॥ श्री ॥
अथ श्री त्रित्रिक्रमपंडिताचार्यसतु श्री नारार्णपंडिताचार्यत्रिरचचतः
॥ श्री मध्ित्रिजर्ः ॥
१२. द्वादशः सर्यः
अिानंतसिांतिॆदांत्रतससंहॆ मुख्र्व्र्ाख्र्ाचनसिनॆ जंभमाणॆ ।
सद्यॊ माद्यद्वाडददं तींद्रभीमॆ भॆजॆ क्षॊभॊ माचर्र्ॊमार्ुर्ूथः ॥ १२.१ ॥
om
संभर्
ू ामी चॊळजद्वीत्रपपुर् ः पार्श्वॆ पापा मंिर्ामासुरुग्ाः ।
सासूर्ा भूभषू णॆ िार्ुदॆिॆ मूढा र्द्वद धातयराष्ट्ांत्रतकॆ प्राक ॥ १२.२ ॥
gm
a.
c
सन्मात्सर्ं बद्धुमच
ू ॆऽशुभानां िाचाऽलॊलं कॊत्रप र्ां धारकसर् ।
मध्र्ॆ तॆषां नीचनीत्र्ा समानॊ िाचालॊऽलं कॊऽत्रप र्ांधारकसर् ॥ १२.३ ॥
ou
si
एकं तत्िं ित्रि मार्ामर्ीर्ं िाक्ः प्राच्र्रप्र्िाच्र्ं त्रिधत्तॆ ।
पूिायऽपूिाय हं त दौर्यट्यभूषा चचिंचचिं दशयनाचार्यनीत्रतः ॥ १२.४ ॥
w
.y
मत्र्ायमत्र्ायमत्र्यत्रिडद्वट्पुरॊर्ं त्रिर्श्वं दृश्र्ं त्रिप्रचंिालपूियम ।
भॆदापॆतं भॆडदमानः समानः साधीर्ः कः साधर्ॆत तामलब्धध्िा ॥ १२.५ ॥
w
w
सत्र्ं सत्र्ं व्र्ािहार्ं त्रिधत्तॆ सिं मॊहॆ सियचनिायडहणी सा ।
ज्ञानॆ जातॆ दग्धिस्त्रप्रतीतं पक्वॆ तससमंसतप्तलॊहात्तिाियत ॥ १२.६ ॥
ज्ञाचनश्रॆष्ठश्रॆष्ठ त्रिज्ञाचनिर्ॆ नर्ुयण्र्सथॆ सांप्रतं नाथभूताः ।
आक्रंदं मॆ हं त शृण्िंत ु सॊऽर्ं हाहा मार्ािाद उत्सादमॆत्रत ॥ १२.७ ॥
भ्रिा भाट्टा न प्रभाकत्प्रभाऽभूत िसता माहार्ाचनकाद्याश्च र्ि ।
दुर्ं मार्ािादसिं डदधक्षुः नॊपॆक्ष्र्ा नसतत्त्ििादासिसजह्वा ॥ १२.८ ॥
र्ं र्ं प्रापद भूररचचत्तः प्रदॆ शं तसमात्तसमादार्तॆरंतरार्ः ।
प्रत्र्ज्ञाचर् व्र्क्तमार्ॆण सॊऽत्रप प्राप्नॊत पार्श्वं डह िर्ं भाग्र्हीनाः ॥ १२.९ ॥
1
प्रश्नः पिः खंड्यतॆ तॆन नूनं र्ुक्तां र्ुत्रक्तं ित्रक्त चासािखंड्याम ।
िाडदव्रातं लज्जर्ॆन्नॊ त्रिशॆषाद आक्षॆप्तॆत्रत श्रूर्तॆ डकं नु कुमयः ॥ १२.१० ॥
प्राच्र्ं शास्त्रं र्त सपादं तु लक्षं िाक्ॆनकॆनासक्षपद्धषय तीथयः ।
इत्थं पांथियणीतं शृण्ितः प्रार् र्ुष्मान प्रापद दूर्मानं मनॊ मॆ ॥ १२.११ ॥
om
िॆदव्र्ासॊ न्िॆष िॆदॊ नु मूत डदव्र्ा मूत्रतयर्यसर् सा सुससमतसर् ।
तद्द्द्रश्टॄ णां चॆत्रत िाणी कपाणी नूनं मार्ापक्षमूलं चिनडत्त ॥ १२.१२ ॥
a.
c
असििं तत्सूिभाष्र्ं बलीर्ॊ मानॊपॆतं का क्षत्रतनयसतथा चॆत ।
आसमाकाः कॆऽप्र्ॆिमुक्तत्िा त्रिलज्जाः लज्जाससंधौ दुससहॆ ऽमज्जर्न्नः ॥ १२.१३ ॥
ou
si
gm
तसर् व्र्ाप्तः चशष्र्जालसतु र्ौणः संससत्संधौ शंखचक्राडदभत्रभः ।
मा र्ह्यॆरन त्रिर्श्वसत्त्िांतरासण क्षॆमाप्त्र् नसति नीत्रतं त्रिधत्त ॥ १२.१४ ॥
.y
र्ौणसतकैर्ौणिाक्ाचभर्ुप्तः र्ौणीं बुत्रद्धं िधयर्ंतॆ नणां तॆ ।
हं सानां नॊ िासग्िर्ातप्रिीणाः ससंधंु भूर्ॊिाररिषैररिाब्धदाः ॥ १२.१५ ॥
w
w
w
बाहु ल्र्ॆन ह्यॆतदुक्तत्िा खलु द्रार् ऎतॆ त्रिर्श्वं प्राप्नुिंत्रत प्रकामम ।
अससमन्नसमद्दशयनापार्कालॆ र्द्वल्लॊकापार्कालॆ लर्ापः ॥ १२.१६ ॥
आकण्र्ॆत्थं तसर् िाणीमथान्र्ॊ मानी तॆषां माचननां चचत्तिॆत्ता ।
सिानां चॆतॊ नंदर्न मंदचॆताः धिामुच्चिायचमाचि किः ॥ १२.१७ ॥
तॆजः शंकामाितॊ र्द त्रिलीनं चधर् भीरूणां मानसं मानहीनम ।
ऎकांतॆन प्राप्ततॆजॊत्रिलीनं सथॆर्ॊ र्समाद भात्रत हर्ंर्िीनम ॥ १२.१८ ॥
र्ॆषां त्रिद्यां शांकरी शंकरी नॊ दॆ िादीनां बाध्र्तां साधर्ंती ।
शौक्रीिालं लज्जर्ॆद दॆ िपूज्र्ं तॆषामॆषां ससन्नधौ कॊ त्रिषादः ॥ १२.१९ ॥
2
र्द्यद्वतं ककयशर्ौणतकैः रुद्धं साध्र्ं नि भात्र्सतु ताित ।
षट्कमयज्ञडदय व्र्मंिौषधाढ्ः ऎतर्ुयप्तान नॊ त्रिजॆता डह कसश्चत ॥ १२.२० ॥
र्द्यप्र्ॆिं न ह्युपक्ष्
ॆ र्ॊ त्रिपक्षः डकंतु प्राप्तॊ नाधुनाऽऽक्रंदकालः ।
अप्र्द्वंद्वसिात्मबॊधप्रतीतः आचार्ैर्यच्िं क्तॆ शंकराद्यः ॥ १२.२१ ॥
पारंपर्ॆणाऽर्तं तत्त्िशास्त्रं हं तॊत्सन्नं नूतनॆनॆत्र्ुदीर्य ।
तॆषां दॊषा िणयनीर्ा त्रिदग्धः संतॊऽसंतॊ िाऽत्रप मध्र्सथलॊकॆ ॥ १२.२२ ॥
a.
c
om
सिाचभप्रार्ॊ ब्रह्मित सर्ादिाच्र्ॊ मार्ाशक्तत्र्ा सियचनिायहससत्रद्धः ।
इत्थं नीत्र्ा शास्त्रनीत्र्ॆि बाध्र्ः सि लॊकः सिात्मनॊ र्ः परः सर्ात ॥ १२.२३
॥
ou
si
gm
ग्ामॆग्ामॆ िार्यतां माननषां पूिंपिू ं सामपूिैरुपार्ः ।
संप्राप्तानां मानभंर्ार् कार्ं ग्ंथाकषायद्यद्य
ु तरसमदीर्ः ॥ १२.२४ ॥
w
w
.y
इत्र्ाद्यॆतॆ कार्यमालॊच्र् कालॆ
चक्रुियक्राश्चडक्रभक्तप्रतीपम ।
र्ॊग्र्ा मंक्तुं तॆऽन्र्था सर्ुः कथं िा
दुःखॊग्ांभसर्ंधताचमस्रससंधौ ॥ १२.२५ ॥
w
व्रत्र्ाकारंिासुदॆिडद्वषं तॆ प्राज्ञं मन्र्ं पुि
ं रीकाचभधानम ।
िादव्र्ाजाक्षॆपकामाः कुमंिात चक्रुर्यत्तं रूप्र्पीठालर्ॆऽमी ॥ १२.२६ ॥
र्द्वत ससंहं ग्ामससंहॊऽशुचीच्िॊ हं सं काकॊ र्द्वदॆ िकदृत्रिः ।
र्द्वन्मार्ी भूररमार्सतरक्षुं तद्वद त्रिद्वद्वर्यमाह्वासत मूढः ॥ १२.२७ ॥
अप्र्ल्पॊऽसौ न ह्युपक्ष
ॆ ांबभूिॆ लॊलात्मॆिादक्षपक्षः पतंर्ः ।
मध्िॆनाहॊ दुसतरॆण सिभािात तॆजॊराजीरासजतॆनासिनॆि ॥ १२.२८ ॥
मानमायन्र्भायसमानॊऽसमानः आसक्षप्र्नं सिं मतं साधचर्त्िा ।
3
प्रीत्र् त्रिष्णॊरुत्तमप्रीत्रततीथो िॆदव्र्ाख्र्ां िॆदिॆदी चकार ॥ १२.२९ ॥
आम्नार्ं र्ॆ पॆठुराम्नार्पूिं प्राप्ता त्रिप्रासति कौतूहलॆन ।
पर्ायसीनासतािदाचार्यिर्ं प्रॆक्ष्र्ं प्रॆक्षांचडक्ररॆऽनॆकसंख्र्ाः ।१२.३० ॥
उक्तांर्ॆभ्र्ः काडदकान व्र्ंजर्ंतं तत्तन्मािाव्र्ंजनादौ प्रिीणम ।
त्रतस्रॊऽिसथासतद्गुणभायिर्ंतं दॆ िा दृष्वा ह्यसमरन दॆ िदॆ िम ॥ १२.३१ ॥
om
आदौ ह्रसित्िॆन ित्सानुसत्र्ां मािापादौ ितयर्न दृश्र्मानः ।
कुियन्नन्र्ाश्चाग्र्र्रूपा त्रिित्तीः र्ोत्रिंदश्रीरास र्ॊत्रिंदभक्तः ॥ १२.३२ ॥
gm
a.
c
मांर्ल्र्ांर्व्र्क्तभािा त्रिलॊकीं रंर्ारूढा त्रिसमर्ं प्रापर्ंती ।
कष्णॆिान्र्ा मान्र्त्रिन्र्ासपादा रॆजॆ माध्िी सुसिरा िॆदिाणी ॥ १२.३३ ॥
.y
ou
si
र्ांभीर्ायद्यर्ुयक्तमौदार्यकार्ैः
नानानादश्लाघ्र्मुच्चारणं तत ।
शीक्षाचशक्षालक्षणानां डह लक्ष्र्ं
मान्र्ं मन्र्ॆ धन्र्बुद्धॆरतुल्र्म ॥ १२.३४ ॥
w
w
w
काल्पीः ि प्तीव्र्ंजर्न िांदसीश्च व्र्क्तं शाब्धदं शास्त्रमुभाव्र् भूर्ः ।
स व्र्ाचख्र्ािुक्तनरुक्तमार् ज्र्ार्ान ज्र्ॊत्रतिॆडदनां िॆदचमत्थम ॥ १२.३५ ॥
श्रौतॆ व्र्ाख्र्ॊच्चारणॆ चारुणी तॆ मादृग्दॆ ही िणयर्ॆदसर् कॊ नु ।
िार्ीशानिायसग्िहं र्द्रॆं जीिः भूर्ायश्चर्ैियसणयतॆ र्ॆ प्रणम्र् ॥ १२.३६ ॥
िं दससाथं साथयमिामुनॆत्थं प्रॊक्तं श्रुत्िा ब्राह्मणा ब्रह्मणॆि ।
सिॆ सौम्र्ा सजष्णुसजज्ञासर्ाऽमी प्राप्र् प्रॊचुसश्चिकार्ाचभधानम ॥ १२.३७ ॥
प्राज्र्प्रज्ञः प्राज्र्र्ा प्रज्ञर्ाऽसौ हं तािॊचन्मंििणायचभधॆर्म ।
तत्प्रत्र्थी प्रार्थर्यतॆ िक्तुमॆतत प्राज्ञासमाचभः श्रॊतुकामभयिांश्च ॥ १२.३८ ॥
4
इत्र्ुक्तसतरॆष त्रिसताररबुद्धॆः प्राप्तुं साम्र्ं संप्रित्तॊ दुरात्मा ।
हासर्ॊऽिाभूद िासुदॆिप्रभाथी र्द्वत पूिं पौंड्रकॊ िासुदॆिः ॥ १२.३९ ॥
आङादॆ शादुत्तरं राडदशब्धदं श्रुत्िा नारॆत्र्ुक्तिंतं पदं तम ।
व्र्ाख्र्ालौल्र्ादतरॆर्ाडदसूक्तॆ पर्थिीदॆ िा चनंदनीर्ं चनचनंदुः ॥ १२.४० ॥
शादूयलाख्र्ां प्राप्र् संभात्रितः प्रार् लॊकॆ धूत माचर्र्ॊमार्ुरॆषः ।
िाडदद्वीत्रपध्िंससनं मध्िससंहं प्राप्तॊ हीत्थं शब्धदशॆषॊ बभूि ॥ १२.४१ ॥
a.
c
om
कष्णाभीिा शास्त्रत्रिसपि संज्ञा र्ा सिीर्ा श्रीः पाचलता ससद्द्द्वजॆन ।
पद्माख्र्ासत्सैंधिॆनाऽहृतां तां शुश्रािाग्र्र्ानंदतीथायख्र्पाथयः ॥ १२.४२ ॥
gm
तूणं तीणायदभ्रमार् ऽथ सार्यः संप्राप्तॊऽसौ र्ॊर्णभीषचर्त्िा ।
संर्म्र्ांतर्ंतकामॆन हासर्ं संप्राप्तश्रीचनयसजयतं तं जहास ॥ १२.४३ ॥
ou
si
दुिात्माऽसौ भद्रमॆकाडकनं र्ः क्षॆप्तुं हॆ तःु सौख्र्दाख्र्ं बभूि ।
हर्ंशॊऽर्ं तं न चक्षाम भूर्ः तॊकॆ सन्नॆ सूकरं कॆसरीि ॥ १२.४४ ॥
w
w
.y
तसर् िासात पष्ठतससतष्ठतॊऽभूत क्षॆमापॆक्षी र्ॊ जनः प्रार् सजतॊऽत्रप ।
मध्र्ॆऽन्र्ॆषां र्ॊततीसतत्प्रर्ुक्ताः सॊऽद्यसज्जष्णुः पंचषर् त्रिशॆषः ॥ १२.४५ ॥
w
त्रिष्णॊभूर्
य ः शॊभर्त्रभः पदांतं पारंपर्ॆणॆर्यमाणरिार्ैः ।
र्ॊव्रातसतं दारचर्त्िा न्र्र्ह्णात कंजाख्र्ानं ससंधुपं मध्िपाथयः ॥ १२.४६ ॥
आसतामासतामॆष िॊ त्रिर्श्वमॊषॊ रॆरॆ मार्ािाडदचॊरा द्रिॆत ।
द्रिाद्रिा चनग्हीता ध्रुिं िः प्राप्तः कालॊ द्रार् र्ुहांतं प्रिॆिुम ॥ १२.४७ ॥
तॆजॊ त्रिद्वच्चक्रचंद्रसर् लीनं त्रिध्िसताऽलं िाडदनक्षिलक्ष्मीः ।
त्रिर्श्वव्र्ाप्तं र्त तु तद्दीचप्तमूलं र्ुष्मत्प्रॆष्ठं तसन्नरसतं तमश्च ॥ १२.४८ ॥
पूिायशामापूर्य त्रिर्श्वप्रकाशी र्ॊसंदॊहः सप्तत्रिद्याख्र्िाहः ।
5
र्ुष्माचभः डकं नसक्ष दॆ दीप्र्तॆऽसौ दॆ िः साक्षात सियत्रित्सियदीपः ॥ १२.४९ ॥
सिायधारं ब्रह्मसंज्ञं त्रिहार्ॊ रम्र्ाकारं शारदॆंदीिराभम ।
ससन्नणीतं र्ुण्र्लं शब्धदभॆदः मध्िाडदत्र्ं संचश्रतं कॊऽत्रपधत्तॆ ॥ १२.५० ॥
om
त्रिधाितत्रिधाित त्िररतमत्रििादासुराअदभ्रचधषणाचभधॊ नरहररडहय जाज्िल्र्तॆ ।
स र्ुत्रक्तनखरः खरमुयखरमूखयदुःखांकुरः त्रिदारर्त्रत दारुणप्रिचनप्रणादॊऽत्रप्रर्ान ॥
१२.५१ ॥
gm
a.
c
धत्तॆ रूपाण्र्नंतान्र्त्रप भुिनपतॆ र् हृदाऽप्र्ॆक पक्षॊ दक्षः
सद्द्भ्र्ॊऽसखलॆभ्र्ॊऽप्र्मतचमह ददौ कॆिलं र्ॊ न मािॆ ।
पसक्षश्रॆष्ठॊऽपरः सन्नचमतमत्रतपदॊऽसंपदॆ सर्ादर्ं िॊ मा
ou
si
दपं माचर्सपाय भजतभजत तासता र्ुहा द्रार् डद्वसजह्वाः ॥ १२.५२ ॥
w
w
w
.y
िॆदव्रातसुदशयनः पररलसत्तकायख्र्शंखध्िचनः
त्रिभ्रासजष्णुपरु ाण संहत्रतर्दः श्लॊकौर्शार्ङ्ायसन्ितः ।
सत्सूिॆसष्ित्रतहासनंदकचणॊ मध्िाख्र्नारार्णः
प्राप्तॊ िॊ चनसजर्क्षर्ा द्रित हॆ मार्ात्रिदॆ िडद्वषः ॥ १२.५३ ॥
इत्रत चनर्दत्रत मार्ािाडदत्रिद्वॆष िॆषॆ
शुभजनचनकरॆ सिारामतॊऽसमात प्रर्ातः।
न्र्िसदमरचधष्ण्र्ॆ प्राग्िाटाचभधानॆ
र्ुरुमत्रतरचभनंदन दॆ िमानंदमूत्रतयम ॥ १२.५४ ॥
॥ इत्रत श्रीमत्कत्रिकुलत्रतलक त्रित्रिक्रमपंडिताचार्यसतु
श्रीनारार्णपंडिताचार्यत्रिरचचतॆ श्रीमध्ित्रिजर्ॆ
आनंदांडकतॆ द्वादशः सर्यः ॥
6