॥ नक्शत्र सूक्तम ॥
तैत्तरीय ब्राह्मण, अश्टकम ३, प्रश्नह १
तैत्तरीय सम्हहता, कान्डम ३, प्रपाठकह ५, अनुवाकह १
ओम ॥ अम्ननननह पातु क्रुम्त्तकाह । नक्शत्रम दे वममम्न्ियम ।
इदमासाम ववचक्शणम ।
हववरासम जह
ु ोतन । यस्य भाम्न्त रश्मयो यस्य केतवह । यस्येमा
om
ववश्वा भव
ु नानन
a.
c
सवान । स क्रुम्त्तकामभरमभ सहवसानह । अम्नननो दे वह सुववते दधातु
॥ १ ॥
ou
si
gm
प्रजापते रोहहणी वेतु पत्नी । ववश्वरूपा ब्रुहती चचत्रभानुहु । सा नो
यनयस्य
सुववते दधातु । यथा जीवेम शरदह सवीराह । रोहहणी
.y
दे व्यद
ु गात्परु स्तात ।
w
ववश्वा रूपाणण प्रनतमोदमाना । प्रजापनतनम हववशा वधनयन्ती । वप्रया
w
w
दे वानामुपयातु यनयम ॥ २ ॥
सोमो राजा म्रग
ु शीशेण आगन्न । मशवम नक्शत्रम वप्रयमस्य धाम
।
आप्यायमानो बहुधा जनेशु । रे तह प्रजाम यजमाने दधातु । यत्ते
नक्शत्रम
म्रग
ु शीशनमम्स्त । वप्रयनम राजन वप्रयतमम वप्रयाणाम । तस्मै ते
सोम हववशा
ववधेम । शन्न एचध द्ववपदे शम चतुश्पदे ॥ ३ ॥
आिन या रुिह प्रथमा न एनत । श्रेश्ठो दे वानाम पनतरम्ननयानाम ।
नक्शत्रमस्य हववशा ववधेम । मा नह प्रजानम रीररशन्मोत वीरान ।
हे ती
रुिस्य पररणो व्रुणक्तु । आिान नक्शत्रम जश
ु तानम हववननह ।
प्रमुन्चमानौ
om
दरु रतानन ववश्वा । अपाघशनहसम नद
ु तामरानतम ॥ ४ ॥
a.
c
पुननो दे वहदनतह स्प्रुणोतु । पुनवनसू नह पुनरे ताम यनयम । पुननो
दे वा अमभयन्तु
gm
सवे । पुनह पुनवो हववशा यजामह । एवा न दे व्यहदनतरनवान ।
ou
si
ववश्वस्य भत्री
जगतह प्रनतश्ठा । पुनवनसू हववशा वधनयन्ती । वप्रयम दे वानामप्येतु
w
॥ ५ ॥
.y
पाथह
श्रेश्ठो
w
w
ब्रुहस्पनतह प्रथमम जायमानह । नतश्यम नक्शत्रममभ सहबभूव ।
दे वानाम प्रुतनासु म्जश्णुहु । हदशो~नु सवान अभयम नो अस्तु ।
नतश्यह परु स्तादत
ु
मध्यतो नह । ब्रह
ु स्पनतननह पररपातु पश्चात । बाधेताम द्वेशो
अभयम
क्रुणुताम । सुवीयनस्य पतयह स्याम ॥ ६ ॥
इदनम सपेभ्यो हववरस्तु जश्ु टम । आश्रेशा येशामनुयम्न्त चेतह । ये
अन्तररक्शम
प्रुचथवीम म्क्शयम्न्त । ते नह सपानसो हवमागममश्ठाह । ये रोचने
सय
न यावप
ू स्
सपानह । ये हदवम दे वीमनु सन्चरम्न्त । येशामाश्रेशा अनुयम्न्त
तेभ्यह सपेभ्यो मधम
ु ज्जह
ु ोमम ॥ ७ ॥
om
कामम ।
a.
c
उपहूताह वपतरो ये मघासु । मनोजवसह सुक्रुतह सुक्रुत्याह । ते नो
नक्शत्रे
अम्ननदनधा
ou
si
gm
हवमागममश्ठाह । स्वधामभयननयम प्रयतम जश
ु न्ताम । ये
ये~नम्ननदनधाह । ये~मुल्लोकम वपतरह म्क्शयम्न्त । यानश्च
.y
ववद्मयानम उ च न
w
प्रववद्म । मघासु यज~झनम सुक्रुतम जश
ु न्ताम ॥ ८ ॥
w
w
गवाां पनतह फल्गुनीनाममस त्वम । तदयनमन वरुणममत्र चारु । तम
त्वा वयनम
सननतारनम सनीनाम । जीवा जीवन्तमुप सम्हवशेम । येनेमा ववश्वा
भव
ु नानन
सम्न्जता । यस्य दे वा अनु सहयम्न्त चेतह । अयनमा राजाञरस्तु
ववश्मान ।
फल्गुनीनाम्रुशभो रोरवीनत ॥ ९ ॥
श्रेश्ठो दे वानाम भगवो भगामस । तत्त्वा ववदह
ु फलुगुनीस्तस्य
ववत्तात ।
अस्मभ्यम क्शत्रमजरनम सुवीयनम । गोमदश्ववदप
ु सन्नुदेह । भगो
ह दाता
भग इत्प्रदाता । भगो दे वीह फल्गुनीरावववेश । भगस्येत्तम प्रसवम
गमेम ।
om
यत्र दे वैह सधमादम मदे म ॥ १० ॥
a.
c
आयातु दे वह सववतोपयातु । हहरण्ययेन सुव्रुता रथेन । वहन,
हस्तनम सभ
ु गम
gm
ववद्मनापसम । प्रयच्छन्तम पपुररम पुण्यमच्छ । हस्तह प्रयच्छ
ou
si
त्वम्रत
ु म
वसीयह । दम्क्शणेन प्रनतग्रुभ्णीम एनत । दातारमद्य सववता ववदे य
.y
। यो नो
w
हस्ताय प्रसुवानत यनयम ॥ ११ ॥
।
w
w
त्वश्टा नक्शत्रमभ्येनत चचत्राम । सभ
ु नम ससहयुवनतनम रोचमानाम
ननवेशयन्नम्रुतान्मत्याननहश्च । रूपाणण वपनहशन भुवनानन ववश्वा ।
तन्नस्त्वश्टा तद ु चचत्रा ववचश्टाम । तन्नक्शत्रम भरू रदा अस्तु
मह्यम । तन्नह
प्रजाम वीरवतीनम सनोतु । गोमभनो अश्वैह समनक्तु यनयम ॥ १२
॥
वायुनक्
न शत्रमभ्येनत ननश््याम । नतनमश्रुन्गो व्रुशभो रोरुवाणह ।
समीरयन
भुवना मातररश्वा । अप द्वेशाम्नहस नुदतामरातीहह । तन्नो
वायस्
ु तद ु ननश््या
श्रुणोतु । तन्नक्शत्रम भूररदा अस्तु मह्यम । तन्नो दे वासो
यथा तरे म दरु रतानन ववश्वा ॥ १३ ॥
om
अनुजानन्तु कामम ।
a.
c
दरू मस्मच्छत्रवो यन्तु भीताह । तहदन्िाननी क्रुणुताम तद्ववशाखे ।
तन्नो
gm
दे वा अनुमदन्तु यनयम । पश्चात पुरस्तादभयन्नो अस्तु ।
ou
si
नक्शत्राणामचधपत्नी ववशाखे । श्रेश्ठाववन्िाननी भव
ु नस्य गोपौ ।
ववशच
ू ह शत्रन
ू पबाधमानौ । अप क्शध
ु म नुदतामरानतम ॥ १४ ॥
.y
पण
ू ान पश्चादत
ु पण
ू ान परु स्तात । उन्मध्यतह पौणनमासी म्जगाय ।
w
तस्या
w
w
दे वा अचध सहवसन्तह । उत्तमे नाक इह मादयन्ताम । प्रुथ्वी
सव
ु चान यव
ु नतह
सजोशाह । पौणनमास्युदगाच्छोभमाना । आप्याययन्ती दरु रतानन
ववश्वा । उरु
दह
ु ाम यजमानाय यनयम ॥ १५ ॥
रुध्यास्म हव्यैनम
न सोपसद्य । ममत्रम दे वम ममत्रधेयम नो अस्तु ।
अनूराधान
हववशा वधनयन्तह । शतम जीवेम शरदह सवीराह । चचत्रम
नक्शत्रमद
ु गात्परु स्तात । अनरू ाधास इनत यद्वदम्न्त । तम्न्मत्र एनत
पचथमभदे वयानैहह । हहरण्ययै-ववनततै-रन्तररक्शे ॥ १६ ॥
इन्िो ज्येश्ठामनु नक्शत्रमेनत । यम्स्मन व्रत्र
ु म व्रत्र
ु तय
ू े ततार ।
तम्स्मन्वयमम्रुतां
दह
ु ानाह । क्शध
ु न्तरे म दरु रनतम दरु रम्श्टम । पुरन्दराय व्रुशभाय
om
ध्रश्ु णवे । अशाढाय सहमानाय मीढुशे । इन्िाय ज्येश्ठा
a.
c
मधुमद्दुहाना । ऊरुम क्रुणोतु यजमानाय लोकम ॥ १७ ॥
मल
ू म प्रजाम वीरवतीम ववदे य । पराच्येतु ननरुन नतह पराचा ।
gm
गोमभननक्शत्रम
ou
si
पशमु भह समक्तम । अहभूय
न ाद्यजमानाय मह्यम । अहनो अद्य
सुववते दधातु ।
w
मशवम प्रजायै
.y
मल
ू म नक्शत्रममनत यद्वदम्न्त । पराचीम वाचा ननरुन नतम नद
ु ामम ।
w
w
मशवमस्तु मह्यम ॥ १८ ॥
या हदव्या आपह पयसा सहबभव
ू ह
ु ु । या अन्तररक्श उत पाचथनवीयानह
। यासामशाढा
अनय
ु म्न्त कामम । ता न आपह शनग स्योना भवन्तु । याश्च
कूप्या
याश्च नाद्यास्समहु ियाह । याश्च वैशन्तीरुत प्रासचीयानह ।
यासामशाढा मधु भक्शयम्न्त । ता न आपह शनग स्योना भवन्तु ॥
१९ ॥
तन्नो ववश्वे उप श्रण्
ु वन्तु दे वाह । तदशाढा अमभसहयन्तु यनयम ।
तन्नक्शत्रम
प्रथताम पशभ्
ु यह । क्रुमशव्रुम्न श्ट-यनजमानाय कल्पताम । शभ्र
ु ाह कन्या
युवतयह सुपेशसह । कमनक्रुतह सुक्रुतो वीयानवतीहह । ववश्वान दे वान,
हववशा
om
वधनयन्तीहह । अशाढाह काममप
ु यान्तु यनयम ॥ २० ॥
तन्नो नक्शत्रममभम्जद्ववम्जत्य
a.
c
यम्स्मन ब्रह्माभ्यजयत्सवनमेतत । अमुन्च लोक-ममदमूच सवनम ।
ou
si
gm
। चश्रयम दधात्वह्रुणीयमानम । उभौ लोकौ ब्रह्मणा सम्न्जतेमौ ।
तन्नो नक्शत्रममभम्जद्ववचश्टाम । तम्स्मन्वयम प्रत
ु नाह सन्जयेम ।
तन्नो दे वासो
.y
अनज
ु ानन्तु कामम ॥ २१ ॥
w
w
महीम
w
श्रुण्वम्न्त श्रोणा-मम्रुतस्य गोपाम । पुण्यामस्या उपश्रुणोमम वाचम ।
दे वीम ववश्णप
ु त्नी-मजय
ू ानम । प्रतीची मेनानम हववशा यजामह ।
त्रेधा
ववश्ण-ु रुरुगायो ववचक्रमे । महीम हदवम प्रचु थवी-मन्तररक्शम ।
तच्रोणैनतश्रवैच्छमाना
। पण्
ु यनग श्लोकम यजमानाय क्रुण्वती ॥ २२ ॥
अश्टौ दे वा वसवह सोहयासह । चतस्त्रो दे वी-रजराह श्रववश्ठाह । ते
यनयम
पान्तु रजसह परस्तात । सहवत्सरीण-मम्रत
ु नग स्वम्स्त । यनयम
नह पान्तु वसवह
परु स्तात । दम्क्शणतो~मभयन्तु श्रववश्ठाह । पण्
ु यन्नक्शत्रममभ
सम्हवशाम ।
मा नो अरानत-रघशनहसाङन्न ॥ २३ ॥
om
क्शत्रस्य राजा वरुणो~चधराजह । नक्शत्राणानम शतमभशनवमसश्ठह ।
a.
c
तौ
दे वेभ्यह क्रुणत
ु ो दीघनमायह
ु ु । शतनम सहस्त्रा भेशजानन धत्तह ।
gm
यनयन्नो
ou
si
राजा वरुण उपयातु । तन्नो ववश्वे अमभ सहयन्तु दे वाह । तन्नो
नक्शत्रनम
.y
शतमभशनजश
ु ाणम । दीघनमायह
ु प्रनतरद्भे शजानन ॥ २४ ॥
w
w
दे वाह
w
अज एकपादद
ु गात्पुरस्तात । ववश्वा भूतानन प्रनतमोदमानह । तस्य
प्रसवम यम्न्त सवे । प्रोश्ठपदासो अम्रत
ु स्य गोपाह । ववभ्राजमानह
सममधान
उग्रह । आ~न्तररक्शमरुहदगन्द्याम । तनम सय
न
ू म
दे व-मजमेकपादम ।
प्रोश्ठपदासो अनय
ु म्न्त सवे ॥ २५ ॥
अहहबुम्न ध्नयह प्रथमा न एनत । श्रेश्ठो दे वानामुत मानुशाणाम । तम
ब्राह्मणाह सोमपाह सोहयासह । प्रोश्ठपदासो अमभरक्शम्न्त सवे ।
चत्वार
एकममभ कमन दे वाह । प्रोश्ठपदा स इनत यान, वदम्न्त । ते
बम्ु ध्नयम पररशद्यनग
स्तुवन्तह । अहहनम रक्शम्न्त नमसोपसद्य ॥ २६ ॥
पूशा रे वत्यन्वेनत पन्थाम । पुम्श्टपती पशप
ु ा वाजबस्त्यौ । इमानन
om
हव्या
a.
c
प्रयता जश
ु ाणा । सुगैनो यानैरुपयाताम यनयम । क्शि
ु ान पशन
ू
रक्शतु
gm
रे वती नह । गावो नो अश्वानम अन्वेतु पूशा । अन्ननम रक्शन्तौ
ou
si
बहुधा ववरूपम
। वाजनम सनुताम यजमानाय यनयम ॥ २७ ॥
.y
तदम्श्वनावश्वयज
ु ोपयाताम । शभ
ु म गममश्ठौ सय
ु मेमभरश्वैहह । स्वम
w
w
दे वानाम
w
नक्शत्रनम हववशा यजन्तौ । मध्वा सहप्रुक्तौ यजश
ु ा समक्तौ । यौ
मभशजौ हव्यवाहौ । ववश्वस्य दत
ू ा-वम्रत
ु स्य गोपौ । तौ नक्शत्रम
जज
ु श
ु ाणोपयाताम । नमो~म्श्वभ्याम क्रुणुमो~श्वयुनभ्याम ॥ २८ ॥
अप पाप्मानम भरणीभनरन्तु । तद्यमो राजा भगवान, ववचश्टाम ।
लोकस्य
राजा महतो महान, हह । सग
ु म नह पन्थामभयम क्रुणोतु ।
यम्स्मन्नक्शत्रे यम
एनत राजा । यम्स्मन्नेन-मभ्यमशन्चन्त दे वाह । तदस्य चचत्रनम
हववशा यजाम । अप
पाप्मानम भरणीभनरन्तु ॥ २९ ॥
ननवेशनी सन्गमनी वसन
ू ाम ववश्वा रूपाणण वसन्
ू यावेशयन्ती ।
सहस्रपोशनम
सुभगा रराणा सा न आगन्वचनसा सम्हवदाना । यत्ते दे वा
ववश्ववारे
a.
c
om
अदधभ
ु ानगधेयममावास्ये सवसन्तो महहत्वा । सा नो यनयम वपप्रहु ह
रनयन्नो धेहह सभ
ु गे सव
ु ीरम ॥ ३० ॥
w
w
w
.y
ou
si
gm
ओम शाम्न्त: शाम्न्त: शाम्न्त: ॥