Pertemuan-22 & 23 Luas Bidang Lengkung Menghitung luas bidang lengkung dx dy = cos γ ⋅ ds ⎫ r r ⎬ k ⋅ n = cos γ ⎭ γ adalah sudut antara bidang (pada ds) dan bidang xy, sehingga r ∇ϕ n= ∇ϕ z = f ( x, y ) z − f ( x, y ) = 0 ϕ ( x, y , z ) = z − f ( x, y ) ∂F ∂ϕ = − (x) ∂x ∂x ∂F( y ) ∂ϕ =− ∂y ∂y ∂ϕ =1 ∂z r ∇ϕ n= = ∇ϕ −i ∂F ∂F −j +k ∂x ∂y 2 ⎛ ∂F ⎞ ⎛ ∂F ⎞ ⎟⎟ + 1 ⎜ ⎟ + ⎜⎜ ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ 2 γ adalah sudut antara vektor k dan normal ds r cos γ = k • n = k • −i ∂F ∂F −j +k ∂x ∂y 2 ⎛ ∂F ⎞ ⎛ ∂F ⎞ ⎟⎟ + 1 ⎜ ⎟ + ⎜⎜ ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ 2 1 cos γ = 2 ⎛ ∂F ⎞ ⎛ ∂F ⎞ ⎟⎟ + 1 ⎜ ⎟ + ⎜⎜ ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ 2 Luas = ∫∫ ds = ∫∫ s s dx ⋅ dy cos γ F diganti dengan z F ( x, y ) = z Luas = ∫∫ D 2 ⎛ ∂z ⎞ ⎛ ∂z ⎞ ⎜ ⎟ + ⎜⎜ ⎟⎟ + 1 ⋅ dx dy ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ 2 Contoh: 1. z = 2 − (x 2 + y 2 ) ∫∫ ( x 2 + y 2 ) ds (s = surface; permukaan) s s adalah permukaan paraboloida yang terletak di atas bidang xy r r cos γ = k • n = 1 ∫∫ s 2 ⎛ ∂z ⎞ ⎛ ∂z ⎞ ⎜ ⎟ + ⎜⎜ ⎟⎟ + 1 ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ 2 = 1 4x + 4 y 2 + 1 2 ( x 2 + y 2 ) ds = ∫∫ ( x 2 + y 2 ) (4x 2 + 4 y 2 + 1) dx dy s Lebih mudah pakai Koordinat Polar: 158 Kalkulus II 0≤r≤ 2 0 ≤ ϕ ≤ 2π r2 = x2 + y2 ∫∫ ( x 2 + y 2 ) ds = ∫∫ ( x 2 + y 2 ) (4x 2 + 4 y 2 + 1) dx dy s s =∫ 2π ∫ ϕ =0 2 r 2 ⋅ (4 s 2 + 1) ⋅ r ⋅ dr dϕ r =0 Misal: p 2 = 4 r 2 + 1 → r 2 = ( p 2 − 1) / 4 r = 0 → p = t =1 Jika r = 2 →p= 9 =3 8 r dr = 2p dp r dr = =∫ 2π ϕ=∂ dϕ ∫ 1 p dp 4 3 p =1 ( ) ⎛ p2 − 1 ⎞ 3 1 1 2π 4 2 ⎜ ⎟ ⎜ 4 ⎟ (p ) 4 p dp = 16 ∫ϕ = 0 dϕ∫p =1 p − p dp ⎝ ⎠ ⎡1 5 1 3 3 ⎤ 1 2π = ∫ dϕ ⎢ p − p ⎥ 16 ϕ =0 3 1 ⎦⎥ ⎢⎣ 5 1 2π ⎡ 1 1 ( ) (27 - 1)⎤⎥ dϕ 243 1 = ∫ − − ⎢ 0 ϕ = 16 3 ⎣5 ⎦ 3 1 2π ⎛ 242 26 ⎞ 1 259 ϕ = ∫ ⎜ − ⎟ dϕ = ⋅ 0 ϕ = 16 3 ⎠ 16 15 1 ⎝ 5 1 259 149 = ⋅ ⋅ [2π − 0] = π 16 15 30 2. Hitung ∫∫ xyz ds ; dengan G adalah bagian dari kerucut z 2 = x 2 + y 2 di bidang z = 1 dan z = 4 G Luas Bidang Lengkung 159 ! z = x2 + y2 = r 1 − ∂z 1 2 = x + y 2 2 ⋅ (2 x ) ∂x 2 ∂z x = 2 ∂x (x + y2 ) ( ) ∂z 1 2 = x + y2 ∂y 2 y ∂z = 2 ∂y x + y2 ( ∫∫ ) ⋅ (2 y ) xyz ds = ∫ y G 1 2 − ∫ 2 2 ⎞ ⎛ ⎟ ⎜ ⎛ ∂z ⎞ ⎛⎜ ∂z ⎞⎟ x yz ⋅ ⎜ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + 1 ⋅ dx dy ⎟ ⎟ ⎜ ⎝ ∂x ⎠ ⎝ ∂y ⎠ ⎠ ⎝ ∫ ⎛ ⎞ x2 y2 ⎟ + + ⋅ x yz ⋅ ⎜ 2 1 dx dy ⎜ x + y2 x2 + y2 ⎟ ⎝ ⎠ =∫ y x x Kita pakai Koordinat Polar (karena untuk menentukan batas x dan y adalah susah , lebih mudah menentukan batas ϕ dan r) 1≤ r ≤ 4 0 ≤ ϕ ≤ 2π r2 = x2 + y2 x = r cos ϕ y = r sin ϕ ∫∫ xyz ds = ∫ =∫ 2π ϕ =0 G = 2∫ 2π = 2∫ 2π ϕ =0 160 4 r =1 r cos ϕ ⋅ r sin ϕ ⋅ r 4 r =1 ϕ =0 3. ∫ cos ϕ ⋅ sin ϕ dϕ ∫ ϕ =0 = 2π ( 2 ) r dr dϕ r 4 ⋅ 2dr ⎡1 5 4 ⎤ ⎢ r ⎥ ⋅ sin ϕ d (sin ϕ ) ⎢⎣ 5 1 ⎥⎦ 1023 sin ϕ d (sin ϕ ) 5 2 1 ⋅ (1023) sin 2 ϕ 5 2 2π =0 0 1 1 Hitung luas bagian permukaan bola yang berjari-jari a yang terletak pada tabung ( x − a) 2 + y 2 = a 2 2 2 ! Kalkulus II z2 = a2 − x2 − y2 z = a2 − x2 − y2 ↑ Persamaan bola ∂z 1 − 2x −x = ⋅ = 2 2 2 2 ∂x 2 a − x − y a − x2 − y2 ∂z −y = 2 ∂y a − x2 − y2 Luas = ∫∫ D = ∫∫ D x2 + y2 + 1 ⋅ dx dy a2 − x2 − y2 a2 ⋅ r dr dϕ = ∫∫ a2 − x2 − y2 D a a − r2 2 ⋅ r dr dϕ Penentuan batas : π 1 Luas = a ∫ 2 ϕ =0 2 ∫ π 1 luas = a ∫ 2 dϕ ϕ =0 2 ∫ a cos ϕ r dr dϕ a2 − r 2 0 a cos ϕ 0 r a2 − r 2 dr π a cos ϕ 1 − 2r 1 ⋅ luas = − a ∫ 2 dϕ ∫ dr 0 0 2 2 a2 − r 2 Luas Bidang Lengkung 161 π a cos ϕ 1 luas = − a ∫ 2 dϕ a 2 − r 2 0 0 2 π 1 luas = − a ∫ 2 a 2 − (a 2 cos 2 ϕ ) − a dϕ 0 2 ) ( ( ) π π 1 2 2 2 luas = − a ∫ a sin ϕ − a dϕ = − a ∫ 2 (a sin ϕ − a ) dϕ 0 0 2 π 1 luas = − a 2 ∫ 2 (sin ϕ − 1) dϕ 0 2 1 π /2 luas = − a 2 ⋅ (−cos ϕ 0 + a 2ϕ 2 1 a 2π ⎛π ⎞ luas = − a 2 = a 2 ⎜ − 1⎟ 2 2 ⎝2 ⎠ π/2 0 = −a 2( 0 − ( − 1 )) + a 2 ⋅ π 2 ⎛π ⎞ luas = 2 a 2 ⎜ − 1⎟ = a 2 (π − 2) ⎝2 ⎠ Soal: 1. Hitung ∫∫ F ( x, y, z )ds S F ( x, y, z ) = x 2 + y 2 + z ; s adalah daerah yang dibatasi oleh z = x + y + 1 ; 0 ≤ x ≤ 1, Jawab: 0 ≤ y ≤1 8 3 3 Sama dengan Soal No. 1 , untuk F ( x, y, z ) = x + y ; s daerah yang dibatasi z = 4 − x 2 ; 2. 0 ≤ x ≤ 3, 0 ≤ y ≤ 1 Jawab: 2 + 3. ∫∫ ( x 2 π 3 + y 2 ) ds , di mana s adalah permukaan kerucut z 2 = 3 ( x 2 + y 2 ) yang dibatasi oleh z = 0 dan z = S 3 ! Tafsirkan gambar fisis ! Jawab: 9 π 4. 162 Cari luas permukaan paraboloida 2z = x 2 + y 2 yang berada di luar kerucut z = x 2 + y 2 ! Kalkulus II Jawab: 5. ( ) 2 π 5 5 −1 3 Carilah luas permukaan kerucut z 2 = 3 ( x 2 + y 2 ) yang dipotong oleh z = x 2 + y 2 Jawab: 6 π Luas Bidang Lengkung 163
© Copyright 2026 Paperzz