॥ श्री ॥
अथ श्री त्रित्रिक्रमपंडिताचार्यसतु श्री नारार्णपंडिताचार्यत्रिरचचतः
॥ श्री मध्ित्रिजर्ः ॥
पररिृढघनसंघॆ राजससंहॊजयशक्त्र्ा
्र्जत्रत मचिनभािं नीरस्िासिकामम ।
स्फुटमुर्र्त्रत तॆजस््र्ुज्जज्जििॆ मध्िभानौ
सुजनजिजकां्र्ै त्रिश्वमासीन्मनॊज्ञम ॥ १४.१ ॥
ou
si
gm
a.
c
कृतमपकृतमार्यः क्षम्र्तां क्षांत्रतभूषैः
इत्रत मृर्ु िर्तां च प्राथयनाचभः प्रभूणाम ।
अपहृतमपरॆषां मंितॊ ग्रंथजातं
र्शहृर्र्चनर्ॊर्ार्ग्रहीच्छं करार्यः ॥ १४.२ ॥
om
१४. चतुर्यशः सर्यः
w
w
.y
पररिृतमिनम्रैग्रायमणीग्राम्र्पूियः
अिनतमुरुचॆतःपार्पाश्वॆ नृससंहम ।
सहजत्रिजर्तॊऽर्ुसविक्रमार्यः प्रसिः
कत्रिकुित्रतिकॊऽसािाचशषाऽतॊषर्त्तम ॥ १४.३ ॥
w
उपचरत्रत चनतांतं हं त पौरंर्री धूः
द्युसर्सस भजतॊ र्ं र्ुियभा र्भ्रभावर्ैः ।
डर्शतु स परमाग्र्र्ानंर्तीथाांचिरॆणःु
धरसणधर सुखं तॆ संततं स्िांतरॆत्रत ॥ १४.४ ॥
अनत्रतपररचचतस्र्ाप्र्स्र् सॊऽर्ं किींद्रॊ
र्ुणरसमत्रतर्ूढं ज्ञातिाचन्र्चचिम ।
मधु मधुकरराजॊ चनष्पतन पौष्पमाप्ुं
ननु पररचर्हीनः काननॆऽत्रप प्रभुः स्र्ात ॥ १४.५ ॥
1
असखिखिकुिानां िधयर्न द्वॆषर्ॊषं
त्रिर्धर्त्रप नराणां कौतुकं मध्र्मानाम ।
स्िर्त्रतसमुचचतानां भूत्रतर्ार्ी शुभानां
बहळहृडर्ह चनन्र्ॆ शियरीः कासिर्ॆ िम ॥ १४.६ ॥
.y
ou
si
gm
a.
c
अत्रतधिचळतर्ं ता र्ं तकाष्ै ः प्रशस्तैः
अत्रप र्ुर्पर्नॆकॆ सस्नुरि व्रतींद्राः ।
र्ुरुचभरचभडहतॆष्िाचारभॆर्ॆषु चनष्ां
स्फुटमिर्मर्ंतः सौष्िात कमयणां च ॥ १४.८ ॥
चरमसमर्सुप्ाः पूियम्ु थार् चशष्र्ाः
र्ुरुजनपररचर्ाां चडक्ररॆ र्ुष्करां च ।
सबहु मत्रत तर्ाद्यप्र्ाऽधयरािात प्रसिाः
सुर्त्रतरपरथैषां स्र्ात कथंकारचमष्टा ॥ १४.९ ॥
om
उर्र्त्रत त्रिनतार्ा नंर्नॆ श्लाघ्र्कािॆ
स कृतसकिकृ्र्ः कृ्र्िॆडर्प्रिॆकः ।
अरुणर्िचनकांतर्ब्यह्म नारार्णाख्र्ं
र्ुरुर्ुणमचभर्ध्र्ौ र्ॊवर्र्ॊर्ासनस्थः ॥ १४.७ ॥
w
w
w
श्रिणमननहॆ तॊः प्राक चचरार्ास्तचनद्रः
सपडर् त्रििशर्ं्र्ा चनद्रर्ा ग्रस्तचॆताः ।
स्िर्मत्रप नर्त्रत द्रार्ंर्िस्त्राडर् पूज्जर्ॆ
झडटत्रत त्रिर्तचनद्रः कॊऽत्रप चशष्र्ॊऽन्िशॆत ॥ १४.१० ॥
त्रिडहतमत्रिडहतं प्रार्ॆि कस्मार् त्रिचनद्रैः
इत्रत र्ुरुपररिार्ाशंकर्ा नम्रर्ािाः ।
चचरमनितरंतः श्रािका मुक्तमार्ायः
र्ुरुषु जिसकाशस्थॆषु तूष्णीमत्रतष्न ॥ १४.११ ॥
त्रिपुिहृर्र्पाश्वॆ र्ीपर्ीचप्प्रर्ीप्ॆ
र्रिरपररपूणयिायचभयरघ्र्ायडर् र््िा ।
2
र्त्रतरत्रतर्तचॆतािडक्रणॊऽचायचनकार्ात
कुसुमसचमत्रतमग्र्र्ामार्रार्ुज्जहार ॥ १४.१२ ॥
a.
c
अर्मर्ुचचतमंिैस्तूर्र्ानां िर्ाणां
कृत्रतचभरनुमता्मा ति पंचांर्त्रित्रभः ।
उर्र्मडहमरॊचचिक्रिती त्रिशत्रक्तः
र्धर्त्रतबृहर्ं तः षड्गुणं स्िा्मतेजः ॥ १४.१४ ॥
om
अमृतमत्रप चनरीक्ष्र्ाऽस्रात्रि चनमायल्र्सूनॆ
घृतचमर्चमत्रत सद्यॊ भ्रांत्रतमंतॊऽत्रप चशष्र्ाः ।
श्रर्धुरचधकिाक्यैत्रियभ्रमास्तच्च पिार्
अनुडर्नममृतािैस्तस्र् सॆ्र्स्र् शक्त्र्ा ॥ १४.१३ ॥
ou
si
gm
त्रतचमरचनकरकंु चभव्रातम्र्ंततीव्रं
सस्थरतरमसखिानां प्रासणनां रुद्धमार्यम ।
भुिनभिनपूणां भानुमानंजनाभं
हररररि नखरैः प्रार् रसममजािैचनयरास ॥ १४.१५ ॥
w
w
w
.y
मधुरपतर्रािाः शांतनैशांबबु ाष्पाः
सपडर् त्रिपुिरार्ः स्िाचभसारात प्रसिाः ।
अरुणतरसणर्र्च्छांबरा डर्क्तपुरंध्ीः
सस्मतसरससजिक्तिाः स्िैः करैराचिचिंर्ॆ ॥ १४.१६ ॥
प्रणत्रतरभसधूळीबद्धशॊभात्रिशॆषा
र्धुरुपकृत्रतमत्तां साधुजािांतराप्ाः ।
समर्मुपनतं संिॆर्र्ंतॊ िर्स्र्ा
इि र्शशतकॆतॊः कॆतिः श्रािकाणाम ॥ १४.१७ ॥
चनडहतमुचचतमुच्चं र्ॊर्पीठं प्रिक्तुः
पररषडर् पररतॊऽमी स्िराः सत्त्िभाजः ॥
द्रुतमिससतकृ्र्ैधयन्र्संन्र्ाससिर्यः
3
श्रिणपरमकृ्र्ार्ॊपतस्थुः समॆताः ॥ १४.१८ ॥
a.
c
अनत्रतत्रिरळभािा अप्र्नन्र्ॊन्र्संर्ाः
ऋजुतरततनानापंत्रक्तसाम्र्ाप्शॊभाः ।
डद्वरर्तुरर्र्ॆ मर्ा र्ूरतॊ िसजयतांताः
कुशिचिसखतरूपा रॆसजरॆ तॆषु िणायः ॥ १४.२० ॥
om
बभुरमिर्ुणानां शॊभनाच्छार्नानां
मुरररपुचनिर्ानां हं त िैर्ांत्रतकीनाम ।
सपडर् सुत्रििृतानामंतरथाय चधर्ां िा
त्रित्रिधकिचळकानां संचर्ाः पत्रिकाणाम ॥ १४.१९ ॥
ou
si
gm
सपडर् र्दृशुरॆकॆ िाचनीर्ाडर्भार्ं
पररचर्पटु ताभर्ां तािर्ॆ कॆ चचरॆण ।
हररर्ुरुनमनं द्रार् र्त्नतॊऽमी त्रिधार्
प्रर्र्ुरपरसाम्र्ं ससद्धर्ॆ स्र्ात्रद्ध र्त्नः ॥ १४.२१ ॥
w
w
w
.y
र्तिचसस जनॆऽसस्मिानतॆ ससिरस्र्न
ससचर्र्िचनकां तां सांध्र्जीमूतरक्ताम ।
रत्रिररि रत्रिपूज्जर्ांचिः समाजांतररक्षॆ
्र्िसर्त्रत शर्ािुः सन सहस्रप्रकाशः ॥ १४.२२ ॥
त्रिभुिनिरतॆजॊ्र्क्तिॆर्ाथयशक्ल
ु
त्रितर्रसतर्ा र्ॆ िसणयता िणयिर्ायः ।
पृथम
ु त्रतरथ तॆषामैक्यमापाद्य सम्र्क
प्रिचनपररशुद्धध्र्ै स्म प्रणौत्रत प्रिीणः ॥ १४.२३ ॥
स्िरमचरमकािॆ मंद्रमॆिा्र्जत्रभः
स्फुटमुपचनषर्ं तॆ िाचकैिायच्र्मानॆ ।
प्रिचनमत्रतचचिं प्राणभाजां श्रुतीनां
अमृतममृतभािस्र्ैष हॆ तं ु चकार ॥ १४.२४ ॥
4
अथ र्शशतशॊचचष्र्ाप्रर्ात्रत प्रतीच्र्ां
प्रिचनमिसार् स्नातुमार्ात तटाकम ।
पृथम
ु त्रतररह तािच्रॆ ष्संसर्यिॊिैः
समर्चम सपडर् स्िचनयम्नर्ाद्यैि तीथयः ॥ १४.२६ ॥
om
धनचमि सधनार्ॆभर्ॊऽकयसूनुः प्रसिः
शरशतचमि पाथयः संर्ुर्ासथयभर् उग्रः ।
अरत्रतत्रिरडहतः सॊऽनारतं नाऽडर्शिॊ
प्रत्रतिचनमर्ीनं चॊर्कॆभर्ॊऽसखिॆभर्ः ॥ १४.२५ ॥
ou
si
gm
a.
c
घनरसचनकरॊऽसािंतर्र्ंतशुद्धॊ
मुचनर्ण इि भूर्ः स्नॆहिान प्रार् र्धानः ।
प्रत्रतकृत्रतमसखिज्ञस्र्ाऽपरॊक्ष्र्ॆण ताित
स्फुटमिभत रूपं मज्जनॆ सज्जनॆष्टम ॥ १४.२७ ॥
w
w
.y
अपररचमतमनीषस्र्ॊल्लसच्छं खबाहॊः
रथचरसणचशिानां तन्ितॊऽिाचभषॆकम ।
प्रत्रततनि उर्ारास्तास्ििं ससिधातुः
तनि इि त्रिरॆजुः पांचजन्र्त्रप्रर्स्र् ॥ १४.२८ ॥
w
अचभर्धत्रत मुनींद्रा द्वार्शाब्र्ॊपिास
प्रत्रतमफिमिंर््सॆिनं भत्रक्तर्ुक्तम ।
अचधकममरनद्याद्याप्लिाद्धन्र्मान्र्ार्
अत्रपबर्ििबॊधॊ त्रिष्णुपार्ॊर्कं तत ॥ १४.२९ ॥
तरसणचभररि र्ौरैरूध्ियपड्र
ुं ै डद्वयषस्भः
सर्रपरमचक्रॊर्ीणयतॆजा हरीष्टः ।
मुरररपुत्रिमुखानां र्ुस्सहॊ र्ॆ हभाजां
िर्समर् इिान्र्ॊ मान्र्धीराबभासॆ ॥ १४.३० ॥
5
समचधकचधषणस्र् प्रॆक्षमाणॊ जनौघः
प्रकृत्रतमधुरमास्र््र्ाजपूणॆंर्ुत्रबंबम ।
अमुचर्पसरॆत्रत श्रािकॊक्तॆः पुराऽसस्मन
प्रचित्रत पर्िीं तां प्रांजचिस्तूणयमारात ॥ १४.३१ ॥
gm
a.
c
अत्रिडर्तरसभॆर्ं शीतळं िघ्िर्ंधं
त्रिमिममिपासणः पासणजैरप्रत्रिष्टम ।
िर्नपिनभी्र्ा पाश्वयतॊ त्रबभ्रर्ग्र्र्ं
कमथ करकपूणां संर्मीहाचननार् ॥ १४.३३ ॥
om
र्ुरुचरणसरॊजद्वंद्वचनणॆजनांभॊ
र्धत्रत जनचनकार्ॆ सियमिु ीर्तं च ।
अिचनरनचभनंडर्न्र्प्र्र्िक्षमॆऽसौ
कथमत्रप कथमॆि स्र्ात क्षमाख्र्ाऽन्र्थाऽस्र्ाः ॥ १४.३२ ॥
w
.y
ou
si
त्रिहससतत्रबसभंर्श्रीप्रकषां ससत्रतम्ना
जिजममृतपूरैः पूरर्ामास रम्र्म ।
समर्र्ुणत्रिशॆषािॊचकैिायळनीर्ः
ससुरचभसुमनोचभः स स्फुटं र्ौरपक्तश अः ॥ १४.३४ ॥
w
w
त्रिमिमिर्जांभॊत्रबंर्ुचभिचचयताचॊ
नििचिततुळस्र्ा पुष्पराज्जर्ाऽऽचचयचत सः
स्थिजजिजिल्लीिृक्षिीरु्समस्त
प्रसित्रिजर्िक्ष्म्र्ा मूतयर्ॆिॆडं र्रॆशम ॥ १४.३५ ॥
स र्र्र्चधकबॊधः षॊिशािॊपचारान
्र्रहर्र्र्ुणान द्वात्रिंशर्ार्ः पुरॊर्ान ।
अर्सणतर्ुणमुच्चैस्तॊषर्न शार्ङ्यपासणं
षित्रप परमभक्त्र्ाऽनूपचारान डर्र्ॆ श ॥ १४.३६ ॥
तमरुणमसणिणां डर््र्र्ॆ हाख्र्र्ॆहॆ
6
स्नत्रपतमत्रतपृथश्र
ु द्धानर्ीचचत्तिाचभयः ।
ननु स र्जत्रत चन्र्ं हृ्सरॊजासनस्थं
न तु सकृडर्त्रत पुष्पैरष्टचभभायिपुष्पैः ॥ १४.३७ ॥
कृतपरमसपर्यः सांद्रसच्चंर्नांभः
पररमचळतभुजॊरॊमंििांसॊ मनीषी ।
सस्मतरुचचरमुखॆर्
ं ुः सस्नवधकौशॆर्िासाः
स मुचनसुरनराणां चक्षुषामु्सिॊऽभूत ॥ १४.३८ ॥
gm
a.
c
om
परमथ परमािं प्राप्मॆिाप्रर्ासं
प्रभुररह बुभज
ु ॆऽसौ िॆर्िार्प्रिीणः ।
असजतपरमभक्तः संततं मन्र्मानः
सकिजर्र्धीशः प्रीर्तां शौरररर्थम ॥ १४.३९ ॥
.y
ou
si
सहचरपररक्लप्ॆ सूक्ष्मिस्त्रास्तृतॆऽसौ
अत्रितनुरुहरूपौशीरिर्ॆ चनषण्णः ।
अरमर्डर्ह नानाहृद्यत्रिद्यात्रििासैः
कत्रिजनपररिारं मंिर्न मंिपाग्र्र्म ॥ १४.४० ॥
w
w
w
अिसरमचधर्म्र् भ्रूत्रिजृंभार्भीष्टॊ
मुखसततर्िक्ष्मीभूतपासणप्रिाळः ।
सस्मतनर्नत्रिकासैस्तस्र् त्रिज्ञातभािः
श्रिसस डकमत्रप कार्ां मंिर्ामास मंक्षु ॥ १४.४१ ॥
प्रणत्रतपरमकृ्र्ाः सन्मतॆर्ॆ जनौघाः
त्रिबभुरनत्रतर्ूरॆ संहतास्तानती्र् ।
अहमहचमकर्ाऽऽशु प्राप्र् पाश्वां प्रणॆमःु
बहि इह र्ृहस्थाः पूियसॆिां त्रिधातुम ॥ १४.४२ ॥
त्रित्रिधजनपर्स्थाः प्राक श्रुतॆभर्ॊ र्ुणॆभर्ः
शतर्ुणर्ुणमॆनं त्रिसस्मता िीक्षमाणाः ।
7
मुकुचळतकरपद्मा आस्र्ताचम्र्िाप्ाः
प्रचुरतरहृर्ा संभािर्ांचडक्ररॆऽन्र्ॆ ॥ १४.४३ ॥
अिमिमनुिार्ॆ नानुिाच्र्ॆत पिात
ननु र्ुरि इर्ानीमुद्यता डह प्रिक्तुम ।
न मननमधुना द्रार्ाव्रजॆ्र्ाह्वर्त तान
श्रुतपररचर्सक्तान श्रािकान श्रािकाग्र्र्ः ॥ १४.४४ ॥
a.
c
om
अचधकचधषणमॆनं ्र्ाख्र्र्ा शॊभमानं
हररचमि कत्रििर्ां स्र्ि्र्ास्तनूजम ।
सततमचनचमषं संदृमर् सानंर्चचत्ताः
समर्मत्रप र्तं संत्रिद्रतॆ न स्म िॊकाः ॥ १४.४५ ॥
ou
si
gm
उर्र्चमत इिास्तं र्ंि भानुबयभासे
स्फुटमकिुशरूपॊ र्शयनीर्ॊऽनुरार्ी ।
शुचच हररपर्माप्संपर्ॊराचश्रतानां
न डह भित्रत त्रिशॆषः स्िप्रकाशॊितानाम ॥ १४.४६ ॥
w
w
w
.y
मरतकमसणिणॆ भूतधािी पुरंध्रर्ाः
िसत्रत जिचधिासस्र्धयिीनः क्षणाधयम ।
अरुणतरसणत्रबंबच्छद्मना पद्मरार्ः
कत्रपशकरकिापॊल्लास्र्भूत प्रॆक्षणीर्ः ॥ १४.४७ ॥
अिचनिनिनध्ुविार्ुखाहम्मह्सु
प्रकृत्रतर्ुणसमॆता्र्ाकृताकाश ऎकम ।
ततमतनुमनाः सॊऽचचंतर्त स्समाधौ
असुरसुरनरॆभर्ः सद्गुणं नाथमन्र्म ॥ १४.४८ ॥
्र्र्धत पररदृष्टज्जर्ॊत्रतषः साधु सांध्र्ं
चनर्ममिचनर्ॆ िा ज्जर्ॊत्रतषॊऽप्र्ाििॊकात ।
त्रिडहतमनुसरंतॊ धमयशास्त्रप्रिीणाः
8
सत्रितरर सत्रितारं चचंतर्ंतसस्त्रिॊक्याः ॥ १४.४९ ॥
a.
c
त्रिधुरर्मकळं कः स्र्ार् र्डर् स्र्ार्िमर्ं
ननु चनजसहजार्ाः सुंर्रास्र्ॆर्
ं ुकल्पः ।
इत्रत सुरििनाचभिायचळतः खॆचरीचभः
समचधकमधुररम्णा पूण्चांद्रस्तर्ॊर्ै त ॥ १४.५१ ॥
om
त्रित्रिर्ुरत्रततरां र्ॆ र्ॆ िताः षॊिशॊक्ता
हरहररहर्पूिाां्र्ाः किाभॆर्तॊऽस्र् ।
सुहुतमत्रतसृजंतॊऽवन्र्ाडहतास्तॆऽसिहॊिं
्र्धुरुचचतमपूिां र्ॆन र्ार्ििॊकः ॥ १४.५० ॥
ou
si
gm
इनत्रिरहमसह्यं प्राप्र् पद्मैः सचक्रैः
चचरचमह पररतप्ं पूियतप्ैः सुतष्टु म ।
मृर्ुकुमुर्चकॊरैः पार्संर्ॆन राज्ञः
कमत्रप सकिहृद्यं कल्पर्ॆिैि र्ै िम ॥ १४.५२ ॥
w
w
w
.y
र्चितॆद्रं नीिमसणनीित्रिभ्रमं
निकंु र्कुद्मळससतडद्वजािचि ।
सस्मतर्ा नर्ॊत्तमचशरस्सुजातर्ा
िनमािर्ा सुरचभताशर्ाऽसन्ितम ॥ १४.५३ ॥
मृर्ुर्ाचमत्रिमानसंपर्ॊ
रमर्त सुसस्मतर्ॊपसुंर्रीः ।
पररतापत्रिहीनमुज्जज्जििं
सुततं सूक्ष्मतरांबरं िरम ॥ १४.५४ ॥
र्ॊचभस्तमांस्र्पनर्न र्त्रतर्ं प्रजानां
अथाांतरं स भर्िान प्रकटीचकार ।
आनंर्चचद्गुणर्णं पररपूणयसंत्रित
चंद्रस्तु शब्र्र्ुणचम्र्र्मॆि भॆर्ः ॥ १४.५५ ॥
9
w
w
w
.y
ou
si
gm
a.
c
om
॥ इत्रत श्रीम्कत्रिकुित्रतिक त्रित्रिक्रमपंडिताचार्यसतु
श्रीनारार्णपंडिताचार्यत्रिरचचतॆ श्रीमध्ित्रिजर्ॆ
आनंर्ांडकतॆ चतुर्यशः सर्यः ॥
10