Materi Pokok 22
SEBARAN STATISTIK URUTAN (ORDER STATISTICS)
Fungsi kepekatan n Peubah Acak Urutan
Misalkan X1, X2, …, Xn merupakan contoh acak dari suatu
sebaran kontinu dengan fungsi kepekatan peluang f(x) > 0 untuk
a<x<b
Bila Y1 = nilai urutan pertama dari Xi
Y2 = nilai urutan kedua dari Xi
.
.
.
Yn = nilai urutan terbesar dari Xi
Maka a < Y1 < Y2 < …< Yn < b
Merupakan urutan nilai dari kecil ke besar
Y1 = nilai terkecil (minimum)
Yn = nilai urutan terbesar (maksimum)
Fungsi kepektan peluang dari Y1, Y2, Y …, Yn adalah
q (y1, y2, … yn) = (n!) f(y1) f(y2) … f(yn)
untuk a < y1 < y2 < …< yn < b dan
nol untuk selain a < y1 < y2 <… < yn < b
Untuk n=3
Fungsi kepekatan gabungan X1, X2, X3 adalah f (x1, x2,x3) = f (x1)
f (x2) f (x3).
Perhatikan bahwa P (a< X1 = X2 < b, a < X3 < b) =
b b x2
f
a b x2
x1 f x 2 f x 3 dx1 dx 2 dx 2 karena f x1 dx1 0
Urutan yang mungkin terjadi ada 6 kemungkinan sebagai berikut
A1 = {(x1, x2, x3) ; a < x1 < x2 < x3 < b},
A2 = {(x1, x2, x3) ; a < x2 < x1 < x3 < b},
A3 = {(x1, x2, x3) ; a < x1 < x3 < x2 < b},
A4 = {(x1, x2, x3) ; a < x2 < x3 < x1 < b},
A5 = {(x1, x2, x3) ; a < x3 < x1 < x2 < b},
A6 = {(x1, x2, x3) ; a < x3 < x2 < x1 < b},
3! = 6. ;
1
Perhatikan fungsi
Y1 = nilai minimum dari x1, x2, x3
Y2 = nilai pertengahan dari x1, x2, x3
Y3 = nilai maksimum dari x1, x2, x3
Merupakan transformasi satu-satu A1, A2,…, A6 ke dalam
himpunan B = {(y1, y2, y3) ; a < y1 < y2 < y3 < b} dengan fungsi
inversnya x1 = y1, x2 = y2, x3 = y3.
Untuk titik A1 yaitu dan untuk A2 = x1 = y2, x2 = y1, x3 = y3
dengan matriks Jacob sebagai berikut:
1 0 0
0 1 0
J1 0 1 0 1 dan J 2 1 0 0 - 1
0 0 1
0 0 1
Fungsi kepekatan peluangnya :
q y1 , y 2 , y3 J1 f y1 f y 2 f y3 J 2 f y 2 f y1 f y3
J 6 f y3 f y 2 f y1 , a y1 y 2 y3 b
3! f y1 f y 2 f y3 , a y1 y 2 y3 b
0, untuk lainnya
Bentuk umum fungsi kepekatan gabungan
g (y1, y2, …, yn) = (n!) f (y1) f (y2) … f (yn),
untuk a < y1 < … < yn < b
= 0, untuk lainnya
Fungsi kepekatan peluang nilai maksimum = Yn
Fungsi peluang gabungan Y1, Y2, …, Yn = g (y1, y2, …, yn) =
n! f (y1) f (y2) ….f (yn), untuk a < y1 < y2 <…< yn < b
gn (yn) = fungsi kepekatan marginal Yn.
g n y n
y3
a
yn
a
yn
a
yn
a
y4 y3 y2
a
a
y4 y3
a
a
y4 y3
a
a
F y 2 f y 2 dy 2
a
n! f y n dy1 dy 2 dy n - 1
y2
n! f y n dy1 f y 2 y n dy 2 dy n - 1
a
n! F y 2 f y 2 f y n dy 2 dy n - 1
F y3 2
karena F a 0
2
F y n n - 1
g n y n n!
f y n
n - 1!
n F y n n - 1 f y n , a y n b
0, untuk nilai y n lainnya
Fungsi kepekatan peluang nilai minimum = Y1
Fungsi kepekatan peluang gabungan
g(y1, y2, …, yn) = n! f(y1) f(y2) …f(yn)
maka fungsi kepekatan peluang marginal nilai minimum Yi,
dengan a < y1 < b adalah
g1 y1
b
b
b
b
y1 yn - 3 yn - 2 yn - 2
b
b
b
y1 yn - 3 yn - 2
Ingat
b
yn - 2
n! f y1 f y 2 f y n dy n - 1 dy 2
n! f y1 f y 2 f y n - 1 1 - F y n - 1 dy n - 1 dy 2
1 - F y n - 1 F y n - 1 dy n - 1
1 - F y n - 1
-
2 b
2
1 - F y n - 1 2
,
2
yn - 2
g1 y1
b
b
y1
yn - 3
n! f y1 f y n - 2
1 - F y n - 2 2
dy
2
n - 2 dy 2
g1 y1 n 1 - F y1 n - 1 f y1 , a y1 b
0, y1 lainnya
Ingat
x
a
1 - F ω
β -1
1 - F y β
f ω dω
,β 0
β
Fungsi kepekatan peluang urutan Yk
g k y k
g k y k
yk
a
y2 b
a yk
b
yn - 1
n! f y1 f y 2 f y n dy n
dy k 1 dy1 dy k - 1
n!
F y k k 1 1 - F y k n - k F y k
k - 1! n - k !
untuk a y k b
0, y k lainnya
Fungsi kepekatan peluang sambung dua urutan
Bila Yi < Yj, maka
yi y e y j
yi
b
b
g ij yi , y j
n! f
a a a
yj- 2 yj
yn - 1
y1
f y n dy n dy j 1 dy j - 1 dyi 1 dy1 dyi - 1
g ij yi , y j
n!
i - 1! j - i - 1! n - j!
x F yi i - 1 F yi - F yi j - i - 1 1 F yi n - 1 f yi f y j
untuk a yi y j b
dan nol untuk nilai lainnya
Materi Pokok 23
TRANFORMASI PEUBAH ACAK DENGAN
FUNGSI PAMBANGKIT MOMEN
Fungsi Pembangkit Momen Fungsi Peubah Acak
Misalkan X1, X2, …,Xn merupakan contoh acak dari suatu
sebaran dengan fungsi kepekatan peluang f(x) dan fungsi
kepekatan peluang gabungan X1, X2, …,Xn adalah h
(x1,x2,…,xn) untuk Y1 = u1 (X1, X2, …,Xn) dan akan dicari g(y1)
yang merupakan fungsi kepekatan peluang Y1.
Bila fungsi pembangkit momen bagi Y1 ada maka untuk peubah
acak kontinu dapat ditulis
My t E
e ty1
ty
e 1
g y1 dy1
Dan jika fungsi pembangkit momen bagi Y1 terlihat merupakan
fungsi pembangkit momen tertentu maka dengan sendirinya
fungsi kepekatan peluang bagi Y1 dapat ditentukan.
Contoh 1
Ambil peubah acak X1 dan X2 bebas dan mempunyai fungsi
masa peluang sama yaitu:
x
f x , x 1, 2, 3
6
0, x lainnya
Cari sebaran peluang Y = X1 + X2
Untuk X1 =1, 2, 3, dan X2 = 1, 2, 3 maka nilai Y = 2, 3, 4, 5, 6
dan sebaran peluang Y dengan mudah dilihat dalam tabel sebaran
peluang gabungan:
f (x1, x2)
X1
X2
1
2
3
1
1
36
2
36
3
36
2
2
36
4
36
6
36
3
3
36
6
36
9
36
Sehingga sebaran peluang Y = X1 + X2 adalah:
y
2
3
4
5
6
g (y)
1
36
4
36
10
36
12
36
9
36
Cara dengan menggunakan fungsi pembangkit momen dapat
dilakukan tanpa merinci sebaran peluang gabungannya.
Fungsi pembangkit momen Y = My(t)
M y t E e ty . E e t x1 x 2 karena x1 dan x 2 bebas
M y t E e ty E e t x1 x 2
E
E e
e tx1
tx 2
1 t 2 2t 3 3t
e e e
6
6
6
2
2
3
1
M y t e t e 2t e3t
6
6
6
1
4
10
12
9
e 2t e3t e 4t e5t e 6t
36
36
36
36
36
Fungsi massa peluang bagi Y adalah g(y) =
1
36 , y 2
4
, y3
36
10 , y 4
g( y )
36
12
, y5
36
9
, y6
36
0 , y lainnya
Contoh 2
Ambil X1 dan X2 peubah acak bebas dengan sebaran masing2
2
masing normal = N ( 2 , 1 ) dan N ( 2 , 2 ) carilah fungsi
kepekatan peluang g(y) bila Y = X1 - X2 dengan fungsi
pembangkit momen
Fungsi pembangkit momen Y = M (t)
E e . e
E e . E e
M t E e t x1 x 2
tx1
tx1
tx 2
tx 2
Karena X1 dan X2 bebas
E e tx1
2
2
t
exp 1 t 1
2
E e tx 2
2
2 t 2
exp 2 t
2
Ganti t dengan –t untuk memperoleh
E e
tx 2
2 2
σ
t
2
exp μ 2 t
2
2 2
2 2
σ
t
σ
t
1
2
M t exp μ1t
exp μ 2 t
2
2
2
2
σ
σ
2
1
2
exp μ1 μ 2 t
t
2
Jadi Y ~ N μ1 μ 2 ; σ12 σ 2 2
Teorema 1.
Ambil X1, X2,…,X3 sebagai peubah acak saling bebas dan secara
berturut-turut memiliki sebaran normal N (1, 12), N (1, 22),
… dan N (n, n2).
Peubah acak Y = k1 X1 + k2 X2 + …. + kn Xn dengan k1, k2, ….,
kn adalah konstanta real akan menyebar secara normal dengan
nilai tengah k1 1 + k2 2 + …. + kn n dan ragam k12 12 + k22
22 + …. + kn2 n2
Jadi peubah acak
n
n
Y ~ N k i μ i , k i 2 σ i 2
i 1
i 1
Buktinya dengan menggunakan fungsi pembangkit momen
My (t) = M (t)
M t E exp t k1 X1 k 2 X 2 k n X n
E e tk1 X1 E e tk 2 X 2 E e tk n X n
n
ki2 μi2 t 2
exp k i μ i t
II
2
i 1
n k 2 μ 2 t 2
i
i
n
i 1
exp k i μ i t
2
i 1
n
n
Jadi Y ~ N k i μ i , k i 2 μ i 2
i 1
i 1
Teorema 2.
Jika X1, X2, …., Xn adalah peubah acak bebas dengan fungsi
pembangkit momen Mi(t), i = 1, 2, 3, …., n maka fungsi
pembangkit momen
n
Y a i Xi
i 1
dengan a1, a2, …., an adalah real konstan maka
n
M y t M i a i t
i 1
Fungsi pembangkit momen Y = My (t)
E e ta1 X1 E e ta 2 X 2 ..... E e ta n X n
M y t E e ty E e t a1 X1 a 2 X 2 .... a n X n
M y t M1 a1t M 2 a 2 t M n a n t , jadi
n
M y t Π M i a i t
i 1
Corollary (Akibat Logis)
Jika X1, X2, …., Xn hasil pengamatan contoh acak dengan fungsi
pembangkit momen M(t) maka
a) Fungsi pembangkit momen
n
Y
i 1
n
Xi adalah M y t Π M t M t n
i 1
b) Fungsi pembangkit momen
n
n
n 1
t t
X X i adalah M x t Π M M
i 1
i 1 n
n n
Teorema 3.
Jika X1, X2, …., Xn merupakan peubaha cak yang saling bebas
dan masing-masing menyebar Khi-Kuadrat dengan derajat bebas
r1, r2, …., rn maka peubah acak Y = X1 + X2 + ….+ Xn menyebar
Khi-Kuadrat dengan derajat bebas (r1 + r2 + ….+ rn) atau
2
Y ~ X1 (r1 + r2 + ….+ rn)
Teorema 4.
Ambil X1, X2, …., Xn sebagai contoh acak berukuran n dari
suatu populasi yang menyebar normal N (, 2) maka peubah
2
acak
n x -μ
Y
i 1 σ
menyebar secara Khi-Kuadrat dengan derajat bebas n.
© Copyright 2026 Paperzz