Elder Abuse fact sheet in Somali language - Elder Help

Ku-xadgudubka Waayeelka
Waa maxay ku-xadgudubka waayeelka?
Ka faa’iideysi, waxyeeleyn, ama u hanjabid in aad waxyeeleyneyso qof waayeel ah.
Waa kuwama ku-xadgudbayaashu?
Xubin qoyska ah, saaxiib, xanaaneeye, xubin ka tirsan shaqaalaha goob xanaaneyn ama
qof walba oo ay dadka waayeelka ahi isgu-haleynayaan baahidooda aasaasiga ah ama
adeegyadooda ayaa xadgudubka geeysan kara.
Xadgudub jireed
Jug jireed oo laaadid, riixid, garaacid, timo ka jiidid ah
ƒ Xabis xoog ah
ƒ Ka reebidda waxa qofka jir ahaan ‘physical’ u baahan yahay
ƒ Daawooyinka oo lagu badiyo ama lagu yareeyo
Xadgudub maskaxeed/caadifadeed
Ula dhaqmidda qofka waayeelka ah sida ilmo yar
ƒ Baqdin-gelin, si ku talagal ah oo bulshada looga go’doomiyo, caay, hanjabaad,
bah-dilid ama iska-indho-tirid qofka waayeelka ah
ƒ xadgudub afka ah
Xadgudub maaliyadeed
ƒ
ƒ
ƒ
ƒ
Xatooyo ama isdaba-marin lacag ama hanti
Lacagta ama hantida oo si khiyaano ah loo isticmaalo
Awoodda Wakiil-ka-noqoshada sharciga ah (Power of
Attorney) oo si khalad ah loo isticmaalo
Wax isdaba-marin, baad ama been-abuur.
Dayacid
Cidleynta qof waayeel ah
ƒ Gabidda u fidinta adeegyo caafimaad ama cunto-siin
ƒ Gabidda u fidinta qofka waayeelka ah waxyaabaha lagama maarmaanka si-kutalagal ah ama aan ku-talagal ahayn
Xadgudub jinsiyi
Xiriir jinsiyi (sexual) oo aan ogolaasho qofka waayeelka ah laga heysan ama lala yeesho
qof waayeel ah oo aan awood u lahayn inuu wax ogolaado waxaa loo tixgeliyaa
xadgudub jinsiyi.
ƒ Taabasho aan la dooneyn
ƒ Kufsasho,
ƒ Khaniisid, (dabo ka wasid)
ƒ Ku khasbid qaawanaan,
ƒ Sawirid galmo ahaan u muuqata
ƒ Ama faallo laga bixiyo jirka qofka waayeelka ah iwm.
Kaalmada Waayeelka-Peel
Somali
GARASHADA XADGUDUBKA
Ka baqid xanaaneeyayaasha
Dhaawacyo aan la sharaxin
La daahid daawo raadsasho
Daawada dadka dejisa/hurdeysiisa oo si xaddhaaf
ahaan loo siiyo
•
Calaamado murxid oo aan caadi ahayn
•
Takhaatiir isku bedbedelid oo rikoor ugu jirta
•
Dhaawacyo madaxa ah.
•
Kilaankilada oo muruxsan – qofka laga yaabee in la
jiiday. – murxid balaaran oo afka ah waxaa keeni
kara in qofka afka laga xiray si loo aamusiiyo.
•
Is-qadarinta qofka oo hooseeya
Xadgudub
•
Qofka oo ay ka muuqato xasil la’aan markuu joogo
maskaxeed/caadifadeed
xanaaneeyayaasha agagaarkooda
•
Qof wareersan
•
Qof isdilaya
•
Qof iska ilaalinaya xanaaneeye in aay indhahooda is
qabtaan
•
Ka baqid in la cidleeyo
•
Caajis-dheeraad ah/Dadka ka-dhexbixid
•
Sheeyo maqan oo aan la sharixi karin
Xadgudub maaliyadeed
•
Qaansheegatooyinka ‘bills’oo la bixin waayo
•
Aqoon aan sax ahayn oo dhinaca maaliyadda ah
•
Dardaaranka qoraalka ah oo si kedis ah loo bedelo
•
Waxyaabo lagama maarmaan ah oo la awoodi karo
oo la iska daayo
•
Xisaabta bangiga oo si aan caadi ahayn lacag
loogala baxo
•
Cuduro galmada la isugu gudbiyo; iyo/ama
Xadgudub jinsiyi
•
Xanuun, cun-cun, dhiig ama murux xubnaha taranka
agagaarkooda ah
•
Nafaqo-darro/biyaha oo ku yaraada jirka
Dayacid
•
Wareeg aan laga warheyn
•
Kuleylayn la’aan /koronto
•
Muuqaal qaab-daran
•
Ilkaha la-gashado ‘dentures’, muraayadaha indhaha,
qalabka wax lagu maqlo oo ka maqan
•
Xaalado xanuun maqaarka ah ama danqasho
cadaadis ka timid
•
Dhibaatooyin caafimaad oo aan la daaweyn
•
Ku xadgudbid cabitaanka khamrada ama
qaadashada daawooyinka
Kaalmada Waayeelka-Peel
Xadgudub jireed
•
•
•
•
Po
Somali