ة‬
‫‪‬‬
‫ة‬
‫الة‬
‫‪‬‬
‫ة اة جت اةة إب الة ية ة‬
‫ةالة اة ة‬
‫ة اةةعيةاة ة جتال ‪.‬ة ة‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫ة جتال ة جتتالع ةه ة وة ال‬
‫ة جتال ة ةعم ة‬
‫ة‬
‫ة ما‬
‫ة ة‬
‫ة جت‬
‫ة‬
‫ة جت م ةعلثة‬
‫ةجتلمةي‬
‫‪ ‬عا ة جت‬
‫ة ةة ة‬
‫ة‬
‫الة‪ .‬ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫يةعية ال ةاال ف ة جتك ‪.‬ة ة‬
‫ة جتال‬
‫‪2‬‬
‫ة‬
‫‪.‬ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة‬
‫ة‬
‫نشأة املصارف اإلسالمية‬
‫ا ة جت ة ى ة معمى ة ىالا ة ىية ظى ة جت ىالة ى ة ة ىالة جت ط ى ة ىية‬
‫جت ىىال ة ض ى عة ك ى ة ةل جت ى ة ت ى ة ى ة ى ة ة ىىا ة ى ة جتال ى ة ة ك ى ة‬
‫ة ية جت ة جت ال ة يةا ة ت ة ف ة ة ى ة جت ىاة ىية ىال ية ال ضى ة‬
‫ا ةم‬
‫ةجتسأ ة جت ة ا ةع اعة ك ى ة ف ى ة ضىثة ى ة ى ة ى ة جت ى ة‬
‫ىلة ع ة ي‬
‫ى ةا ى عةمثة ىىال ة جت ىال ى ة جت ى ة ة جتال ىىالة ىىال ة ة جت ى ة ىىيةا ى ة ى ة ى اة ا ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫عة اةهساة جت ىال ة ة ال ة ة ىل ة ة جت الة ا ثة ة ة جت م ة ال ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ىىالمية ى ى ى ى ى ىىيةع ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى حة جت ى ى ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ى ى ىا ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫فهلى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ى ل عة الة ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ىىلم ة ة اجى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىا ةجتلمف ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ىىية جت ى ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ى ىىالا ة جتال ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى ة مى ى ى ى ى ةآ ى ى ى ىىس اعةجتى ى ى ى ىسجت ةاى ى ى ى ى ا ة ا ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى‬
‫ة ا ا ةجت ال ة ت ة‬
‫ض ة‬
‫‪‬‬
‫ة ف‬
‫ة‬
‫ة جت ة‬
‫ةعى ة‪1971‬ةثة تى ة ى ةان ىىالة ة ىالةجت ى ة ى ة عمى ة ى‬
‫ة‬
‫ة جت ى ة‬
‫جتال ة( اس ة ة ع )‪ .‬ة‬
‫‪‬‬
‫ةع ة‪1974‬ةثلة ت ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ا ة جت‬
‫‪‬‬
‫ةع ة‪1975‬ةثلة ت ة ال ة يبة‬
‫ةجتل م ة(كم ىال ة ى‬
‫ال ة‬
‫ى‬
‫م‬
‫‪.‬ة‬
‫ى ىىاةع ى ى ة‪1975‬عة ى ىا ة ت ى ى سة ى ى‬
‫ة ىىال ة ةع ى ة‪1977‬عةةك ى ٍ ة ىىية ىىال ةا ى ة‬
‫ة‬
‫ة يل)ة ة ا ى ة‬
‫ىى‬
‫ة جت ى ى عة ة ى ى ة ى ىىال ةا ى ى ة‬
‫ى‬
‫ة ةعى ة‪1978‬عة ةعى ة‪1990‬ة فىىية ىىال ة ىىالة جتىىا يلة‬
‫ة جت ى‬
‫ى‬
‫ى‬
‫ة‬
‫ة جت ى ة‬
‫ة ىلة الى ة ى‬
‫ة‬
‫ة الك ة ى ة ى ة ى ة ى ة ى ة جت ى ى ة جت ل ا ى ة‬
‫ع‪...‬ة خل‪.‬ةهس ة اة‬
‫ة ى ى عة ض ى ى ا ةة ىلة ت ى ى ةاى ىىالك ة ى ى ة‬
‫ة ى ىىوة جتى ىىا ة ا ى ى حةاى ىىال ة ة اى ىىسةجتلمة ى ى‬
‫ة إب‬
‫ة ة ال ة ال م ة جت م ة جت ه ة جت ا ‪ .‬ة‬
‫ل ى ة جت ى عةا ض ى ا ة ىلة ى ة‬
‫ت اة ةةه ة ة ا ة جت مل ة الا ة‬
‫ة جت م ى عةا ى ة جت ى ع ة ىىالا ة ل م ى ة جت ى ة‬
‫ةأياسة ا الة ا ة ية ع ة‬
‫ى‬
‫‪3‬‬
‫‪ .1‬ت ى ة ى‬
‫ة ى‬
‫ة ا ىىا ة( ى ة ىىال ة جت ى‬
‫ىىفاالة عل ى ة م ع ى ة جت ى ة جت ك ى ةعىىية تىىال ة‬
‫ة ة ىىال ة ى ة جت ى عة‬
‫ة جت ى‬
‫ى ة ىىال ة ى‬
‫ة ىىال وة ى ة‪2‬ة ل ى ة‬
‫ال )‪.‬ة ة‬
‫‪ .2‬ى ى ة ى ى‬
‫ة ل ا ى ى ة ىلة ى ى‬
‫ة( ىىال ة‬
‫ة ىى‬
‫ىىال ة جت ى ى‬
‫ة‬
‫ىىال ة جتت ى ى ة‬
‫)‪ .‬ة ة‬
‫‪.3‬‬
‫ى ة ىوة جت ىال ة جت ل ا ى ة ىلةاىال ة ى‬
‫ال ة جتال ضعة‬
‫ال ة جت‬
‫ة( جت ى ة مهلى ة جت ىى عة م عى ة ى ة جت ى عة‬
‫)‪ .‬ة ة‬
‫ة جت‬
‫‪ .4‬عل ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ة جت ى ى ىىا يلة ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‪HSBC‬ةةةةة ة‬
‫‪ Group‬ى ى ى ى ى ى ى ىىا ة جت مل ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ىىالا ة‬
‫ةمبا ةجت ا ‪ .‬ة‬
‫ة جت‬
‫ة ف ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىىىىىى‬
‫ع ةةكمى ى ى ى ى ى ى ى ى ةثة تى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ى ى لا ةعى ى ى ىا ة ى ى ى ى‬
‫ى ى ة ى ى ة ى ىىية ل ى ى ة جت ى ى ةجتل ى ى اة ف ى ى ة جت ى ى ة‬
‫‪217‬ة ى ى ىىالا ة ى ى ى ةة ة‪48‬ة جت ى ى ى ة ى ى ى‬
‫ىىىى‬
‫‪Citi‬‬
‫ةعل ى ى ىىثة ى ى ى ى‬
‫ىى‬
‫ة جت ى ى ى ى ملعة ى ى ى ى ةابا ى ى ىىالة‬
‫ة ةع ى ى ة‪2004‬ةا ى ى يلة‬
‫ة جت ى ى ى ملة م ى ى ى عة ض ى ى ى ا ة ىلة ى ى ى‬
‫ة جت ل ا ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ة ى ى ىىا ةعمل ى ى ى ة ى ى ىىالا ة ى ى ى ة جتى ى ى ى ةة ى ى ىىا ة ى ى ى ىىة‪300‬ة ى ى ىىالا عة ه ى ى ىىس ة ال ت ى ى ى ة جت ى ى ىىال اة‬
‫جتل ى ى ى اة ى ى ى ةا ى ى ى ة جت ط ى ى ى ة ى ى ى ة ض ى ى ى ة ى ىىا ةعل ى ىىثة ى ى ى حة ى ىىاة جت ل ى ى ى ةعل ى ىىثة ى ى ى ة‬
‫ى ى ى عة كى ى ى ة ى ىىية ه ى ىىيةع ى ى ى ة تى ى ى ة جت مى ى ى ة ى ىىال ة ى ى ى ةهى ى ى ة ى ىىاة لى ى ى ة ف ى ى ى ة‬
‫اى ى ى ى عةة ى ى ىىثةة ى ى ىىاة جتفى ى ى ى ة جتت ى ى ىىالع ة جتالك ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ة الجت ى ى ى ى ة جتفى ى ى ى ة جتت ى ى ىىالع ة ةمج ى ى ىىاة‬
‫ة اةعم ‪.‬ة ة‬
‫ة‬
‫ةت ة‬
‫ة جت ة‬
‫م‬
‫ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ىىاة ا ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ىىاة ةعى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى‬
‫ىىىىىى‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ىىية ف ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتا عم ى ى ى ى ى ى ةجتل م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ةجتلمف ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى عة لى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ى ى ى ى ى اة ف ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى عةة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة جتا جت ى ى ى ى ى ى ى عة ة لى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى عة جت ك جتى ى ى ى ى ى ى ة جتا جت ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتل‬
‫ال‪ .‬ة‬
‫ل ى ى ى ى ةر ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية جت م ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى عةا ى ى ىىاة ى ى ى ىىال ة ال ى ى ى ى ة ى ى ى ى‬
‫ة ف ال ةا ة جت ة جت ط ة ض عة ة‬
‫ة ة ال ة‬
‫‪4‬‬
‫ة‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫ى‬
‫ة‬
‫ة ى‬
‫ة جت لى ة ة جت ى ملة‪261‬ة ل ى ة ال ة ال ى عةمبة ىىا ة ى ة‬
‫ى‬
‫ى لا ة‬
‫ة ك حة ة‪%15‬ة ‪.%20‬‬
‫ة‬
‫ة جت ل ى ى ى ة ة جت ى ى ى ملةا ى ى ى يلة‪201‬ة ل ى ى ى ى ة ال عة‬
‫ى ى ى لا ة ى ى ى ىىية ى ى ىىاة ى ى ى‬
‫م ة ة ة ك حة ة‪%20‬ة ‪ .%25‬ة‬
‫ة ىىى‬
‫ىىى‬
‫‪ ‬ى ى ى لا ة‬
‫‪150‬ة ل ة ال ‪.‬ة ة‬
‫ىىى‬
‫ة جت ل ا ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ىىا ةعمل ى ى ى ة ى ى ىىالا ة ى ى ى‬
‫ة ك ى ى ىىالة ى ى ىىية‬
‫أسباب انتشار املصارف اإلسالمية‬
‫ى ىىاة ى ى عاة ة ت ى ى ة ى ى‬
‫ية ع ة‬
‫‪ .1‬ة‬
‫ى ى ى ةعمى ى ى ة ى ى ى‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ىىى‬
‫ىى‬
‫ى ىىاة ى ى ةعمل ى ى ةعى ىىا ة ى ىىية جت ى ى ة ى ى عة‬
‫ة‬
‫ة ى ىىية ى ىىثة تى ى ى ك ةجتلمإبى ى ى الة ى ىىاة جت مى ى ى ة ع ى ىىا ة‬
‫مل ى ى ى ى ةجت ى ى ى ىىاه ةط ى ى ى ى الة معم ى ى ى ى ة ى ى ى ىىالا ة( ة‬
‫ى ى ى ىىية إب ى ى ى ى ال)ةاج ل ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةعالض ى ى ى ى ة‬
‫جتلمإبى ى ى ى الةة جت مجى ى ى ى ةع ى ى ىىية م ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى عةا ى ى ىىاة ط ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ة اب ى ى ى ى ة ة‬
‫ة جت ل ا ‪.‬‬
‫ةك ة ة طالة جت ا ة ية‬
‫ة‬
‫‪ .2‬ى ىىا ة ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىى‬
‫ة ابجت ى ى ى ة‬
‫ةعل ى ىىثة ى ى ى الة م‬
‫مم ى ى ى ى ى ة ة ىلة ت ى ى ى ى ى ه ة ى ى ى ىىالع عة ة ة ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة‬
‫ةك ة جت ة ية ال ة جت م ة جت ة ا ةجتلم ال ة‬
‫‪.3‬‬
‫ة ى ى ىىية جت ى ى ى وة جت ى ى ى ة ة جت ى ىىا ة‬
‫ةعلثة‬
‫‪.4‬‬
‫ة ف‬
‫ة‬
‫ىىى‬
‫ى ى ى ى ة ى ىىالا ة‬
‫ىىىىى‬
‫ىىى‬
‫ة‬
‫ة م ى ى ى ى ى ةمبال ى ى ى ى ى ةع جت ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬‬
‫ة ى ى ى ةكى ى ى ة جتى ى ى ةعل ى ىىثة ى ى ى‬
‫ة ما ى ىىال ة‬
‫‪.‬‬
‫ى ى ى ةع ى ىىا ة ى ىىلم ة ة جت ى ى ى ملة جت ى ىىس ة ى ىىك حة ى ى ى ة‪1.3‬ة–ة‪1.4‬ة ل ى ى ى ة ى ىىلية( ى ى ى ة‬
‫‪.‬‬
‫ة جت ملة ال )ة اة ىية جتس ية فل ة جت ة ال ة‬
‫‪ .5‬ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ى‬
‫ةك ى ى ى ة ةمج ى ىىاة ى ى ى ة جت ى ى ى ملة ا ى ى ى ة ة ى ى ى ةا ى ىىال ةآ ى ى ى ة‬
‫جت ى ىىس ة ى ى ى ةع ى ىىا ة ى ىىلم ةا ى ى ى ة‪20‬ة ل ى ى ى ة ى ىىليعة ى ىىثة ى ى ى ةه ى ىىساة‬
‫الا ى ى ى ة ع ى ى ىىا ةجتلمف ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ل م ى ى ى ة جتا جت ى ى ى ى ة جت ى ى ى ة مى ى ى ى ة ا ى ى ى ة‬
‫‪.‬‬
‫‪5‬‬
‫ة‬
‫ىىى ة ىىى ة‬
‫ى ى ى ى ة جتت ى ى ىىال ة‬
‫عل ى ىىثة جت ى ىىالمية ى ىىيةه ى ىىس ة ال ت ى ى عةام ى ى ة جت ى ى ة جت ى ى اة جت ل ا ى ى ةه ى ى ة ى ى ال ةعل ى ىىثة جت ى ى ى ة‬
‫ة ى ىىوة جتى ى ىىا ة جت ى ى ى ةجت ى ىىا ة ظ ى ى ى ة ى ىىال ة ى ى ى‬
‫‪.‬ة‬
‫ةك ة ة جت‬
‫ى ىىالا ة ة جت ى ىىا ة ى ى ى ة ى ى ى‬
‫)ة جتا ة جت ةجتا ة ظ ة‬
‫ة( ل ى ى ىىا ة‬
‫فلسفة عمل املصارف اإلسالمية‬
‫ةعم ة‬
‫ةال‬
‫ة‬
‫ة ية ع‬
‫ةعلثةعا ة ية جت عاة م‬
‫ة‬
‫‪‬‬
‫اة جت‬
‫‪‬‬
‫ا ة جت ية جت ال عة ة ت ك ة جتال ة‬
‫‪‬‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىا ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى ةالة م ى ى ى ى ى ى ى ة اللة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى م ه عة ةهى ى ى ى ى ى ىىس ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫الض ى ى ى ى ى ةجتلمإب ى ى ى ى ى العة ةض ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ة ة‬
‫ا‬
‫ة جت ا ة( جتال )ة اس ة ة ع ‪ .‬ة‬
‫‪.‬‬
‫‪ ‬جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة‬
‫ةم ه ة ية ة جت م ‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪.‬‬
‫ىىىىى‬
‫ة ى ى ى ىىية تى ى ى ى ى ك عة فى ى ى ى ى عة الاى ى ى ى ى عة ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ىىليعة‬
‫ة ااال ة ىلة ال ة جت ةختا ة جت م ة ال‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ه ى ى ى ى ى ى ى ى ىىا ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ال‬
‫ة ة ة ةهساة جت م ‪.‬‬
‫ة ال م ع ‪.‬‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ال م ع ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ةجتلم ى ى ى ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ى ى ةعل ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ة ى ى ى ى وةعم ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة ى ى ى ى ةعل ى ى ى ىىثةع ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة إب ل ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ىىا ة( جت ى ى ى ى ى ىىال )ة ا ى ى ى ى ى ىىس ة ع ى ى ى ى ى ى ى عةكمى ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫عى ى ى ى ىىاة جتتى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ى يلة ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة ال ى ى ى ى ى م ة ة ى ى ى ى ى ة ة ت ى ى ى ى ى ةط جت ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةجتا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ىلة اف ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى إبا ةمم ى ى ى ى ى ةمب ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ة‬
‫جتلتى ى ى ى ىىال عة‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىلي ة م ى ى ى ى ى ى ىىاعةه ى ى ى ى ى ى ىىس ة ضى ى ى ى ى ى ى ى ا ة ىلة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ى ى ةمبم ى ى ى ى ى ى ى ى ة معمى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ال ى ى ى ى ى م ة جت ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ىىثةع ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىم حةجتلم ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫عة ثةعس ةعل ةم جت ةمم ة معم ة جت ى ‪ .‬ة‬
‫أنشطة املصارف اإلسالمية‬
‫‪6‬‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ى ى ىىال ة ضى ى ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ة ى ى ى ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىىىىى‬
‫ة‬
‫ت ى ى ى ى ى ة ةعمل ى ى ى ى ى ة ةت ى ى ى ى ى ك ة ى ى ى ىىاة جت م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ىىالةملة ى ى ى ى ى ى ةم ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىا عة‬
‫ل ى ى ى ى ة اب ةا ى ى ى ى ة ةالا ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ةة ى ى ى ى الةعل ى ى ى ىىثةعم ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى عة ل ى ى ى ى ة ى ى ى ى عةة‬
‫كم ى ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة جتسه ى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى عة‬
‫ة ظى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى الة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى وة ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةةك ى ى ى ى ى ى ةانا ى ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ى ىىية‬
‫ل‬
‫ة ما ‪ .‬ة‬
‫ة‬
‫جت ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة عم ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىاة ما ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىية ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىالا ة جت م ل ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ةجت م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىثة ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىالا ة ى ى ى ى ى ى ة ة ا ى ى ى ى ى ى ةجتل م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاةعى ى ى ى ى ىىيةط ط ى ى ى ى ى ى ةاا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىةىالا ة ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة جتت ى ى ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ال مى ى ى ى ى ى ى ى ى ة الع مى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ا عة ا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫عة جت اة‬
‫ة ال م ة‬
‫جتفم عة‬
‫ة ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة‬
‫ىىىىىىى‬
‫ة مى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جتال ى ى ى ى ى ى ى ة اى ى ى ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ةت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاةا ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى وة عم اه ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىالا ة ا ى ى ى ى ى ى ى ةم ى ى ى ى ى ى ى ة جتتى ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ى ة عى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى إبا ة جت ى ى ى ى ى ى ىىا ة( جتى ى ى ى ى ى ىىال )عة ة ة‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاالة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ىىاعة ه ى ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ىىاةالة ى ى ى ى ى ةل ى ى ى ى ىىا ة‬
‫ى ى ى ى ى ع ة ض ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ىىا ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ةكم ى ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى اة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ع ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال عة كم ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ةه ى ى ى ىىساة م‬
‫اى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة م حة جتى ى ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ى ى ى ه ة جت ى ى ى ى ى ىىاة ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى م ة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىالة ة‬
‫ة ة ت ى ى ى ى ى ى ى ك ة ى ى ى ى ى ى ى ع ة ة م حة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫حةخت ل ى ى ى ىىالة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ةما ى ى ى ىىال عة جت ى ى ى ى يلة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ى ى ى ةاث ى ى ى ى ى ى ى عة ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةخت ل ى ى ى ى ىىالة ة ظم ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ع ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ىالة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىثة ة ال م ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى يةعل ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ىىالضة م ى ى ى ى ى ةابا ى ى ى ى ىىال ية ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ىىا ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى م ة جتى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ىىالع ة ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ك ة فى ى ى ى ى ى ة الاى ى ى ى ى ى عة ه ى ى ى ى ىىساة‬
‫م‬
‫ةجت‬
‫ة م ةعلثة ا ة جت ا ‪ .‬ة‬
‫اجلزء الثاين‪:‬‬
‫مصادر واستخدامات األموال لدى املصارف اإلسالميـة‬
‫مصادر أموال املصارف اإلسالمية‬
‫أوالً‪ :‬حساابت رأس املال (حقوق املُلكية)‬
‫‪7‬‬
‫ه ى ى ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ى ى ى م ةعلى ى ى ى ى ى ىىثة وة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىاا ة ة ال‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة إب ل ى ى ى ى ى ى ى ة م حةم ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫عى ى ى ى ى عة الة ل ى ى ى ىىالةه ى ى ى ىىس ة ى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىثة ع ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةعمى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى‬
‫جت ل ا ‪.‬ة ة‬
‫ة‬
‫اثنياً‪ :‬حساابت الودائع واحلساابت االستثمارية‬
‫ى ى ى ة ى ى ى ة جت ى ى ىىاة ى ى ى ة ال ى ى ى م ة ى ى ىىا ة م ى ى ى ةجتسأ ى ى ى ة ة ى ى ى ة‬
‫ى ى ى عة عل ى ى ىىثةا ى ى ى ة جت ى ى ى ة جت م ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ع ة ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ة م ل ى ى ى ة ى ى ى ة‬
‫جت ى ىىا ية ى ىىا يعةاى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ع ة ى ى ى ة ى ى ى ةخت ل ى ىىالة اى ى ى ة ى ى ى ة م ع ى ى ى ة‬
‫ال ا ى ى ى عة ى ىىثة ةجت ى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىية ى ى ى ة ال ا ى ى ى ةا ى ىىال سة ا ى ى ى ةل ى ىىا ةخت ل ى ىىالةع ى ىىية‬
‫م ى ى ى ى ة ما ى ى ىىال ة ى ى ىىية ى ى ى ى عة تى ى ى ى ٍ ةعى ى ى ى ةاى ى ى ى ة ى ى ى ى وة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ة‬
‫ة ةعلثة ةع اة ةف ‪ .‬ة‬
‫ك ى ى ى ى ى ىسجت ةا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ى ية جت ى ى ى ى ى ىىاة‬
‫ع ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىاة ل ى ى ى ى ة(م ى ى ى ى ة ى ى ى ىىا )ة جت ى ى ى ىىاة‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىي ت ةجتلم ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى م ه ة م‬
‫جت ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىا ةا ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىي ت ةجتلم‬
‫ةمالضة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة ىلة ى ى ى ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىا عةا ى ى ى ى جت اة ل ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىل ة جت ى ى ى ىىس ة ى ى ى ىىالاة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى عة ل ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى م ه ة ة ت ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ا ةاال ةلا ‪.‬ةةةةةةةةةةة ة‬
‫اثلثاً‪ :‬املوارد األخرى‬
‫ت ى ى ى ى م ةعلى ى ى ىىثة جت ه ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىا عة ةطة ى ى ى ى ةط ى ى ى ى الة ال ى ى ى ى م عة‬
‫(طة‬
‫ةطة ل عة‬
‫ةة‬
‫ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ة اى ى ى ىىال ة‬
‫ة جتك )‪ .‬ة‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ىىا ة جتال ى ى ى ى ى ى ى ةجتسأ ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ال م ة ة ا ة ية ع ةةة ة‬
‫عة اسةهساة جت اة‬
‫ة‬
‫(‪ -)1‬احلساابت اجلارية ‪ /‬حتت الطلب‬
‫ه ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ع ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ةمب ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىالضة‬
‫ة ة ال ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىالا ة جتى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىال عة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ى ة جتتى ى ى ى ى ى‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ى ة ىلة ال ى ى ى ى ى ى ى لة جت ى ى ى ى ى ى ى جت ة جتى ى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ى ىىا ية ة ى ى ى ى ى ى ى ةآ ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ى اة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة ة‬
‫ة ة ي ة ية‬
‫ة ة ة‬
‫ةا ‪ .‬ة‬
‫‪8‬‬
‫ى ى ى ى ى ى اة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى إبا ة ى ى ى ى ىىا ةهى ى ى ى ى ىىساة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ى ةالة ت ى ى ى ى ى ى اة جت م ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ىىال ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة الة ى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىىا عةاى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاط ةا ى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ى إبا ة‬
‫يم ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال عة ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ى ىىال ةع ى ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىا ةهى ى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ى ة ل‬
‫ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةجتل ع ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ة"ة ى ى ى ى ىىال ة جتف ى ى ى ى ىىم ة"ة‬
‫ى ى ى ىىاةت ى ى ى ى ة ة ى ى ى ىىيةض ى ى ى ىىمية ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ة ةع ى ى ى ى ةعل ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىاةع ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ةة‬
‫ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ااة ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ةض ى ى ى ى ى ةاهى ى ى ى ىىساة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة الضةعم ال ةعلثة ةاهساة‬
‫ىىىىى‬
‫عةةاج ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ىىال ة‬
‫(‪ -)2‬حساابت االستثمار‬
‫ى ى ى ةه ى ىىساة ى ى ى ة جت ع ى ى ى ة جت ى ىىس ة ى ىىاا ة ى ىىيةا جتى ى ى ة م ى ى ى ة ى ىىية جت م ى ى ى ة ى ىىالضة ى ى ى ة‬
‫ةىة ه ى ى ى ة ةفى ى ى ى ةه ى ى ى ةىة ى ى ى م ه عة ى ى ى ىسجت ة ى ى ى ةا ى ى ىىال سة ع ى ى ىىاةه ى ى ىىساة‬
‫ى ى ىىال ة ى ى ى‬
‫ى ى ى ة ى ى ى ما ة ى ى ىىيةاى ى ىىال سة عى ى ىىاةع ى ى ىىاة ةف ى ى ى عة جت ى ى ى ة لى ى ىىاةهى ى ىىساة ى ى ى ة تى ى ىىال سة‬
‫ع ى ىىاة ةفى ى ى ةا ى ى ى ةاجى ى ى ة ة ف ى ىىميةاى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ة لى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىاة م حة ى ى ى الة‬
‫ا ى ى ىىاة ى ى ى ة ى ى ىىال ة ةف ى ى ى ة ى ى ى ةعمل ى ى ى ة ى ى ى عة ك ى ى ىسجت ة ةجتلم ى ى ىىال ة ل ى ى ى ة( ة‬
‫ة ى ىىم ةجتلم ى ىىال ةرل ى ى ة ى ى ةهى ىىساة ى ى ة ى ىىاة ى ى ة م ى ى ة ى ى اال ةجتا ى ى )عة ى ىىاة ع ى ى ة‬
‫ة ال م ة‬
‫ية‬
‫(أ)‪ -‬حساابت االستثمار املشرتك (املُطلق)‬
‫ختفى ى ى ى ى ىىاةهى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ةجت عى ى ى ى ى ىىاة ف ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ة(ةالة ى ى ى ى ى ىىال ةمبتى ى ى ى ى ىىال ة ة ى ى ى ى ى ىالان ة‬
‫ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ة)عة هى ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ىىم ة جت ى ى ى ى ىىاة جت ا ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىلم ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىية جت مى ى ى ى ى ى ة‬
‫تى ى ى ى ى ىىكاةهى ى ى ى ى ىىساة م ى ى ى ى ى ى ة م حة ي ى ى ى ى ى ى ة ة ي ى ى ى ى ى ى لىم ةط ى ى ى ى ى ى الة ال ى ى ى ى ى ى م ة(جتلم ى ى ى ى ى ى ع ة جت ى ى ى ى ى ى ية‬
‫عل ى ى ى ى ية جت ى ى ى ىىال )عة ى ى ى ىىية ى ى ى ى يةهى ى ى ىىساة ى ى ى ى ة ىلة ى ى ى ى ةخت لى ى ى ىىالةاى ى ى ىىال سةك ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ت ى ى ى ى ى ى ى ك ةك ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ة م حعة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ى ةم ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ي عة خت لى ى ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ىىم ة‬
‫اى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ىىال ة ىلةآاى ى ى ى ى ىىالعةاي ى ى ى ى ى ى‬
‫م ة ةه ة‬
‫ةم ة( ا ة )عة ت اة م حة‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫ة ال ى ى ى ى ى ى م ة تى ى ى ى ى ىىكاة ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىىىى‬
‫‪.%70‬ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة‬
‫ة‪.%90‬ة ة‬
‫ة ا ى ى ى ى ى ى ى ة( ى ى ى ى ى ى ىىا ة ا ى ى ى ى ى ى ى ةط ط ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ى ال)ةعة ت ى ى ى ى ى ى ى اة م حة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫‪9‬‬
‫‪‬‬
‫ة جت ا ة( ا ةعتال ة )ةعة ت اة م حة‬
‫ة‪.%50‬‬
‫(ب)‪-‬حساابت االستثمار املخصص (املُقيدة)‬
‫ختفى ى ى ى ى ىىاةه ى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ةجت ع ى ى ى ى ى ىىاة ةف ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ىىا عة ه ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ىىاة جت ا ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ىىلم ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىية جت م ى ى ى ى ى ى ةال ى ى ى ى ى ى م ه ة ة ت ى ى ى ى ىىال ةل ى ى ى ى ىىا ة ةمى ى ى ى ى ىىالضة ى ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ى ىىا اة‬
‫ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة‬
‫جت م ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىثة ة جت م ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى لىال ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى م ة‬
‫تى ى ى ى ى ى ى ى اة ة م حة ي ى ى ى ى ى ى ى ى ة اى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة يى ى ى ى ى ى ى ىىم ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫( ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة وة ى ى ى ى ى ى )ة ى ى ى ى ى ىىااة ى ى ى ى ى ى العة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى م ة إب ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م جت ى ى ى ى ى ى ةجت م ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ىىال ع ة ال ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ة( ى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ىىهك ال)ة ة ى ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ىىساة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة لى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىىا ةافى ى ى ى ى ى ى ع ةجت ى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ىىا ة جتى ى ى ى ى ى ى ة الضى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫الك ‪ .‬ة‬
‫(ج) احملافظ االستثمارية‬
‫ه ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ةعى ى ى ىىية ع ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى جت ة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىي ت ة ا ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى م ه ة ى ى ى ى ةع ى ى ى ى يةعلى ى ى ىىثة ى ى ى ى وة ف ى ى ى ى ة جتتى ى ى ىىالع ةعة م جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةجتى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىال ة‬
‫ة إب ل ‪.‬ة‬
‫م ع ة ية اظة ال م ة ع ةعلثة جت ع ة ال‬
‫(د) صكوك (سندات) التأجري اإلسالمية‬
‫ه ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى العة ى ى ى ى ى ىىا ه ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىاع ة ى ى ى ى ى ى مال ةجت ك ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ه ى ى ى ى ى ى ةمب ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ت ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ىىيةمثة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة مل ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت مل ى ى ى ى ى ى عة م حة ي ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جتى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ية‬
‫جتسأ ة جت ة ة تال ة ا ةهساة جت ا‪.‬ة‬
‫(هـ) صكوك (سندات) السلم اإلسالمية‬
‫‪10‬‬
‫ىىىىىى‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى مال ية‬
‫ى ى ى ى ىىال ة ا ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ه ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى العة ى ى ى ى ى ىىا ه ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىاع ة ى ى ى ى ى ى مال ةجت ك ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ت ى ى ى ى عة ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ت ى ى ى ىىال ة ى ى ى ىىلاةعل ى ى ى ىىثة ى ى ى ى وة ال ى ى ى ى ة اب ى ى ى ى ةاه ى ى ى ى عة ى ى ى ىيةمثة ى ى ى ى ى ية‬
‫ى ى ى ى ى ى ى عة م حة ي ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية جتى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى مال ية ى ى ى ى ى ىىال ة ا ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتسأ ة جت ة ة تال ة ا ةهساة جت ا‪.‬ة ة‬
‫(و) صكوك (سندات) املُقارضة‬
‫ة ى ى ى ى ىىا ة جت مى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ةتى ى ى ى ى ى ة‬
‫هى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ى‬
‫تى ى ى ى ىىكاةهى ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى ا ة م حة ة ي ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جتتى ى ى ى ىىال سة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا عة ى ى ى ى ىىاة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ى ا ة ة ض ى ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ىىل ة ةف ى ى ى ى ى ى ى ى ة ةإب ى ى ى ى ى ى ى ى ة( ى ى ى ى ى ى ى ى ا ة ة ض ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫طة‬
‫)‪ .‬ة‬
‫)ة ة ا ة ل ة ةف ة ةتكك ة( ا ة ة ض ةم ةطة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ى ى ا ة ة ض ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ى ى ى ىىثة ال ى ى ى ى ى ى ى ى م ة ة تى ى ى ى ى ى ى ىىال ع ة‬
‫جت مل ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ىىا ة ال ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ىلة ى ى ى ى ىىال ة اى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى م ه ة ا ى ى ى ى ى ىةةم ى ى ى ى ى ى ة‬
‫عى ى ى ى ىىاة ةف ى ى ى ى ى ة جتتى ى ى ى ىىالع ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ا ة ة ض ى ى ى ى ى ة ع ى ى ى ى ى ةة ا ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ىالانةة ة جت ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىية‬
‫ة‬
‫ا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة ه ى ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ى ى هية ة ت ى ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ى ى ع ة ال ا ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى عاةعل ى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ة اى ى ى ى ى ىىالةة ىلة تى ى ى ى ى ىىال ع ةة م ت ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة الاى ى ى ى ى ىىاة‬
‫م ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ىااال ة‬
‫ة ال م ع ‪.‬ة‬
‫ة جت م ة ال‬
‫م ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ا ة ة ضى ى ى ى ى ى ى ةمى ى ى ى ى ى ى ة ةإب‬
‫امةل ةة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىىية‬
‫ىىىىىىى‬
‫‪ ‬ى ى ى ى ىاة ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ىىال سة ى ى ى ى ى ا ة ة ضى ى ى ى ى ة افى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىيةا ى ى ى ىىال سة‬
‫ال م ة ةتكاة ة جت ة جتالم ة ة س ة اة ية م‬
‫‪ ‬ة ية ا ه ة‬
‫‪‬‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ةااال ي‪ .‬ة‬
‫ى ى ى ىىية اج ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةاهى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ا ةا ى ى ى ىىثة ى ى ى ى اة ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ا ة‬
‫ةجتلم ‪.‬‬
‫ل ةع اة‬
‫استخدامات األموال يف املصارف اإلسالمية‬
‫ة إبا‬
‫ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة ةت ى ى ى ى ى ىىكاة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ة ت ةع ةعلثة م‬
‫‪11‬‬
‫ة جت جت ة‬
‫‪ .1‬موج ـ ـ ــودات نقدي ـ ـ ــة‪ :‬تى ى ى ى م ةعل ى ى ىىث ى ى ىىاة ة جت ى ى ى ى ا عة ى ى ىىاةجت ى ى ىىا ة ى ى ى ى‬
‫ا ةجتا ة‬
‫ة ما ى ى ىىال عة‬
‫ال ة الك ‪.‬‬
‫‪ .2‬االستثمار املُخصص‪.‬‬
‫‪ .3‬القرض احلسن‪.‬‬
‫(مباشـ ـ ــرة)‪ :‬ت ى ى ى م ةعل ى ىىثة‬
‫‪ .4‬اسـ ـ ــتثمارات رأ(اليـ ـ ــة ُ‬
‫ة جت ى ى ى ة( ى ى ى يعةل ى ى ى اظة ى ى ى م عة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى م )عة ة ى ى ى ى ى ى ع ة ة تى ى ى ى ى ىىال ع عة ى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ىىالك عة ط ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىل ة‬
‫ة ال ‪.‬‬
‫‪ .5‬التمويـ ـ ــل واالس ـ ـ ــتثمار‪ :‬ت ى ى ى م ةعلى ى ىىثة ت ى ى ى ة جت م ى ى ى ة إب ل ى ى ى ة جت ى ى ى ة‬
‫ة ةف عة ةت ك عة ةالا عة جت ه ة ة‬
‫ا مى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة لى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ةعالضى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ة ى ى ىىال ة‬
‫ة جت مل ع‪ ...‬خل‪ .‬ة‬
‫ةم ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى ى إبا‬
‫ة م ىىىىىىىىىى ة ة ىىىىىىىىىى‬
‫ة‬
‫ة‬
‫‪ -1‬موجودات نقدية‪:‬‬
‫الةخت لى ى ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ى ان ةهى ى ى ى ى ى ىىس ة جت ى ى ى ى ى ى ىىاةك ى ى ى ى ى ى ى ةعم ى ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ى ةجتى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ة ما ى ى ى ى ى ىىال ة‪-‬ة ى ى ى ى ى ى ى ةة‬
‫ك ى ى ى ى ى ة ةم ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة–ةالة ض ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىاعة ع ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ظة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ل ةمب ى ى ى ى ى جت ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ةجتى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ة"ة جت ى ى ى ى ى يلة ال ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى جت ةجتى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة"ة ى ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى‬
‫‪Inter Bank‬ة لىهة جت ة‬
‫ة‬
‫ةجت‬
‫ة‬
‫ا ة ية جت ا‪.‬ةةةة‬
‫‪ -2‬حساابت االستثمار املُخصص (املُقيد)‬
‫هى ى ى ة م ى ى ى ة جتى ى ى ة ع ى ى ى ة ى ىىي ت ةجت ى ىىا ة ى ىىال ة‬
‫ىىى‬
‫ة جتى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىا ة ى ى ى وة‬
‫جتتى ى ىىال سة ى ى ى ة ى ى ى ة الا ى ى ى ةك سةعلى ى ىىثة ى ى ىىال ة ة ى ى ى مالة ل ى ى ى ة م ى ى ى ة ة تى ى ىىال ة ى ى ى عة ة‬
‫جت ى ىىالضة ى ى ى عة ة ة ى ى ى ة ى ى ى ةلى ى ىا ة ى ى ى ية ال ى ى ةعل ى ى ى ة ى ى ى ة جت ى ىىالا عةةكمى ى ى ة ى ىىية ة ى ى ى ة‬
‫ى ى ىىاة ى ى ىىي ةه ى ى ىىساة ى ى ى ةجتلم ى ى ىىال ة اى ى ى ى ة ا ى ى ىىال ة ى ى ى ة ا ى ى ىىك سةع ى ى ىا ةال ى ى ى ة ى ى ى ى اهية‬
‫ى ى ة جت ى ى عة ةع ى ىىا ة جت ى ىىاة م ى ى عة ةع ى ىىا ة جت ى ىىاة ى ىىا ةك ى ى ة ة ه ى ىىيعة ة ا ى ىىك سة جت ى ىىاة ى ىىال ة‬
‫الة ةعية اة‬
‫ة ةم ة جت ة ية جتتال س‪ .‬ة‬
‫‪12‬‬
‫ة جت‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة جت ا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىي ة‬
‫ى ى ى ى ىىية ة ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة ةف ى ى ى ى ى ة ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىلية ى ى ى ى ىىال ةجت ل ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىي ة ى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة إب ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية جتى ى ى ىىال عة ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ىىا وةا ى ى ى ى‬
‫الة‬
‫ال ة ااة عمل ة‬
‫ة ةع‬
‫ةعلثة ة ة‬
‫ىىىىىىى‬
‫ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة إب‬
‫ة جت ك جت ى ى ى ى ى عةا ى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ةف ى ى ى ى ى‬
‫عة ى ى ى ى ى ى ى ي ةكى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة يمل ى ى ى ى ة ى ى ى ى مالة‬
‫ىىىىىىى ة‬
‫ة جت ى ى ى ى ىىاة ا ى ى ى ى ى ة‬
‫ة مىىىىى ة ة ىىىىى ة‬
‫مى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىااة ةع ا ى ى ى ىىسة‬
‫‪.‬ة‬
‫ل ى ى ى ى ى ى ة ةكى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىاة اى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت ك جتى ى ى ى ى ى ةا ىى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ية ال ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةة جت ى ى ى ى ىىالا ة‬
‫عل ى ى ى ىىثة ا ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىالة ل ى ى ى ى ة ى ى ى ى ي ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ة ك ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ة‬
‫ملة ي ى ى ى ى ى عة مى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ي ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية حة ى ى ى ىىاة‬
‫الة ال ة جت ك ةعةكم ة ة يم ة ةا ة اة او‪ .‬ة‬
‫ىىىىى ة‬
‫ةم جت ى ى ى ى ى ىةة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ية ال ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى مالة ةه ى ى ى ى ىىس ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ال ى ى ى ى ى ى م ة‬
‫على ى ى ى ىىثة ا ى ى ى ى ىىاة حة ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىية مج ى ى ى ى ى يلة م حة ي ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى م ةجت ى ى ىىال ة عل ى ى ىىثة ى ى ىىية ى ى ىىاة ى ى ى ى عة ى ى ىىسة ى ى ى ى ةجتلم ى ى ىىال ة ى ى ى ى ة ى ى ىىية جت ى ى ى ى ة‬
‫ي ى ى ى ى ى ى ة ض ى ى ى ى ى ى ا ة ىلة ى ى ى ى ى ى ة م ىلة ى ى ى ى ىىال ة ةع ى ى ى ى ىىاة ف ى ى ى ى ى ى عةكم ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ىىثة‬
‫ل ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ةكل ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة ض ى ى ى ى ى ى ا ة ىلة م ى ى ى ى ىىال ة ل ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ةجت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىل ة ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت اةعلثة وة جت ك جت ة ال م ‪ .‬ة‬
‫ة ظى ى ى ى ى ىىالةةم ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى م ة إب ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ى ىىثةه ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ع ى ى ى ىىاة فى ى ى ى ى ة ة ك جتى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى م عةا ى ى ى ى ى ةالة ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىي ة‬
‫ه ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ى ةة ة ك ى ى ى ى ى ةعة عل ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت ال ةا ةجت ة ل ة‪.‬ة ة‬
‫الة اا ةضميةع الة الك ة يلةجتلم ال ةم ة‬
‫‪ -3‬القرض احلسن ة‬
‫ةه ى ى ة ى ىىالضة ى ىىا ةا ى ىىا ةة ا ى ى ة ى ىىال ةجتلمة ى ىىكضةع ى ى انةجت ى ى ة ة جتتى ىىا ة ة عم ى ى ةجت ى ى ة ةا ى ى ة‬
‫ا ة ةعم ة‬
‫عة‬
‫ة ية ثة جت الضة ىلة م‬
‫ية جت ال ضة‬
‫‪ ‬ق ـ ـ ـ ـ ـ ــروض اجتماعي ـ ـ ـ ـ ـ ــةة‬
‫جت ا ة جت ل ية‬
‫ىىىىىى ة‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة م ع ى ى ى ى ى ى ى ة ةلي ى ى ى ى ى ى ة( ى ى ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ىىالضة‬
‫)‪ .‬ة‬
‫‪13‬‬
‫‪ ‬ق ـ ـ ـ ــروض نتاجيـ ـ ـ ـ ــةةة ى ى ى ى ى لا ةجت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىالا ة جت مى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى يةجت ى ى ى ى ى ة ي ى ى ى ى ى لجت ة ىلة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ىى ةمب ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى اية عة ل ى ى ى ى ى ى ةا ف ى ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت الض‪ .‬ة‬
‫‪ -4‬االستثمارات املُباشرة ة‬
‫ة ية ةأياسة ال م ة ة االة جت‬
‫‪‬‬
‫ىىالة ى ى ة ىىال ة ة ت ىىال ع ة ك ىىاةجت ى ى ة ىىية ىىاة ى ى ة ىىا ه ة‬
‫ى ة ظ ى ةهىىساة‬
‫ا ى ة ى ة ىىال ة ى ة ىىسة ل ى ة تىىال ع ة‬
‫تال ع ة م ة ةل ةجتلم ال ‪ .‬ة‬
‫‪ ‬اال ة ة ة لاة ة(ع ى‬
‫ةعلثةع اة جت ه ة ة‬
‫‪‬‬
‫ة جت جت ة‬
‫عة ى‬
‫ة‬
‫ةعةآجت ى عة‪...‬ة م هى )ة‬
‫ةعلثةع اة جت ا‪.‬‬
‫ى ع ة ة جتتىىالك ة جتى ة مى ة ا ى ةم ى ة جتتىىال ة‬
‫هساة جتتالك ةاال ة‬
‫‪.‬ة‬
‫م ةجتل اة‬
‫ى‬
‫هى ة‬
‫عة ىىثة لى ة‬
‫ى ى ى ى اة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى مالة اهى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ةطة ل ى ى ىىالة تى ى ى ى اة ى ى ى ى ال ة‬
‫اال ة ة ىل ة جتال ة ة ة ال ةعم ة ت اة مالةت ة جت ةاالعة‪ .‬ة‬
‫‪ -5‬التمويل واالستثمار (االستثمار غري املُباشر) ة‬
‫ةهىىس ة جت ى ة ىىية ال ى م ة ى ة ة ىىال ة الاىىك اة ىىاة اىىإب ة ى ة ة ى ة ه ى ة‬
‫ت ىىال ة ا ىىاة ة الا ىىك اة ة ت ىىال ة ى ى يةجتى ى ةا ى ى ة ى ى ة ى ى عة ة ي ى ى لا ة ة ىىال ة ة لى ى ة‬
‫ة جت ل ى ة ه ى ةا ى ة ى اةجتىىا ةك ى ة ىىية‬
‫تىىال ع ة ى ة م ى ة ة ى ع ة ىىا ة ةت ى ك ة ة‬
‫ة‬
‫عة ت م ة ال م ةم ة ة االةعلثة ك الة ية‬
‫ال ةع اة ف ‪ .‬ة‬
‫اث ةع اة ت ك ‪ .‬ة‬
‫اثجت ةع ة جت‬
‫ةة‬
‫‪ ‬ع اة الا ةجتآل الة جتتال ‪ .‬ة‬
‫‪ ‬ع اة‬
‫‪.‬ة‬
‫‪ ‬ع اة اة جت لي‪ .‬ة‬
‫ةع اة ال‬
‫‪.‬ة‬
‫‪14‬‬
‫عة ية ع‬
‫ة‬
‫ا‬
‫ة جت مل ‪ .‬ة‬
‫ة جت ه ة‬
‫م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جت م ل ى ى ى ى ى ة ةإب ل ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ل ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ع ى ى ى ى ى ى ة جت ا ى ى ى ى ى ى ة جت ع ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى عةكم ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ةةك ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ل ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى إبا ةجت م ى ى ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ى ى ى سةالة ة ى ى ى ى ى ىىيةجت ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ىىال ة ل ى ى ى ى ى ى ى عةام ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىل ة‬
‫جتل م ى ى ى ى ى ة الا ى ى ى ى ى ةالة ى ى ى ى ىىية ل ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ة ه ى ى ى ى ىىس عة ا م ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ةعالض ى ى ى ى ىةة ى ى ى ى ى ةمهى ى ى ى ىىية‬
‫ة جت م‬
‫ال م ةم ة االة ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫أوالً ‪ :‬املضاربة‬
‫ه ى ى ةع ى ىىاة ى ى ة ى ىىال ةمب ى ى ة ى ىىا ة جت م ى ى ة جت ى ى‬
‫ةجت مل ى ى ة ى ى ةلى ىىا ةكل ى ى ة ة‬
‫ى ى عة‬
‫ة ى ى ى ة ى ى ىىاة ى ى ى ة( ف ى ى ى )ة جت م ى ى ى ةا ى ى ى ةعلى ى ىىثة ى ى ى وة ت ى ى ى ك ة ة جتى ى ىىال عة ةعلى ى ىىثة ة ى ى ىىية‬
‫ى ى ة الة ةك ى ى ة ىىالة ة‬
‫جت ىةىال ة ى ى ة ى ى ةعل ى ى ة م ى ى عة الة لي ى ى ة ف ى ى ةا ى ى ة ىىي‬
‫ى ىىا ةةعة اجى ى ى ة ة ى ى ى لا ة ى ىىال ة ى ى ى ة ى ى ى ةجتلمةفى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ىىية ةفى ى ى عة ةه ى ىىساة جتى ى ى ة‬
‫ى ى ى ة ةفى ى ى ةا ى ىىال ة ة ةفى ى ى ةمبى ى ى ة ضى ى ى ةا ى ى ى ة ى ىىية ى ى ى عة ةفى ى ى ةجت ى ىىال ة ى ى ى ة ة وة ى ى ى ة‬
‫يم ى ى ى ة ةف ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ىىية ى ى ى الةعى ى ىىية ى ى ى ة ة وة ى ى ى ة‬
‫ةف ى ى ى عةا ى ى ى ة ى ى ىىاط ة ى ى ى ة ل‬
‫ةف ى ى ة ض ى ى ا ة ىلةا ى ى ة ى ىىااعة ةعلى ىىثةه ى ىىس ة م ى ى وةا ى ى ةه ى ى اة ى ى ة ك ى ى ةجتلمةف ى ى ةه ى ى ة‬
‫ا ‪.‬ة‬
‫ة وة عة جت م عة جتال عة جت عة‬
‫تى ى ى ٍ ةعى ى ى ةاى ى ى ة ى ىىوة ى ى ى ة ى ى ى ة ةى ى ىىيةع ى ىىية جت ى ى ى ة ى ى ى ة ةفى ى ى ة جتى ى ى ة‬
‫ة ة ى ى ى ل ةم ى ى ىىل ة ى ى ى ةهى ى ىىساة جت ى ى ى عة ض ى ى ى ا ة ىلة ةهى ى ىىساة جت ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ةعى ى ىىا ة ى ى ى‬
‫ة ل ة ة ة ف ة ية ة م ة جت ة جت جت ‪.‬ة‬
‫ية ة جت م ة‬
‫شروط املُضاربـة‬
‫(‪ -)1‬الشروط املتعلقة برأس املال‬
‫ة‬
‫ة وة‬
‫ة ية جت‬
‫‪ ‬الة‬
‫ة وة‬
‫ة ة ة ة ةف‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫‪.‬ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ىىل ية وة ى ى ى ى ى ى ةجتلمف ى ى ى ى ى ى‬
‫جت ة ة جت م ة ية )‪ .‬ة‬
‫ة(ة ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىل ية‬
‫(‪ -)2‬الشروط املتعلقة ابلربح‬
‫‪‬‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ةك ة م ة ية جتال ة ل ‪ .‬ة‬
‫‪15‬‬
‫‪‬‬
‫ة ىىى ة‬
‫كه ة‬
‫ى ى ى ةكى ى ى ة مى ى ى ة ى ىىية جت ى ىىال ةاى ى ى ةك جت ى ى ىالة ة جت ل ى ىىثة ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة‪%10‬عة‪%15‬ة‬
‫(‪ -)3‬الشروط املتعلقة ابلعمل‬
‫‪ ‬ا‬
‫‪‬‬
‫ة ةف‬
‫ةالة الضة ة‬
‫ة جت م ة‬
‫ةاال ة‬
‫ة ة‬
‫ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ف‬
‫‪.‬ة‬
‫أشكال املُضاربـة‬
‫‪ُ -1‬مض ـ ـ ـ ــاربة ُمطلق ـ ـ ـ ــة ة هى ى ى ى ى ة ةفى ى ى ى ى ةمى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة الة ى ى ى ى ى ة الةعمى ى ى ى ى عةا فى ى ى ى ى ة‬
‫ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةجتلمف ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىال ةك م ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة ة جتال ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ى ى ة الةع ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ة ةف ى ى ى ى عة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىا الة جت ى ى ى ىىسكالة ةهى ى ى ىىس ة جتت ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ف ى ى ى ى ة‬
‫ة إب الة جت ة اة الضةاه ة ة ‪.‬ة ة‬
‫م ةا اة ال م ة‬
‫‪ُ -2‬مض ـ ـ ـ ــاربة ُمقي ـ ـ ـ ــدة‪:‬ة ه ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ض ى ى ى ىىاةعل ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ة‬
‫جت ف ى ى ى ى ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة جت إب ى ى ى ى ى ى ى ى ية جت ى ى ى ى ى ى ىىه عة ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىيةجتلمف ى ى ى ى ى ى ى ى ة ة‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‪...‬ة خلعة ةاى ى ى ى ى جتالة ةف ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى ةضى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية‬
‫ةع ى ى ى ى ى ىىاوعة هى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى إبا ة ى ى ى ى ى ىىال ة ة ى ى ى ى ى ى ى م ة جتى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ة‬
‫ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىا الة جتى ى ى ى ىىسكالة ةهى ى ى ى ىىس ة جتت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ف ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ة مك ى ى ى ى ىىالةا ى ى ى ى ى ع ة‬
‫ى ى ى ى ى إبا ةم ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ةا ى ى ى ىىالضة جتت ى ى ى ىىال سة جتف ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ة اله ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫أجل املُضاربـة‬
‫ى ى ى ى ىىثة ة ةف ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة ةف ى ى ى ى ى ةاجى ى ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ىىيةكى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ىىيةةالعى ى ى ى ىىثة ة ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاة‬
‫ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىس ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ةفى ى ى ى ى عة ة ة ةف ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة ة‬
‫ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى عةا ى ى ى ى ىىاة ف ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ةا ى ى ى ى ى ة‬
‫ف ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاة ف ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ىىل ة تى ى ى ى ى ىىك ةمثة ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ىىثةاى ى ى ى ى ىىك ةا ى ى ى ى ى ى ة‬
‫فى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى عة ى ى ى ىىاة ت ى ى ى ىىكاة ى ى ى ىىاةآا ى ى ى ىىال ية ة ى ى ى ى ى ة وة ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ك ة ل ةا ة ف ة ل ة م ‪.‬‬
‫دارة املُضاربـة‬
‫‪16‬‬
‫ة( جت م ى ى ى ى ى ى ى )ة جت ى ى ى ى ى ىىال ةمب ف ى ى ى ى ى ىىثةع ى ى ى ى ى ىىاة ةف ى ى ى ى ى ى ى ة ةك ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىاا ة ة‬
‫جتلمةف ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ةف ى ى ى ى ى ى عة ة ة ى ى ى ى ى ىىال ةجت ى ى ى ى ى ى ة ةا ض ى ى ى ى ى ى ة ةاى ى ى ى ى ىىف ة ةف ى ى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى ى عة الةع ى ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ة م ة اة ةف ة الة ةجت ة ة ا ة جت ة ت ة جتال ة اال ةعل ‪ .‬ة‬
‫للمضاربة‬
‫املزااي االقتصادية واالجتماعية ُ‬
‫‪.1‬‬
‫ة جت‬
‫‪.2‬‬
‫ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ك ة ال‬
‫ة ال‬
‫‪ .3‬تى اة‬
‫‪.4‬‬
‫ال‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ةع الة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىيةكى ى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ى ىىإبية ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ى ىىال ة ه ى ى ى ى ىىا ة‬
‫‪.‬‬
‫ة ت اة جت‬
‫ةاال ة جت ت ة‬
‫ة الا ‪ .‬ة‬
‫ةعا ة ا‪.‬ة‬
‫على ى ى ى ى ىىثة جتى ى ى ى ى ىىالمية ى ى ى ى ى ىىية ع ى ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ىىساة م ة ال ى ى ى ى ى ى م ة ة ى ى ى ى ى ى ةك ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ت ى ى ى ى ى ى ك ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ال م ع ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية م ة جتى ى ى ى ى ى ى ةالة ى ى ى ى ى ىىاة اهى ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ى ى ى ى ةمم ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ل ‪.‬ةة ة‬
‫ة‬
‫ىىىىىىىىى‬
‫اثنياً‪ :‬املشاركة‬
‫ةاه ى ى ى ى ى ى ى ىىساة م ة ال ى ى ى ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ى ىىاة تى ى ى ك ة ى ىىية ه ى ىىية ى ى ى ة جت م ى ى ى ة ال ى ى ى م ة‬
‫ىىى‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ةا ى ى ى ة ى ىىية جت ى ى ى ة جتى ى ى ة ى ىىية‬
‫ى ى ى ةعم ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى عةا ى ى ىةم ية ى ى ى إبا ة ة ى ى ى ة م ت ى ى ى ة ال ى ى ى ة إب ل ى ى ى عة‬
‫ى ى ة و ى ى العة ى ىىية ة ل ى ىىوة ى ى ة ى م ى ىىاة ل ى ى ة ة‬
‫ه ى ى ة ك ى ىىالة جت ى ى ة جت م ل ى ى ة ال ى ى ة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫عاة ة ة جت ة ال م ع ة ال‬
‫ا ى ى ةه ى ىىساة جت ى ى ى ة‬
‫ا ى ىىا ةاث ى ى ى ةكم ى ى ى ةه ى ى ى ة ى ى ى‬
‫جت ى ى ى ة ة ى ىىاة ا ى ى ى ةك ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى عة ة ة ى ى ى ة جت‬
‫ى ى لا ة ى ىىال‬
‫ة ة جت م ى ى ى‬
‫ةا ى ى ى عة‬
‫ىىى ة ىىى ة‬
‫ة ى ى ى ة جت م ى ى ة جت ى ىىس ة ل ى ى ى ة ة ى ى ل ة ة ة ا ى ىىك سة‬
‫ة ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى عة ى ى ى ةةت ى ى ى اة ى ىىال ة ة ى ى ى ة ة‬
‫جت ى ى ى ة ةض ى ى ى ة ع ى ىىاة ى ى ى ة ة ى ى ى ةعل ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ىىال ة‬
‫ى ى ىىال ة ى ى ى ة عم ى ى ى ة ا ى ى ى ةهى ى ىىساة جت ى ى ى ة ى ى ى ة ة‬
‫ةعل ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ة تى ى ى ى ك ة جت ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ة جت ى ى ىىا ية ى ى ىىا يةكمى ى ى ى ةهى ى ى ى ة ى ى ى ى‬
‫جت ل ا ‪.‬ة ة‬
‫ى ى ى ظيةهى ى ىىساة جت ى ى ى ةمب ى ى ى ةع ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ىىال ة ى ى ىىاة جت م ى ى ى ة( جتتى ى ىىالك )ة فى ى ىىميةك ى ى ى ة‬
‫جت‬
‫ة‬
‫ة مل‬
‫ة ة‬
‫ة ت ك ة يا اة‬
‫‪17‬‬
‫عة‬
‫ة‬
‫ة م ح‪.‬ة ة‬
‫ة‬
‫ضوابط وشروط املُشاركـة‬
‫‪ .1‬ة‬
‫‪ .2‬ة‬
‫ة وة‬
‫ة وة‬
‫ة ية جت ةةاج ة ةة ةعال ض ة(ك جت ف اة جت‬
‫ة ة ية جت ال ةا ‪ .‬ة‬
‫ة ل ة‬
‫)‪.‬‬
‫‪.‬ة‬
‫ة‬
‫ة وة ةك ةاال ة ة ة ية ة‬
‫‪ .3‬الةةتكسة‬
‫‪ .4‬ى ى ى ية ى ىىاة جت ى ىىال ة ى ى ى ة جتت ى ىىالك ة ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ةعل ى ى ى عة ةملة ى ىىيةه ى ى ى اة ى ى ى ة ى ى ى ة‬
‫على ىىثة ى ى ة جت ى ىىاة ى ى ية جت ى ىىاة ى ى ة ى ى ة ى ى ع ةك ى ى ة ى ى ية ة وة ى ى عةكم ى ى ة ى ى ية‬
‫ى ى ىىاةع ى ى ى ة ى ى ى ة ة ى ى ى ة ى ى ى ةعلى ى ىىثة جتتى ى ىىالك ة ا ى ى ى ة ى ى ى ةه ى ى ى ة ى ى ى ةعل ى ى ى ة ى ى ى يعة‬
‫ة‬
‫ر ة جت ة يم ة جتتالك ة‬
‫‪ .5‬اج ى ى ة ة ى ىىال ة ى ىىاة جتتى ىىالك ة جت م ى ى ة‬
‫ية ة ‪ .‬ة‬
‫ة ل ة ة جتال ة المية‬
‫ة ة ع ةك ة ية ة وة ‪.‬ة ة‬
‫ى ىىية جتتى ىىالك ة جتى ىىال ة ى ى ة ة ى ى عةكم ى ى ةاج ى ى ة‬
‫أشكال املُشاركـة‬
‫‪ -1‬املُشاركة الثابتة‬
‫ةهس ة جتت ةعلثة ة ع ة ال ة ة ة ة ية ى ة تىال ة ى ةممى ة كلى ةعل ى ة ة‬
‫ةاال ة ة ةل ةهس ة تال عة ىيةمثة ة ى ة ى اة اىال ةعل ى عة اىال ة ة م حة جتى ة‬
‫ع ى ة تىىال ة جت ى ة جت ى ة ى ية ال ى ةعل ى ة اىىال سةع ىىاة ةت ى ك عة ى انةأياىىسة تىىال ة م ى ة‬
‫ة ة تال ة ىم ‪.‬ة ة‬
‫ة م ية‬
‫ة ةاث ة ة جتتالك ة ة ع ة ة جت‬
‫‪ -2‬املُشاركة املُتناقصة (املُشاركة املُنتهية ابلتمليك)‬
‫مب فىىثةهىىس ة جتت ى ة ى ة ىىية ى ة جت ى ة جت م ى ة( جتتىىال )ة ةع ى ةل ى ة ىىال ة ة ةل ى ة‬
‫تال عة ثةة ة تال ة ة جت ة ةل ةجت جت ة جت م عة ا ةاهىساة جت ى ةا ى ة ى ية ى يةع ىاة‬
‫تىىال ة ى ة ىىال ة جتتىىال ة ى ة ى ع ةك ى ة م ى ة ة وة ى عة ى ة جتتىىال ة ى ة ىىية‬
‫ة ية جت اة ض ا ة ىلة ى ة ى االةجتا ى ة ىية ى ة اىال ةجتل ىا اة جت ىا اج ة ى ة ىال ة ة وة‬
‫ى ة ىىنة ى م ية جت م ى ة ىىية ىىا ةك ى ة ى ة ىىال ة ة تىىال ة جت ى يلة ىىف ة ل ى ة جت ل ى ة‬
‫جتلمتال ة ىلة جت م ة( جتتال )‪.‬ة ة‬
‫‪18‬‬
‫دارة املُشاركـة‪:‬‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ةم جت ى ى ى ى ى ةىةمب ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ىىاة ةت ى ى ى ى ى ك ةىة ى ى ى ى ى وة جت ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة ة‬
‫عمل ى ى ى ى ى ة ةتى ى ى ى ى ك ة ا ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ة ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ىىثة ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة‬
‫جت م لى ى ى ى ى ى ة ة جتى ى ى ى ى ى ة جتت ى ى ى ى ىىال ة جتت ى ى ى ى ىىال سة ة ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ىىاة كى ى ى ى ى ىسجت ة ة ى ى ى ى ى ى ع ة ة جت ل ى ى ى ى ى ى ة‬
‫علثة ة ةت‬
‫ة اة‬
‫ةعمل ة ةت ك ‪ .‬ة‬
‫للمشاركة‬
‫املزااي االقتصادية والجتماعية ُ‬
‫‪ .1‬تى ى ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ال‬
‫جت ت عةمم ة ينة‬
‫ىىىىىىىى ة‬
‫عة ة‬
‫ة ت ك ة ال‬
‫‪ .2‬اة إب الة ة م جت ‪ .‬ة‬
‫‪ .3‬ا ة‬
‫ة‬
‫‪ .4‬عا جت ة اة جت اة‬
‫ة اة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ى ىىال ع ة‬
‫جت‬
‫ىىىىىىىى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ة جتتالك ‪.‬‬
‫ةعا ة ا‪.‬ة ة‬
‫اثلثاً‪ :‬البيوع‬
‫ا ة ةهس ة جت الةعا ة ية‬
‫ة ه ة اة الا ةجتآل الة جتتال عة اة‬
‫ة جت ة جت ة اله ة‬
‫عة اة جت لي‪ .‬ة‬
‫عة ك ة‬
‫ة ىا ةهىاا ة مالضى ة‬
‫(اثلثاً‪ -)1/‬بيع املُراحبة لآلمر ابلشراء‪:‬‬
‫ه ى ةع ىىاة ىىاةمب ى ة ىىال ة تىىال ة ىىل ةمبة ى ةل ىا ة م ى ة ة ى ة ى ةعلىىثة ل ى ة‬
‫جت م ى عةا ىىا ة ىىا ة جت م ى ة ىلة ىىال ة جت ى ة ى ةاىىال ة ى ة ال ىىااةاى ة جتى ةة ى ة ىىالة جتتىىال ة ى ة‬
‫ى ة ىىال ةاىىال ة جت ىىل ة ى ة ىىية جتىىا ا ة ة ى ه ة ىىية ى ةجت ى عةا ى ة جت ى ةة ى ة عىىا ة‬
‫ة جت ا ةع ةكم ة ل ة‬
‫جت اة ية ة ال ةكم ةة ة عا ة جتتال ة ية ة جت م ة‬
‫ة ية جت ميةكم لا ة اا ةع اة ل ةكاجت ةعلثة ا ة ة جتتال ‪ .‬ة‬
‫‪‬‬
‫ة ةع ىاة جت ىاة‬
‫‪ ‬جت ةة لا ةعلثة سةا ال ة ة ا ة يا ة‬
‫الا ة ة‬
‫ال ة جت م ‪ .‬ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ة"ة ى ى ى ى ى ىىاة الا ى ى ى ى ى ى ةجتآل ى ى ى ى ى ىىالة جتت ى ى ى ى ى ىال ة"ة ى ى ى ى ى ى ة"ة ى ى ى ى ى ىىاة الا ى ى ى ى ى ى ة"ة ة ف ى ى ى ى ى ى ع ة‬
‫ةالا ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةممل ك ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ى اةع ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ىىاة ة ى ى ى ىىاة الا ى ى ى ى عة ل ى ى ى ى ة ة ى ى ى ىىاة الا ى ى ى ى ةجتآل ى ى ى ىىالة جتتى ى ى ىىال ة‬
‫ا ة ال ة ة تال ة جت ف ع ة ل ة اة ة ة اة جت م ةعلثة جت ‪ .‬ة‬
‫‪19‬‬
‫شروط املُراحبة لآلمر ابلشراء‬
‫‪ .1‬ا اة‬
‫ة جت ل ةة انة ةعا ة ةك ة ة‬
‫ة ا ا ةانا ةجتلى جت ‪ .‬ة‬
‫‪ .2‬ة لية ةتك ة جت ة( جت م )ة مية جت ل ة م ة جتس ة اك اة‬
‫‪ .3‬ة‬
‫ة جتال ة ل ‪ .‬ة‬
‫‪ .4‬ة‬
‫ة جت اة م ة ي ي ‪ .‬ة‬
‫‪ .5‬ة‬
‫ة جت اة م ةا جت ة ية جتال ة‪ .‬ة‬
‫ال ة ة ية جت ا‪ .‬ة‬
‫‪ .6‬ة ى ى ى ة جت الا ى ى ى ةعلى ى ىىثة ى ى ى ةا ى ى ىةال سة عى ى ىىا ة ى ى ىىية ى ى ىىثة ى ى ى ة ى ى ى ة ك ى ى ى ة جت ى ى ىىل يعة‬
‫ى ى ىىثة ى ى ى ى ة ى ى ىىال ة مى ى ى ى ل ة ى ى ىىل ية جت فى ى ى ى ع ة ة ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ةجتل م ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫جت ال ى ى ى ة ة ى ى ى ةعل ى ى ى ةعة ة جتى ى ى ة ى ىىا وة ة ل ى ىىالة ة جت فى ى ى ع ة ى ى ى ة ة ى ى ىلم ة جت م ى ى ى ة‬
‫يم ة جت ة ال ‪.‬‬
‫(اثلثاً‪ -)2/‬بيع املُساومة‪:‬‬
‫ة م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ىىال ة ة ت ى ى ى ى ى ىىك ةجت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىل ة‬
‫ى ى ى ى ى ى عة ة ا ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى اله عةا ت ى ى ى ى ىىك ة ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ىىل ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىال ةاثجت ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى الةجتى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتلم ى ى ى ى ى ى ة اى ى ى ى ى ى ة ة ا ى ى ى ى ىىااعة ى ى ى ى ىىال ةالة لمى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةجتى ى ى ى ى ىسجت عة ى ى ى ى ىىثة ةجتلم ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىل ة جت ى ى ى ى الة ي ى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ةةاف ى ى ى ى عةا ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاة‬
‫جت ى ى ى ىىال ة جت جت ى ى ى ىىثةعل ى ى ى ىىثة عى ى ى ى ى ة جت فى ى ى ى ى ع ة جت ى ى ى ى ى ة ةمفى ى ى ى ى ةا ى ى ى ىىك ة ى ى ى ى ى ة ةملة ى ى ى ى ى ية جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫(اثلثاً‪ -)3/‬بيع السلم‪:‬‬
‫هى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ى مية ا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ف ى ى ى ى ى ى ى ع ة ت ى ى ى ى ى ىىك عة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ك ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ى ىىاة اب ى ى ى ى ى عة ة ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىاااة ى ى ى ى ىىا ةةمث ى ى ى ى ىىية ف ى ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ىىاةعل ى ى ى ى ىىثة‬
‫ى ى ى ى ى عة عى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ا ى ى ى ىىال ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ىىس ة ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىل ية جت فى ى ى ى ى ع ةجتلم ى ى ى ىىال ة ى ى ى ىىاة‬
‫إبا ةهساة جت‬
‫ة ة‬
‫ة ت اة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫رابعاً‪ :‬االستصناع‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ا)ة ىلة ى ى ى ى ى ىىال ة لى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ىىاة جت مى ى ى ى ى ى ى ة(‬
‫ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ىىل ة ةع ى ى ى ى ى ةمبة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى عةمثة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىا اة جت ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية‬
‫ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى عة ع ى ى ى ى ىىاة‬
‫عم ى ى ى ى ى ة اى ى ى ى ىىالة( جت ى ى ى ى ى اة ة ى ى ى ى ى )ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىل ة ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى اة ا ى ى ى ى ى ة‬
‫ال ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىيةعمل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ىىل ة ىلة‬
‫‪20‬‬
‫جت ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىاة م ى ى ى ى ى عة‬
‫ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىية ة ى ى ى ى ى ية‬
‫ىىىىى‬
‫ة جت ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫جت ع ة جت ‪.‬ةة ة‬
‫ا ى ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ية ال ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫اال سة جتاااة يةمثة ة ال ة يا اةاال سة جتاااة ة ة جت ا‪ .‬ة‬
‫ى ى ى ى ى ى اةعلى ى ى ى ى ىىثة‬
‫خامساً‪ :‬التأجري املُنتهي ابلتمليك‬
‫ه ة ة ة ياط ة ية ة جت م ى ة ةضى ة عىاةع ىاة ى عة ة ى ة ى ة ل ى ة ة ى ة‬
‫ة جت ه ةكم ة ل ة‬
‫ة جتال م ة ة ة ة يلة الة ل ةةك ة جت ميةا عة‬
‫‪ .1‬ى ى ة ىىال ة( ىىف ال)ة ت ىىال ة ى ى ةاث ى ى ةلى ىا ةمب الاى ى ة جتى ى ة جت م ى ى ة( ة ى ى ه ال)ة‬
‫جتلمة ه الة ل م ةجت ة‬
‫‪.2‬‬
‫ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ىىاا‬
‫ة اة جت م‬
‫ال‬
‫‪ -‬م‬
‫اة‬
‫ة الاج ى ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ىىا ةاى ى ى ى ى ىىك ة جت ى ى ى ى ى ىىاةا ى ى ى ى ى ىىثةة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة‬
‫ جت م ة جت إبال ا ةجتسأ‬‫‪-‬‬
‫إبا ‪ .‬ة‬
‫ة اا ع ة ةاال ة م‬
‫ةة‬
‫هى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ة‬
‫ة( ةع اة‬
‫ة ةا ة اج ‪ .‬ة‬
‫ال ة يةعمل ة اج )‪ .‬ة‬
‫‪ .3‬ى ة ة ى ه الة ىىاااة لى ة ى ة ى ةمب ى ة جت ىىه ةجتلم ىىال ة ى ة ى ة ى ةعل ى ة ىىية مى ة‬
‫م‬
‫ة جت ةجتفم ة ةي اظ ةعلثة م‬
‫ة ف الة‬
‫ةا ةاك ة جت ه ةك ل ‪ .‬ة‬
‫‪ .4‬ة ى ة ىىال ة جت ى ةجتسأ ى ة ى ةاىىك ة اج ى ة جت م ى ة ى ة ة ة ى إبا ةجت ى ة ىىنة ى ة جت ىىك ة‬
‫ةعل ‪.‬‬
‫اجلزء الثالث‪:‬‬
‫تكامل اخلدمات يف املصارف اإلسالمية وفق مفهوم املصرف الشامل‬
‫‪21‬‬
‫اخلدمات اليت تقدمها املصارف اإلسالمية‬
‫ة ى ة ىىا ة ىىالا ة ة ى ة ى ة ى ل ة ا ى ة جت م ى ة ى ة عم ى اهية ك ىسجت ة‬
‫ة‬
‫ة ى عاةعلىىثة ىىس ةعم ى ة ىىا ة ةي اظ ى ةعل ى ية ة ى ة ىىا ة جت ىىالعة ى يةض ى ة ة ى‬
‫ىىا ة ىىالا ة ة ى ى ة جت ى ى ة ى ة ة مى ى ةجت ى ى ة ة لى ى ة ة ى ةعل ى ى ة ىىيةه ى ى ة جتال ى ى ة‬
‫جتتالع ة ة‬
‫عة ية هية ا‬
‫ة‬
‫‪ .1‬اى ى ى ى ى ى ى ى ة الع مى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫الا ة جت ة ا ة‬
‫ة‬
‫ة ة ى ى ى ى ى ى ى ى ا ة ى ى ى ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ى ى ىىسة الع مى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ةل ة‬
‫ة‬
‫ة ىىىىىىىى ا ة ة ىىىىىىىى‬
‫ة‬
‫ة يةا ة ل‬
‫‪ ‬م ى ى ى ى ىىل ة م ة ى ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ىىسة الع مى ى ى ى ى ى ةكإبا ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىالا ة ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ىىالة ة ى ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ة الع م ة نة ا ة م ‪ .‬ة‬
‫‪ ‬ل ى ى ى ة م ى ىىل ة جت ى ى ى ةا ى ى ى ية ى ىىسة الع مى ى ى ة ى ى ى ا ةا ى ى ى ةع ى ىىية ال ى ى ى ة ى ى ىا ة ى ى ى‬
‫ة ة الا ة ة ت ك ‪.‬‬
‫ال م ة‬
‫‪ .2‬اا‬
‫ال‬
‫ةم‬
‫ةت ة ة اال ةجت حلة جت‬
‫‪ .3‬اا ى ة م‬
‫م‬
‫ة جت ة فميةهىساة ىا‬
‫ة‬
‫ةاا ى ة الك ى ة م ى ية اا ى ة ىظة م ى ية‬
‫ة ةجت حلة جت عة ض ا ة ىلةاا ة اظة ال م ‪.‬ةة‬
‫ة جت ى ى ة ةهىىس ة ى ة ى ة ى‬
‫ة‬
‫ى‬
‫ةمبىم عى ة ىىية ىىا‬
‫ة لىة‬
‫ة جت ى ة‬
‫‪ ‬اا ى ى ى ى ى ة جت ي ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ىلة ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ةعيةعم ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ىىساة م‬
‫ة‬
‫ةعم جت ةلا ‪.‬‬
‫‪ ‬ى ى ى ى ى ى ى ة م ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ةكف ى ى ى ى ى ى ىىم ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ى ى ىىالسة جت هك ى ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ىىي ة‬
‫م ة جت ى ة ا ةكفم ‪.‬‬
‫‪ ‬اا ة ظة م‬
‫ة جت ى ‪.‬‬
‫ل ى ى ى ى ى ى ى ةر ى ى ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ىىية م ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ةكمى ى ى ى ى ى ى ةهى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ل ا ى ى ى ى ى )ةا ى ى ى ى ى ةالةاج ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ةه ى ى ى ى ىىساة ا ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ظ ى ى ى ى ىىالةم ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫علثة ا ة جت ا ‪.‬‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ى ىىالا ة الع ى ى ى ى ى ى ىىثة ةعمل ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ى ال ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.4‬‬
‫جت ى ى ى ىىالضة جت ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى ةم لى ى ى ى ى ةه ى ى ى ىىساة جت ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ىىالع عةكمى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىا ة اى ى ى ى ى ة ىلة‬
‫‪22‬‬
‫ة جت مى ى ى ى ى ى ال ة جتى ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ى ى ه ة ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ةعل ى ى ى ى ىىثةه ى ى ى ى ىىساة ا ى ى ى ى ى ى ةاجى ى ى ى ى ى ة ةالة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ةمب لى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة جتف ى ى ى ى ىىم ة( جت جتى ى ى ى ى ى )عةكمى ى ى ى ى ى ة ةه ى ى ى ى ىىساة جت مى ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ى ية‬
‫ض ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية جت م ى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى الة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىاه ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ىىسة‬
‫جت جت ‪.‬‬
‫‪.5‬‬
‫ى ىىا ةاا ى ى ة‬
‫ى‬
‫ى ى ة ال م ى ى ة لى ىىالة ى ىىا ةهى ىىساة ا ى ى ة ة ى ى‬
‫ة جت ل ا ى ة ىىية ىىثة ى إبا ة جت‬
‫ىى‬
‫ةع ى ى ة ة‬
‫ى ة ة جت ىىي ة جت ىىا عةا ى ة ى‬
‫ة جت ل ا ى ة‬
‫ى ية م ى ة جت م ى ى ةا ىىاة عمى ى ال ة ى ةعمل ى ة جت ىىي ة جت ىىا ة‬
‫جت م ى ة ى ةهىىساة جت ىىاة جت م ى ال ة ة ى ة ى عة جت ىسجت ةا ى‬
‫تىىكسةعلىىثةعم ى ةعىىا ة ى إبا ة جت ى ة ة جت ىىي ة جت ىىا ة اللة‬
‫ة جتا يلة ل ة جتتالع ةاه ة ي‬
‫ا الة جتسكالة ة ماة جت ة‬
‫ة‬
‫اة ةجتلم‬
‫ال ةمب ا ة ل ة ي ‪.‬‬
‫‪.6‬‬
‫ى ى ى ى ة ى ى ى ى يةة جت ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ة ى ى ةالةاجى ىة‬
‫ة ى ة‬
‫ة ض ى ة ىىا‬
‫ة ال ى ة‬
‫ة ض ةعم جت ةعلثة جت ي ة جت ا ةعلثةاى ة ى ة‬
‫ة ا ا ى ى ى ى ةهى ى ى ىىساة ا ى ى ى ى ةا ى ى ى ى‬
‫ة م ىى ة‬
‫ى ة‬
‫عة ىىية‬
‫ى ة‬
‫عى ةالة‬
‫ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىوة جت ى ى ى ى ى ى ة ةه ى ى ى ى ىىساة جت مل ى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىية‬
‫ع ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ى ةم ى ى ى ى ى ى ةالةخت ى ى ى ى ى ى ل ة ه ى ى ى ى ى ى عة اج ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ىىسةعم جت ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ىىثة جت ى ى ى ى ى ى عة الة ة‬
‫جت ى ى ى ىىال ة جت جت ى ى ى ى ى ة اب ةجت ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ة ع ه ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى عة ى ى ى ىىثة ةةك ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية‬
‫ع ى ى ى ى ىىاة جت ى ى ى ى ى ة ع ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ىىال ع عةا ى ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ىىال ة اى ى ى ى ىىسة‬
‫جت م جت ةعلثةهس ة جت م ‪ .‬ة‬
‫‪ .7‬عى ى ىىا ة جتا ى ى ى ة جت‬
‫ة ا ة ل‬
‫ىىى ة‬
‫ى ى ى ة ة ى ى ى ل ة ى ى ىىاة ى ى ىىال ة م ى ى ى هية ة ى ى ى ة ال ى ى ى م‬
‫ة ال ت‬
‫ة‬
‫ة ةإب ل ‪ .‬ة‬
‫‪ .8‬ممة ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ىىه ة جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ىىس ةملة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىنة اب ة ى ى ى ى ى ى ىىيةا ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ةمبة ى ى ى ى ى ع ة ى ى ى ى ىىوةهى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ة ةاى ى ى ى ىىالك ة ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫‪.9‬‬
‫ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ىىالا ة الة ل ى ى ى ىىالة ى ى ى ىىا ةه ى ى ى ىىس ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىا‬
‫ة ىىىىىىىى‬
‫جت ي ‪.‬‬
‫‪.10‬‬
‫ة ةم ل‬
‫ةعم ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ى ى عةةاج ى ى ى ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ى ى ىىال ة ة ض ى ى ى ى ى ى ىىثةعم جت ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ةعمل ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬‬
‫‪23‬‬
‫‪ .11‬اال ة اة جت م‬
‫ةم‬
‫‪.‬ة‬
‫مفهوم املصرف الشامل‬
‫ى ىىال ة ى ىىال ة جتت ى ى ة ى ى ة‬
‫ى ىىال ة جتى ىىس ة ى ى ةا ى ى ة ى ىىا ة ى ى ة جت ى ى اة جت ى ى ى ة ى ى اة‬
‫وةك ا ى ى ى ة ى ىىا ة ى ىىالا ة جت ل ا ى ى ى ة م ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى عة‬
‫ال ى ى ى م ة جت ى ى ى اة إب ى ى ى ةا ى ىىثةة ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ة ال ة جتت ةالة ةعلثة وة جت إب ة جت ع ة ةة جت‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىال ة جتت ى ى ى ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة إب ى ى ى ى ى ى ى ال ةة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى عاة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى ىىاة ةل ظ ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة ال ض ى ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة ى ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ى ى ى ةة ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ىىيةة ى ى ى ى ى ٍةةة اى ى ى ى ىىال عة ض ى ى ى ى ى ا ة ىلة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ةة‬
‫ى ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ى ى عة‬
‫ى ى ى ى ى ى ةعم ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىالا ةةجت ل ى ى ى ى ى ى ةك ا ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ى ىىالة جتى ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى عاة ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىيةةان ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية‬
‫ال ى ى ى ى ى لةة م ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ى جت ة ى ى ى ى ىىس ةة ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ىىية جت م ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ىىا عة ك ى ى ى ى ىسجت ة ى ى ى ى ى عا ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةة جت عى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ة إب ل ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ىىيةاى ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىا ة‬
‫جت م ل ةة الا ة ع ةجت ا ة جت ع ‪ .‬ة‬
‫ىىىىىىىى ة ىىىىىىىى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ىىيةاى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ىىظة ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى العة ى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىف ة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ى م ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة إب ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى عةجتى ى ى ى ى ىسجت ة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت جت ة‬
‫ة جت م ة ال ة جتت عة جت ةجتسأ‬
‫ةعل ة‬
‫‪ .1‬ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ال‬
‫‪ .2‬ة ى ى‬
‫جت إب‬
‫‪ .3‬ة ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة ه ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ما ى ى ى ى ى ىىال ة ك ا ى ى ى ى ى ى ة جت عى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫‪.‬‬
‫ة‬
‫ىى‬
‫ةم ة‬
‫ة‬
‫ىى‬
‫ة ى ىىا ة جت م ى ى ةجت ا ى ى ة ماى ىىال ة جت ع ى ى ة ال‬
‫ةلا ةك جت‬
‫ة ة‬
‫ة جت‬
‫ة مى ىىاة ى ى ة ى ى ة ى ى‬
‫ى ى ة إب ل ى ى عة‬
‫ة‬
‫ة ة جت ع ‪ ...‬خل‪.‬‬
‫ة جت ى ى ى ة ة ى ى ال ة جت م ى ى ة إب ل ى ى ة‬
‫ى ه ة( ة الع مى ةعلىىثة جت ىىا )ة ى ة ى ة ى ة ال ى م ة ىىية ىىثة ىىالة‬
‫جت ىىاة ة ع ى ة ى م ة ى ةعىىية ى ع ة ة ى مال يعة ى ة ى ة ى ة ال ى م ة‬
‫تىىكاة ىىية ىىثةكى ة ى ة ى ة ى ة عى ة ى م ة ى ة ا ى ةعلىىثة تىىكك ة‬
‫ا ‪.‬ة‬
‫‪24‬‬
‫‪ .4‬ة ى‬
‫ة‬
‫ة ى ة ىىا ة م ع ى ةك ى ة‬
‫ى‬
‫ل ى ة ىىية ىىا‬
‫ى ى ة ىىالا ة‬
‫ة‬
‫جت م ل ‪.‬‬
‫‪ .5‬ة ى ى ى‬
‫ىىى‬
‫ة‬
‫جت ة ا ة جت‬
‫‪ .6‬ع ى ةجتلم ى‬
‫جت ى ى ة‬
‫ة ى ى ىىا ة ى ى ىىوة ى ى ىىا‬
‫ة إب ة‬
‫ة‬
‫ى‬
‫ة جتكك ة‬
‫ة جت ى ى ى ةالة ى ى ىىا ة ى ى ى‬
‫سة جت‬
‫ة ا ةجتسأ‬
‫ة جت ل ا ى ى ى ة ى ى ى ة‬
‫ة جتتالع ‪.‬ة‬
‫ةمم ى ة ىىوة معم ى ة م ت ى ة ى ة ل ى ة م ى ة‬
‫ه ى ى ة ى ى ى ه ة إب لى ىىالة جت ى ى‬
‫ىى ة ىى م ه ة‬
‫معمى ى ة م تى ى ةلظى ى ة جت ى ى ة ىىية ى ى ة ى ى‬
‫ة ال م ‪ .‬ة‬
‫جت ى ة م ى ة‬
‫عة ة ى ى ة ة ى ى ةهى ىىساة‬
‫ة جت ل ا ى ى ةمبى ى ةا ى ى ة ى ى‬
‫ة جت ى ى ى ة‬
‫ةة‬
‫اجلزء الرابع‪:‬‬
‫العالقة بني املصارف اإلسالمية من جهة وكل من املصارف املركزية واملصارف التجارية من ٍ‬
‫جهة‬
‫أخرى‬
‫عالقة املصارف اإلسالمية ابملصارف املركزية‬
‫ى ى ى ى ىىية ل ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ثة ىلة ى ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى ى ال ة ى ى ى ى ى ى يلة جت ى ى ى ى ى ىىا ة ة‬
‫جت ظ ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ىىيةا ى ى ى ى ة ظ ى ى ى ى يةعم ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ا ى ى ى ىىال ةعل ى ى ى ى ة جت هكى ى ى ىىاة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ة‬
‫ضى ى ى ى ى ى ع ة جت ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ةعمى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية‬
‫ان ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ي ى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جتال ى ى ى ى ة( ى ى ى ى ى‬
‫اال ‪ .‬ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىثة ة ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىىى‬
‫ة الك ى ى ى ى ى )ة ل ى ى ى ى ة ى ى ى ىىيةان ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ةالة ى ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية جت ظ ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة ة‬
‫مى ى ى ى ةا ى ى ى ى عةاى ى ى ى ة م ى ى ىىالة لى ى ى ى ة افى ى ى ى ةه ى ى ىىساة ى ى ى ى‬
‫جت ى ى ىىا ة جتى ى ى ى‬
‫اى ى ى ى ى ةةمبى ى ى ى ى ة ف ى ى ى ىىميةاهى ى ى ى ى ة جت مى ى ى ى ى ة ة‬
‫ا ى ى ى ىىال ا ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةعمل ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىاةم هى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى عة ة ظ ى ى ى ىىية جت ى ى ى ىىا ة جتى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاةتى ى ى ى ى ة‬
‫ثة ى ى ى ى ىىية ت ى ى ى ى ىىال ة ض ى ى ى ى ىىاة ل مى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة مى ى ى ى ى ى ةه ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى ة اللة‬
‫ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة الع ةجتل ال ة م ‪ .‬ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة ى ى ى ى ى ما ة ى ى ى ىىية ل ى ى ى ى ى ة‬
‫‪25‬‬
‫ةم ظمى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىى ة ىىىىى ة‬
‫ة ى ى ى ى ىىوة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى‬
‫ة جت ل ا ى ى ى ى ى ة‬
‫ممى ة ىىا ةا ى ة م ىىالة ل ى ة ى ة ى‬
‫ة‬
‫ة ةالك ى ة جت ى ة ىىاة ى‬
‫ة اى ة ى ة‬
‫ى‬
‫ة ة جت ة ى ة جت ل ا ى عةا لىثة ى ة ى ةجتى ةمب ىا ة ى ة ى ة‬
‫خت لالةعية ل ة‬
‫ى ى ة ة جت ىىا ة جتى ى ة ى ى ةه ىىس ة جتى ى م ة ة ة ى ى ة جت ا ى ى ةم ة‬
‫تى ى ك ة ةعمل ى ى ة جت ى ى ة‬
‫ة ية م ةعلثة وة جت ا ‪ .‬ة‬
‫م ة إبا ة ةهس ة ةه ة‬
‫كم ى ة ة ىىوة جت ىىا ة ى ة ىىية ى ة ة جت ظ ى‬
‫ا ىىال ة‬
‫ى ةعل ىىثة عم ى ة ى ى‬
‫ة‬
‫ى ة ىى ةعىىا ة ى ة جت ى ة فهلى ة هى ةك ا ى ة ة ى ة جت مى ة ىىال ة ى عة ة ةعىىا ة‬
‫ى ة جت ى ة جت ى ةجتىىا ة الا ى ة ى ة م ى ة ى ة ى ة ىىاة ىىف ة ىلة ى ة ى ة ى ة‬
‫ة ىل ةعلىثة ة ى ة ى عة ة ىوة‬
‫ة جت ل ا ة م الة جتس ة يةاه ة ة ى‬
‫علثة‬
‫م ى ةاى ة ى ة ى ةجتىىا ة جت ى ل ة ة ى ة اىىال ةعلىىثةعم ى ة ى‬
‫ة عا ة ية جتا ة اال ة ل ة ي‪ .‬ة‬
‫هل ية اةهساة‬
‫ة‬
‫ى‬
‫ة ىىف ة ىلة‬
‫ه ى ى ىىس ة ى ى ىىا ة اى ى ى ى ةه ى ى ى ى ة ىلة ة ظ ى ى ىىية ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ةالة ى ى ىىاةجت ى ى ىىا ةه ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ة جت ى ى ى ة ى ىىسه ة ى ى ى ة ى ى ى عة ى ىىاة ى ى ى ة‬
‫ا ى ىىالع ةجتل هك ى ىىاة ى ىىية جت ى ى ى ة جتت ى ىىالع ةجتلم ى ى ى‬
‫جتى ى ى ة ىلة ة ى ى ى‬
‫جتال ة جتتالع ة ة‬
‫ة الك ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىيةه ى ىىساة م ى ى ى ة ى ىىكاةعى ى ى ةه ى ىىساة مى ى ى ةاه ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫على ىىثة جتى ىىالميةمم ى ى ة ى ىىا ةا ى ى ة ى ى ةعى ىىا ة ى ىىية ف ى ى ة جتا عم ى ى ةجتل م ى ى ة ى ىىال ة‬
‫ىى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ةه ى ى ى ة ى ى ى ة ال ى ى ى ةجتلمف ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ى عة ل ى ى ى ة جت ى ى ى ةجتل ى ى ى اة ف ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ة ى ى عةة جت ى ى ة جت ى ى ة ى ى ة جتا جت ى ى ى عة ة ل ى ى ة ى ىىا ة جت ى ى ة ى ى عة جت ك جتى ى ى ة‬
‫جتا جت ى ى ى ة ى ى ى ةجتل ى ى ى العة ى ى ى ةجتى ى ى ة ط ى ىىالة اجى ى ى يبة ة ى ى ى ة ى ىىا ة ى ى ى ة جتال ى ى ى ة ى ىىالا ةعل ى ىىثة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫ة‬
‫كمى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ةعل ى ى ىىثة ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ة ة ل ى ى ى ى ة ة ك ى ى ىىالة اج ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ة ى ى ىىاة‬
‫ى ى ى ة ى ى ى ة مب ى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىية جت ى ى ى ة جتى ى ىىا ة ل ى ى ى ة ى ى ى ة ا ى ى ى ة جت ع ى ىىاة م ى ى ى ة جت ى ى ى ة‬
‫فى ىىمية ى ى ة الك ه ى ى ة جت ى ى ة ضى ىىم ة ى ى ة ى ى ل ة ى ى عة جت ل ى ى ة ى ىىية ى ى ة ةهى ىىس ة ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ة ىلة ع ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ة ةط ل ى ى ىىالة جت ى ى ىىا ة جتى ى ى ى ةجت ى ى ىىا ة‬
‫ف ى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ى ىىالا ة م ى ى ى ة ا ى ى ى ة ى ى ى ة جتتى ى ىىال ة ى ى ى ة مب ى ى ى ة ى ى ى هية ة ى ى ى ة جتى ى ىىا ة‬
‫‪.‬ة‬
‫جتال يبة اال ةعلثةعم ة ل ة ف‬
‫عالقة املصارف اإلسالمية ابملصارف التجارية‬
‫‪26‬‬
‫جتى ىىالمية ى ىىية ى ى ة ا ا ى ى ة هال ى ى ة ى ى ة ى ى‬
‫ة ف ى ى ة جت ى ى ة‬
‫ة جت ة جت ى ة( جت ل ا )ة ية ى ة اىال عةاى ةه ى اة ى‬
‫ة ف‬
‫ة‬
‫عة ية ةهس ة جت‬
‫ا ةجتل ةا م ة ةهس ية جت ع ة ية ف‬
‫‪.1‬‬
‫ىى‬
‫ة ى ىىية ى ى ة‬
‫ة ى ة ىا ة‬
‫ىة‬
‫جتىىاا ة ةعمل ى ة جت م ى ة تىىكاةجت ى وة ت ى اة جت ى عة ا ى ة ى ة ى ة ى ة ى ة‬
‫(‪.)Build Operate and Transfer, B.O.T‬‬
‫‪.2‬‬
‫ة الع م‬
‫‪.3‬‬
‫‪.4‬‬
‫ة‬
‫ا ‪.‬‬
‫ة ال م ة تكا‪.‬‬
‫جت ي‬
‫‪.5‬‬
‫ة ل ة جتا جت ة يةا ة جت م ةكم‬
‫ة‬
‫‪ .6‬عمل‬
‫ا ة جت ال ة(ا‬
‫‪.7‬‬
‫ت ةا‬
‫‪.8‬‬
‫ة‬
‫جت ا‬
‫ة جتفم )‪.‬‬
‫ة جت ال ا ة( اة اال ة جت م‬
‫ال ةا‬
‫ة‬
‫ة ال ل ةجت ف ة جت و‪.‬‬
‫ة‬
‫)‪.‬‬
‫‪.‬‬
‫‪.‬ة ة‬
‫كم ة ةه اة ال ةعا ةجتل ة ى ة ى ة ى ة ى ة جت ى ى ة ىيةاى ة تى ة‬
‫ى ة ظم ى ة ىسجت عة‬
‫ة ى ةجت ىىا ة ى ة جت ى ى ة ة جت ىىا ة جت ى ة ىىم ة‬
‫اىىال ةجتلم ى‬
‫ة ى ة‬
‫ة جت ل ا ة ىيةاى ةاىال ة ى‬
‫ة اة‬
‫ة ة‬
‫ة‬
‫ثة يةجتلم‬
‫ة جت ل ا ‪ .‬ة‬
‫ةجتا ة‬
‫ة جت ل ا ةاجى ة ة ظىالة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ةض ة ة ا ةا ة ة ة جت ة ة‬
‫جت ى ةعلىىثة ى ةع ى ة ل ى ة جت ى ةعلىىثة ى ةع ى ة ا ى ة ةع ى ة جت ى عة ة ةه ى اة عم ى ة‬
‫ت ى ةالة ىىيةجتلم ى ة جت ى ى ة جت ل ا ى ةمم ى ة ة ى ة ىىيةجتلم ى ة ى ة ىىا عة‬
‫ض ا ة ىلة جت‬
‫ىىنةجت ى ةملة ىىية‬
‫ل ةم ى ة ة‬
‫جتتال ة ية م‬
‫ةا‬
‫ة‬
‫تى‬
‫ة‬
‫ة جت ل ا ة ية لى ة ىينة‬
‫ة اة‬
‫ةه اةاال ة ة ية م ةالة‬
‫هىىية ى ة ى عة م ىىالة جتىىس ة ك ى ةع ى ة ة ة الك ى ة عىىا ة ىىالة‬
‫اة جت م ى عة جتىسجت ةاى ة ى ة ى ة ى ة ى هية ة ىالة ى ةهىساة‬
‫‪.‬ة ة‬
‫ة جت مل ة ال‬
‫اجلزء اخلامس‪:‬‬
‫املخاطر والتحدايت اليت تواجه‬
‫‪27‬‬
‫العمل املصريف اإلسالمي‬
‫املخاطر اليت تواجه املصارف اإلسالمية ة‬
‫ة‬
‫إب الة ه‬
‫ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة ىىىىى ة ىىىىى‬
‫أوالً‪:‬خم ـ ـ ـ ـ ــاطر التع ـ ـ ـ ـ ــد والتقص ـ ـ ـ ـ ــري‪:‬ةجتل م ى ى ى ى ى ةكمةفى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ىا ة ى ى ى ى ىىية‬
‫ة ة ةفى ى ى ى ى ى ة ةكت ى ى ى ى ىىال ة ة ةتى ى ى ى ى ى ك ة‬
‫ا ى ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ة الهى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىا ةك ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية جتى ى ى ى ى ي ل ية ة جت مل ى ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ى م عة‬
‫ة ى ى ى ىىاةة ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ة ى ى ى ى إبا ةهى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ىثة ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ة ى ى ى ى ة‬
‫ت ة فالةمب حلة‬
‫ال ‪ .‬ة‬
‫اثنيـ ـ ـ ـ ـاً‪ :‬املخ ـ ـ ـ ــاطر املُص ـ ـ ـ ــاحبة لالس ـ ـ ـ ــتثمار‪:‬ةالةع ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة‬
‫ىىىىى‬
‫ةعل ى ى ى ىىثةع ى ى ى ىىاةاث ى ى ى ى ى ة‬
‫ىى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىالة جتى ى ى ى ى ى ةةك ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ة( جتال ى ى ى ى ى ى )عة ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ىىاةع ى ى ى ى ىىااةعل ى ى ى ى ىىثة‬
‫ى ى ى ى ى ة ةت ى ى ى ى ك ة ى ى ى ىىاةعم ى ى ى ى ة ة ت ى ى ى ى اة جت ى ى ى ى ة ى ى ى ى ية ل ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى يلةا ى ى ى ى ة ى ى ى ى م ة‬
‫عالض ى ى ى ى ةجتل ى ى ى ىىال ة ة ى ى ى ى ى عة ة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىيةطى ى ى ى ى الةعمل ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ىىل ة ى ى ى ىىية‬
‫ة‬
‫ال ة جت ة ةت ة ال ة‬
‫‪.1‬‬
‫ى ى ى ى ى ةعمل ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاعة ة ى ى ى ى ى ية جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىيةا ى ى ى ى ى ة‬
‫ا ةع الة تال ة ا ة فهل ة ه ةع جت ة‪ .‬ة‬
‫‪ .2‬ة ى ى ى ى ىىية ا ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ة جت ي ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ة ى ى ى ى ى ى ية جتتإب ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ية‬
‫جت ‪ .‬ة‬
‫‪.3‬‬
‫ى ةعل ىىثة جتف ىىم ان ة جت ا ى ةعل ىىثة جت ي ى ة جت ى يل ةةه ىىيةع ى ة ى يلعةك ى ة ل ى ة ىىية‬
‫جتا ى ة م ىلعة ل ى ة تىىال ة ة ى ة ى ة ة‬
‫ابال عةا ةضم ة ال ةم ة تال سة‬
‫ى ة ى ة ىىاة ى ةعمل ى ة جت م ى ة ى ةك ى‬
‫عمى ى ةمم ى ى ية مب ى ى جت ةالة ى ى لةع ىىية مى ى ة جت م ى ى‬
‫ة ال م عة هية‬
‫يةجتا ة‬
‫جتى ة ةتى ك عةةهىىية ى ة ى اة ىىية ىىا ة‬
‫ةم الة ىال ة ى ة‬
‫ة ية ال ة‬
‫عة ىىا ةكم ى ال ةجتل ي ى ة ىىي ةعلىىثة‬
‫ة ف ىىم عة ة ىىاة جت م ى ى ةجت ىىا ة ىىال ة ة‬
‫ال ‪ .‬ة‬
‫‪ .4‬ا ى ى ى ى ى ىىال ة جتال ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى مال ةمعمى ى ى ى ى ى ى ة جت مى ى ى ى ى ى ى ةالة ى ى ى ى ى ى ى م ة ة ةفى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ةت ى ى ى ى ى ى ك عة ه ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىالةالة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ة( جتال ى ى ى ى ى ى )ةع ى ى ى ى ى ى ة الض ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ةعمل ى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة جتت ى ى ى ى ى ىىالع ة ا ى ى ى ى ى ى ى عة ى ى ى ى ى ى ى ل ةخت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ة ك ل ةجتل ةتس ة جت م ‪.‬‬
‫‪28‬‬
‫‪ .5‬جتى ى ى ى ى ى ى ي ل ية ة ى ى ى ى ى ىىال‬
‫ى ى ى ى ى ىىال ا ة جت مل ى ى ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة( ةفى ى ى ى ى ى ى عة ةالاى ى ى ى ى ى ى عة‬
‫ة‬
‫ةت ى ى ى ى ك )ةع ى ى ى ىىية ال ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ة ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ىىا ة ه ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىالةعة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى‬
‫ةاه ى ى ى ى ةجت ى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىال ة ا ى ى ى ىىاةا ى ى ى ىىال سة جت ى ى ى ىىي ة‬
‫ىلة‬
‫ة ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ة ض ى ى ى ى ى ا ة ة‬
‫ك ةع لاة يةط الة جت م ‪.‬‬
‫‪ .6‬جت ى ى ىىه ةعلى ى ى ىىثة تى ى ى ىىال ع ة عمل ى ى ى ى ة ةف ى ى ى ى‬
‫االك ة جت ه ة‬
‫ة ةت ى ى ى ى ك ة ةالا ى ى ى ى ةجتى ى ى ىىا ة ى ى ى ىىا ة‬
‫‪.‬‬
‫‪ .7‬ى ى ى ى ى ىىم ية ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى ةة ى ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ىىاا ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت مل ى ى ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ىىثة جتى ى ى ى ى ى ى ة( ة ةتى ى ى ى ى ى ى ك ة ةفى ى ى ى ى ى ى‬
‫نة ل ة م الة جت ة علثة ةالة ال ة جت م ة ة ةجتل م ‪ .‬ة‬
‫)ة‬
‫‪ .8‬ت ى ى ى ى ى ةطة ى ى ى ى ى ةط ى ى ى ى ى الة جت م ى ى ى ى ى عة جت ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جتى ى ى ى ىىال ة إب ى ى ى ى ى الةعى ى ى ى ىىا ة‬
‫جت ى ى ى ىىا ة ه ى ى ى ى ة ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ةا ى ى ى ىىالعةة ى ى ى ىىنة ل ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ة ال ى ى ى ى ة( ه ى ى ى ى ة ى ى ى ى وة جت ى ى ى ىىه ة‬
‫)‪ .‬ة‬
‫جت ة جتس ة لالاة‬
‫التحدايت اليت تواجه املصارف اإلسالمية ة‬
‫‪ .1‬ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ى ى ىىيةه ى ى ى ى ى ى ى ة جتال ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى وة ة ى ى ى ى ى ىىوة م ى ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ى‬
‫جتتى ى ى ى ىىالع ةجتى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةا م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى عة ض ى ى ى ى ى ا ة ىلة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى وة ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىيةه ى ى ى ى ى ة جتال ى ى ى ى ى ة جتت ى ى ى ىىالع ة ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىية‬
‫علم ة لم ة يةا ةهساة اه ة ية ٍة اال ‪.‬ة‬
‫‪ .2‬ع ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ة مع ى ى ى ى ى ىىا ة جت ا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى ىىي ة الا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىفهل ة‬
‫ى ى ى ى ى ىىا ة‬
‫جت ة ل ة معم ة الا ‪.‬ةة ة‬
‫ى ى ى ى ى ةعمى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة‬
‫‪ .3‬ع ى ى ى ىىا ة العى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىوة ى ى ى ى ى ة الك ى ى ى ى ى ة‬
‫م ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى عة ة ة ة ظى ى ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ى ى ة م ظم ى ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىال ة‬
‫ة جت ل ا ة جتا ة م ىل‪.‬‬
‫ة عم ة‬
‫ةجت‬
‫‪ .4‬ل ة جت‬
‫‪.5‬‬
‫ة جت تال ة فهل ة ة جت م ة‬
‫‪.‬‬
‫ال ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى جت عة ى ى ى ى ى ىىثة ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى جت ةجت ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة ىىىىىى ة‬
‫ل ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة جت ل ا ى ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ى ىىينة ال ى ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ىىاال ة ت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫م ة ل ة م ةلل ة ا ‪ .‬ة‬
‫‪ .6‬ض الة جت‬
‫ة‬
‫ة جت م ة تكاةا م ة ة‬
‫‪29‬‬
‫‪.‬‬
‫‪ .7‬ع ى ى ى ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى االة فا ى ى ى ى ى ى ى ىىال ةا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ى ى ى ى ى وة ة ى ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ىلة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال‬
‫ة جت ل ا ‪.‬‬
‫ةجتا ة‬
‫ىىىىى ة ىىىىى‬
‫علثةمال ة ةه ة‬
‫ةعم ى ى ى ى ى ة‬
‫ة‬
‫عة ا ى ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ىىىىىىىىى‬
‫ى ى ى ى ى ة ع ى ى ى ى ىىاة ال ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ة ال ى ى ى ى ى ى م ة‬
‫‪ .8‬ع ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى إبا ة ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى يلة جت ى ى ى ى ىىا عة ع ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىا ه ة ى ى ى ى ى‬
‫ال ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ا ة‬
‫‪.‬‬
‫ة ت ة الةة ةال م ة جت وة جت ةجتا ة‬
‫ىىىىىى ة‬
‫ةعل ى ى ى ى ىىثة‬
‫ة الك ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ةم جت ى ى ى ى ىةة‬
‫‪ .9‬ض ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ىىثةعى ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ةعى ى ى ى ىىا ةك ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىية ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ة ةة‬
‫ىىىىى‬
‫ك ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ة ى ى ىىية جت ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ةه ى ى ىىساة ى ى ى ى عة م ى ى ىىالة جت ى ى ىىس ةعال ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية‬
‫ى ى ى ى ى ية ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ةجتل مى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى عة ى ى ى ىىثة ة ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىا ة ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى عاة ة‬
‫الا ة ا ‪.‬ةة‬
‫ة ى ى ى ى ى ىىا ة ا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىيةمثة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ىىا‬
‫‪ .10‬ى ى ى ى ى ة ت ى ى ى ى ى ك ةل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة الا ا ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ةل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى‬
‫ل‬
‫ة‬
‫ىىىىىىىى ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ىىىىى‬
‫ة‬
‫ة جت ل ا ‪.‬‬
‫التوصيات‬
‫ةضى ى ى ى ى ى ة جت ي ى ى ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ىىالة ل ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ع ى ى ى ى ى ةه ا ى ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ى ل ةجتل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ةعلى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىال ة جت ى ى ى ى ى ةمب ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة جت مى ى ى ى ى ى عة ك ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ةجتلم ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ة اج لى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ىىثة ل ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ةعل ى ى ى ى ى ى ى ة ل م ى ى ى ى ى ى ى ة ع ى ى ى ى ى ى ى عة فى ى ى ى ى ى ى ة ك ى ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتل ى ى ى ى ى ى ى ة جت جت ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ىىالا ة ا ى ى ى ى ى ى ى عة هى ى ى ى ى ى ىىس ةالة ى ى ى ى ى ى ى ية اللة ى ى ى ى ى ى ىىيةا ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جت ى ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ى ة تى ى ى ى ى ى ىىكاة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ا ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ى ى ى ى ى ة ة الك ى ى ى ى ى ة( جت ى ى ى ى ىىل ة جت ا ى ى ى ى ى )ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىاةعلى ى ى ى ىىثةع ى ى ى ى ى ة ضى ى ى ى ىىاة م ى ى ى ى ىىالة جت ظ م ى ى ى ى ى ة‬
‫ة جت ت ى ى ى ىىال ة جت‬
‫ة عاة ة‬
‫ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ةجت مى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى‬
‫ة جت ة ة ل ة‬
‫ة‬
‫ىىىىى‬
‫‪.‬ة ى ى ى ىىية م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية م ى ى ى ىىية‬
‫‪ .1‬ى ى ى ى ى ى الة ى ى ى ى ى ىىا ثة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ى ا ة"ة جت ى ى ى ى ى ى اة"ة ى ى ى ى ى ى ة ع ه ى ى ى ى ى ى ة ة جت ى ى ى ى ى ى ة‬
‫جتى ى ى ى ى ى ةاى ى ى ى ى ىالع ة ت ى ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ىىااال عة م ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ىىس ة ى ى ى ى ىىيةا ى ى ى ى ىىه ة ة ى ى ى ى ى ى هية ة ى ى ى ى ى ى ة‬
‫عمى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫ىىىىىى‬
‫ة‬
‫ى ى ى ى ىىالة جت ى ى ى ى ى ى جت ة جت فى ى ى ى ى ى ةجت ى ى ى ى ىىا ة ل ى ى ى ى ى ى ة إبى ى ى ى ى ى العة‬
‫‪30‬‬
‫ه ى ى ى ى ى ة م ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى ة ة جتى ى ى ى ىىا ة‬
‫ةمب ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ى حة ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ى اة‬
‫ىىىىى‬
‫‪.‬ة‬
‫‪.2‬‬
‫ة‬
‫إبا ة جت‬
‫ة‬
‫ة ة‬
‫اة‬
‫‪.‬ة‬
‫ة ت اة جت‬
‫‪ .3‬ض ى ى ىىاة ى ى ىىينة فا ى ى ىىال ة ى ى ى ى ةا ى ى ى ى ة ى ى ى وة ة ى ى ى ى ة ى ى ى‬
‫ك اى ى ى ة ك ى ىىالة ى ىىيةع ى ىىالة ى ى ى ة ى ى ى ة ى ىىا ة ىى ى ى ة جت ى ى ى ة‬
‫ا عة ة ع ة جت ل ة ا ةك اية ا اية ة‬
‫ة جت م ة‬
‫ىىىى ة‬
‫ة ىىىى ة‬
‫ى ىىالا ة ى ى ى ة‬
‫‪.‬ة‬
‫ال ة‬
‫‪ .4‬ى ىىا ثة ى ى ى الة جت ع ى ىىا ة جت ى ى ى ة ة ى ى ى ة ى ى ى ة م ى ىىالة جت ى ىىس ة ى ى ى عاةعل ى ىىثة ا ى ىىاة‬
‫ى ى ى ة ا ى ى ى ة ى ى ى ة ى ى ى ة ة ى ىىا ةا ى ىىا ة ىى ى ى ة جت ى ى ى ة ى ىىالا ة ى ى ى ة‬
‫ع ة ك ة ىا ة جت ال‪ .‬ة‬
‫‪ .5‬ى ى ى ى ى ى ى ى الة ى ى ى ى ى ى ى ى ة جت تى ى ى ى ى ى ى ىىال ة جت ل ى ى ى ى ى ى ى ى ة ة ى ى ى ى ى ى ى ى‬
‫ة ةةك ةع جت ‪ .‬ة‬
‫الا ة‬
‫ة‬
‫ىىىىىىىى‬
‫ةجتفى ى ى ى ى ى ى ىىم ة ى ى ى ى ى ى ى ى ة‬
‫ة‬
‫ة ى ى ى ى ى ى ة جت م ى ى ى ى ى ى ة ى ى ى ى ىىال ة‬
‫‪ .6‬خت ى ى ى ى ىىالة ى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىالهية اى ى ى ى ى ى ة جت ى ى ى ى ىىالهيةعل ى ى ى ى ىىثة ى ى ى ى ى ى‬
‫ة جت ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ىىالهية ا ى ى ى ى ى ى ة جتى ى ى ى ى ىىالهية‬
‫ة ىىىىىى‬
‫ى ى ى ى ى ى ةعة ى ى ى ى ى ىىثة ةهى ى ى ى ى ىىساة ى ى ى ى ى ى‬
‫ى ى ى ىىال ةعة ى ى ى ىىال ةع ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية جت ى ى ى ى ى ة م ة ىلة ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ةعة ى ى ى ىىال ة‬
‫اث ى ى ى ى ى ةع ى ى ى ىىاة ى ى ى ى ى ة ل ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىية ى ى ى ىىال ة ى ى ى ى ى ة ىلة جت م ى ى ى ى ى ة ى ى ى ىىاة ى ى ى ىىا اة ى ى ى ى ى اة‬
‫‪.‬ة‬
‫جت م ة م حةجت ة ية ة جت‬
‫ة‬
‫املراجــع‬
‫‪ .1‬ف الة‬
‫ال ة‬
‫‪ .2‬ف الة‬
‫ال ة جت اليبة إب‬
‫ة جت عة جت‬
‫جت لا ة جت ال "عة‬
‫ةجت‬
‫عةك‬
‫‪ .3‬ل ة جت ةجتل اة ف‬
‫‪ .4‬جت ل‬
‫عةلماةعة‬
‫ال‬
‫ة جت ا ة‬
‫‪.‬ة‬
‫عة‪ .http://www.bltagi.com/‬ة‬
‫ة جتا يلعة يبعة‪ .2005 3 14‬ة‬
‫‪ .6‬ى ى ىىا عةلم ى ى ىىاة ى ى ى ى ة ةعة ى ى ى ى‬
‫ة‬
‫عة"ة‬
‫ة ة‬
‫ة‬
‫ة ة‬
‫ة ة‪ .2004‬ة‬
‫ة جت ة‬
‫ة‬
‫‪ .5‬ة ا ة يلة‬
‫عة‪18-17‬ة‬
‫ةجتل ا ة‬
‫ال ة‪ .2005‬ة‬
‫عة‬
‫ة‬
‫ىىىى‬
‫ة ى ى ىىا ة جت ى ى ى ى ة‬
‫ة ل ةع اة جت ة–ة ا ‪ .‬ة‬
‫‪31‬‬
‫ىىىى‬
‫عة الكى ى ى ى ة اى ى ى ى وة‬
‫‪ .7‬جتالع ى ى ى عة ى ىىالعة ة ى ى ى‬
‫ل ثة"ة ا‬
‫ة جت‬
‫‪ .8‬ى ى ى العة ص ى ىىاعة ى ى ى‬
‫جت ل ا عة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ة‬
‫ىىى‬
‫ة"عةعم عة ة‪.2001‬‬
‫ال ة‬
‫ة‬
‫ىىى‬
‫ة جت مل ى ى ى عة‬
‫ىىى‬
‫ة ى ى ى جت ة ى ى ى ة ا ى ى ى عة ى ى ى ة ى ى ى‬
‫عة‪.2004‬‬
‫‪.10‬‬
‫ة إبى ى ى العة جت‬
‫ى ى ى ة ى ىىاة ى ى ى‬
‫ة الك ى ى ى ة‬
‫عة‪.2005‬‬
‫ة جت ال عة‬
‫‪ .9‬ى ى ى العة صى ى ىىاعة جت م ى ى ى ة ى ى ىىال ة‬
‫ة ة ى ىىاة ى ىىية اباث ة جت ى ىىل ةجتل ى ى ى عة ى ى ى ة ا ى ى ى ة ة‬
‫اةط ل ة ية ك ‪.‬‬
‫‪32‬‬
‫ة جت ال ى ى ى عة‬