July 1, 2015
Habdhadanka Edebta, Xuquuqda iyo
Masuuliyadda Ardeyga
www.cherrycreekschools.org
1
Harry C. Bull, Jr., Ed.D.
Agaasimaha Guud ee
Xarunta AdeegyadaTacllinta
4700 South Yosemite Street Greenwood Village, CO 80111
(720) 554-4262
July 1, 2015
Ku: Waalidiinta iyo Ardeyda Qaaliga ah ee reer Cherry Creek:
Waxa ay daqamada Cherry Creek u guntatey soo gudbinta adeeg iyo gayi waxbarasho oo badqaba oo si maangal ah u
dardar galinaya ardeyda iyo shaqaalahaba. Si aan u dhowrno hadafkaas, Guddiga Waxbarashada ee Degmada Cherry
Creek wuxuu qaatay qawaaniin iyo habab si uu u hirgaliyo waajibaadkayaga obligations ann ku ilaalinayno
badbaadinta ardeyda iyo shaqaalaha, dushooda iyo maankooda, labadaba. Ujeedada Sharaxaadaan “Ku Dhaqanka
Edebta, Xuquuda, iyo Mas’uuliyadda Ardeyga” waa ogeysiis iyo wargalin ku aadan hirgalinta qawaaniinta hubineysa
gayi nabadgalyo u leh ardeyda iyo shaqaalaha. Sanadahaan dambe, Cherry Creek waxay sharciyeysay dhowr tallaabo
si ay u xoojiso nabadgalyada Iskuuladeenna.
Inkasta oo la qaadey falal si loo kordhiyo nabadgalyada, waxaanu sii wadeynaa goobidda heerar sare u qaadi kara
gayiga waxbarashada, Iskuuladeena, iyo goobaha-shaqada. Mid kamid ah xeerka bed-dhowrka soo jirey in badan, waa
xeerka Guddiga Iskuullada-JICI, ee quseeya Hub lala yimaado Iskuulka. Xeerku wuxuu sheegayaa qeyb ahaan, in
ardeygii haysta hub, sida kuwa ay ka mid yihiin waxa loo yaqaano “Hubka Khatarta leh”, in laga eryayo iskuulka illaa
iyo ugu badnaan hal sano. Ku haysashada hubka iskuulka dhexdiisa waxa ay ka dhigantahay arrin khatargalineysa
nabadgalyada ardeyga ama ardayadda laftigiisa/laftigeeda, ama bed-qabka iyo nabadgalyada kuwa kale ee kula sugan
iskuulka.
Marka loo eego xeerkaan, waxyaabaha caadiga ah ee loo isticmaalo hub ahaan haddii iskuulka dhexdiisa iyo
agagaarkiisba lala yimaado, waxey sababi karaan ciqaab edbin-ahaaneed oo ay ka midtahay in ardeyga iskuulka laga
cayriyo. Mamnuucidda hubka waxaa sii dheer, hadal afka ah, wada xiriir aan afka aheyn, amaba habdhaqan u eg
hanjabaad jidhka ah, oo qof uu ku sameeyo mid kale, taas oo sababi karta cayrin hal sano oo buuxa dhan. Xeerka cad
ee sugan ee habdhaqanka ardeygu waxaa loo dajiyey sababo kalifey awgood. Waxaanu dooneynaa in ardeyda iyo
waalidkuba ay helaan kalsooni ah in iskoolkoodu yahay mid nabadgalyo iyo maamuus leh. Tanina waa xuquuqda
aasaasiga ah ee ardey walba.
Xeerarar kayagu waxa ay qeexayaan hanaan sare iyo filasho dhaqan wanaagsan oo ardeydu leeyihiin. Sababta ugu
muhiimsan ee xeerarkaan waa in ardeydu helaan korniin iyo ka gun-gaadh nololeed. Ardeydu waxa ay si fiican wax
ugu bartaan fasal-kooda iyo iskuuladooda markii macalinkoodu uu dhowro u kuurgalkooda iyo ujeedada
waxbarashadooda carqalad la’aan iyo walaac la’aan la xiriira nabadgalyadooda shakhsi ahaaneed. Gayiga tacliinta ee
ilmahaagu waxa uu noo leeyahay muhimad gaar ah.
Wax allaale wixii aan ku hubin karno in iskuulku nabad yahay, dhowrsoon yahay, tacliinna leeyahay ayaan
sameyneynaa. Sanadka 2014-15 ee iskuuladu waxa uu u balanqaadayaa ardeyda, shaqaalaha, iyo waalidka reyreyn
iyo guul. Waxaan rajeyneynaa in aan kula shaqeyno si aan u fulino qorshahayaga: “ah in aan ku dhiirrogalinno
ardeywalba in uu wax barto, guuleysto, una maciino kuwa dhibban.”
Si daacadnimo leh,
Harry C. Bull, Jr.
DEGMADA DUGSIYADA CHERRY CREEK: UJEEDADAYADU WAA IN AAN KU DHIIRA
GALINNO ARDEY WALBA INUU FAKARO, INUU WAXBARTO, INUU GAARO, INUU
DANEEYO HADAFKIISA.
Ujeedadaan waxaan ku gaadhi karnaa oo kaliyaiskuullo habeysan oo nabadgalyo leh. Iskuulada waxtarka ah waxa ay
leeyihiin nidaam habdhaqan ahaaneed oo macquul ah cid walbana fahmi karto si joogto ahna loo fuliyo. Xeerka
noocaas ahi ma ahan in uu wax ku biirinayo gayiga tacliinta guud oo kaliya, laakiin waxuu barayaa ardeyda in ay
noqdaan kuwo u istaaga mas’uulnimada. Guddiga Waxbarashada Dugsiyada Cherry Creek waxa ay daneynayaan
nabadgalyada ardayda dhigata dugsiyada Cherry Creek oo dhan. Si loo hubiyo nabadgalyadaas, guddiga dugsiyadu
waxaa uu qaatay xeer ku aadan nabadgalyada iyo asluubta.Ujeedada daabacaadaani waa in loo fidiyo waalidiinta iyo
ardeyda nuqul ay ka heli karaan xeerarka guddiga dugsiyada iyo masuuliyadaha ardaydaba.
Xasuusin: Xeerarka dagmadu waxa ay noqon karaan kuwo had iyo jeer labadbadalikaro sanad dugsiyeedka
dhexdiisa. Xeerarkaan iyo qawaaniintaan oo qoraal ah waxaa laga heli karaa cinwaankaan shabakadda ee ay
leedahay degmadu: www.cherrycreekshcools.org, ama xaafiiska maamulaha iskuulka, ama maamulka
degmada xaafiiskiisa eek u yaala:
Cherry Creek School District No. 5
4700 South Yosemite Street
Greenwood Village, Colorado 80111
Nuqulka xeerarka iyo qawaaniinta degmada waxaa laga heli karaa shabakadda www.cherrycreekschools.org
Degmada 5aad ee Dugsiyada Cherry Creek ma sameyso takoor ku saleysan isirka, midabka, waddanka laga yimid,
sinjiglab-ama-dhadig, dookka galmadaada, da’da, iyo naafonimada qofka marka loo ogalaanayo barnaamijyada
degmada, adeegyada ama helidda waxwadaqabashada, iyo la dhaqanka shakhsiyaadkaas iyo wixii ku aaddan howlfulintooda. Luuqad la’aant af-Ingriiska ma ahan iyaduna in ay caqabad ku noqoto ogolaashaha ama ka qeybqaadashada
barnaamijyada iyo howlaha degmada. Degmada 5aad ee Cherry Creek takoor ama faquuqid ma sameyso marka ay
qaadaneyso shaqaale ama ay sameyneyso shaaleyn.
Wargalintaan waxaa loo soo gudbiyey sida uu sharciga xuquuqda bulshadu qabo qodobka 6aad ee ladajiyey 1964,
Farqadda 504aad ee Sharciga Dib-u-buskeynta ee la dajiyey 1973, Qodobka 9aad ee Dibuhabeynta Waxbarashada ee
la dajiyey 1972, Qaanuunka Da’ ku-Takoora ee isna ladajiyey 1975, iyo Qaanuunka dadka Mareykanka ee Naafada
ah loo dajiyey 1990.
Wixii su’aalo, dacwo, ama codsiyo, iyo warbixin dheeraad ah ee quseeya sharciyadaan waxaa lagu aadinayaa xaa
howlwadeenka loogu talogaley. Ms Kathryn Vining, Howlwadeenka Dacwadsoorka Degmada, Xarunta
Adeegyada Tacliinta, ee ku yaal: 4700 S. Yosemite Street, Greenwood Village, CO 80111. (303)773-1184. Ama
waxaa si toos ah loola xiriiri karaa wasaarda tacliinta ee mareykanka, Xaafiiska Xuquuqda Shacabka,
Deegaanka 8aad oo cinwaankiisu yahay sidaan. U.S. Department of Education, Office for Civil Rights, Region
VIII, Federal Office Building. 1244North Speer Blvd., Suite #310, Denver, CO 80204.
Kathryn Vining, District Compliance Officer
4700 South Yosemite Street
Greenwood Village, Colorado 80111
720-554-4471
1
TUSMADA
DEGMADA DUGSIYADA CHERRY CREEK: UJEEDADAYADU WAA IN AAN KU DHIIRA GALINNO ARDEY WALBA
INUU FAKARO, INUU WAXBARTO, INUU GAARO, INUU DANEEYO HADAFKIISA. ........................................................... 0
TABLE OF CONTENTS .............................................................................................................. Error! Bookmark not defined.
OGEYNSIINTA XUQUUQDA KUSOO ARRORTA WAXBARASHADA QOYSKA IYO XEERKA XOG-DHOWRKA, 20 USC
1232 (g) EE XARUMAHA DUGSIYADA SARE IYO HOOSE......................................................................................................... 0
XAQQA WARGALINTA HOOSTIMAADA DHOWRISTA XUQUUQDA MUJTAMACA EE DIB LOO BADALEY (PPRA) PPRA
.......................................................................................................................................................................................................... 0
DAGMADA 5AAD DUGSIYADA CHERRY CREEK OGEYSIIS KUSOCDA OO KU SAABSAN WARBIXINTA
DANBIILAYAASHA GALMADA..................................................................................................................................................... 0
OGEYSIIS KUSOCDA ARDEYDA IYO WAALIDIINTA OO KU SAABSAN ISTISMAALKA DUUBISTA U MUUQAALKA
IYO KAAMAROOYINKA SI LOOGU KUURGALO HABDHAQANKA (JICA-E) ......................................................................... 0
BAADHITAANKA IYO KOMBUYUTAR SAARIDA OF ARDEYDA IYO (KA DAAWEYNTA CUDURRADA MASKAXDA
(JLDAC)............................................................................................................................................................................................ 0
KHASHKHASHAADA, HANDADAADDA, IYO DULEYNTA (ACC)............................................................................................. 0
KHASHKHASHAADDA, HANDADAADDA IYO DULEYSIGA (ACC-R) ...................................................................................... 0
DUGSIYO KA XOR AH BUURIGA (TUBAAKADA) (ADC) ........................................................................................................... 0
HABDHAQANKA ARDEYGA EE BASKA DUSHIISA (EEAEC)................................................................................................... 0
MAQNAANSHAHA IYO MARMARSIYAHA ARDEYGA (JH) ....................................................................................................... 0
MAQNAANSHAHA AAN LA’OGOLEYN/ Habsaamidda (JHB) .................................................................................................... 0
HABDHAQANKA ARDEYGA (JIC ) ............................................................................................................................................... 0
ISTICMAALKA KAAMAROOYINKA IYO DUUBISTA MUUQAALKA SI LOOGU KUURGALO HABDHAQANKA ARDEYGA
(JICA) ............................................................................................................................................................................................... 0
XEERKA LABBISKA ARDEYDA (JICAB) ..................................................................................................................................... 0
XEER KUDHAQANKA IYO EDBINTA (JICDA) ............................................................................................................................ 0
RABSHADAHA DHAQANKA XOOGGA KU SAHABSA (JICDB) ................................................................................................. 0
KA HORTAGGA CAGAJUGLEYNTA DHANKA WAXBARASHADA (JICDE)............................................................................ 0
KA HORTAGGA CAGAJUGLEYNTA DHANKA WAXBARASHADA (JICDE)............................................................................ 0
DAABAADAHAA ARDAYDA EE DUGSIGA-XIRIIRA ( XEERKA DAABACADAHA EE DUGSIGA) (JICEA-R) ...................... 0
ARDAYGA OO QAYBIYA ALAAB AAN KHUSEYN MANHAJKA WAXBARASHO .................................................................... 0
XAQA ARDAYDU U LEEYAHAY IN UU DAREENKIISA CABIRO (JICED) .............................................................................. 0
BULSHO SIRA /HAWLAHA GANGISKA (JICF) ........................................................................................................................... 0
KHAMRIGA IYO ISTICMAALKA KALE DAROOGADA ARDAYDA (JICH) ................................................................................ 0
ALCOHOL AND OTHER DRUG USE BY STUDENTS (JICH) ..................................................................................................... 0
KHAMRIGA IYO ISTICMAALADA DARAAGYADA KALE EE ARDAYDA (JICH-R) ................................................................. 0
ISTICMAALKA BUURIGA EE ARDAYDA (JICHA) ...................................................................................................................... 0
HUBKA DUGSIGA DHEXDIISA (JICI).......................................................................................................................................... 0
WARAYSIGA, BAADHITAANKA IYO XADHIGA ARDAYGA ...................................................................................................... 0
CIYAARAHA IS DHEX GALKA DUGSIYADA (XEERKA CIYAARAHA) (JJI-R) ......................................................................... 0
IN ANSHAXMARINTA LAGA SAARO FASALKA (JKBA) ............................................................................................................ 0
ANSHAXMARINTA MARKA FASALKA LAGA SAARO (JKBA-R) ............................................................................................... 0
JOOJITAANKA ARDAYGA LAGA JOOJIYEY DUGSIGA AMA LAGABA ERYO (JKD-1) ......................................................... 0
ERYIDA IYO KA JOOJINTA DUGSIGA ARDAYGA (JKD-1-R).................................................................................................... 0
2
ANSHAXMARINTA ARDAYGA NAAFADA AH (JKD-2)............................................................................................................... 0
WAXBARASHADA KALE EE ARDAYGA LA ERYEY (JKD-4) ..................................................................................................... 0
JOOJITAANKA LAGA JOOJIYEY DUGSIGA DHEXDIISA (JKG) .............................................................................................. 0
TALAALKA ARDAYDA (JLCB) ...................................................................................................................................................... 0
GARGAARKA DEGDEGA AH IYO DARYEELKA DAWEE DEGDEGA AH (JLCD).................................................................... 0
GANAAXYADA ARDAYGA IYO XUKUNKABA (JQ) .................................................................................................................... 0
ARDAYGA XOGTIISA/ SII DAYNTA XOGTA ARDAYDA (JRC) .................................................................................................. 0
CUNSURIYAD LA’AANTA AMA FURSADAHA QOF AHANED EE XIDHIIDHKA DADKA (AC) ............................................. 0
OGEYSIISKA CUNSIRIYAD LAAANTA AMA SINAANSHAHA FURSADEED (AC-E-1)........................................................... 0
HANJABADA GALMADA EE ARDAYGA (AC-R-4) ....................................................................................................................... 0
HABKA LOO MARAYO TABASHADA ARDAYGA LOO GAYSTAY HANJABAAD GALMO ...................................................... 0
(AC-R-5) ............................................................................................................................................................................................ 0
CUNSIRIYEYN LA’AANTA IYADOO LOO EEGAYO QOLADA IYO JINSIGA UU YAHAY ...................................................... 0
( AC-R-6) ........................................................................................................................................................................................... 0
CUNSIRIYAD LA’AANTA MARKA LOO EEGO NAAFANIMADA AMA LAXAAD LA’AANTA (AC-R-7) .................................. 0
ISKU XIDHNAANTA XOGAHA ELEKTAROONIGA AH EE LA HELI KARO (EHC) ................................................................. 0
ISTICMAALKA ARDAYGA EE INTERNETKA IYO ISGAADHSIINTA ELEKTAROONGA AH ( JS) ........................................ 0
BOOQDAYAASHA DUGSIGA (KI) ................................................................................................................................................. 0
BOOQDAYAASHA DUGSIGA (KI-R) ............................................................................................................................................. 0
QIMEYNTA IYO KUURGALIDA HORUMARKA SHAQO EE ARDAYGA ................................................................................... 0
ARDEYDA CUNTADA ALARJIGA KU LEH (JLCDA) .................................................................................................................. 0
3
OGEYNSIINTA XUQUUQDA KUSOO ARRORTA WAXBARASHADA QOYSKA IYO XEERKA
XOG-DHOWRKA, 20 USC 1232 (g) EE XARUMAHA DUGSIYADA SARE IYO HOOSE
Xuquuqda iyo xog-dhowrka ee waxbarashada qoysku (“FERPA”) waxuu u hurayaa waalidiinta iyo ardeyda ka
weyn18 sano (ee u qalma) xuquuq hubaal iyadoo tixgalineysa faylka waxbarasho ee ardeyga. Xuquuqahaasi waxa ay
yihiin:
(1) Xaq ah in la fatashikaro oo dib u eegis lagu sameyn karo faylka waxbarasho ee ardeyga casho gudahood, oo ah
maalmaha shaqada, kadib marka ay hesho degmadu codsi ah in la gudagalo.
Waalidka iyo ardeygii u qalmaba waa in ay u soo gudbiyaan maamulaha iskuulka, ama loo xilsaaraha, codsi qoraal
ah, kaas oo caddeynaya faylka/faylasha la filayo in la fatasho (fiiriyo). Maamuluhu ama loo xilsaaruhu-designeewuxuu sameyndoonaa abaabul ah in la helo oo uu ku wargaliyo waalidka ama ardeyga waqtiga iyo meesha lagu
fiirinkaro (fatashi karo) faylka/faylasha.
(2) Xaq u lahaanshaha in la badali karo ardeyga faylkiisa waxbarasho haddii waalidka –ama ardeygii uqalma—uu
rumeysanyahay in khalad ama wax beenabuur ah ay ku jiraan. ama haddii kale ay xadgudub ku tahay xuquuqda xogdhowrka ardeyga ee ku xusan xeerka federaliga ee loo yaqaan marka la soo gaabiyo--FERPA.
Waalidka iyo ardeygii muteystaba, ee ka doonaya in iskuulku uu badalo faylkiisa, waa in uu u soo qoraa maamulaha
iskuulka (ama hawlwadeennada kale ee iskuulka ee u munaasibka ah), una muujiyaan si cad qeybta feylka ka midka
ah, oo ay cayimaan sababta loo badalayo.
Hadii iskuulku go’aansado in dib wax looga badalo faylka sidii uu codsadeyba waalidka ama ardeyga mudan, iskuulku
wuxuu soo wargalindoonaa waalidka ama ardeyga mudan, wuxuuna kula talindoonaa in ay codsadaan
dacwaddhageysi ku saabsan dib-u-badalidda feylka. Warbixin dheeraad ah oo la xiriirta dacwad-qaadka (dhageysiga)
iyo nidaamkeeda ayaa la soo siin doonaa waalidka iyo ardeyga mudan-ba, makii la ogeysiiyo xaq ulahaanshahooda
dacwad-dhageysiga.
(3) Xaq u lahaanshaha xog-dhowrka shakhsi ahaaneed, ee warbixinta feylka waxbarasho kujirta laga garankaro ee
ardeyga, marka laga reebo illaa iyo xaddi dhan–wixii (sharciga) FERPA ogolaadey in shaaca laga qaadikaro amar
la’aan mooyaane. Midda ka reebani, waa tan ogolaaneysa shaac ka qaadis (sheegid) amar la’aan ah, oo iskuulka
howlwadeenadiisu u sameeyaan , ama siiyaan ciddii ay waajibtahay in la siiyo.
Howlwadeen iskuul macnaheedu waa: qofka u shaqeeya iskuul sida maareeye, horjooge,macalin, ama shaqaalaha wax
kaalmeeya kuwa ay kamidka yihiin, marka lagu daro shaqaalaha caafimaadka iyo masuuliyiinta qeybta sharci fulinta,
kuwaas oo iskuulku uu la xiriiray in ay wakiil u noqdaan adeeg bixinta, intii ay isticmaali lahaayeen shaqaalahooda
ama hawlwadeenadooda, (sida qareen, hantidhowre, lataliye caafimaad, wax-dabiibe(daaweeye); waalid ama ardey
gudanaya masuuliyad guddi, sida gudiga gar-naqsiqa iyo asluubeynta, am mid kale oo ka caawinaya hawlwadeen
iskuulku leeyahay si uu xilkiisa u guto.
Mas’uulka iskuulka waxaa uu leeyahay dan waxbarasho oo xalaal ah, marka uu u baahdo in uu dib-u-eego fayl
waxbarasho si uu u fuliyo waajibaadka mas’uulnimo

Marka loo eego sharciga FERPA, dagmada iskuulku waxa ay soo bandhigi kartaa warbixin toos ah iyada oo
aan laga amar qaadan waalidka ama ardeyga mudan. Degmada Iskuulada Cherry Creek waxa ay u taqaanaa
warbixin toos ah oo la sii deynkaro kuwa ay ka midka yihiin magaca ardeyga; meesha iyo taariishda
dhalashada; barashada maaddada guud, heerka buundada, ka qeybqaadashada hawlaha ciyaaraha ee la
ogyahaay lana citiraafsanyahay; culeyska iyo dherarka ay leeyihiin kuwa ka midka ah kooxaha ciyaaryahaniinta ah, taariikhaha soo xaadiridda, abaalgudyada iyo shahaadooyinka uu helay, hey’adda ama goobta
waxbarasho ee uu hadda ama horey ardeygu kusoo bartay (dhigtay); buugga sanadlaha ah; Jilaanimada
tusinaysa in ardeygu ka qeybqaatay wax ka soo saaridda riwaayad, iyo magaca ardeyga ee ku jira
barnaamijyada qalinjabinta. Taleefoonada iyo cinwaanada ardeyga lama sii daynayo sida uu qabo sharciga
gobolka Colorado.
4


Waalidka iyo ardeygii mudan ba waxa ay xaq u leeyihiin in ay diidaan gudbinta noocyada warbixinta la soo
cayimay qeyb kamid ah ama dhammanteed, haddii diidmadaas ay ku soo gaarto xaafiiska maamuluha
iskuulka ee ardeygu dhiganayo ama dhiganjiray si qoraal ah, ugu danbeyn 7da bisha 9aad ee sanadka, haddii
7da bisha ay ku beegantahay dabayaaqada asbuuca (SabtiaAxad) waxa ay u wareegeysa maalinta Isniinta ah
ee ku xigta.
Hadii uu mas’uul iskuul kale ka tirsan, kaas oo ardeygu dhigto ama filayo in uu wax ka barto, uu soo codsado
faylka waxbarasho ee ardeyga, dagmadu waa ay u gudbinaysaa feylkaas waxbarasho ogolaansho hore
la’aantiis, hadaba soo bandhigidda feylka waxaa loola jeedo in ardeyga la badalo oo laga diiwaangaliyo
iskuulka kale haddii uusan mar horeba ka diiwaangashaneyn, sida uu banneynayo dhowrista sharciga
FERPA.
(4) Waxaa Xaq ah in dacwad loo gudbiyo Wasaardda Tacliinta ee Mareykanka taas oo quseysa ku guuldaraysiga
degmada in ay ku dhaqmanto waxii uu uga baahnaa sharciga. Magaca iyo cinwaanka FERPA waa: The Family Policy
Compliance Office, U.S. Department of Education, 400 Maryland Ave. SW, Washington, DC 20202-4605.
Xeerka Degmada JRC, feylka ardeyga/sii deynta warbixinta ardeyga, waxa ay sharaxeysaa waajibaadka iyo
mas’uuliyadda ku aadan siideynta feylalka ardeyga. Nuqlka xeerkaan waxaa lga helikaraa iskuullada degmada iyo
degalka .www, cherrycreekschools.org. ama Xarunta Adeegga Waxbarashada ee Degmada Cherry Creek ee ku taal:
4700 S. Yosemite St., Greenwood Village, CO 80111.
XAQQA WARGALINTA HOOSTIMAADA DHOWRISTA XUQUUQDA MUJTAMACA EE DIB LOO
BADALEY (PPRA) PPRA
Waxa ay waalidiinta iyo ardeyda 18 sanojirka ah, iyo ciyaalka ka dhalinta kaligood nool (ee mudan) siineysaa xuquuq
gaara oo ku saabsan habka aan tirakoobka u sameyno, aruurinta iyo isticmaalka warbixinta loo la jeedo suuqgeynta,
iyo baaritaano jidhahaaneed (ooga ahaaneed) oo khaas ah. Xaq u lahaanshahaas waxaa ka mid ah:

In ardeygu uu xaq u leeyahay in uu bixiyo ogolaansho ka hor inta aan la gudbin tirakoob waajib ah taas oo
quseyn karta mid ama labo arrimood oo ka mid ah kuwa la ilaaliyo sida (“Tirakoobka Warbixinta
Dhowrsoon”) oo ah barnaamij ay leedahay Wasaaradda Tacliinta EE Mareykanku, bixiso na qeyb/kulli
qarashka ku baxa. Sida:
1. Aaminsanaanta iyo ka tirsanaanta siyaasadeed ee ardeyga ama waalidkiis
2. Dhibaato maskaxeed ama dhimirli’ida ardeyga iyo qoyskiisa;
3. Dabciga iyo habdhaqanka la xiriira galmada;
4. Habdhaqan sita sharcidarro, dhaqan xumo, dambi-galin, ama sumcad-dilid
5. Buun-Buunin dad kale kuwaas oo jawaab bixiyayaashu la leeyihiin cilaaqaad hoose oo qoys ahaaneed
6. Xiriirada mudnaanta gaarka ah leh ee loo a citiraafsan yahay si sharci ah, tusaale ahaan, kuwa lala leeyahay
qareemada, dhakhaatiirta, ama wakiillda diimaha.
7. Ku dhaqanka diinta, ka mid noqoshada, ama aaminsanaanta ardeyga iyo waalidkiis ay leeyihiin.
8. Dakhliga, marka laga reebo wixii sharcigu ka dalbadey, si looga go’aan gaaro muteysiga barnaamijya dowliga ah.
 In uu helo ardeygu ogeysiis iyo fursad uu uga kaaftoomi karo:
1. Waxii kale ee warbin tirakoob ah ee dhowrsoon, iyada oo aan loo eegeyn cidda bixineysa kharashkeeda;
2. wixii kale ee aan aheyn arrin degdeg ah, baritaan oogada ah oo wax feydaya ama baaritaan waajib ah oo shardi
looga dhigey dhigashada ischoolka, oo uu maareeynayo wakiilka dugsigu, una aheyn lagama maarmaan si loo dhowro
xaaladda caafimaad ee dhakhsaha ah iyo bed-qabka ardeyga, lagana reebo wixii la xiriiraa iyaguga maqalka, aragga,
barista goobbada (golxo-da), ama wixii baaritaan jidhkaa ah ee la ogolyahay ama sharciga gobolku uu dalbanayo; iyo
3. Arrimaha la xiriira arurinta, soo gudbinta, ama isticmaalka maluumaadka shakhsi ahaaneed ee laga helo ardeyga
eel lo adeegsanayo suuqgeynta, ama iibinta, ama haddii kale warbixintaas oo loo gudbiyo dadka kale. Sida

In uu iska fiiriyo (hubiyo) ka codsiga maamulka ka hor iyo ka dib inta aan la isticmaalin:
5
1. Tirakoob ka yimid warbixin kusaleysan macluumaadka khaaska ah ee ardeyga
2. Aaladaha lagu aruuriyo ardeyga macluumaadkiisa shakhsi ahaaneed oo loogu talagalay u adeegsiga arrimaha
suuqgeynta kor ku xusan sida iibka, ama ujeedooyinka cid kale loogu gudbinayo
3. Qalabka waxbarasho ee qeyb ahaan loo istismaalo manahajka waxbarashada. • Xuquuqahaas oo dhan waxa ay ka
wareegaan waalidka una wareegaan ardeygii gaara 18 sano am d halinta banaan.

Degmada 5aad ee Cherry Creek waxay kobcisay oo qaayibtay, markii ay kala tashatey waalidiinta
xuquuqahaan , Iyo sidoo kale qaababka loo ilaalinkaro sir-dhowrka ardeyga marka la maareynayo tirakoob
xambaarsan warbixin tadhowrsoon, iyo xog aruurin, , ama isticmaalidda xogta qof ahaaneed ee loo adeegsado
suuqgeyn, iib, ama ujeedooyin kale oo wax lagu baahiyo.
Degmada Iskuulku waxa ay waalidiinta iyo ardeyda mudan ogeysiineysaa xeerarkaan ugu yaraan sanadkii hal mar,
marka sanad kasta iskuulada la furo, iyo kadib marka ay jiraan isbaddal wax ku ool ah. Degmada Dugsiyada Cherry
Creek bandhigeysaa xeerarka xuquuqda iyo masuuliyadaha JLCA, Adeegga caafimaadka ardeyga iyo waajibaadkiisa,
iyo JLDAC, Baarista iyo Imtixaanidda ardeyda. Nuqullada xeerar-kaan waxaa laga heli karaa shabakadda internetka
haddii la codsado.
Degmada Iskuulada ee Cherry Creek waxa ay si toos ah ku wargalindoontaa, iyadoo ugu soo direysa boostada,
waalidiinta ardeyda leh jadwal ka carbiska (leylyi) oo cayiman ama aftikaqaadis (tirakoob), taas oo u fidindoonta
waalidiinta ikhtiyaar ay kaga saaraan wiilkooda ama gabadhooda ka qeybqaadasha barnaamijkaas aftida ama carbinta
ah. .
Dagmadu waxa ay wargalindoonta waalidiinta sannad kasta bilowga marka uu iskuulku furmayo, haddii kale oo aysan
Degmadu caddeyn taariikh kale oo cayiman ama ku dhow xilliga la qabanayo shaqada-carbinta ama afti-ka-qaadista
markaas. Howlaha ama afti-ka-qaadista la agaasimayo xilliga dugsiyada dabadiis, waalidiinta waxaa la siindoonaa
wargalin macquul ah oo ku aadan goorta la qabanayo howsh-carbinta ama afti-ka-qaadista, waxaa la siin doonaa fursad
ay ugala bixi kara ilmahooda barnaamijka carbinta ama afti-ka-qaadista.Waalidiinta waxaa la siinayaa fursad ay dibu-eegis ugu sameeyaan afti-ka-qaadista. Waalidiinta iyo ardada mudan, ee aaminsan in xuquuqdoodii lagu xadgudbey
dacwad ayey u gudbin karaan:
The Family Policy Compliance Office, U.S. Department of Education, 400 Maryland Avenue, SW, Washington, D.C.
20202-4605
DAGMADA 5AAD DUGSIYADA CHERRY CREEK OGEYSIIS KUSOCDA OO KU SAABSAN
WARBIXINTA DANBIILAYAASHA GALMADA
Golaha Guud ee Gobolka Colorado waxa uu ansixiyey sharci ka dalbanaya dagmooyinka iskuulada ee Colorado in ay
u soo gudbiyaan wixii xog ah waalidiinta iyo (ardeyda mudan ee da’doodu ka weyntahay 18 sano) oo ay aqoonsadaan
meesha iyo goorta bulshadu ay helikaraan, xogta ay Heyadaha Xoojinta Shariciyadu ka soo aruuriyeen dambiileyaasha
galmada (faraxumeeyayaasha)-lagu xukumey ee la diiwaan galiyey.
Ku dhaqanka qaanuunkaaan amarka ah daraadiis, ayaa Degmada 5aad ee Iskuulada Cherry Creek waxa ay soo
gudbineysaa cinwaanada dhowr hey’adood oo qaabilsan fullinta sharciyada, oo ka howlgala xuduudaha degmadu
leedahay. Waalidiinta daneynaya, Ardeyda mudan, iyo dadka ka midka ah bulshaduba waxa ay la xiriiri karaan
heya’daha fulinta ee deegaankooda si ay uga doontaan xogta ku saabsan faraxumeeye-yaaasha la diiwaan galiyey ee
deggan nawaaxigooda (aagg-sharciyeedkooda).
Hay’adaha Fulinta Sharciga ee hoos ku qoran midkoodna taleefoonka kuma dhiibo wax xog ah oo ku saabsan
faraxumeeyayaasha. Sidaas awgeed, si loo helo xogta, shakhsiyaakii doonaya waa in ay u yimaadaan hay’adda fulinta
sharciga ee ku taalla magaalada ay dagganyihiin dhexdeeda, keensadaanna aqoonsi sharci ah oo tusaya meesha ay
dagganyihiin ka hor inta aysan xogta guda-galin.
6
Marka daganaanshaha dhabta ah la dhameystiro, qofka waxaa la weydiinayaa in uu buuxiyo Foomka (Waraaqaha) ka
Talo-galinta Faraxumeeya-yaasha ee lagu codsado xogta la doonayo. Waxaa jiri kara kharash la xiriira helitaanka
xogta, qiimaha-kharashkaas oo ay ku kala duwanyihiin hey’adaha fulinta sharciyadu.
Halkaan waxaa ku safan Hey’adaha Fulinta ee u adeega dadka ku nool Degmada Iskuulada ee Cherry Creek:
• Greenwood Village Police Department
6060 S. Quebec St.
Greenwood Village, CO 80111
303-773-2525
[email protected]
• Cherry Hills Village Police Department
2450 E. Quincy Ave.
Cherry Hills Village, CO 80113
303-789-2541
[email protected]
• Aurora Police Department
15001 E. Alameda Pkwy.
Aurora, CO 80012
303-739-6000
[email protected]
• Glendale Police Department
950 S. Birch St.
Glendale, CO 80246
303-759-1511
[email protected]
• Arapahoe County Sheriff’s Department
13101 E. Broncos Pkwy.
Centennial, CO 80112
303-795-4711
[email protected]
• Sex Offender Registration Unit
Colorado Bureau of Investigation
690 Kipling Street, Suite 4000
Denver, CO 80215
303-239-4300
[email protected]
OGEYSIIS KUSOCDA ARDEYDA IYO WAALIDIINTA OO KU SAABSAN ISTISMAALKA
DUUBISTA U MUUQAALKA IYO KAAMAROOYINKA SI LOOGU KUURGALO
HABDHAQANKA (JICA-E)
Dagmadu waxa ay galisay iskuulada iyo basaska iskuuladu u adeegsadaan gaadiid -ahaanta qalab duubaya
muuqaalka kaas oo si habqan ah wax ka duubidoona dariiqqa-baska iyo dhaqdhaqaaqqa. Basaska waxaa lagu
rakibay sanduuq dhowraya muuqaalka-kaas oo kicinkaraya (shidikara) aaladda duubeysa muuqaalka. Ardeyda lama
ogeysiinayo marka lashido aalad wax ka duubeysa baskooda ay saaranyihiin. Waxaa intaa sii dheer, kaamarooyinka
muuqaal-duubista oo si talan-taali ah loogu isticmaalayo dhismayaasha dugsiyada, waxaa kale oo loo adeegsan
karaa iskuulada dagmooyinka kale iyo dhismayaashooda.
Cajaladaha la duubey did ayaa loo daawanayaa, dhaqanxumada ardeygana waa la diiwaan-dhigayaa. Ardeydii lagu
helo in ay ku xadgudbeen kudhaqanka dawga (sharciga) degmada waa la ogeysiindoonaa, waxaana laga qaadayaa
tallaabo edbin ah oo ku saleysan sharciyada Gudigu dajiyey, iyo Xeerarka Dhaqangalinta iyo Edbinta. Cajaladaha ay
ku duubanyihiin muuqaalku waxaa loo xafidayaa sida xogta la dhowro waxaana la galinayaa feylka si ku saleysan
Xeerka Sirdhowrka iyo Xuquuqda Waxbarasho ee Qoyska.
Fasiradaan soo socota ayaa ayaa sheegeysa sida loo adeegsanayo:
4. Cajaladuhu waxa ay ka mid noqonayaan hantida Dagmada Iskuulada, waxaa xafidaya oo haynaya agaasimaha
iskuulkii u munaasibka ah ama ay quseyso.
5. Waalidiinta doonaya in ay dib-u-daawadaan muuqaalka cajalad la duubey si ay uga jawaab-bixiyaan tallabo
Edbin ahaaneed oo laga qaadey ardey, waxa ay codsankaraan galaan-galka noocaas ah, si ku saleysan nidaamka ku
dagsan sharciyada JICA-R, ee Isticmaalka Muuqaalka-Duuban iyo Kaamarada lagu Ilaaliyo Habdhaqanka Ardeyga.
6. Dadka aysan quseyn falka idbintu, looma ogolaandoono in ay daawadaan muuqaalka lagaduubey baska. Tan
Waxaa ansixiyey Agaasima-Guud Robert D. Tschirki, 8ii Febrayo, 1999.
7
BAADHITAANKA IYO KOMBUYUTAR SAARIDA OF ARDEYDA IYO (KA DAAWEYNTA
CUDURRADA MASKAXDA (JLDAC)
A.Afti, falnaqeyn, iyo qiimeyn Ardey
Aftida, falanqeynta, iyo qiimeyn u baahan ogolaanshaha
Marka laga reebo wixii sharcigu waajibiyey mooyaane, waa in aan laga dalban ardeyda, in ay soo gudbiyaa
aftidooda, tijaabintooda, flanqynta, ma qiimeynta ku saabsan manhajka, am dhaqdha-qaaqyada loogu talagalay in ay
muujiyaan xog laga si shakhsi ahaaneed la garankaro, iyo mid aan la garankarin, taas oo quseysana ardeyga aan
heysan ogolaansho qoraal ah hore oo uu leeyahay waalid/xanaaneeye amaba ardeygii kale ee mudan, haddii aftida,
ka baaraan-degga, iyo qiimeyntu ay muujiyaan xog quseysa dhinacyada soosocda (xogta la dhowro):
1. Kamid ahaansho siyaasadeed, iyo caqiido uu leeyahay ardeyga ama waalidkiis
2. Xaalad maskaxeed ama dhimir oo u keeneysa ceebeyn ardeyga ama waalidkiis, ama qoyskiisa
3. 4. Habdhaqan la xiriira waxayaabaha ay ka midyihiin sharcijabinta, dhaqanxumada, sumcadilka, iyo dambigalinta
5. Dhaleeceynta ama wax kasheegidda dak kale ee ardeygu la leeyahay xiriir-dhow.
6. Mudnaangaara oo sharciyeysan, ama xiriir la mataal ah, sida kuwa qareemada, dhakhaatiirta, iyo wakiillo
7. Dakhli (aan ka aheyn kan loo dalbado mudnaanshaha barrnaamij caawin dhaqaale ahaaneed iyo kuwa ceynkooda
ah)
8. Ku dhaqmid diimeed, aaminsanaadda caqiidada ardeyga iyo waalid/xanaaneeye hiisa 9. Lambarka Badbaadada
Bulshada (Social Securty)
Shaqaalaha iskuulka ee maareynaya afti-tirokoob oo ceynkaas ah, kabaaraandeg, falanqeyn, iyo qiimeyn waa in uu
siiyaa ugu yaraan asbuucyo ardeyda, waalidiinta/xanaaneeye-yaasha ama ardeygii mudan (ardey ka weyn 18 sano),
oo ay sameeyaan nuqul waraaqahaas ah, una diyaariyaan markii iyo meeshii looga baahdoba dib u eegis. Ogeysiisku
waa in uu leeyahay oo uu fidinayo xogta soo socota lana codsado.
1. Feylasha ama xox-baaris ay dalbatay aftida-tirakoob, baaraandeg, falanqeyn, am qiimeyn.
2. Waxyaabo kale ee lagu helikaro feylal ama xog
3. Ujeedoda lagu doonayo xogta ama feylalka
4. Cidda iyo dadka daneynaya feylalka ha ka tirsanaadeen ama yesan ka tirsanaane
5. Hab u sahlaya waalidiinta/xanaaneeye-yaasha in ay ogolaadaan, ama diidaan, oo iska fiirshaan feylalka/xogta 4
Dabciga habdhqanka galmada Qeybaha ogeysiintaan waxaa loo adeegsanaya afti kasta , afalanqeyn, ama qiimeyn ay
kharashkeeda bixiso Wasaaradda waxbarashada ee Mareykanka. Qeybaha ogeysiinta, iyo xaq-ulahaanshaha ah in
“laga kaaftoomo” waa loo istismaali karaa aftida, faleynqeyta, iyo qiimeynta, loogu talo-galey ujeedoyin suuqgey
ahaaneed.
Aftida, baaraandeg, falanqeyn ama qiimeyn loogu talo-galey ujeedooyin suuqgeyta ah
Waalidiinta/xanaaneeye-yaasha iyo ardeygii mudan (ee ka weyn 18 sano) waa in ay helaan ama heystaan fursad ay
uga saarikaraan ardeyga howlaha iyo wixii la xiriira xog aruurinta, siideynta, ama u adeegsiga xogta shakhsi
ahaaneed ee lagaguray ardeyga si loogu isticmaalo ujeedooyin suuqgeyneed, ama iibinta xogtaas oo marmarka qaar
lala wadaago dadyow kale isla ujeedadaas suuq-geynta darteed.
Xaq u la haanshaha Dib-u’eegista
8
Waalidiinta/Xanaaneeye’yaasha iyo Ardeyda mudan (Ka weyn 18 sano) waxa ay xuquuq u leeyihiin in ay dibufiishaan, markey codsadaan, waxkasta oo la xiriira afti-tirakoob, falanqeyn, ama qiimeyn iskuul maareeyo ama u
qeybiyo ardeyda, haddii ay doonto ha lahaato dagmadu ama cid kale oo 3aad oo aan aheyn ardeyga iyo iskuulka.
Waxyaabaha laga Reebay Xeerka Waxa aan kamidka aheyn qeybtaan waa:
1. In aan laga horjoogsan ardeygii ku shaqeynaqa amar wariyenimo ee uu farey macalin ama wa ki i l kasoo
diyaariyey ama ka qeybqaadanaya afti, baaraandeg, falanqeyn ama qiimeyn uu ku kasbadey ogolaansho la’aan, taas
oo uusan marnaba mamnuuc ayayn sida sharciga qaranka (Federaalka) uu qabo.
2. In la fahmo shaqaale degmo warbixintiisa la ogyahay oo kusaabsan dayac iyo silcin caruureed, taas oo uu
waajibinayo sharciga gobolku in la soo sheego
3. In la fahmo awoodda kooban ee shaqaale caafimaad kaas oo wakiil ka ah iskuulda degmada si uu u qiimeeyo qof
ama ilmo
4. in-la fahmo in loobaahanyahay ogeysiis, iyo ogolaansho waalid markasta oo la qaadayo afti-tirakoob,
kabaaraandeg, falanqeyn, ama qiimeyn laxiriirta qalabka waxbarashada ee loogu talogaley ardeyda iyo ilaha
tacliinta. Waxyaabahaas iyo adeegyadaas oo aan koobneyn waxaa ka mid ah kuwa soo socda:
• U diyaarinta ama u carbin ardey si uu u qalo jaamacad ama tacliin sare, ama arrimaha la xiriira carbiska ciidamada
• Goloyaasha buugaagta, wargeysyada & barnaamijyada leh ama bixinaya galangal lagu helayo qalab suugaaneed oo
raqiis ah
• Manahjka ama qalabka barista ee degmadu isticmaasho
• Tijaabada iyo kabaaraandegga ay degmadu u isticmaasho bixinta xog ku saabsan garowshaha (caqliga)
qiimeyntiisa, u daawo helidda, daaweynta, sansaan-dhowrka, ama horumarka ku saabsan xogta ardeyga
• Iibinta waxyaabo ama adeegyo uu ardey ugu talogaley in uu dakhli ugu aruuriyo howlo waxbarahso ee iskuulka la
xiriira.
• Barnaamijyada aqoonsiga ardeyga
5. In la fahmo in loo baahanyahay wargalin iyo ogolaansho waalid marka la auurinayo baaris cadeymo la xirrira oo
ardeygu wax ka ogyahay, oo uu awoodo in uu sameeyo ama ku-cabbirka hor-u-marka waxbarasho ee ardeyga ee ku
began gaaridda heer qormo
6. Koobnaanta karaanka degmadu ay u leedahay in ay sameyso baaraandeg la ku saabsan isqudhgoynta ama ka
baaraandegga khatarta iyo halista ay leedahay.
Sir Dhowr
Afti walba, falanqeyn, iyo qiimeyn ay Iskuuladu u maareyaan ama u qybiyaan ardeyda waa in ay ku jaango’antahay
sharciga qaranka ama gobolka ee ilaalinaya sirdhowrka feylasha ardeyga.
Ardeyda Mudan
Ardeygii gaara 18-sano wxuu xor u yahay in uu ogolaado bandhigga xogtiisa ogo’laansho-la’aan waalid Ogeysiin
qeybta xeerkaan Bilowga sanad dugsiyeed walba, degmadu waa in ay ogeysiisaa waalidiinta/xanaaneeye-yaasha iyo
aredeyda mudan in ay xaq uleeyihiin wydiin ka hor inta aysan soo gudbin afti-tirakoob oo looga baahnaa, tass oo
quseysa hal ama ka badan oo waxyaabaha la ilaaliyo ah, taas waalidka iyo ardeygu waa ka kaaftoomi karaan haddi
ay doonayaan
1. Howlaha quseeya aruurinta, siideynta ama isticmaalka xog shakhsiahaaneed oo ardegu leeyahay oo loogu
talogaley ujeedooyin suuqgeyn iyo beec ama iib.
9
2. Maareynta aftida ka timid xog kasta oo la ilaaliyo
3. Wixii aan a heyn arrin deg-deg ah, baaris qayaxan, ama u-kuurgal (aan ka a heyn barista maqalka, aragga, ama
lafa-qaloocca (ggobada)) taas oo ah: Arrin looga baahanyahay dhigashada iskuulka;
•Taas oo iskuulku maamulo dajiyana jadwalkiisa si loo hormariyo
•Arrin muhiim ah oo lagu dhowro xaaladda caafimaad ed ee soke, iyo bed-qabka ardeyga ama ardeydaba.
B. Qaabka iyo Habka Lagu Tijaabiyo Daweynta Maank/Dhimirka Qaabka iyo habka lagutijaabiyo deweynta
maanka/dhimirka ee aan u baahneyn ogolaansho:
Waajib ma aha in ardeydu soo dhibaan qaab, hab iyo ujeedooyin lagu baarayo daweynta maanka, ama baarista, ama
daweynta l a x i r i i r t a d a r e e n ka, habdhaqanka ama isku-dhexyaaca maskaxdaa, iyo naafonimo taas oo qeyb ka
ah howlaha baridda fasalada, umana baahna wargalinta iyo ogeysiinta waalidka.Arrintu si kastaba ha ahaatee,
baarista shakhsi ahaaneed waa in lala socodsiiyaa waalidiinta marka ay ka soo codsadaan xaafiiska qiimeynaya
barnaamijka-caafimaad. Ardeygii ka weyn 15 sano wuxuu xaq u leeyahay in uu helo ogolaansho iyada oo aan lala
socodsiin marka iyo goobta adeeg laga fidinayo (sida xarun-caafimaad, ama bulsho, ama xarunta daweynta
dhimirka); taas oo u u bixiyo qof ka heysta ruqso dhakhtarnimo gobolka, ama daweeyaha dhimirka ee loo
sharciyeeyey in uu wax ku dabiibikaro gobolkaan.
Ardeygii ka weyn 18-sano wuxuu xaq u leeyahay in la weydiiyo-ogolaansho ah wixii ah nidaam la xiriira daweynta
maskaxda, ama cilmi-nafsiga iyo qaabkooda, iyada oo aan la weydiin ogolaansho waalidkiisa.. Shaqaalha Iskuulka
ee ruqsada heysta waxaa lagu guubaabinaya in ay ogaadaan qaabka daweynta maanka, cilmi-nafsiga iyo
nidaamkiisa, laakiin waa inaysan ku lugyeelan wax xallin ama daawo-u-helid ah, baaraan-deg ah, ama daaweyn
quseysa iskudhex yaac maskaxdaa, naafanimo, iney sharci u heystaan mooyaane.
Marka loo fiiriyo sharciga gobolka, Shaqaalaha gobolka oo ay ka midka yihiin dhakhaatiirta cilmi-nafsiga ee
sharciyeysan marna looma ogola not authorized in ay fuliyaan ama u isticmaalaan xirfadahooda cilmi-nafsiga ama
maskax-daweynta iyo nidaamkeeda wax ka baxsan meelaha ay khibrada, tababarka, iyo kartida ay u leeyihiin.
Tijaabooyinka la xiriira cilmi-nafsiga ee ardeyda ku wajahan waa in ay maareeyaan shaqaale ku haboon oo u
sharciyeysan oo iskuulku u shaqaaleysiiyey ujeedadaas ama ardeyda loo-tababaray ee ay hormoodka u yihiin kaliya.
Qaadashada xeerkaan waxa ay hubineysaa in la helo adeeg cilmi-nafsi-ahaaneed oo tayo leh, waxaa kale oo ay a
ilaalneysaa xuquuqha waxbarasho, sharafta iyo sirdhowrka ardeyda iyo waalidkooda. Baaritaanada iyo tijaabinta
cilminafs ahaaneed waa in lagu wargaliyaa si qoraal ah oo ay ogolaadaan waalidiinta/xanaaneeya-yaasha ardeyda,
marka laga reebo ardeygii si sharci ah u qaangaarey oo isagu soo gudbisanaya ogolaanshishiisa.
Xogtirinta (data) cilminafsi-ahaaneed waa in ay noqotaa mid ka mid ah dhowr arimood, oo looga go’aan-gaarayo
awooda waxbarasho ahaaneed ee ardeyga. Xog-tiro-aadka (Data) ee cilminafsi-ahaaneed ee ka weyn 3 sano iyo
wixii kabadan waa in aan loo isticmaalin si ku saleysan dhigaal iyo fariisin barid ahaaneed Tusmooyinka caadiga ah
ee fasalka dhexdiisa, howlaha, ama xeeladaha ku lug leh manhajka la ansixiyey, kaas oo baraya qaabka nidaamyada
maskax-dhakhtarinta iyo cilmi-nafsiga, waaa in loo tixgaliyaa in uu yahay wax kabaxsan arrimaha xeerkaan uu
quseeyo.
Waxaa la fahansanyahay in faraqi weyn u dhexeeyo dabiibidda iyo waxyaabaha iyo arrimaha wax lagu dabiibo sida
dabiiciga ah. Macalin kii su’aalo ka qaba howlo qorsheysan oo ku lug leh qaababka maskax-dhakhtarinta ama cilminafsiga iyo nidaamkooda, kaas oo macalinku uusan u haysan wax ruqsad ah ama sharciyeyn ah, waaa in lgala
tashadaa maamulaha iskuulka.
B.QiimeyntaWaxbarashda Khaaska ah
Ogolaansho-siinta waalid-ahaaneed ee lagu qiimeynayo saadaasha wabarashada khaaska ah iyo shaqaaleynteeda, iyo
qawaaniinta laga yaabo in ay quseyso ardey kala-dhantaalan u adeegistiisa, iyo wixii la hal-maala ee lagu ansixiyey
arrimaha la xiriira adeegaas waxaa xukuma oo ay hoostagaan sharciyada gobolka iyo qaranka, waana ka
10
baxsanyihiin jaangoynta xeerkaan. Xeerkaani waa mid dheeri ah, mana dhaafi karo xuquuqaha kale ee sharciga ah
iyo waajibaadyada ardeyda iyo waalidiintooda.
Dawooyinka Dhimirka (Maskaxda iyo Maanka)
Shaqaalaa iskuulka waxaa ka mamnuuc ah in ay kula taliyaan ardey ama ay ku qalqaaliyaan isticmaalka
daawooyinka maanka.
Dib-u-eegista Xeerkaan: waxxa la dhigay: Bishii 11aad 12-keedii, 2012ka.
Dhaqangalinta: Bishii 2aad 13keedii 2006da Tix-raaca Sharciga. C.R.S. 22-32-109 (i) (ee) (Waajibinta ah in la qaato
xeer ka mamnuucaya u dalbidda tijaabinta habdhaqanka ardeyga ogolaansho-waalid la’aaan.) (Waajibinta ah in la
qaato xeer ka mamnuucaya shaqaalaha iskuulka in ay ku qalqaaliyaan ardey ama u dalbaan isticmaalka
daawooyinka maanka.)
C.R.S. 22-1-123 (Dagmadu waa in ay ku dhaqantaa sharciga qaranka ee dhowraya xuquuqda ardeyda; Qodobadacharci ee Colorado ee quseeya aftida, baaraandegga, falanqeynta, iyo qiimeynta ay leeyihiin ardeydu).
C.R.S. 22-32-109.2 (Shey-baarista iyo buskeynsiinta cudurada dareenka/maanka iyo naafanimada).
C.R.S. 27-10-103 (Codsashada ula kaca ah ee lagu doonayo adeegyada caafimaadqabka maanka).
C.R.S. 13-22-101 (18 jir waa da’ karmeedka lagu hirgalinkaro nidaamyada qaarkood).
20 U.S.C. 1232(h) (Xuquuqda ardeyga iyo waalidiinta ay u leeyihiin in ay u kuur-galaan qalabka waxbarista iyo
bixinta ogolaansho hordhac ah oo ku saabsan falanqeyn, iyo qiimeyn).
20 U.S.C. 1232(g) (Xeerka waxbarashada qoyska iyo Xogdhowrka).
Marjaca:GCS, C i l m i m i b a a r i s i y o D a a b c a a d d a h o w l k a s n i m o l e h .
JID, Da’da sharcigaa ee ardeyda,
JLCA, adeegyada caafimaad ee ardeyda iyo waxa laga doonayo.
JRC, Feylasha Ardeyga/Sii deynta xogta ardeyda.
LC, Xiriirka lala leeyahay heyadaha cilmibaarista waxbarashada.
KHASHKHASHAADA, HANDADAADDA, IYO DULEYNTA (ACC)
Guddiga sare ee waxbarashada waxaa ka go’an in uu sameeyo beya’d (gayi) bed-qaba oo ka madax-banaan
khashkhashaad, handadaan, iyo duleyn (bahdil), iyo wixii kale oo waxyeello guud (gibil-ahaaneed) ah. Waa ku
xadgudub xeerxa guddiga in ardey, ama mid ka mid ah shaqaalaha uu handado ama ku kaco bahdilka ama duleynta
ardey kale, shaqaale kale, ama qof kale si kusaleysan waxyeelo guud (gibil) ama dareen-ahaaneed iskuulka
dhexdiisa ah, ama goobo xaflado uu wakiil kayahay iskuulku dhexdooda.
Bahdilka ama duleynta ku saabsan ku-khasbid howl/arrin taas oo si bilaa-taxaddar ah khatar galineysa
caafimaaadqabka ama nabadgalyada duud ama dareen ee qofkale, waxa ay ka dhigantahay nooc ka mid ah
handadaadaha, ama khaskhashaadda xeerkaan mamnuucay.
Dhaqangaley: 8da bisha 11aad, 1999-kii
C.R.S. 18-9-124(2) (a) (Mamnuucidda Duleynta/Bahdilka)
TIXRAAC-MINGUURIS.AC, Takoordiidka/U-sinaanshaha fursadaha Isla-Macaamilka/Xiriirka Aadanaha
JK, Edbinta Ardeyga
JKD, Ka hakin/ka eryid (burin) iskuulka
KHASHKHASHAADDA, HANDADAADDA IYO DULEYSIGA (ACC-R)
Dadaal lagu raadinayo bed-qabka iyo samaantabixinta ardeyda iyo shaqaalaha ku sugan agagaarka iskuulka,
Dhismaha maamulaha iskuulka ama ku simehiisa ee isku-xiraya howlha iskuulka waa in ay la socodsiiyaan dhamaan
shaqaalaha iyo ardeyda xerkaan; oo ay hubiyaan in dadaal loo dhanyahay loo sameeyey in lagu wargaliyo ardeyda
waxa ku saabsan waxyaabaha uu xambaarsanyahay ama cawaaqibka uu leeyahay habdhaqanka noocaan oo kale ah;
11
iyo qofkii ku kaca falalka khashkhashaadda, handadaadda, ama duleysiinta, haddi waliba ay sameeyaan
habdhaqanada soo socda sida haddii uu:
1. Xiriir ka haleelid giblka (oogada) taas oo keeneysa dhaawac jidhkaa (Dhabbaqo); ama
2. Quseysa qof kale oo lala haleelo dushiisa, taas oo ay ku jirto oo aysan ku koobneyn, ku dhufasho, tukhaakhin,
ama haraatin, leh qaab xukminaya citiqaadka khatar dhab ah o o lo o gu talo ga le y wax yeele yn j id h ka a mad
areen ka ah
3. Odhaah aflagaado oo toos ah ama tilmaamid oo ku wajahan qof kale; ama cay, lagu canjilayo ama lagu dhibayo
qof kale.
4. Dabagalo qof si u muuqata is ay sabai karto cabsi, daneyn, ama khalkhal, iyo waliba
5. U hanjabaad qofkale in dushiisa wax loogu geysanayo
6. Ku howlanyahay arrimo “bahdil”, tusaale ahaan: ku cadaadinta falal ciqaab ahaaneed oo qoto-dheer, ku
cadaadinta quudashata walaxo sida cabbitaan ama cunto, iyo wixii kale ee habdhaqankaas ah, kaas oo si
dowdarnimo ah khatar u galinaya shakhsiga caafimaadkiisa iyo bad-qabkiisa, oo aj ku jiraan, balse ku koobneyn, ula
jeed khakhashahaya koog ardey ah.
Wixii dhacdo ah ee loo qaadankaro khash-khashaad, handadaad, ama bahdil waa in si dhakhso ah loogu soo
gudbiyaa maareeyaha dhismaha ama ku simehiisa, iyo maareeyeyaasha heer degmo markii looga maarmi waayo
dabagal-baaris- iyo tallaabo ka qaadis dheeri ah. Maamulayaasha waxaa la farayaa in ay dib-u-fiiriyaan nidaamka
hakinta iyo/ama eryidda, markii xeer-jabintu ay saameynaeyso beya’da waxbarasho, ama ay hoosaasineyso dareenk
xushmo ahaaneed, ama ku keeneyso khatargalin nabdoonaanta, iyo bed-qabka ardeyda iyo shaqaalaha.
Waxaa ansixiyey Aarowga-guud ee dugsiyada Monte C. Moses, 8dii bisha 11aad, 1999ka.
DUGSIYO KA XOR AH BUURIGA (TUBAAKADA) (ADC)
Guddoonka waxbarashadu waxa uu garowsadey, in uu yahay urur tacliin, oo ay mas’uuliyad ka saarantahay helidda
dugsiyo iyo goobo shaqo oo hirgalinaya caafimaad wanaagsan, iyo barnaamijyo wax ku ool ah oo u ah tusaale wacn
ardeyda daneynaya xaqiiqada iyo dhibaatooyinka ay leedahay isticmaalka buuriga (tubaakada).
Si loo hormariyo caafimaadka guud, same-qabka iyo wanaagga ardeyda iyo shaqaalaha, waxaa la mamnuucey
qiiqinta, calalinta, iyo wixii kale oo loo isticmaalo waxyaabaha laga sameeyo buuriga oo ay isticmaalaan ardeyda
iyo shaqaaluhubaa, iyo dadweynuhuba in la la yimaado dhismayaasha iskuulada.
TIXRAAC XEER.C.R.S. 18-9-111 (handadaadda) 7 Ula jeedooyinka xeerarkaan waxa ka mid ah qeexidda soo
socda:
1. “School property” hantida Dugsigu leeyahay oo dhan, kireysteen, soo ijaarteen, ama haddii kale ama ay u
isticmaalaan si afgarad ku saleysan dugsiyada degmaddu oo ku jiraan balse aan ku koobneyn oo kaliya:
A.Dibadda iyo daakhilka goob ama dhisme loo isticmaalo wax-baridda caruurta da’doodu gaareyso 18 sanadood,,
xarun waxbarasho, maktabad, goob daryeel caafimaad oo joogto ah, xanaanada caruurta yar-yar iyo goobaha
addegyada kobcinta, xarumaha maamulka, kaalmeynta adeegyada, iyo dayactir ama baakhaar-dhigidda.
B. Dhulka ay dugsiyadu ku fadhiyaan oo idil, kaas oo degmadu ay xukunto marka lagu daroagagaarka ku
hareereysan dhismayaasha, barxadaha-dheesha, xeryaha ciyaartooyga, jardiinooyinka iyo meelaha ayda ah.
C. Gawaarida loo isticmaalo in lagu qaado ardeyda, shaqaalaha, kooytada, iyo dadka kale ba.
D. Howlaha iyo xafladaha uu iskuulku wado ama dhigayo
2. “Walxaha Buuriga” macnihiisu waa:
12
A.wixii ka kooban tubaako oo leh maadada naykotiinka ama la soo miirey tubaako (buuri) oo loogu talo galey in la
dheefsado (cuno) ama la sunbaaxsado (sanka laga qaato), ama uu marsado (ku dhajisto) oogada ruux, kaas oo uu ku
jiro sigaarku, moqorka buuriga lagu shito, budada sanka laga qaato, kan daanka lagu calaliyo; iyo
B. Qalab elektaroonigga ah, kaas oo sita maadada naykootiinka oo u gudbinaya dadka naqas ahaanta ugu jiida (ku
neefqaata) qalabkaas, oo ay ku jiraan laakiin aysan ku koobneyn oo kaliya, sigaarka elektroonigga (dabka
korontada), sigaarka caadiga ah, sigaarada waaweyn ee tubaakada caleenteeda lagu duubo, iyo beebabka (lafta
tubaakada lagu shito).
C. “Waxyaabaha Tubaakada” kuma ay jiraan waxyaabaha dowladda federaalku ay u aqoonsadaan in ay ka mid
yihiin waxyaabaha loogu talo galay in ay sahlaan iska joojinta isticmaalka sigaarka (tubaakada).
3. “Isticmaal” macnaheedu waa waa shidid, calalin, qiiqin, dheefsi (cunid) ama u isticmaal wax walba oo ka
sameysan buuri (tubaako). Waxaa laga taagayaa astaamo goobaha iskuulada si loo ogeysiiyo dadweynaha in
sigaarka iyo waxyaabaha Tubaakada ka sameysan ay mamnuuc ka yihiin goobaha waxbarashada marka loo cuskado
sharciga gobalka iyo xeerarka dagmada. . Xeerkaan waxaa lagu daabacay iyadana buugga xeerarka degmada ee
loogu talo galey ardeyda iyo degmada.
Wixii xog ah ee la xiriira mamnuuciddaan (ka joojintaan) waa in loo gudbiyaa ciddii dooneysa in ay u isticmaalaan
dhismayaasha iyo goobaha shirar xilliga galabnimoda. Cidkasta oo ka mid ah dadweyna ha oo uu u aqoonada
Gudoomiyaha Guud ee Iskuuladu iyo ku simihiisu in ay yihiin kuwo ku xadgudbey xeerkaan waxaa lagu amri
doonaa in ay isaga tagaan goobaha (dhimayaasha) iskuulka iyo degmada. Shaqaalihii iyagana lagu helo in ay
jabinayaan xeerkaan waxaa lagu qaadaya tallaabo dhaqan-toosin ahaaneed oo u munaasib ah.
Edbinta (dhaqan-toosinta) ardeyda ku xadgudba xeerkaan waxaa ay le’egtahay oo ka mid ah xanibaad guriga
(dhismaha) dhexdiisa ah, in laga xayuubiyo mudnaan -gaar ah oo ardeygu lahaa, iyo in laga reebo howlaha carbintadheeriga (babarrada) ah oo ardeygu ka qeyb qaadanjirey, iyo in lagaba hakiyo iskuulka. Sharciga gobolku waxa uu
xusayaa in aan ardeyna looga ceyrin karin iskuulka isticmaal tubaako awgeed. Sharcik-ku-dhaqmiddaan waxaa la
qodbay (dhigay) 1991kii oo La qaatay: taariikhda qaadashada boogga sharxidda.
Dibuhabeyn: 10 bisha 9aad, 2012
Ka Tixraas Sharci. 6 CCR 1010 6, Xeer 5 306 20 U.S.C. 7181 et. seq. (Xeerka Dhallaanka ee 2001da ee loo yaqaan
–Hal ilmana yaan l aga tagin -2001da)
20 U.S.C. 3224a, Xeerka iskuullada iyo Bulshada ka madaxa bannaan ee 1986kii, Lana xusay 1989kii 41 U.S.C.
§U§701 iyo 702, Xeerka Goob-shaqqo oo Maandooriye ka madaxbannaan ee 1988kii
21 U.S.C. §812 (qeexidda walxaha la xakameeyo)
C.R.S. 18-13-121 (u gudbinta ardeyda walxa buuriga ka kooban)
C.R.S. 22-32-109 (1) (bb) (xeer required prohibiting use of tobacco products on school grounds)
C.R.S. 22-32- 109.1(2) (a) (I (H) (xeer loogu baahday qorshaha bed-qabka iskuullada)
C.R.S. 25-14-103.5 (Joojinta isticmaalka buuriga ee iskuullada)
C.R.S. 25-14-301 xeerka looga hortagayo in dhalintu isticmaasho tubaakada)
Raad-raac.: 4048, goobshaqo oo ka madax bannaan maandooriye (daroogo iyo khamro ay isticmaalaan shaqaaluhu)
IHAMA, waxbarid ku saabsan maandooriyaha, khamrada, iyo tubaakada. JICH, daroogada iyo khamrada oo ay
isticmaalaan ardeydu
KF, Adeegsiga bulshada ee xarumaha waxbarashada
KFA, habdhaqanaka dadweynaha ee dhismayaasha iskuullada dhexdooda KI, iyodadka soo booqda dugsiyada.
HABDHAQANKA ARDEYGA EE BASKA DUSHIISA (EEAEC)
Mudnaanta-gaarka ah ee ardeygu u leeyhay in uu raaco baska waxa ay ku xirantahay habdhaqankiisa marka uu
saaran yahay baska ama uu ku sugayo kaska kaalinta laga raaco. Darawalka baska waxa ay mas’uuliyad ka
saarantahay nabadgalyada ardeyda baska saran, markast oo ay raacayaan baska ama ay ka dagayaaan labadaba.
Sidaa daraadeed, waa waajib saran darawalka baska in uu la soo socodsiiyo maamulha iskuulka ama madaxa
gaadiidka ay quseyso mar walba oo ardey jabiyo xeererka loo dajiyey in lagu dhaqmo.
13
Markii la siiyo digniin u qalanta ardeyga iyo waalidkiis, maamulaha ama madaxa gaadiidku waxa ay u diidi karaan
in ardeygu helo mudnaansho uu ku raaco baska. Waxaa kale oo loo diidi karaa ardeyga dhigashada iskuulka, oo waa
laga hakinayaa ama laga eryayaa, si waafaqsan xeerarka loo dajiyey, ee k u aadan ku xad-gudbid kas iyo maag ah oo
uu ku jabinayo ruux baska saarani ku dhaqanka sharciyada, kaas oo khatar na galin-kara howlfulinta iyo bedqabka
gaadiidka.
Taagidda Xeer waxaa la qodbay 1991 Oo Lagu qaatay: taariikhdii buugga sharaxaadda la dhigey Marjaca.
JIC, Habdhaqanka ardeyga, iyo qodobadiisa -hoose
JK, Edbinta Ardeyga, iyo Qodobada-hoose
MAQNAANSHAHA IYO MARMARSIYAHA ARDEYGA (JH)
Arrimaha guulsha aradeyga ee iskuulka waxaa ka mid ah soo xaadiridda iyo imaanshaha joogtada ah.
Maqnaanshaha goor walbaalaha ah waxa uu keenaa howl waxbarasho xumo, kobcin la’aan bulsho, iyo ku
guuldareysi waxbarashada oo suurtagal ah. Soo xaadiradda joogtada ah waa waxa ugu muhiimsan danata iskuulka,
la qabsiga bulshada, iyo ka gungaadhista waxbarashada.
Majiro shay kaliya oo faragalin degdeg ah ku sameeya horumarka ardeyga oo ka daran goysmada ama ka
maqnaanshaha iskuulka, sidaas daraadeed, waxaa laga filayaa ardey walba qaabjoogto ah in uu kusoo xaadiro.
Marka loo cuskado sharciga gobolka, waa waajib saran waalid/xanaaneeye kasta in ay hubiyaan in ilmo kasta oo ay
koriyaan ama xanaaneeyaan oo ay ka yihiin in uu helo waxbarasho ku habboon iyo tababar, kaas oo da’da ilmuhu ay
khasbeyso in ay dhigtaan iskuulka.
Hayaan-socodka nidaamka waxbarashada iyo la qabisga bulsho ahaaneed waxaa carqalad xun ku abuurikara
maqnaanshaha xad - dhaafka ah. Xaaladaha badidooda, haddii shaqo laga maqanyahay, looma soo celin karo si
habsami leh. Ardeyda dhigta iskuulka ee soo xaadira waxa ay badanaaba gaaraan buundooyin sareeya, waxa ayna ku
raaxeystaan dhigashada iskuulka. Ugu yaraantii sababahaan, Guddigu waxa uu rumeysanyahay in ardeygu qanciyo
(buuxiyo) labo shuruudood oo aasaasi ah si uu u helo buundo (dhibco) buuxda:
(1) In uu buuxiyo dhammaan shuruudihii waxbarasho iyo
(2) In uu soo bandhigo caadeysiga soo xaadirid wanaagsan sida ku xusan xeerkaan. Dhammaantood ardeyda laga
soo bilaabo Uulada-hoose illaa iyo fasalka 12aad waxaa laga rajeynayaa in ay soo xaadiraan sanad dugsiyeedka,
haddii kale oo aysan waajibaadkooda waxbarasho horey u dhigan ama u gudan mooyaane.
Maqnaansho la ogolyahay
Waxyaabaha soo socda waxaa loo qadarinayaa maqnaansho la ogolyahay:
4. Ardeygii jirrada (Xanuunsada) ama u dhaawacma si kumeelgaar ah, ama kii maqnaanshihiisa uu horey ama si
horey-uqorsheysan uu u ansixiyey maareeyaha soo-xaadiridda iskuulku. Maqnaashaha horey loo sii qorsheeyey waa
in lagu ogolaadaa balamo ama duruufo adag oo dabiici ah dartood kaliya, kuwaas oo aan la xallinkarin waqtiyada ka
baxsan saacadaha iskuulka.
5. Ardey maqan muddo dheer naafanimo jidhka ama maskaxda ah oo soo gaartey owgeed
6 .Ardey ku-dabajooga barnaamij shaqo-barasho oo hoosyimaada ama uu maamulo iskuulku 7. Ardey ka
qeybqaadanaya howlo uu iskuulku wado, iyo howlo waxbarasho ku lug leh oo maamulka iskuulku horey u sii
ansixiyey.
8. Ardey ku maqan gudashada maalin faysto-diimeed ah oo la oqoonsanyahay 9. Ardey maqnaanshihiisa uu
anxixiyey maamulha codsi ka yimid waalid/xanaaneeye dartiis.
10. Ardey la hakiyey ama la eryey (cayriyey)
14
Degmadu waxa ay dalbaneysaa caddeyn ku saabsan cududaarada kor kuxusan, sida qoraal ka socota xarun
caafimaad. Haddii ardeygii la geeyey meel ka baxsan guriga (sida qeexidda xeerka suseyso ee C.R.S. 22-32-138(1)
(e), oo uu ku maqanyahay maxkamad laga doonayo in uu yimaado,
Oo uu ka qeyqaato howlo ay maxkamadi ku xukuntay, waa la aqbalayaa maqnaanshaha noocaas ah. Howlwadeenka
u xilsaaran ardeyga waa in uu soo caddeeyaa in maqnaanshaha ardeygu uu yahay mid maxkamad uu ku soo
joogsaday ama la xiriira howl ay maxkamadi amartey.
Maqnaanshaha aan la ogolayn
Maqanaanshaha aan la ogolayn waxaa loo yaqaana, maqnaansho aan ku gudajirin kuwa soo socda:
Sii wadida maqnaansho aan la aqbalin oo joogto ah, /iyo soo daahid (raagid) had iyo jeer ah waxaa loo
aqoonsanayaa in ay sababi karto fal dhaqantoosin ahaaneed. Marka loo eego sharciga, dagmadu waxa ay ku soo rogi
kartaa ciqaab munaasib u ah oo la xiriirta imaatin la’ida fasalka oo aan la ‘ogalaan. Ciqaabtaas waxaa ka mid noqon
karta digniin ah in iskuulka lagu dhe-xiro ama la gaba joojiyo ardeyga. Ciqaabta waxbarasho, waxaa ka mid ah ka
hakinta ama ka joojint taas oo aan lagu soo rogi karin ardey la siiyey ruqsad ah in uu maqnaado. Maamulku waa in
uu sameeyo nidaam leh ciqaab munaasib ah, waxa uuna tixgalinayaa isla-wada-xiriirka ka dhexeeya ku
guuldareysiga maadooyinka, maqnaanshaha, iyo ka saaqididda iskuulka markasta oo la soo unkahayo nidaamyada,
oo Lana taabbo-galinayo qorsheyaasha muhimmadda u leh dib-uhowlgalinta ardeyda maqnaashahooda aan la
ansixin ay ay gaarayaan tiro aad u sareysa.
Ardeyda waalidka/xanaaneeyaha waxay ka gudbin karaan Guddiga waxbarashada afti-dacwo oo ah ka tanaasulka
xeerkaan, ama nidaamyada kale ee maamul ee dhigaya in aysan jirin tanaasulaad oo aan la aqbalaheyn, haddii ardey
ku guuldareysto in uu hirgaliyo shuruudihii ay ku soo rogeeen Guddigu shuruud ahaan in loo tixgaliyo
cududaarkaas. Marka ardey uu ku soo noqdo iskuulka, isaga oo ka maqnaa in muddo ah, waa in lala soo diraa qoraal
ka yimid mid kamid ah waalidkiis kaas oo oranaya ardeygu waxa uu ku maqnaa ogolaansho’aanta waalidka.
Qoraalkaasi waa in uu leeyahay oo ay ku dhigantahay magaca waalidka oo dhameystiran taariikhda iyo inta
maalmood oo uu ardeygu maqnaa. Iskuulada soo waca shakhsiga iskuulka kamaqan, loogama baahna iyaga wax
waraaqa oo cadeynaya maqnaanshaha. “Saaqid” waa qofka ama ardeyga iskaga taga iskuulka sare isa oo aan
dhameysan waxbarashad oo aanqaadan shahaado, si kastaba ha ahaato sababtu, isaga oo aan u badalan ama u
wareegsan siiwadashada waxbarashadiisa iskuul kale oo dowladeed ama gaar ahaaneed, ama wax ku barasho
barnaamij guriga ah oo gobolka Colorado ka diiwaangahsan sida xeerku qabo 1CCR2.01 (1). Tirada ugu badan ee
maqanaanshaha aan la ansixin waa 10 casho oo ah maalmaha sanad dugsiyeedka.
Dibusameyn Hawl (shaqo)
Si loogu dadaalo hawl-galointa ardega ee iskuulka ama waxbarashadiisa, Hadii ardey maqnaa oo uu keensado
marmarsiiyo la aqbalayo waa in loo siiya howlihii (shaqadii) dhaaftey oo uu dib u sameeyaa; haddii se maamuluhu
go’aansado maqnaashuhu in uu ahaa mid sababey in ardeyga la eryo iskuulka oo sidaas shaqada iskuulku ku
dhaaftay ardeyga.
Waa waajibaad saran ardeyga in uu dib-ka-sameeyo wixii shaqo ah ee dhaafay intii uu maqanaa ee loo ogolaaday
isla maalinta uu ku soo noqdo fasalka. Maamulka dhismaha (Iskuulka) ayaa go’aan ka gaaraya muddada lagu
dhameynayo wixii hawl ah ee ardeygu did u sameynayo iyaga ayaana la soo socodsiinaya ardeyga si ku habbon.
Meelihii uu ogolaado maareeyahu mooyee, dib’usameynta shaqada iskuulka lama siinayo goorta ardeyga laga eryo
iskuulka.
Laakiinse, waxaa ay dagmadu bixisaa adeegyo kale oo udhigma oo ku habboon ardeyga la ceyriyey kuwaas oo ku
jooga waxa uu sharcigu qabo. Degmada ayaa go’aan ka gaareysa inta uu dhanyahay waqtiga waxbarasho ee dib
loogu siinayo ardeyga iyo xaddiga ay dhantahay shaqada uu qaleynayo ardeygu si uu dib ula qabsado wixii dhaafey
iyo barnaamijyada waxbarasho ee kale ee jira.
Habsaamidda
15
Habsaamidda waxaa loo yaqaanaa imaanshaha ardeygu uu iskeeno xilli fasalku uu bilaabmay. Saameynta ay ku
leedahay awgeed soo daahidu ama habsaamiddu ee dabeecad ahaanba carqaladeyneysa ardeyga kale ee aan soo
daahin xaq uu u leeyahay waxbarasho toos ah, ayaa waxaa lagu soo rogeyaa ganaax soo daahidda had iyo jeer ah.
Waalidiinta iyo ardeyda waxaa lagusoo wargalinayaa waxii ganaax ah eek u saabsan soo daahidda (Habsaamidda)
Marmarka qaar iyada oo laga fogaankaro, hadana waxaa dhacda ardey in uu xanibo macalin ama maamuluhu, taasna
looma tixgalinayo soo daahid oo macalinkaas ama maamulahaas waxa uu bixinayaa fassax warqad ah oo ardeygu ku
galo xiisadda ku xigta.
Macalimiintu waa in ay tixgaliyaas warqadaha-fasaxa ah ee ardeydu la yimaadaan sida xeerkaan ku cad. Qeybaha
xeerkaan waxaa loo isticmaalayaa ardeyda degmada gabi ahaantooda, ku was oo ay ku jiraan kuwa da’doodu
yartahay ama ay ka weyntahay cimriga sandullha (khasabka) ku ah soo xaadiridda iskuulka ee sharcigu waajibiyey.
Kuwaas oo lagu sameeyey: Dib’u’eegis: 12ka Bisha 4aad, 2010ka
La Qaatey: 10ka bisha 11aad, 2008da
Tixraac Xeer.: C.R.S. 22 32 109 (1) (n), (w) (mudada sanad dugsiyeedka, barista & xilliga xiriirka)
C.R.S. 22-14-101, et. seq. (kahortaga saaqidnimada &Dibuhowlgalinta ardeyga) C.R.S. 22 33 101 et seq. (Sharciga
soo xaadiridda iskuulada ee 1963kii)
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (qodbka kudhaqanka iyo edbinta).
C.R.S. 22-32-105(3) (d) (III) (fursada qalleynta xilliga hakadka)
C.R.S. 22-32-138(6) (maqnaashaha la ogolyahayiyo waxa laga doonayo ardeyga, iyo meelgeynta guriga ka baxsan)
C.R.S. 22-32-109(1) (n) (dhererka sanad dugsiyeedka, waxbarista & xilliga la soo xiriirka) C.R.S. 22-33-203
(waxbarashooyinka kale ee u banana ardeygii laeryo, iyogo’aangaarista natiijada (buundooyinka)) 1
CCR 301-67, Xeer 2.01(7) (qeexidda macnaha “Saaqidnimo”) 1
CCR 301-78 Xeerar 1.00 et. seq. (habeynta ceceliska trinta so xaadiridda ardeyga iyo iyo habsaamidda) 10 Marjac.
JK, Edbinta Ardeyga
JKD, horjoogista/Ceyrinta Ardeyda
JLIB, Ka taxadarka iska-ruqseynta ardeyga
JF, Aqbalaadda iyo Diididda Ogolaanshaha
JF-R, Aqbalaadda iyo Diididda Ogolaanshaha
JHB, Maqnaasho kadis ah/habsaamid
JFC, Ka bixidda ardeyga ee iskuulka/ka saaqidid Note:
Sharcigu waxa uu farayaa in guddiga waxbarashadu ay u magacaabaan howlwadeen imaanshaha (soo xaadiridda)
qaabilsan degmada si uu u fuliyo qeybaha xeerka soo-xaadiridda khasabka ah, wakiilka ardeyda iyo waalidiinta
waxa uu baarayaa sababaha keena soo xaadirid la’aanta waxa uuna ku wargalinayaa natiijada warbixintiisa
gudoonka.
MAQNAANSHAHA AAN LA’OGOLEYN/ Habsaamidda (JHB)
Haddii ardey uu ka maqanyahay iskuulka isaga oo aan heysan wax waraaq ah oo uu waalidku u soo saxiixy, ama uu
ka tago iskuulka iyada oo uusan macalinku ka mas’uulka ahi uusan fasixin, ardeygaas waxaa loo galinayaa
habsaamid. Ka go’aan gaarista in maqnaasho ardey uu yahay mid la’ogolyahay iyo mid aan la’ogoleyn waxa ay ku
saleysantaha y shuruudaha ku dhigan xeerka guddiga iskuulka JH. Soo daahidda (Habsaamidda) joogtada ah waxaa
loo yaqaanaa/qeexaa: In ay ka timid ardey jira da’da khasabka ku ah soo xaadiridda iskuulka, oo 4 jeer aan imaan
iskuulka isaga oo aan heysan wax ogolaansho (marmarsiiyo) ah maqnaashahaas halkii bil ah; ama uu maqnaa 10
casho oo ogolaansho la’aan ah sanad dugsiyeedka.
Go’aaminta xaaladda “Habsaamid joogto ah”ee ardeyga waa isku celcelinta wadarta inta ay dhantahay waqtiga
maqnaanshaha aan la’ogolaan ee ardeyga oo jajab- ah oo maalmo loo badeley. Maqnaanshahaas oo ah mid la isku
aruuriyey, oo aan u baahneyn in uu yahay mid taxane ah, kuna koobneyn hal fasal. Maqnaanshaha ay keentay
hakinta ama ka-ceyrinta iskuulka waa in aan lagu darin tirade guud ee maqnaanta aan l’ogaleya, taas oo loola jeedo
qeexidda “habsaamid joogta ah”.
16
Qorshe waa in loo dajiyaa ardeygii loo aqoonsado in uu yahay mid soo daaha si joogto ah, iyadoo hadafkuna uu
yahay in la caawiyo ardeyga si uu iskuulka u sii dhigto. Markii ay macquul tahay, ilmaha walidkiisa,
xanaaneeyihiisa, ama ruuxa korsada aya waxaa laga filayaa in uu kala qybqaato shaqaalaha degmada marka la
unkayo qorshahahaddii aysan duruuf ka horistaageysaa aysan jirin. Shaqaalaha degmada ee munaasibka u ah waa in
uu sameeya dadaalka ugu macquulsan oo uu kula kulmi karo waalidka, xanaaneeyaha, ama soo korsadeha ilmaha in
uu dib u eegis iyo qiimeyn kula sameey karoo sababaha keeney in ardeygu uu dibudhac (habsaamid) ku timaado.
Si loo dhimo dhacdooyinka soo habsaamidda, waa in la soo ogeysiiyaa waalidiinta ardeyda oo dhan si qoraal ah
waajibaadkooda marka uu bilowdo sanad-dugsiyeedku, si loo hubiyo in ay yimaadaan ilmaha ku khasban da’ahaan
in ay iskuulka dhigtaan. Waalidiinta/Xanaaneeyayaashu waa in si qoraal ah lagu wargaliyo in ay ogolaadaan usoo
gudbinta iskuulada lamabarka taleefoonkooda ama sidii kale oo lagula soo xariiri karo xilliga sanad-dugsiyeed-ka.
Iskuulku waa in uu sameeyaa qaab lagu ilaalinayo maqanaansha-la saamamxey ama aan la saamixin ee ardeyga.
Marka uu ardey ku guuldareysto in uu isku soo xaadiriyo maalin caadi ah oo kamid ah maalmaha iskuulka, oo
shaqaalaha iskuulkuna uusan helin wax caddeynaya in walid/xanaaneeyaha ardeygu uu ogyahay maqnaanshihiisa,
shaqaalaha iskuulka ama ciddii kale ee mataleysaa ee u xilsaaran arrinkaas waa in ay la xiriiraan oo ay taleefoonka
ku ogeysiiyaan waalidka. Iskuulku isaga ayaa ka gaaraya go’aan sababta keentay maqanaashaha bilaa
marmarsiiyaha ah ee ardeyga, si uu waqtiga u qaatey, iyo wixii macquul ah ee ah talaabo edbin ama toosin ah oo u
munaasib ah maqnaashaha ardeygaas. Mark loo fiiriyo sharciga, degmadu waxa ay ku soo rogi kartaa ganaax
ardeyga kaas oo si toos ah ula xiriira xiisada dhaaftay ee laga soo daahay.Ganaaxyadaas waxaa ka mid noqon kara
digniin, xannibid iskuulka dhexdiisa ah, hakkin iskuuka dhexdiisa ah, iyo wixii kale ee badalikara in iskuuka laga
hakkiyo.
Ganaaxyada dhinaca tacliinta, joojinta iskuulka, ama eryidu kuma jiraan ciqaabaha loo dajiyey soo daahidda.
Dib-u-eegis: 12ka/Bisha 4aad, 2010ka La qaatay: 10ka/bisha 12aad, 2007da Tixraac Sharci.
C.R.S. 22-14-101, et. seq. (ka hortaga saaqidida iyo dib u howlgalinta ardeyga) C.R.S. 22-33-204 (Soo xaadiridda
iskuulka ee khasab ka ah).
C.R.S. 22-33-105 (hakinta, eryidda iyo u diididda ogolaanshaha)
C.R.S. 22-33-107 (sharcifulinta soo xaadiridda iskuulka ee khasaka ah) 1 CCR 301-67, Xeer 2.01(7) (qeexidda “ka
saaqidid” ardey)
CCR 301-78 xeerar 1.00 sida taxan. (Ablaa-ableynta nidaamsan loogu tiriyo imaatinka ardeyga ama daahiddiisa)
TIXRAAC GUDBAN: IHBG, waxkubarahsada guriga
JEA, Da’da Soo xaadiridda waajibka ah
JH, Marmarsiiyaha maqnaashaha Ardeyga
HABDHAQANKA ARDEYGA (JIC)
Ardeyda, macalimiinta, maareeyayaasha iyo shaqaalaha kale ee degmada mid walba waxa ay masuuliyad ka
saarantahay in ay wax ku biiriyaan wanaagga beya’da waxbarasho.Waa qasdiga Guddoonka Waxbarashada in
iskuulada dagmad ay caawiyaa ardeyda si ay ugaaraan kobocooda ugu sareeya ee waxbarashada shaksi ahaaneed,
xirfadeed iyo kartiba oo ay sii bartaan qaab habdhaqan kaas oo awood usiinaya iyaga in ay mas’uuliiin noqdaan,
wax ku soo siyaadinaya bulshda qeybaheeda.
Guddoonku isaga oo tixraacaya sharciga gobolka, waa in uu qaataa oo uu ansixiyaa xeerka habdhaqan oo qoraal ah
ee ardeyda oo ku saleysan ahmiyadda ah in ardeywalba laga filayo in uu muujiyo ixtiraan iyo addeecid sharci-fulinta
la xiriira. Xeeku waa in uu sidoo kale sii bayaaminayaa in habdhaqanka qaar sida kan carqaladeeya fasalka iyo
bey’ada waxbarashada uu yahay mid aan la aqbali Karin oo keeni kara in talaabo dhaqantoosin ahaaneed laga qaato.
Xeerku waxaa kale oo uu sii kala dhidhigaya isu-dheelitirka dhaqantoosin ahaaneed ee ku aaddan natiijooyinka
faragalinta iyo ardeyda oo daa’ima joogteynta taliintiisa.
Xeerka waaa waajib in loogu fuliyaa ardeyda gabi’ahaan si cadaalad ah oo joogto ah. Xeerarka ay qaateen
Goddonku iyo sharciyada ay ansixiyeen Guddoonku ee ay ju jiraan kuwa leh xarfaha “JIC” magaca feylka waa in
loo tixgaliyaa in ay yihiin qeybaha ku-dhaqmidda sida sharciyeysan wax u jideynaya.Waalidiinta, ardeyda,
17
macalimiinta, maamulayaasha iyo kuwa kale ee kamidka ah bulshda ayaa lala tashanayaa karkii la sameynayo
xeerar u baahan kudhaqanka.
Xeerarkaasi waa in aysan burineyn xuquuqaha kale ee qawaaniinta federaalku dhowraan, waa in ay u qeexanyihiin
si cad oo cayiman, waa in ay ku daabacanyihiin bug am qormooyin-daabacaad oo kale ah oo rdeyda iyo
waaliddiintoodu ay heli karaan markii ay u baahdaan, waana in ay leeyihiin taariikhdii la taabbo-galiyey iyo
taariikhaha kale ee la baahiyey buuga daabacaadiisa.Xeerka Habdhaqanka iyo Edbinta waa in loo qeybiya hal mar
ah ardey walba makuu bilaabo dugsiyada hoose, dhexe, iyo sare; waa in sidoo kale lasiiyaa marka ardey walba uu
bilaabo iskuul cusub.
Waa in buugga xeerka habdhaqanka laga sameeyaa nuqul ama koobbi oo meel loo dhigaa, oo fayl (gal) loo galiyaa
iskuul walba oo degmada ka mid ah. Arrowga ama (Gudoomiyaha-guud) ee iskuullada degmada waa in uu hubiyaa
in taxadarro macquul ah la qaadey, si loo hubiyo in ardey walba uu yaqaanno xeerka. Waxaa intaa dheer, wixii
baddalaad ah ee lagu sameeyo xeerka waa in la gaarsiiyaa dugsi walba oo degmada ka tirsan. Waxaa laga rajeynayaa
macalimiinta in ay joogteeyaan fasal axkhlaaq iyo asluub leh, iyo gayyi (bey’o) wax -lagubarto oo wax tar leh.
Maamulka iyo shaqaalaha degmadu waa in ay siiyaan (ufidiyaan) taakuleyn iyo caawin macalinka waxbaraya
fasalka si uu u helo bey’adaas (geyyigaas). Shaqaalaha oo dhan waxaa laga filayaa in ay wadaagaan mas’uuliyadda
kasaran ilaalinta habdhaqanka ardeyda iyo dhowristakudhaqanka xeerarka loo dajiyey. Ardeyda waxaa laga filayaa
in ay ku raadjoogaan barnaamijyadooda waxbarasho, waana in ay udhaqmaan qaab aan joogitaankooda ka
dhigahayn mid ka marin-habaabinaya waxbarashadooda iyo tan ardeyda kale. Ardeydu waa in ay ula macaamilaan
macalimiinta, maamulayaasha, shaqaalha degmada, iyo ardeyda kale ee asxaabtooda ah si sharaf iyo xushmo leh, oo
ayu dhaqamaan sidii iyaga oo joogitaankoodu uusan wax marin-haabin ah ku sameynahayn waxqabadka bey’ada
(geyiga) waxbarasho.
Waxaa laga filayaa ardeydu in ay ku dhaqmaan xeerarka degmada, iskuulka iyo fasalka. Majiro urur sameynka, ha
ogaadeen Guddonka Waxbarashada Iskuulka ama yeysan ogaanin e, dulleysi ama bahdil iyada oo lagu andacoonayo
wacadfulin ku saleysan xeer-hoosaadka iskuulka. Ardeydii ku xcadgubba xeerkaan iyaga oo ula kac ah waa in lala
tiigsadaa xeerarka edbinta ee quseeya.
Dibueegista xeera: 13kii bisha 8aad, 2012ka. Waxaa la qaatay 10kii bishii 10aad, 2000 Tixraaca Xeer:
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (Xeerka loo bahanyahay si loo helo qorshe iskuullo bedqaba)
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (Degmada Dugsiyadu waa in qaadaan tallaabooyin macquul ah oo lagu barayo ardeyda
xeeraka habdhaqanka iyo edbinta ee iskuulka)
C.R.S. 22-33-106 (1) (a-g) (Sababaha kee iskuul ka ceyrinta ama ka joojinta, ama mamanuucidda iskuul dhigashada)
Marjaca:
JICDA, Xeerka Habdhaqanka
JIC xeer-hoosaad (Habdhaqan Ardey)
JK, Edin Ardey, khaskhashaaad, handadaadda, iyo Bahdilka
ISTICMAALKA KAAMAROOYINKA IYO DUUBISTA MUUQAALKA SI LOOGU KUURGALO
HABDHAQANKA ARDEYGA (JICA)
Guddoonka Waxbarashadu waxa uu ogsoonyahay masuuliyaaka saran iskuullda joogteeyaan oo howrmariyaa
akhlaaqda edebta oo ay sae uqaadaan caafimaad, sametabixinta, iyo bed-qabka shaqaalahooda iyo ardeyda. Ka dib
markii la miisaamey si taxader leh oo dheelitiran xuquuqaha sirdhowrka ardeyga ee la xafido, iyo masuuliyadda ka
saran degmada ilaalinta caafimaad, nabdoonaanta, iyo same-qabka ardeyda iyo shaqaalaha degmada ayaa waxaa
Guddonka waxbarashadu ogolaadey isticmaalka kaamaradaha iyo duubista muuqaalka ee gaadiidka, iskuulada
degmada dhexdooda.
12 Muuqaal duubista iyo kaamarooyinka waxaa loo isticmaalayaa dhismayaasha iskuulada, iyo gawaarida geysa
ama kasoo qaadda caruurta iskuulkallada. Ardeyda ku xadgudba kudhaqanka sharciyada waxaa laga qaadayaa
tallaabo waafaqsan xeerarka guddoonka iyo churuucda xukunta ardeyda habdhqankooda iyo edbintooda.Degmadu
18
waa in ay ku dhaqantaa sharciyada gobolka iyo qaranka eek u saabsan isticmaalka duubista muuqaallada kaas oo qaa
loo adeegsado in loo hayo oo loo go’aansadey in uu yahay mid qayb ka ah ardeyga feylkiisa habdhaqanahaaneed ee
degmada ee sharciga ah.
Xeerka muuqaal duubista qarsoon waa in loo isticmaalaa oo kaliya sare-uqaadista kala-danbeynta, nabadgalyada,
iyo nabad-sugidda ardeyda shaqaalaha, iyo hantida degmada.
Waxaa la dhajiyey: 11ka bishii 1aad, 1999ka
Waxaa la qaatay: 8dii bisha 2aad 1999
Ka Dhaqangalin: 8da Bisha 2aad, 1999ka
Tix Raac Sharci.: 20 U.S.C. 1232g (Waxbarashada Qoyska Xuquuqahooda iyo Qodobka Sirdhowrka of 1974)
42 U.S.C. 1201 et seq. (qodobka Dadka-Naafada Mareykanka)
34. F.R. 99.1 et seq. (Shuruucda)
Feylasha Ardeyda
1. Degmadu waxa ay ku dhaqmidoontaa qeybaha ka midka ah xeerarka gobolka ama qaranka (Federaalka) ee
quseeya ardeyda feylashooda iyo waxyaaabaha looga baahanyahay isticmaalka muuqaal duubista ee degmada.
Duubista muuqaalad loogu talogaley in ay qyb ka noqdaan in feylasha habdhaqanka ardeyda ardeyda ee meel
ladhigowaxaa loo dhowrayaa si waafaqsan nidaamka loo dajiyeyee xukminta galaangalka, dib u eegista, iyo sii
deynta feylasha ardeyga. .
2. Degmadu waxaa kale oo ay ku lifaaqeysaa buugga waalidinnta iyo ardeyda wargalin ah in la isticmaalayo
kaamarooyin iyo muuqaal-duubis saran gawaarida ardeyda ka soo qaadaysa ama geynaysa iskuulka, howlaha
carbinta-dheeriga ah, iyo degmooyinka dhexdoodaba.Degmadu waxa ay ku dareysaa wargalinta ku lifaaqan buugga
waalidka iyo ardeyda nuqul ah xeererka iyo shuruucda goddonku dhigey ee quseeya muuqaal duubista iyo
kaamaradah.
3. Ardeyga lama wargalinayo marka ay saarantahay kaamaro ama la duubayo muuqaalka gawaarida degmada
dhexdooda. Calaamado ayaa lagu dhajinayaa muujinaya isticmaalka qalabka muuqaal duubista iyo kaamarooyinka
ee loo addegsanayo howlgalka dhamaan gaadiidka iyo goobaha degmada.
Xareynta/Sugidda (xafidaadda)
1. Muuqaal duubista oo idil waa la xareynayaa oo la xafidayaa si loo hubiyo sirdhowrka ardeyga.
2. Muuqaallda duuban waxaa marka hore la haynayaa ill Shan cisho, taas oo meelha qaar muuqaala aan loo
baahneyn la tirtirayo.
3. Muuqaalada duuban ee loo qabto in dib u eegis lagu sameeyo waxaa lagu heynayaa qaabkoodii asalka ahaa ee loo
qabtay ee ah naqshadda qabyada ah. Markaas ayaa cajaladaha loo siideyndoonaa in la tirtiro ama loo hayo hadba
sida ay qeyb lagama maarmaaan ah ugu yihiin feylasha habdhaqanka ardeyga marka loo eego nidaamyada degmada
ee jira.
Isticmaal
1. Kaamarooyinka wax duubahaya waxa ay si wareegto ama moogaaleysi ah loo saarayaa gawaarida geysa ama ka
soo qaadda ardeyda iskuulada ama meelaha howlaha cabinta-dheeriga ah ka socdaan taas oo go’aankeeda uu iska
leeyahay horjoogaha arrimaha gaadiidka ee degmada. Wargalin ayaa lagu dhajinaa dhammaan basaska degmada
usheegeysa in la isticmaalayo kaamarado duubaya oo loo addegsanayo ujeeddooyin la xiriira maamulidda ardeyda.
Kaamarooyinka wax duuba ayaa iyaguna si joogto ah loogu isticmaalayaa dhismayaasha dugsiyada sare iyo
19
iskuulada ama dhismayaahsa kale ee dagmadu u argto in ay lagama maarmaan u yihiin in la dhigo kaamarooyin wax
duuba.
2. Shaqaalaha iyo ardeyda waxaa ka reebban in ay farafareeyaan ama ay faragaliyaan qalabka muuqaalduubista.
Codsiyada Aragga (Daawashada)
1. Codsiyada daawashada muuqaalka la duubay waxaa loo ogolyahay oo kaliya in ay arkaan wadaha (darawalka)
buska, horjoogaha gaadiidka, maareeyaha dugsiga, tayo-dhowrka degmada, howlfuliyayaasha sharciga,
xanaaneeyaha/waalidka iyo ardeygii mudan (ee ka weyn 18 sano), ama kuwa kale ee uu ugarto
maamulaha/kusimaha iskuulka ama Guddomiyaha Sare /ku xigeenkiisa in ay munaasib u yihin in ay daawadaan. 2.
Wixii codsiya ee ah eegidda waxaa lagu aaddinayaa horjoogaha gaadiidka, maamulaha iskuulka, cidda kale ee
kusimaha ah, ku xigeenka goddoomiyaha sare, muddo dhan shan cisho gudahood laga soo bilaabo maalinta wax la
duubay.
3. Codsiyada quseeya daawashada waxa ay ku koobnaanayaan kuwa ay kamidka yihiin
waalidiinta/xanaaneeyayaasha, ardeyda, darawalka iyo howl-wadeenada dagmada kuwaas oo leh dan toos ah waxa
duuban, kuna xiran sida hadba ay u ogalaadaan in ay munaasib ahay, maamulaha ama ku simehiisa, ama ku
xugeenka guddoomiyaha guud. 13 4. Waxaa la ogolaanaya in la arko qaybta muqaalka duuban ee quseeysa
dhacdada cayiman oo kali ah.
5. Ogolaanshaha/Udiididdadaawasha waxaa lagu gaari doonaa maalmood gudohood marka laga soo bilaabo
maalinta codsiga la heley ee uu soo gudbiyey shakhsiga soo dalbanaya.
6. Muuqaalka duuban waxaa lagu soo diyaarinayaa shan maalmood gudohood marka la ansixiyo codsiga.
Eegidda
1. Eegidda rasmiga ah wxaa lagu ogolaanayaa oo kaliya agagaarka dugsiga ay quseyso dhacdadu, sida xaafiiska
gaadiidka, dhismaha iskuulka, ama xaafiisyada maamulka ee dhexe.
2. Dhammaan eegista muuqaalada duuban iyo cajaladaha waxaa la raacinayaa maareeyayaasha degmada ee u
munaasibka ah
3. Waxaa jiraya oo kale diiwaangalin qoraal ah oo loogu talogalay eegista muuqaalada duuban taas oo ay kujirto
taariikhda la daawaday, sababta loo daawaday, taariikhda duubista la sameeyey, gaariga lagu dhexduubey, magaca
darawalka, iyo saxiixa daawadaha.
4. Muuqaalka duuban waxaa uu ahaanayaa hantida degmada, waxaana dibuhabeyn iyo dibusoosaarid lagu
sameynkaraa oo kaliya si waafaqsan sharciga oo kaliya iyo sida uu ansixiyey guddomiyaha guud ee dugsiyada
degmadu.
Waxaa ansixiyey Guddoomiyaha Guud Robert D. Tschirki, 8ddii Bishii 2aad, 1999ka.
XEERKA LABBISKA ARDEYDA (JICAB)
Geyyi ama bey’o nabadgalyo iyo adeb leh waa wax lagama maarmaan ah si loo helo barnaamijyo waxbarasho oo
tayo leh. Hannaanada labiska ardeyda ee dagmada oo dhan waxaa loogu talogaley in ay dhiirrogaliyaan midnimada
20
iyo sharafta dugsiyada, oo islamarkaasna kacaawiyaan ardeyda sidii ay ugu kuurgali lahaayeen shaqadooda
waxbarasho, una yareyn lahaayeen dhibaatooyinka la xiriira edebta, oo ayna hormariyaan kala danbeynta iyo
nabadgalyada. Guddoonku waa uu ogyahay in ardeydu xaq u leeyihiin in ay ku muujiyaa shakhsiyaddooda labiska
iyo siyaabaha kale ee oo tusineysa qofahaantooda, si kastaba ha ahaatee, ardeydu waa in aysan xiran dhar loo arkayo
in uu yahay mid carqaladleh, ama ukeenaya carqaladeyn fasalka iyo gayyiga waxbarasho ama joogteynta bedqabka
iyo nidaam-dhowrka iskuulka.
Ardeygii loo qqato in uu ku xadgubbey xeerarka labbiska waxaa la la amridoonaa in ay ku soo bad alaan labbis
munaasib ah, ama uu sameeyo isu xilqaamid ah in uu helo ama loo keeno dhar munaasib ah sida ugu dhakhsiyaha
badan. Arrintan ma sababi doonto wax akle oo ciqaab ah. Haddii ardeyda aysan helikarin dhakhsoyo ah dhar marka
ugu horeysa ee aydambiga galaan, waxaa la siinayaa ardeyga digniin qoraal ah, waxaa uuna maareeyuhu la
xiriirayaa oo wargalinayaa waalidka ardeyga.
Dembiga labaadse, ardeygu waxa uu ku harayaa xaafiiska schoolka oo lagu ilaalinayaa kuna dhameytiyaa shaqadiisa
iskuulka, taas oo lagu sharciyeynayo ama xeerinayo in aytahay xannibaad iskulka dhexdiisa ah, ama wax kale oo la
mid ah oo ah tallaabo edbin ahaaneed marka loo eego xeerarka nidaamka dhaqantoosinta ee iskuulka.
Arrimahan soo socda maaha kuwo laga aqbalayo dhismaha iskuulka, agagaarka iskuulka, ama howlha iskuulka
dhexdooda:
1. Dharka aadka khafiifka u ah , aad ugu dhaggan jidhka, ama si hoose loo jaray si ay u muujoyaan cawrada oogada
ay ka midka yihiin, balse aysan ku koobneyn oo kaliya, sida caloosha, garbaha, barida, bowdada sare (cajirka),
dhabarka (duudka) iyo naasaha (gaaddada).
2. Dharkasta, alaabaha la isku qurxiyo, sida dahbka iyo wixii lamid ah, ama waxyaabaha timaha lagu midabeeyo,
lagu shanleeyo, ama jidka la marsado ee wata ama sita xayeysiimaha sida calaamadah, ereyada, halqabsiyada, jaan
qoraal ah, ama sawirro leh
•Waxayaabaha aflagaaddada ah, cayda ah, afxumada ah, anshaxdarroda ah, amba si sharci ah loo soo astaameeyey.
•Waxyaabaha u hanjabaya – gooddiyaya- ama khatargalinaya bedqabka iyo nabadgalyada dadka Threaten the safety
or welfare of any person
•Waxyaabaha sare usii qaadaya arrimaha lagu mamnuucay xeerka habdhaqanka ardeyga
•Waxyaabha sare-uqaadaya isticmaalka maandooriyayaasha, buuriga, iyo khamrada, ama hubka
•Waxyaaba dabeecad ahaanba leh arrimaha galmada
•Waxyaabaha iskoodaba leh midab, qaab, astaan, ama waxyaabo kale oo loo nisbeynkaro ama le sansaan
kamidnoqosho koox jirri ah oo u andacooneysa isticmaalka maandooriyeyaasha, qulquladaha, ama habdhaqanada
carqaladaha sita.
•W axyaabaha carqaladda ku ah waxbarashada iyo habka waxbaridda Ardeydu waa in ay xiranyihiin kabahooda had
iyo jeer markasta oo ay iskuulka dhexdiisa joogaan.
Cududaar
Dharka ciyaartooyga ee macquulka ah waa la xiran karaa marka laga qeybqaadanayo barashada ciyaarooynimada.
Dharka badanaa la xidhto marka laga qybqaadanayo arimaha iskuulku soo abaabuley ee ah carbiska dheeraadka ah
ee ciyaartooyga (sida labiska meerijaanka iyo wixii lamid ah) waa la soo gashan karaa iskuulka haddii uu soo
ogolaado tababaraha ama kuwa kale ee martigaliyeyaasha barnaamijka ah.
21
Maamulayaasha dhismaha oo la socdaan guddigga la xildhowrka iskuulku waxa ay dhisikaraan oo ay qaadan karaan
siss qeyb ka mid ah xeerka dhismeeka iyo dhaqangalinta khaaska u ah iskuulka labiskiisa ee loogu dalbanayo dhar
munaasib ah marka loo eego nidaamka; agu caddeeyey xeerarka iskuulka.
Soo jeediey: 14kii 8daad 2000
Qaadasho: 11kii 9aad 2000
Dib u habeyn: 10kii 10aad 2011ka
TIX RAAC SHARCI: BB,
Handadidda galmada
JIC, Habdhaqanka ardeyga
JICDA, xeerks kudhaqanka,
JICF, Qolyaha dahsoon/howlaha burcadda
JICH, i s t i c m a a l k a a r d e y d a e e maandooriyaha iyo buuriga
JICI, hubaka iskaalka dhexdiisa,
JK, Edbinta Ardetda
JKD/JKE, Hakinta/Eryidda ardeyda
JLI, nabadqabka ardeyda
JICDE, Ka h o r t a g a Guulguulka/waabsiga ardeyda
XEER KUDHAQANKA IYO EDBINTA (JICDA)
Guddoonka waxbarashadu wuxuu jirinayaa in uu joogteeyo in la helo gayi iskuul oo oo u jajaban barashada
dhawrista bed qbka iyo badbaadada ardeyda iyo shaqaalaha, taas oo ka madaxbanaan carqaladeyn aan waxba
tarahayn. Ardeyda waxaa laga filayaa in ay sii wataan barnaamijkooda waxbarasho ahaaneed oo ay udhaqmaan qaab
aan ka leexineyn waxbarashadooda iyo waxbarashada ardeyda kale.
Ardeydu waa iney ulamacaamilaan macalimiinta, maareeyeyaasha, shaqaalaha degmada, iyo asxaabtooda kale ee
ardeyda la ah si qadarin mudan iyo ixtiraam oo ay udhaqmaan qaab ka dhigaya joogitaankooda mid aan ka duweyn
gayiga waxbarasho ee wax ku oolka ah. Ardeyda waxaa laga fiayaa in ay ku dhaqmaan shuruucda degmada, iskuuka
iyo fasalka.
(Xeerar JIC) Xeerarku waa in
(1) Aysan liddi ku noqon xuquuqaha qaanuuniga ah ee dhowrsoon
(2) Waa in ay u qeexanyihiin si cad oo cayiman
(3) Waa in ay ku daabacanyihiin buug-gacmeed ama nooca soosaaridda-qoraallada taas oo ay heli karaan
ardeyda/waalidiinta had iyo goor, iyo
(4) In ay leedahay daabacaadaasi taaariikh la dhaqan galiyey oo dabataal xilligii la qeybiyey buug-gacmeedka uu ku
daabacanyahay (xeererka JIC) Maamulahu waxa uu hakinkaraa ama soo jeedinkaraa ka eryidda ardeyga sameeya
mid iyo wixii ka badan arimaha soosocda ee ku cayiman halkaan isaga oo ku dhex sugan shidmaha iskuulka,
agagaarka iskuulka, gaariga idkuulka, ama howlo idkuulku martigaliyey.
Hakinta ama burinta/eryidda waxa ay noqoneysaa mid loo waajibiyey si dhab ah oo ku aadan xadgudub ka xeerarka
u degsan dhowrista dhismaha iskuullada iyo hantida dugdiyada. Waxaana ka mid ah:
1. In la sababo ama la isku dayo waxyeeleynta hanti iskuul ama xadidda hantawax ku ool ah ee iskuul
2. In la iskudayo wax sababaya waxyeeleynta hanta shakhsi ahaaneed ama xadidda hanta shakhsi
3. Abaabulka fal haddii uu sameeyo qof qaangaar ah noqonaya dhac, ama dhibaato (dhabaqo) sida uu qeexayo
sharciga gobolka.
22
4. Jabinta sharci danbiyeed ku yeelanayo saameyn dhakhso ah nabadgalyada, bedqabka guud ee iskulka, ardeyda
ama shaqaalaha.
5. Jabinta xeerarka, shuruucda degmada iyo dhismaha
6. Jabinta xeer degmo ee ku saabsan hub lala yimaado iskuulka. Eryid ayaa waajib noqoneysa haddii la isticmaalo,
la keeno, la haysto hub aan sharciyeysneyn iskuulka ama degmada dhexdeeda, sida uu sharciga wadajirka
(federaalka) uu dhigayo.
7. Jabinta xeerka degmada u dejisan ee isticmaalka daroogada iyo idticmaal-xumada khamrada.
8. Jabinta xeerka degmada ee habdhaqmidda rabshada iyo gardarada
9. Jabinta xeerka degmo ee isticmaalka sigaarka iyo buuriga
10. Jabinta xeer degmo ee handadaadda galmo-doonka
11. Tuurista walaxo, aan ka aheyn kuwa howlaha iskuulka ee la ilaaliyo, kuwaas oo keeni kara dhaawac jir iyo
waxyeelo hantiyeey intaba.
12. Ceyda, aflagaadada, ama qaab xumaaan ah oo ku wajahan ardey, howlwadeen, ama marti soo booqday iskuulka.
13. Ku lug lahaanshaha af-lagaadada tusaale ahaan, magacyo ugu yeerid, qoemiyad ama fir caayid, ama war yasid
ah oo lala beegsaday si fagaare cid kale taas oo ku dhalineysa carqald barnaamijka waxbarasho ee degmada, keeni
kartana rabshado.
14. Samenta fal ah baad, sanduleynta, ama shirqoolidda qof kale ikhtiyaarkii laga qaadey si looga helo lacag ama
wax kale oo tacab ah, taas oo waliba si awood-sheegasho iyo hanjaabaad ah lagu muquuninayo.
15. Beensheegid ama warbixin been ah oo afka ama qoraal ah oo la siiyo shaqaale iskuul
16. Khayaano Tacliin ahaaneed, taas oo ay ku jirto oo aan se ku koobneyn sida qishka, aqoon xadidda, ama la
kaashiga qof kale howl qoraal ah.
17. Adeecid darro joogto ah ama amar jabin qayaxan oo had iyo jeer ah oo looga horyimaado xukunka, sida diididda
in la raaco waxa uu soo jeediyey howlwadeen ka tirsan iskuulka.
18. Faragalin joogtaa oo lagu sameeyo kartida iskuulku ku siiyo ardeyda fursado waxbarasho
19. Habd haq an isk u ulk a d hexd iisaa a ma dib ad d iisa kaas o o d hib aato ku a h nab d o o naanta i yo nab ad d a
a ma, s harfd ho wr ka ard eyd a kale i yo shaq aal ha isk u ulka.
20. Xadgudubka xeerka degmada ee handadaada, guulguulka, iyo bahdilkaoo ay ka midtahay aanse ku koobneyn oo
kaliya, ku lug lahaanshaha arrimaha bahdilka, tusaale ahaan ku khasbidda shaqo jidkhka/cacmaha lagu qabanayo oo
wakhti dheer qaadanaysa, ku khasbidda in la quuto wax shay xad-dhaaf ah, qof in lagu khasbo in laga dhibo wakhti
dheer, hurdfada, cuntada, ama cabitaanka ama wax kale oo ah habdhaqan xumo kaas oo khatr galinaya caafimaadka
ama nabadgalyada qof ahaaneed iyadoo loola jeedo in lagu handado koox ardey kale ah.
21. Xadgudub ama jabin lagu sameeyo xeerar ku dhaqmidda degmada.
22. Xadgudub lagu sameeyo xuquuqda ardeyga ee xornimada shakhsiyadeed 23.Iyadoo la sameeyo eedeyn been ah
oo la xiriirta howlo dambiyeed oo looga soo horjeedo shaqaale ama hirgalinta sharci-fulinta ama degmada
24. Ku xadgudubka xeerka degmeda ee kala-takoor la’aanta
25. Ku xadgudubka xeerka degmada ee kahortagga guul-guulka iyo waxbarashada Maamuluhu iyo ku xigeenkiisuba
waa in ay gaarsiiyaan warbixinta la xiriirta edbinta ee ardeyga ku jira iskuulka, kaas oo la gaarsiinayo macalinka la
leh xiriirka ardeyga ee dhiga fasalka, iyo ciddii kale sida talogaliyaha.
23
Maamuulaha ama qofka loo igmaday maamuulka waa in la isku duba ridaa xogaha anshaxmarinta ee khuseeya
ardayga la qorey dugsiga ee macalinkasta kaasoo xidhiidh toosa la leh ardayga fasalka iyo la taliye kaaso si toosa ula
xidhiidha ardayga. Macalin kasta ama la taliye kaaso hela xog waa in uu xagtaasi sirteeda hayaa. Ardeyga ama
waalidkiisu waxa ay ku dacwiyi karaan xaqqiiqda xog edbin ahaaneed iyaga oo raacaya nidaamka loo dajiyey ee
degmada cherry Creek dugsiyadeeda-Xeer JII-R Ardeygii ku keena carqaladeyn fassalka, aagga dugsiga, gawaarida
dugsiga, ama hawlaha-leyliga ee dugsiga amaba kulamada waxa uu la kulmayaa hawlwadeenka munaasibka ah ee
iskuulka kaas oo la sameyn doona shaqaalaha kle ee iskuulka qorshe ardey oo hagaajin iyo edbin ah.
Aredeygii carqalad ku keena fasalka, goobta skuulka, gaadiidka iskuulka, ama hawlo idkuul ama xaflad waxa uu la
kulmi doonaa hawl wadeenada iskuulla, kuwaas oo ku sameyndoona iyaga oo kaashanaya shaqaalaha kale ee
iskuulka qorshe edbi-toosin ahaaneed ee ardeygaas .Ardeyda anshax xumada iyo nidaam-xumada leh sidoo kale
iyagana waxaa loola dhaqmayaa qaab ogolaanaya in ardeyda kale waxb ku bartaan jawi nabdoon oo u haboon
waxbarashada habkeeda, oo kana madaxbanaan carqaladeyn aan muhiim aheyn. (Xeer JK).
Xeerarka edbinta iyo nidaamkooda waxaa ku jiri karta iyadana falal macquul ah oo ka hortag munaasib ah leh sida
isticmaalka awood iyo gacan taas oo aan ka horimaaneyn qeexidda lo dhigey "dacdareyn ama waxyeeleyn ciyaal
(Xeer JK).Wax allaale wixii ka beyridda habdhaqanka iskuulka ah kaas oo keenaya in ficil edbin ah laga qaato,
waxa uu sababayaa ka joojin, iyo ka eryidda fasalka marka loo eego xeerarka giddiga iskuulka.
Dibuhabeyn: 13ka 8aad, 2012ka La qaatey: 12ka, 1aad, 2009
Tixraac: C.R.S. 12-22-303(7) (Qeexidda walxaha la ilaaliyo) C.R.S. 18-3- 202 et. seq. (dambiyada dadka laga galo)
C.R.S. 18-4-301 et. seq. (Dambiyada hantida)
C.R.S. 18-9-124 (2) (a) (Mamnuucida Bahdilka)
C.R.S. 22-12-105 (3) (Ruqsada loo leeyahay erdiydda iyo soo eedeynta beenta ah).
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (I) (A) (waajibka qaadashada xeerar habdhaqan ardey, nabad/same qab
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (I) (Xeer loogu baahanyahay qorshaha nabadqabka dugsiyada qaarkiis).
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (I) (A) (duty waajibka qaadashada xeerar ku ardeyda iyo nabadgalyada, safety).
C.R.S. 22-32-109.1 (9) (Qodabada dhowrsanaanta ku dugsi nabdoon).
C.R.S. 22-33-106(1) (a-g) (Sababaha ka joojinta, ka eryidda, udiididda ogolaansho).
TIXRAAC GUDB: AC, Exxli'idda/Fursad Siman.AC-R-2, Guul-Guuulka Galmada 16 AC-R-4, Hanjabada Galmada
ee Ardayga ACC, Cagajugleyn, Hanjabaad iyio Dawakhaad ADC, Maandooriyaal iyo Dugsiga Ka Madexbanaan
Buuriga ADD, Badbaada Dugsiga
JIC, Dhaqanka Ardayga, iyo Xeerar Hoosaadyo
JICAB, Xeerka Dirays qaadashada
JICDB, Rabshada iyo Dhaqanka Gardaroolaha
JICDE, Ka Hortagida Baqdingalinta iyo Waxbarashada
JICED, Xaqa Sheegista Ardayga
JICF, Bulshada Sira/ Hawlaha Gaangiska
JICH, Maandoorayaasha iyo Khamriga Isticmaalka Ardayga
JICI, Hubka Dugsiga
JK Anshaxmarinta Ardayga iyo Xeer Hoosaadyada
JKD-1 Joojin/ Eryeid Ardayga
AC-R-4, Dhibaataynta Galmada Ardeyda ACC, Hanjabaada, iyo Dhibaataynta Bahdilaada ADC, Daroogada iyo
Tubaakada Dugsiyada Xorka Yahay DAR
JIC, Anshaxa Ardayga, iyo subcodes
JICAB, Xeerka Labiska Ardayga
JICDB, Rabshadaha iyo
JICDE Dabciga xad gudubka, Ka Hortaga Xoog iyo Waxbarashada
JICED, Xaqa Ardayga U Leeyahay Cabirada Dareenkiisa
JICF, Bulsho Sira/ Shaqada Gaangiska
JICH, Isticmaalka Maandoriyaha iyo Qamriga by Ardayda
JICI, Hubka Dugsiga
JK Anshaxmirinta Ardayga iyo xeer hoosaadyada
JKD-1- Joojinta / Eryidda Ardayda
24
RABSHADAHA DHAQANKA XOOGGA KU SAHABSA (JICDB)
Gudigu waxay u aqoonsantahay in dhacdooyinka anshaxaha xoog iyo gardarada ka dhanka ah ardayda iyo
shaqaalaha dugsiga waxay wiiqaysa xiiseeyo ee waxbarasho, iyo waxay keeni kartaa khatarta ammaanka ku filan.
Ardaydu waxay si gaar ah ugu nugul yihiin, dhaawaca dareenka la xiriira noocan ah anshaxa, iyo waxqabadkooda
dugsiga lagu xun u saamayn kara marka dhaqan rabshad iyo dagaal badan ee nooc kasta waa la joogo. Dabeecadaha
qaarkood, haddii dulqaadan, haddiiba baabbi'in lahaa jawi waxbarasho oo wanaagsan, wax soo saar leh iyo ammaan
ah oo ay ardayda iyo shaqaalaha degmada waxay xaq u leeyihiin. Dabeecadaha noocaas ahi, loo asteeyey sidii
rabshado ama dagaal badan, aan loo dulqaadan doonin oo keeni doonaan in tallaabo degdeg ah ay qaado Degmada.
A. jawaab degdega ah waa lagama maarmaan si ay u damiyaan xaalad laga yaabo inay kacsan tahay. Nidaamkani
wuxuu ku siin doonaa hanuun si ay uga hortagaan falalka dhaqan rabshad dhalin kara iyo dagaal badan iyo in ay
dhowraan ammaanka iyo daryeelka ee jawiga waxbarasho. Ardayda soo bandhigista rabshad ama dabeecad heli
doonaan ka-qabashada ku habboon in la beddelo dhaqanka xiisadda dhaqaale ka hor ah ay dhacdo iyo la hoos gelin
doonaa in ay kor u qaado ficil edbin oo ay ka mid yihiin hakin ama eryitaan marka ay habboon tahay.
Waxa ay noqon doontaa xadgudub ku ah siyaasadda ee arday kasta ama xubin ka mid ah shaqaalaha inay dhaliyaan
dhibaato, hanjabaado keensan kara dhawaac ama isku dayaan in ay dhaliyaan rabshadaha taaso korkiisa kasta oo
xubin kale oo ah ardayga ama shaqaalaha halka dhismayaasha dugsiga, ama goobta dugsiga, gaadiidka dugsiga ama
inta lagu jiro ee ah dugsiga maalgaliyo waxqabad, iyo xaaladaha qaarkood marka dhaqanka dhacdaa ah hantida
dugsiga. Sharciga ayaa rabshadaha iyo gardarada waa hadal wax, si toos ah ama si aan toos ahayn, hadal ama
habdhaqanka, ee ku doonayso in ay inf dhibaato lict, dhaawac ama burbur dadka ama hantida. Khatar ku ah
rabshadaha iyo gardarada xambaarsan waxaa la fikradaha maldahan halista rabshado iyo siday suuragal u ah in la
dhibaateeyo ama dhaawac.
Dhaqanada laga soo socda ayaa qeexaya sida rabshad iyo dagaal badani ku dhacaan:
1. Weerar jidhka ah: falka foorariyay ama taabashada qof ama hanti qof in ay la qayb ka mid ah jirka ama shay kasta
oo la damacsanaa keeni karo dhib iyo nacfi;
2. Hadal xadguduba: waxaa ka mid ah, laakiin aan ku xadidnayn, ku dhaarasho, qaylo, ama tilmaamo af xumo ah;
3. Hanjabaada: sida amar, sidoo kale hadal ahaan (oo ay ku jirto taleefoon), oo ay tilmaam mid aan hadal ahayn,
ama qoraal ahaan, shakhsi ah, iyada oo uu ama qoys ama kooxa ah;
4. Hanjabaada: fal loogu talo galay in ay cabsi ugu sandulleeyaan qof galay soo gudbinta ama adeecidda cidii
kaxaysaba.
5. Handadaad: isticmaalka hadal ama jidhka ah, kaaso khasaba si ay u helaan kaalmo ama faa'iidooyin kaleba;
6. Dabasocod: socda joogto ah, la xiriiro, daawashada ama fal kasta oo hanjabaad kale sida in ay wax u dhimayaan
nabadda ee maskaxda ama ammaanka qof ahaaneed ee shaqsi ahaan;
7. Ardayga: fal halis ah ama tusaale ah kuna kibra ama kasoo horjeeda awood sharci ah;
8. Ereyo lagu faquuqo: hadalo aflagaado, kala sooc, ama yaraysto si toos ah ama ay kuwaaso ku saabsan qofka ee
jinsiyad, midab, isir, caqiido, nooca, nooca galmada, diinta, asal qaran, naafanimada ama u baahan tahay adeegyada
waxbarashada gaarka ah;
9. Kharibaad ah, dhaawac ama ka bedalo qaabka hantida ay leedahay ama hantida ehelka kale;
25
10. Argagaxisanimadu: khatar ku ah in ay sameeyaan rabshado, taas oo waxaa lagu wada xiriiraa damacsanaan, inay
argagax; ama la tixgalin, taxadar la'aan ah ee khatarta ah in la abuuro cabsi sida; ama in dhibaato guud oo halis ah,
sida jeexida ee dhismaha ah. ;
11. Xoog: sida ku cad xeerka degmada ee ku saabsan ka hortagga u xoogsheegashada iyo waxbarashadaba.
Hanjabadaha Layskaga Hanjabo Internetka: Isticmaalka qalab kasta oo isgaadhsiineed si ay fariin nooc kasta
(qoraal, sawir, dhagaysi, iyo isaragba) oo ah kuwa wax xumeynaya oo wax ceebaynaya, cabsi galina, xadgudba ama
uu si kale loogu tala galay in wax lagu yeelo, cay, ama lagu yaso, ama si kale oo ula kac ah, soo noqdnoqata ama
colaad iyo habka la rabin oo hoos qofka loogu duro taaso runa ama been la dhoodhoodhaybay
Intaa waxaa dheer, isgaarsiinta mid ka mid ah foomka oo ku haya carqalad ama ka hortagtaa in deegaan ammaan ah
oo fiican oo waxbarashada si fiican loogu baran karo ama wixii ka shaqeeynayaa waxaa laga yaabaa in ay dugsiga
dhib ku hayaan sidoo kale loo tixgeliyo in uu yahay waxaa loo yaqaano handidaa lagu handida alaada internetka
dhexdeeda. Ardayda ka hadhi waaya iyagoo u isticmaalaya qalabka isgaarsiinta, shakhsi ama hantida Degmada,
handadaad, ama mid kaleba.
Ardayda iyo shaqaalaha waa in lagu tababaraa in loo aqoonsado calaamadaha digniinta ah ee dagaalka iyo dagaal
badnida iyo inay ka warbixin doonaan dhaqanka su'aal ama xaaladaha kale ee ka dhanka ah maamuulaha dhismaha
ama saraakiisaha dugsiga kale, ama iyada oo loo marayo khadka dugsiga loo aasaasay dhibaatooyinka Degmada.
Wararka ku sahabsan arinta oo dhan waa la qaadi doonaa, eek u sahabsan ardaygaasi si dhab ah. Wixii ka yimaada
ka dib marka la sameeyo warbixinta waxay najiitadu noqonaysaa in ardaygaasi laga qaadidoonta ficil edbin ah.
Ficilada rabshadaha iyo gardarada waa in si wanaagsan loo diiwaan galiyaa oo lala xiriiraa shaqaalaha maamulaha
dhismaha ama wakiilkooda, kuwaaso talaabo dhan oo anshaxmarinta ah la marindoono, taasoo ay ku jiraan ganaax
iyo / ama ka eryid dugsiga ah. Ka qaybgalka arintan deg deg ah oo ay ka mid yihiiin waalidka / wakiilada, waxa kale
oo lagama maarmaan ah, mararka qof jabiyo sharciga si daran, waxaa xidhiidh la samayn doonaa maamuulka
Degmada, kolba sida ku haboon arintaasi. Sarakiisha Sharciga fulinta ee ku lug yeelandoona arintatan, haddii ay
jirto ku xad gudubka sharciga ahi.
Waxaa Dib loo Eegay: September 10, 2012
Waxaa La ansixiyey: January 9, 2012
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22-32-109.1 (1) (b) (Qeexitaanka xooga)
Xeer Gudban: ACC, Hanjabaada Dhibaataynta iyo Hazing
AC R-2, AC R-4, Takoorka iyo Dhibaataynta Galmada
JICDA, Code of Conduct
JICDE, Xoog Hortagga iyo Waxbarashada
JICF, Societies Secret Waxqabadka Burcadnimada /
JICI, Hubka ee School
JICJ, Isticmaalka Ardayga ee Qalabka Isgaarsiinta Elektarooniska
JK, Anshaxa Ardayga, iyo Xeer hoosaadyada
KA HORTAGGA CAGAJUGLEYNTA DHANKA WAXBARASHADA (JICDE)
Gudida Waxbarashada waxay taageertaa in la helo jawi degan oo amaana in uu dugsigu yeesho taaso u sahlaysa in
waxbaridda iyo waxbarashada ay ka xor yihiin hanjabaadaha, dhibaatayn, iyo nooc kasta oo ka mid ah dhaqanka
26
xoog sheegashada h. Ujeedada siyaasadda waa in la horumariyo si joogta ah habkaasi oo ay caawin doonaan
abuurista jawi nooc kasta ah kasoo xoogu ay yihiin kuwa aan la aqbali karin.
Xoog u sheegashadu waa isticmaalka khasab ah ama cabsi gelin si aad u hesho gacanta qofka kale, ama sababto in
waxyeello jirka, maskaxda ama dareen qof kale. Xoog u dhici kartaa iyada oo qoraal ah, hadal afka ah ama si
elektaroonig ah kaso lagu kala qaado ama mid u dhiganta ficil weerar jidhka ah ama tilmaamba. Xoog-waa ka
mamnuuc arday kasta sababta oo ay ku jiraan laakiin aan ku xaddidnayn dabeecad kasta oo kale in waxa ay la
xidhiidhaa arday ku saleysan isaga ama iyada qaab waxbarasho ama wax ku salaysan ilaaliya sharciga gobolka iyo
federaalka ah, oo ay ku jiraan naafada, jinsiyadda, caqiidada, midabka, nooca, nooca galmada, asal qaran, diinta,
isirka ama baahida loo qabo adeegyada waxbarashada khaaska ah, in sida sifada dhabta ah ama ta aaminsan yahay.
Xoog u waxaa ka mamnuucan milkiyadda degmada, degmada ama hawlaha iyo dhacdooyinka dugsiga-rogo, marka
ardayda la geynayo in wax kasta oo loo diray degmada ama mid ka mid ah dugsiyada ay, ama hantida dugsiga
marka anshaxa sida uu leeyahay Nexus ah iskuulka ama degmada manhajka ama waxqabad aan manhajka ama
dhacdo.
Ardayga oo faraha kula jiro fal kasta oo xoog iyo / ama ardayga tallaabo kasta oo aargoosi ah kula kaca ardayga oo
ayaa sheegay in niyad wanaag dhacdo xoog-, waa ficil edbin ku haboon ay ka mid yihiin ganaax, ceyrin, iyo / ama
in loo gudbiyo si sharci fulinta maamulka. The darnaanta iyo hannaanka, haddii ay jiraan, ee dhaqanka
xoogsheegashada waa la qaadi doonaa tixgelin marka uu istimaalo go'aamada plinary la sameeyey. Akhlaaqda u
xoogsheegashada waxay ka dhigan tahay in takoor sharci darro ah ama dhibaataynta la hoos gelin doonaa in
investiga- ta iyo anshaxa hoos siyaasadaha iyo nidaamyada Board la xiriira. Ardayda beegsaday cagajuglaynta
markii dhaqanka xoogsheegashada sida karaa takoorka sharci darrada ah ama dhibaatayn kale oo ay leeyihiin
xuquuq dheeraad ah iyo ilaalinta siyaasadda Board iyo nidaamyada ku saabsan takoorka sharci darrada ah iyo
dhibaataynta.
Kormeeraha Guud waa inay dejiso barnaamij ballaaran si wax looga qabto xoog u sheegashada dhammaan heerarka
dugsiga. Barnaamijka waxaa diirada doona dhammaystirayo gool soo socda:
1. In ardayda, shaqaalaha, waalidiinta, iyo xubnaha bulshada in u xoogsheegashada iyo aargoosi arday ah oo xoog u
sheegay aan loo dulqaadan doonin diro farriin cad.
2. In si joogto ah loo tababaro shaqaalaha iyo ardayda si ay u hirgeliyaan Qaababka loo baahan yahay in la abuuro
laguna sii wanaagsan, cimilada dugsiga ixtiraam leh halkaas oo ay dhammaan xubnaha bulshada dugsiga ay dowr ku
leeyihiin ka hortagga booc-boocsiga ka dhaca.
3. Si loo fuliyo nidaamka faragelin deg deg ah, baaritaan, iyo iska hor imaad ka mid ah ardayda ku hawlan dhaqanka
xoogsheegashada
4.Si aad u bilaabaan dadaalka in la beddelo dhaqanka ardayda ku hawlan dabeecadaha
xoog u marayo
dib-u-waxbarasho ku saabsan ior aqbali darrada, wada hadal, la-talin, iyo cawaaqib xun ku habboon, iyo sidoo kale
si loo hubiyo in waxqabadyada qorsheysan iyo degdegga ah ayaa ku jirta kaalinta ardayda si joogto ah cagajuglaynta
ama waxaa loo xoogsheegtay kuwa kale.
5. Si xoojinta iskaashiga wax soo saar leh oo u dhexeeya waalidiinta iyo xubnaha bulshada si ay u caawiyaan jawi
cagajuglaynta la'aan ah oo ay ku war gelinaya waalidka qorshe xoog u dugsiga ka-hortagga iyo wax barno in sida ay
u taageeraan horumarinta sii socota ee cimilada dugsiga wanaagsan.
6. Inuu taageero dadka oo xoog taasi oo ka talin shakhsi ah iyo isku faca iyo in la kobciyo xirfadaha bulshada iyo
dareenka wanaagsan ee ardayda.
27
7.Si aad u caawiso in la sameeyo shabakado isku faca taageero, xirfadaha bulshada, iyo idence conf ee ardayda oo
dhan iyo sidoo kale in ay dadka dhexgalaan mar hawlaha tacliinta iyo kuwa manhajka si ardayda loo baro xirfado
iyo xeelado si looga fogaado in la beegsado by caaya, iyo sida aad ka raadinaysid caawimaadda marka loo baahdo .
8. Si loo garto oo ammaanaan wanaagsan, dabeecadaha taageero ardayda midkiinba midka kale si joogto ah.
9. Si aad si joogto ah u tababaraan shaqaalaha ee wacyi-boocsiga iyo ka-hortagga, kormeer firfircoon iyo
isticmaalka waxqabadyo ku haboon, oo joogto ah.
10. Si aad u xil saaraan koox ka kooban shaqsiyaad dugsiga si ay ula socdaan oo wax looga qabto dadaalka ka
hortagga booc-boocsiga.
11. Si aad u baadhid ah labadii sannoba ee cimilada dugsiga ee ardayda, waalidiinta iyo shaqaalaha ku saabsan xoog,
si ay u eegaan nasfiga baahida ka hortagga been.
Waxaa La soo jeediyay: November 12, 2001
Waxaa La Hirgeliyey: December 10, 2001
Waxaa Dib loo Eegay: September 10, 2012
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (I) (K) (Siyaasada loo baahan yahay oo qayb ka ah qorshaha
dugsiyada ammaankiisa ah)
GUDBIN SHARCI: AC, (Takoor / Fursadaha Laga Wada Siman)
AC - R - 7, (Takoor ku salaysan ee Nafaanomimo / Laaxaadla’aan)
JB, u sinnaanta fursadaha waxbarasho ee
AC - R - 1, (Takoor ku salaysan ee Jinsi)
AC - R - 4, Dhibaataynta Galmada Ardeyda
JICDA, Xeerka Dhaqanka iyo Anshaxa
JICDB, Rabshadaha iyo Dabciga Xad Gudubka
JK, Anshaxa Ardayga iyo xeer hoosaadyada
KA HORTAGGA CAGAJUGLEYNTA DHANKA WAXBARASHADA (JICDE)
Dabaacada Dugsigu ay Kafiilka ka tahay waa gole guud ee ardayda iyo sidoo kale hawlaha waxbarasho kaas oo
ardayda ka heli kartaan waayo-aragnimo ee warbixinta, qoraal, tafatirka iyo fahamka saxaafadda ay mas'uulka tahay.
Sababtoo ah Guddiga aqoonsan hadalka ardayga hal abuurka leh, sida faaiidada waxbarashada, waxaa ka mid ah
waayo-aragnimada dugsiga, taasina waxay dhiirigalinaysaa xorriyadda hadalka, markay noqoto labada dhinacba sida
afka iyo qoraalkaba, iyo in dugsiga la heerka ah kuwaasi si waxbarashada ku habboon ay heli karaan.
Guddidu si ay ardayda ugu dhiirigaliyaan inay ku muujiyaan aragtidooda si dabacada dugsigu damaanad qaaday iyo
inay dhawraan xeerarka saxafadu mas'uulka ka tahay. dareenkeebaa, been ah ama hadal kicin galmo, qadaf ah,
aflagaado ah ama ceeb u soo jiidaya sida waafaqsan sharciga gobolka; Taas oo khatar cad ku ah xeerka sharcig
gudida joogtada ah; kuwaaso xad gudub ku ah xeerarka dugsiga ama qalabka iyo hantida dugsiga iyo inay carqalad
ku sameeyaan hab sami u socodka dugsiga, ama xariyada gaarka qofku xaq ahaan u leeyahay ama taasoo halis galin
karta in ay dhacaan rabshado wax yeeleeya hantida dugsiga taasina waa in aan la ogolaan.
Tafatirayaasha Ardayda ahi ee dugsiga damaanad qaaday daabacada ayaa ka masuul noqonayaa wararka, ra’yiga iyo
waxaa ku dhex jira xayeysiiska sida ku qeexaan xeerka sharciga siyaasada iyo xaaladaha noocan oo kale eek u
sahabsan sida ay noqonayso daabacadani. La taliyaasha daabacada dugsiga kasta ayaa masuul ka noqon doonaa,
28
waayo kormeeruhuu wax soo saarka daabacadu dugsiga kaafiilka ahi isaga iska leh waxbarida iyo hadalada
yididiilada leh ee lacag laaaaneed ee uu masuulka ka yahay iyo heerka xirfadeed ee saxaafada.
Marka qayb ka mida daabacaadan dugsiga – Kafaala qaaday oo ah qayb ka mid ah fasalka dugsiga ama waxqabadka
degmada ama darajada dugsiga waxaa la eego, Lataliyayaasha daabacada ku yeelan doonaan awoodda ah in la
aasaasay ama qoraal xadka shaqooyinka loogu talogalay ardayda leh daabacadahaasi, kana shaqeeya iyo inay haddii
kale si toos ah iyo in la xakameeyo waxbarashada khibradda aan daabacada ahaynba waxaa loogu talo galay in ay
bixiyaan intaba.
Kormeeraha Guud ayaa la sameeyo doonaan, si looga ansixiyo guddiga, xeerka qoraalka daabacada ee saraakiisha
dugsiga iyo kuwa la midka ahba:
1. Warbixinta ay jadadeedu tahay daabacada rasmiga ah
2. Masuuliyada daabacadaha rasmiga ah ee dugsiga ee ay xayeysiiyaan tafatirayaasha Dugsigu.
3. Tilmaamaha aqoonsado xayiraad xoriyadda hadalka ee uu qeexayo xeerka sharciga gobolku
4. Qodobada macquulka ah ee waqtiga, meesha iyo hab qaybintii daabacadaha arday dugsiga inta ku siman inta
xeerka dugsigu qabanayo ama dugsiga degmada gudihiisa.
5. Nidaamka lagu xaliyo khilaafaadka ka dhexeeya ardayda iyo saraakiisaha ee ka badan arimaha faafreebka
Xeerka Daabacadaha loo qaybin doonaa dhamaan ardayda iyo macalimiinta bilowga sannad
Dugsiyeed kasta.
Waxaa La Hirgeliyey: October 10, 2000
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22-1-120 (xuquuqda xoriyatul qowlka ee ardayda dugsiyada dadweynaha)
C.R.S. 22-1-122 (5) (e) (sharciga gobolku kama celinayo ardayga kasoo ka shaqeeya iyada oo
ay kormeerayaan macalinka saxaafadda ah ama wakaalada ka diyaarinaya ama ka qayb qaadanaya sahanka,
falanqaynta ama qiimaynta aan helo ogolaasho qoraal ah kana helo waalidka ilaa iyo inta aan ka ahayn ka
qaybqaadashada inta sharciga Fadaraalku madnuucay)
C.R.S. 22-32-110 (1) (r) (awood in laga saaro qalabka ku jira oo sinaysta ama loo caayi)
SHARCI GUDBAN: JICED, Xaqa Ardaygu ku Cabiri Karo Dareenkiisa
DAABAADAHAA ARDAYDA EE DUGSIGA-XIRIIRA (XEERKA DAABACADAHA EE DUGSIGA)
(JICEA-R)
1. Ujeedooyinka daabacaadaha dugsiga ee sharciga ah
Arday kasta daabacaada uu daabaco ha noqoto mid manhajka ama mid la socota manhajkee ahna mid dabiiciya ahe,
waxaa loo arki doonaa sida gole u furan muujinta dadweynaha. Sida oo kale, maqaalka ma laga yaabaa in keli.dii la
faafreebo iyadoo lagu salaynayo inuu muran hadhow dhalin doono, ama wax yaalaha ku jira ay eeni karaan kuwa
xasaasiya. Halka barayaasha ay waajib tahay in ay dhiiri galiyaan saxsanaanta, iyo maasuuliyda saxafi ahaaneed,
masuuliyada caynkan oo kale ahi maha mid lagu shaqalaysin karo in lagu qariyo dareenka ardayga in lagu
faafrreebo.
2. Mas'uuliyadda rasmiga ah ee daabacadaha dugsiga la taliyayaasha iyo tafatirayaasha ardayga
A. Sannad kasta shaqaalaha ardayga ee daabacaadankasta oo uu dugsiga maal ku caawiyey, waxaa gacan siinka siin
doona la taliyaha iyo maamuluhuba waxay hindisi doonaan siyaasada tifaftirka taasoo waafaqsan siyaasadaha la
socda iyo xeerarka daabacadahan inay hagaan hawlaha howlgalada shaqo.
B. Ardayda kuwaas oo ka shaqeeya daabacadaha sida ramsiga ah dugsigu u maal galiyey. Ayaa go'aamin doona oo
mas'uul ka ah waxa ka mid noqon doonaa daabacadaahaasi.
C. Taliyayaasha daabacadaha dugsiga ayaa masuul ka noqon doona:
29
1) Kormeerka wax soo saarka daabacaadaha dugsiga oo maalkeeda bixiyey.
2) Barida iyo dhiirigalinta xoriyada iyo masuuliyada xoriyada
3) Barida iyo ku dhiiri galinta habka ugu sareeya ee xirfada saxafadeednimo
3. Xayiraada Xoriyatul Qawlka sida uu qeexaya sharciga gobolku
A.Waxyaabaha kuwaasoo "Fawaaxisha" ku ah caruurta yar yar. Fisqi sida caadiga ah waxaa lagu qeexaa sida
waxyaalo la xidhiidhaa doonista galmada sharka ah ama labanlaaban ee aadka fara uga baxa ah. Waxyaabaha
fawaaxishka ahi waa waxaa dhamaantood ay ka madhan, wax macno weyn leh sida Suugaanta, farshaxanka,
siyaasad ama wax qiimo saynisleh.
B. Waxyaabaha kuwaaso iyana ah kuwa qadaf ah. Hadalada qadafka ahi run ahaantii waa been iyo hadalo aan sal
iyo raad toona alahayn. Ku waaso sababa dhaawac sumcadeed oo qofka loogu geysto ama sumcada ganacsiga ee
bulshada dhexdeeda ah. Haddii dhinaca la aflagaadeyey “Qof Dadweynaha Ka Mida” ama“Sarkaal Dawlada Ka
Tirsan,” Markaas dhinca la aflagaadeeyey waa inuu tusaa qoraalka been abuuurka ah ee “Dhab Ahaan
Waxyeeleyntaasi” Qofka oo aad la jeclaato inuu dhibaatoodo waxaa lagu qeexi karaa daabacada wararla og yahay in
ay been yihiin ama alaabaha la daabacayo oo runta layska indhotiro iyadoo lagu guul daraystay in la cadeeyo
runtaasi run nimadeeda warkaasi.
C. Bixinta ama muujinta dareen kaasos oo khatar cad oo hada joogta oo ah agaasimada ficilo aan sharci ahayn ama
ku xadgudbaya qawaaninta iyo xeerka u dajisan dugsiga ama alaabaha iyo ashyaada wax yeelaynaya hab u sami
socodka dugsiga; ama dareeno halis galin kara keen san kara rabshada kuwaso ku noqon kara hantida ama qofka
iyana waa la madnuucay.
D. Waxyaabaha kuwaas oo ku xadgudbaya xaquuqda gaar ahaaneed ee qofka.
4. Bixinta wakhtiga, meesha iyo habka loo qaybinta daabacdaha ardayga ee dugsigu damaanad qaaday inta awooda
dugsigu gaadhsiinsan tahay. Waxaa g’aamin doonaa maamuulaha dugsiga isagoo kaashanaya la taliyaasha
daabacdaha iyo tafatirayaasha ardayda.
6. Nidaamka lagu xaliyo khilaafaadka u dhaxaysa ardayda iyo saraakiisha dugsiga markay noqoto arrimaha
faafreebka , iyadoo loo eegayo siyaasada walaaca,cabashada iyo tabashada ardayga ee tirsigeedu yahay JII, iyadoo
ay la socoto qawaaninta marka laga reebo “ Shuruuda ka horeysa siyaasada JII- Cabashada Walaaca Ardayga iyo
Tabashada, iyadoo ay la socoto sharciyada marka laga reebo “ Heerka kowaad ee shuruudaha hore loo soo
hormariyey” ee ah qawaaninta waa in dib u habayn lagu sameeyaa si loo akhriyo
“Jawaabbaa la siin doonaa iyadoo ah qoraal isla 48 sacaadood oo ku siman wakhtiga la helay tabashadaasi. Hadii loo
diido, ujeedada diidmadaasi waa in la sharaxaa.”
Waxaa meel mariyey Kormeeraha guud Monte C. Moses, October 10, 2000
ARDAYGA OO QAYBIYA ALAAB AAN KHUSEYN MANHAJKA WAXBARASHO
Si loo fahmo qiimaha dastuurka leeyahay markay noqoto xoriyatul qowlka, ardaygu waa in aanu baran oo kaliya
qawaanintan laakiinse sidoo kale waa in uu haystaa fursad uu ku meel marin karo. Si kastaba ha ahaatee waxaa jira
wax arimo iyaguna xadiidaya xaqa ardaygu ee xoriyatul qowlka ee dugsiga kuwaaso loo dajiyey, iyo kuwaasi oo
iyana ay maxkamdu joojisay maxaa yeelay arinta gaarka ah ee bulshada dugsiga.
Waa hadafka siyaasadan in ay isku dheeli tiraan intii suurta gala markay noqoto xaqa ardayga ee ah xoriyatul
qowlka iyo maasuuliyada dugsiga si ay u sii joogteeyaan nidaamka iyo deegaanka dugsiga oo noqda mid badqaba
30
kaaso ixtiraamaya xaqa dhamaan ardayda oo dhan inta ee dhulka deegaanka iyo inta lagu gudo jira ciyaaraha
dugsigu uu qabto.
Ardayda waa in loo ogolaadaa in ay qaybiyaa alaabaha qoran ee khuseeya manhajka waxbarasho ee hantida dugsiga
taaso ku siman xadiida wakhtiga, meesha iyo habka loo wasacayo iyadoo loo dajinayo marka loo eegaayo
qawaaninta iyo wax yaalaha la madnuucay ee hoos ku taxan iyo xeerka gobolka.
Waxkastoo qaab kasta oo saxafadeed ah oo ka kooban dareeno kaaso ah, sida kuwo kicin kara hamada qofka, hadalo
beena oo loola jeedo in dhawaac lagu geysto, hadalo af xuma oo deel qaafa, ama hadalo xumaana oo bahdilaada,
waa in laga madnuucaa. Ardaydu waa in ayna waasicin alaabna taaso u doodaysa in lagu kaco falal aan sharci ahayn
oo dhalinaya rabshadao ama xad gudub ku ah siyaasada Gudida iyo/ ama sharciyada kuwaas oo ku gafa xaquuqada
gaar ahaaneed ee qof kale, taaso sababi karta waxyaalo ama wax carqaladayn kara hab u socodka dugsiga, amaba
halis galin kara in uu keensado rabshado ku habsada hantida ama dadkaba.
Ardayda iyagu waacisa waxyaalahan iyadoo ku xadgudbaya siyasadan iyo/ ama ashyaadan iyo alaabahanba
carqaladayn kara ama dhaawici kara dad ama alaabaha, ama ku hanjabi karta in ay keensan karto rabshado ku dhici
kara dadka ama hantida markay xukumaan saraakiisha dugsigu waa in ay noqotaa taasina mid ku munaasiba habka
anshax marinta.
Qalabka dugsiga iyo alaabihiisa kaleba ee waasicida waa in aan sinaba loogu isticmaalin daabacada ilaa iyo awood
loo siiyo sida ciyaaraha dugsigu uu qaban qaabiyo.
Siyaasadatan iyo sharciyada la socdaba waa in ay ku jiraan buuga ardayda loogu talo galay.
Waxaa la meelmariyey: October 10, 2000
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22-1-120 (Xaqa xoriyatul qowlka ardayga ee dugsiga dawlada)
C.R.S. 22-32-110(1) (r) (awooda lagaga reeebay alaabaha dhaqanxumada ah iyo kuwa dhawaaca halista ah geysan
karaba)
TIXRAAC GUDBAN: JICEA, Arimaha Dugsiga La Xidhiidha Wixii Dabacada Ee Ardayda Ah)
JICED, Xaqa Ardaygu Dareenkiisa Ku Sheegan Karo
JK, Anshaxmarinta Ardayga iyo Xeer hooseedyada
KHC, Waasicid/ Soo Dhajinta Alaabaha Xayeysiiska Ah
XAQA ARDAYDU U LEEYAHAY IN UU DAREENKIISA CABIRO (JICED)
Markasta oo ardaydu xaqa dastuurku siiyo ayna iska dhaafin marka ay galayaan dugsiga ama wixii la xidhiidha
ciyaaraha dugsiga, waa masuuliyada Gudid Waxbarashada in ay meel mariyaan sharciyada markay tahay lagama
maarmaan macquula si loo meel mariyo anshaxmarin saxa ardayda dhexdooda iyo in ay abuuraan deegaan wax
barasho oo wax tarleh.
Sida la ajligeed, dhamaan ardaydu cabiraada dareenkooda waa in uu ahaadaa mid joogtaysan iyadoo danta laga
leeyahay iyo hadafya qorshayaasha dugsiga degmada. Manhajka iyo siyaasada. Ujeedada siyaasadatan, dareenka
ardayga marka lagu daro, dareenka ardaygu ku muujiyo saxafadkasta, marka lagu daro, laakiinse aan lagu soo
koobin qoraal, af, is maqal arag iyo saxafada elektarooniga ah dhamaan fasalada oo dhan iyo ciyaaraha la xidhiidha
dugsiga, laylisyda iyo mashaaricaha.
Ardaydu waa in ayna la iman, keenin, daabicin ama baahinta dareenada kuwaas oo ah.
1. Sida kuwo kicin kara hamada qofka,
2. Hadalo beena oo loola jeedo in dhawaac lagu geysto, hadalo af xuma oo deel qaafa, ama hadalo xumaana oo
bahdilaada, ama sidoo kale wax aan sharci ku ahayn xeerka gobolka.
3. Been ku jeeda qofkasta qofkasta oo bulshada ka caana ah, ama ku lugleh arimaha khuseeya bulshada.
4. Samaynta arin cad oo khatar hada joogta ku ah ficilo aan sharci ahayn, ku xadgudubka qawaaninta dugsiga ee
sharciga ah ama alaabaha iyo waxyaalaha carqaladayn kara hab u socodka hawlaha dugsiga.
5. Habaarida, wax yeelaynta meelaha muqadaska ah ama hadalada aan wanaagsanayn
31
6. Ku xadgudubka xaquuqaha gaarka ah ee kuwa kale
7. Ku hanjabid in la wax yeeleeyo hantida ama dadkaba
8. Wareerid qofkasta maxaa yeelay jinsigiisa, midabkiisa, lab iyo dhadig ku yahay, taariikhdiisa wadan ahaaneed,
naafonimadiisa, ama laxaad la’aantiisa.
9. Doonis ah in uu abuuro cadawad ama sida kaleba in uu carqaladeeyo hab u socodka wax barasho.
10. U doodid samayn ficilo aan sharci ahayn nooca ay doontaba ha ahaadaane, kuwaas oo abuuri kara inay halis
galin karaan hab sami u socodka deegaanka waxbarasho.
Ku xadgudubka siyaasada waxay keensan kartaa in talaabo anshax marina laga qaado ardayga ka hor yimaada
siyaasada anshaxmarinta ee degmada.
Waxaa la meelmariyey: September 11, 2000
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22-1-120 (xaqa xoriyatal qowlka ardayga ee dugsiga dawlada)
C.R.S. 22-32-110(1) (awooda lagaga saarayo waxyaalaha dhaqan xumada ah iyo waxyaalaha khatarta halista ah
keensan kara)
TIXRAAC GUDBAN: JICDA, Dhaqanka iyo Xeerka Anshaxmarinta
JICDB, Rabshada iyo Dhaqanka Gardarada
JICEC, Waxyaalaha Ardaygu Waasacayo Ee Aan Khusayn Manhajka Waxbarasho.
JK, Anshaxmarinta Ardayga
BULSHO SIRA /HAWLAHA GANGISKA (JICF)
Ardayda waxaa ka madnuucaya sharci in ay ku biiraan ama in ay ka mid noqdaan koox kasta oo sir ku smaaysto
koox gaara, ama koox dumara oo samaysta urur, ama bulsho kuwaaso dhamaantood ama qayb ka mida samaysta
inay xubin ka noqdaan ardayda dugsiga timaada iyo ama inay ka tirsan yihiin ama in ay ka qayb qaataan urur ama
samaynta koox ku walaaloba arint, koox dumara oo samaysta urur ama bulsho marka laga reebo bulshada ama
ururada sida kuwa Gudida Waxbarashadu madnuucday.
Ururnaba, magaca uu doono ha sitee ama habka doono ha loo dajiyee, kaaso leh xaquuq sira markay noqoto ka mid
ahaanshaha ama la xidhiidhida arimaha gaark ah taaso oo ay og yihiin mid kaliya ama in yari iyo in kuwa kale laga
ilaaliyo waa in loo aqoonsa in ay xaq u leeyihiin in Gudida Waxbarashadu ay meel mariso iyo in laga madnuucaba.
Gaangis
Gudidu Waxbarashadu waxay jeceshahay in ay dugsiga degmada ku ilaaliso iyo in ay ardayduba ay ka xor noqdaan
hanjabadaha iyo wax kasta oo dhawac u gaysan kara koox kasta ama gaangis kuwaas oo u dooda isticmaalka
maandooriyaasha, rabshadaha, ama dhaqamo carqaladayna. Maamuulaha ama qofka loo igmaday waa in uu sii
joogteeyaan, ilaalinta iyo socoshada, aragtida kormeerayaasha dhismaha dugsiga si ay u go aamiyaan cagajugleynta
gaangiska ay ku hayaan ardayda iyo iska hor imaad dhex yimaada xubnaha kala duwan ee gaangiska.
Kormeeraha Guud ama qofka loo xilsaaray waa in uu dhisaa khadad furan oo xidhiidh la leh maamulka fulinta
sharciga ee xaafaddaasi, si ay u wadaagaan macluumaadka iyo isa siinta taageero iyo dadaalkan.
Kormeeraha ama qof uu u magacaabo waa in ay bixiyaan tababarka iyo adeegyada i si ay uga caawiyaan xubnaha
shaqaalahaah in ay gartaantaan oo ay waliba aqoonsadaan calaamadaha burcadbaadeednimada, waa in ay gartaan
baaqyada ugu horeya ee hawlaha carqaladaynta ah iyo in ay jawaabta ugu mudan ka bixiyaan dhaqaamada
gaangistaradu la yimaadaan.
Xubnaha ka tirsan shaqaaluhuu waa in lagu wargaliyaa habka iyo farsamada loo maamuulo khilaafaadyada iyo
talaabaha digniinaha farogalineedba iyo kaalmada bulshada kuwaas oo ardayda caawin kara.
Gudidu waxay madnuucaysaa jiritaan kasta oo dhar, dahabka, siyaada ah, buugaaga ama habkasta oo u diyaarinaya
midab keeda oo kale, heshiis, ama summad sifo kasta oo kale oo tusinaya katirsanaanta gaangiska taasoo u doodo
isticmaalka daroogada, rabshada, ama dhaqamo carqaladayna. Nidaamkani wuxu dhigayaa in la dalbadaa waa mid
32
ikhtiyaari u ah maamulaha, ka dib markuu la tashado Agaasimaha Guud ama qofka loo asteeyey baahida loo qabo
taaso ka dhalatay meelaha u gaar ah dugsiyadda.
Guddiga ayaa ka warqaba in arday badan ka qeybqaataan gangs aan fahmo cawaaqibka xubin burcad. Haddii hore
waa qayb muhiim ah oo ka mid ah dadaallada lagu doonayo in meertada ah xubin burcad. Sidaa darteed ta ka
hortagga rabshadaha burcad waxbarashada dugsiyada waa lagu bilaabo ardayda dhigata fasalka saddexaad.
Waxaa la Hirgeliyey: August 8, 1966
Waxaa dib u eegis Lagu Sameyey: September 10, 1979
Waxaa Dib loo Eegay: September 10, 2012
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 22 1 117
C.R.S. 22 1 118
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (I) (F) (Siyaasada loo baahan yahay oo qayb ka ah qorshaha dugsiyada dhanka
ammaanka)
Gudban Sharci: JJA, Ururada Ardayda
KHAMRIGA IYO ISTICMAALKA KALE DAROOGADA ARDAYDA (JICH)
Dugsiga Degmada ee Creek Cherry waxa uu aqoonsan yahay in ku xadgudubka isticmaalka khamriga iyo
daroogooyinka kalba ay yihiin dhibaato caafimaad oo halisa. Ta waxaa sii dheeraad in Guddiga Waxbarashadu ay
aqoonsan tahay in la isticmaalo, haysashada, qaybinta, waaridada ama waasicida, iibinta, siinta ama isweydaarsiga
daroogada sharci darrada ah iyo khamriga waa sharci darro, ka dhigan halis ku ah caafimaadka ardayda iyo inay
dhawaaci karto jawiga caafimaad qabka ee waxbarashada. Sidaa darteed, Guddidu waxay qaadanaysaa
mas'uuliyadda meel marinta siyaasada taaso yareynaysa halista ku iman kart ardayda.
Guddiga waxay taageersan tahay fikradaha odhaynaya in waalidka, dugsiga iyo bulshaduba ay mas'uuliyadi ka saran
tahay markay noqoto in ay iskaashi kala sameeyaan si loo muujiyo dadaalka loogu jiro in looga hortago
dhibaatooyinka isticmaalka iyo isticmaalka maandooriyaha iyo in ay caawimo taaageeroah hay'adaha dawladda iyo
kuwa gaarka ahba, siiba ardayda ku lugta leh ku xadgudubka qamriga / walxaha kale ee wax yeelaynta lehba. In wax
macluumaad ah oo ardayda iyo / ama waalidka oo ku saabsan barnaamijyada daaweynta ku xadgudubka
mukhaadaraadka bulshada ama khayraadka kale, dugsiga degmadu haba yaratee wax mas'uuliyadi oo lacageedkama
saarna kharashaadka, qiimaynta maandooriyaha ama qamriga ama daaweynta ay bixiyaan hay'adaha kale ama
kooxaha haddii aan si kale loogu baahan.
Waxa ay noqon doontaa mid xadgudub ku ah siyaasadda Gudida iyo in loo arko dabeecad taas oo dhib ku ah
daryeelka ama badbaadada arday shaqsi ahaan, ardayda kale ama shaqaalaha dugsig,a arday kasta si ay u
isticmaalaan, hantiyo, qeybiyo, waarido, iibiyo, yeesho, siin ama sarrifka ama in ay samayn hoose ku yeeshaan,
khamriga, daroogada ama walxaha kale ee ay gacanta ku hayso (sida ay qeexayso XeerkaAlaabaha La Xakameeyey
1981, C.R.S. 12-22-301 et seq.), Ama in ay haystaan waxyaabaha muqaadaraadka loo isticmaalo isla gudaha,
hantida Dugsiga Degmada ee Cherry Creek.
Ujeedada siyaasadan, ee mamnuucaysa alaabaha la xakameeyey, marka lagu daro laakinse aan ku xadidnayn ,sida
dawada loo yaqaano Narcotic oo ah nooc dawo ah oo dajisa dareenka kunai low siiisa xanuunka, jidhkana ka dhigta
wax naban waana maandooriye loo isticmaalo in lagu mirqaamo, alaad marka la qaato maskaxda galisa khiyaali iyo
mala awaal, ama maandooriyaasha maskaxda badala eek a dhiga nooc kale mirqaan oo kale, dawooyinka lagu
daweeyo walbaaharka, waxayna kor u kicisaa lafta dhabarka ee xangulaha maskaxdu dhex maro, alaad kor u kicisa
awooda iyo tamarta qofka oo hadii layska badiyana dhibaato keenaysa, kiciya, niyadjabka, marijuwaa, oo nooc la
shito oo ka mida wax yaalaha lagu dawakho loona xaraaradoodo waxayna ka mid tahay alaadaha la madnuucay,
dawoooyinka muruqyada lagu weyneeyo, kuwaas oo ay dhakhtaradu si sharci ah kugu qoraan. Ma wax yaalaha kale
ee uu qeexayo sharcigu ama wax dhakhtar kuu qoro ama yaanba lagu qorine sida maandooriyaha, dawada,
fiitamiinada, ama wax yaalaha kale ee kiimikada ah iyadoo aan loo qaadanayn marka loo fiiriyo siyaasada Gudida
iyo qawaaninta markay noqoto maamuulida daweynta ardayda.
33
KHAMRIGA IYO ISTICMAALKA DAROOGADA ARDAYDA (JICH)
Waxa kale oo siyaasadda tan ku jira maadooyin uu ka wakiilka yahay ama ardayga in ay wax kasta oo kale uu
gacanta ku hayo ama waxa ardaygu aaminsan yahay inay tahay walxaha kale.
Siyaasadani waxay ka codsan doonaan in arday kasta kasoo jooga isla hantida dugsiga, ee ka soo xaadira dugsiga,
ee lagu keeno dugsiga gaadhi dugsigu uu leeyahay , ama baabuurta ay degmadu u dirto ama ka qayb qaadanaya
waxyaalaha dugsigu maalgaliyo ama ciyaaraha degmaduba ka madnuucday ama kuwa ka qayb qaadashadoodu
taaso dhaqankaasi wakhti kasta ama uu faragalin karo meesha hawsha shaqadu ka socoto ama badbaada ama
daryeelka shaqaalaha iyo ardaydaba.mid ka mida dugsiga ardayda ku xadgudba siyaasadatan waxay mutaysan
doonaan anshaxmarin taaso ay ka mid tahay in dugsiga laga joojiyo iyo / ama in dugsiga laga caydhiyo iyo in la
gudbiyo xeer ilaaliyaha.
Xaaladaha in ardaygu uu raadsado talo iyo xog kana doonto xubnaha shaqaalaha ka tirsan ee xirfada u leh markay
noqoto sidii ardaygu uga gudbi lahaa waxyeelada ay gaadhsiiyaaan waana in ay la tacalaan shaqsi shaqsi iyagoo u
eegaya hadba sida dabciga ah ee ay tahay iyo gaar ahaan xaalada gaarka ah. Marka ay saxa tahay, waalidintu waa in
ay ku lugyeeshaan waana in laysku dayaa in dadaal toosa loo galaa sidii qofkii xadgudubka geystay u heli lahaa
kaalmo caawineed.
Gudidu waxay aqoonsan tahay in daroogada iyo khamrigaba ku xadgudubkoodu uu yahay dhibaato bulsho, waana in
ay si firfircoon iskhaashi ula sameeyaan hayadaha sharci fulinta, adeegyada bulshada ama hayadaha kale iyo
ururada, waalidiinta iyo bulshada kale ee la garan karo ee kaalmo gaysankarta taasoo ay ka go’an tahay in ay hoos u
dhigaan dhibaatooyinka isticmaalida daroogada aan sharciga ahayn iyo khamrada lagu cabo dugsiga siiba da’ada
dhalin yaro.
Mar kasta oo ay suurtagal tahay in wax laga qabto dhibaatooyinka ardayga haysta ee la xidhiidha isticmaalka
maandooriyaha iyo qamriga, shaqaalaha dugsiga waa siiyaan waalidiinta /Qofka ka masuulka ah ardayga iyo
ardayda macluumaad ku saabsan waxbarashada iyo d barnaamijyada dibu dajinta kuwaasi oo ah kuwo la heli karo.
Macluumaadka la siiyo ardayda iyo / ama waalidka ee ku saabsan barnaamijyada daaweynta ku xadgudubka
mukhaadaraadka bulshada ama khayraadka kale ee la socondoona afeef reeb si loo caddeeyo in Dugsiga Degmadu
aanu habayaratee ogolayn in uu masuuliyada lacag ahaneed ee kharashka baxay daroogada ama qiimeynta khamrada
ama dawaynta la ay siisey hayad kale ama koox kale hadii kale mooyiye ay la socoto qawaaninta sharciga ama hadii
kale oo aan loo baahnayn.
Waxaa Dib Loo Eegay: August 13, 2012
Waxaa La Hirgeliyey: March 10, 2003
TIXRAAC SHARCI: 20 U.S.C. Qaybta 3221 (qeexayaa waxbarashada daroogada iyo ka hortagga)
20 U.S.C. Qaybta 7116 (Xeerka Badbaada & Dugsiyad Oo Xor Ka Noqa Daraaga iyo Bulshooyinka of 1994)
CRS 18-18-102 (3), (5) (qeexidda “dawooyinka muruqyada lagu weyneeyo iyo” haysasho waxyaalaha mamnuuca
ah “)
C.R.S. 18-18-407 (2) (dambi ah inay iska iibiso, la qaybiyo ama iska hantiyi haysasho wax mamnuuc ah ama meel
u dhow dhulka dugsiga ama baska iskuulka)
CRS 22-1-110 (edbinta la xidhiidha khamriga iyo daroogada)
C.R.S. 22-32-109.1 (2) (a) (I) (G) (siyaasada loo baahan yahay oo qayb ka ah qorshaha dugsiyada ammaanka ah)
C.R.S. 22-33-106 (l) (d) (hakin ama eryitaan -gaadhsiis ah oo ku aadan iibka waa duroogo ama walaxa gacanta)
TIXRAAC GUDBAN: IHAMA, Barida Waxyaalaha Ku Sahabsan Daroogada, Khamriga iyo Tobaakada
JTH, Suaalaha ardayga la waydiiyo, Baadhitaanka iyo Xadhig
JKD / JKE, Ka Joojinta iyo Eryada Ardayga
JLCA, Adeegyada iyo Shuruudaha Caafimaadka Ardayga Looga Baahanyahay.
34
KHAMRIGA IYO ISTICMAALADA DARAAGYADA KALE EE ARDAYDA (JICH-R)
Xeerarkan soo socda ayaa si adag loogu kuurgali doonaa hirgelintooda marka la eego siyaasadda JICH.
1. Hordhac
Maamuulida siyaasadatan ah JICH, nidaamka soo socda ee hoos ku xusan ayaa loo dhigay in la raaco.nidaam
yadani waxay noqon doonaan kuwa dhamaystira iyo is raaca maamuulka kaasoo laga hadlo arintaasi meelo kale oo
ay ka hadlaan siyaasada Gudida iyo in aan la rumaysan in ay ku xadidnaato ama in laga joojiyo sida maamuulka.
Ardayga waa in lagu anshax mariyaa sida ugu ansaxsan iyadoo loo eegayo siyaasada Gudida ee ku haboon
Nidaamyadan waxa ku darsato doonaa oo awood complement hadlay meelo kale oo ay Ujeeddada Guddiga iyo in
aan loo aqoonsan doonaa in la xaddido ama joojiyaan in awood kale. Ardayda ayaa lagu edbin doonaa sida ku
haboon iyadoo la raacayo siyaasadda Guddiga dabaqi karo.
I.Qeexitaanka
A.Walxaha la madnuucay
B.Muqaadaraadka la mamnuucay
1. Walxaha mamnuuca ah, waxaa ka mid ah waa, laakiin aan ku xaddidneyn, cocaine, heroin, khamriga, xashiishka,
neefsado iyo dawooyinka been abuurka ah.
2. Walxaha laga mamnuucay waxaa ka mid ah kuwa lagu qeexay inay yihiin alaabaha la xakameeyey. Xeerka
Labiska Alaabaha la Kaantaroolay 1992 (CRS 18-18-101, et seq.).
A.Awoodaha Xeerka Degmada Dugsiga
Ardayga waxaa loo tixgelin doonaa marka uu dhex joogo inta sharciga dugsigu u ogolaanayo, marka hantida
dugsigu leeyahay, wakhtiga xafladaha dugsiga laga soo rogo xayiraadeeda, alaabtaasi gaadhi lagu daabulo gaadhi
gaadhiigaasooy wadatay Degmadu ama marka uu sugayo in uu koro ama uu dugsiga ka baxayo.
B.Alaabaha loo isticmaalo Daroogada
Alaabaha loo isticmaalo maandoorayaasha waxay noqon karaan, mashiine, qalabka, walxaha ama ashyaada sida uu
qeexayo Xeerka Alaabaha Labiska ee la Xakameyey 1992, 18-18-426.
C.Maandooriye Been Abuura.
Daroogada been abuurka ah waxaaa loo tixgalin doonaa in ay ka mid tahay uun ashyaada la madnuucay.
D.Isticmaalka Muqaadaraadka Madnuuca ah
Ardayga waxaa loo tixgelinayaa in aay isticmaaleen muqaadaraadka mamnuuc marka loo eego hab dhaqankiisa,
xaaladiisa, hadalkiisa ama muuqaalkiisa, inta awooda sharci ee degmadu gaadhsiisan tahay, ee ay saamaynta ku
yeelatay, ama cadaymaha ku siman alaabaha la madnuucay.
C.Haysashada
Ardayga waxaa loo tixgelin doonaa haysashada alaabaha lagu isticmaalo mukhaadaraadka ama daroogada
mamnuuca ah. Marka loo siiyo ogolaansho, ama haddii daroogada ay mamnuuc ama waxyaabaha muqaadaraadka la
helay, oo ku saabsan mid ka mid ah ee qofka, hantida shakhsiga ah, baabuur ama gaari kale, labiska, miiska ama
meel kale lagu kaydiyo oo dugsi gudahoodihiisas ah inta awoodsharciga degmada u ogoshahay. Haysashada sidoo
kale waxay ka dhigan tahay in qofku heysto, uu leeyahay, waxay yeelan doontaa in la xabiso, ama uu leeyahay isaga
/ iyada joogitaankaankiisa degdega ah. Ama la xakameeyo, markay noqoto qadar waloo ah inta shay ee la
madnuucay ama alaabaha maandooriyaaha ah qalabka loo isticmaalo.
35
B.Qaybinta, bixinta, Iibinta, Siinta ama Isdhaafsiga
Hab kasta kaaso ashyaada la mamnuucay, ama daroogo been-abuurka ah looga soo gubiyey qof loona sii gudbiyey
qof kale.
III. Gudbinta Xogta
Xogaha ku lug leh dambiyada xaqiiqda ah ee ku lug ashyaada la mamnuucay ama waxyaabaha muqaadaraadkaah ee
la isticmaalo, waa in la qoraa taariikhda la ogaadey, nooca dembigaah ee ay tahay, iyo talaabo ka dhanka
anshaxmarinta ah ee laga qaadidoono, waa mid ahaan doontaa sideedii markay noqoto heerka dhismuhuu ka joogo
fayl garaynta anshaxmarinta iyo in loo bandhigi doono cida ku saxa ah ee maamuulaysa anshaxmarintaasi, heerka ku
xiga ama dugsiga ardaygu uu iska xaadirinayo ee Degmada. Ilaalinta qoraalada maha kuw loogu tala galay oo kaliya
in ay ciqaabid uun balse sidaasi maha ahe waa waxay noqonayaan kuwa ka caawiya maamuulka dugsiga in ay raad
raacaan taariikhaha iyo in ay warbiximo siiyaan ka waramaya xaalada taaso u baahan tixgalin. Shaah ka qaadid
arday kastaba oo daaha laga faydo warbixintaasi ka timid ardaygaasi ee ah xogta anshaxmarinta waxaa loo eegi
doonaa dhamaan sharciyada gobolada iyo sharciga fadaraalka kay khuseyso.
IV. Talaabo Anshaxmarina
Ardaygu waa mid mutaysan karaa in laga qaado talaabo anshax marina iyo waliba in loo sii raacin karo in dugsiga
laga joojin karo ama lagaba eryo karo, isticmaalka uu isticmaalo, haysashada uu haysto, qaybinta uu qaybiyo,
waarida uu wasaco, iibinta uu iibiyo, bixinta uu bixiyo, ama badalashada uu wax yaalaha la madnuucay oo kale uu
ku badasho, ama alaabaha loo isticmaalo daaragada. Maamuulaha ama qofka loo igmaday waxaa uu la xidhiidhi
doonaa saraakiisha hayadaha ku shaqada dhacda kasta oo ku sahabsan haysashada ama iibinta alaabaha la
madnuucay waliba ardaygu.
Iyadoo la raacayo nidaamka xaquuqda u siinaya Siyaasada Dugsiga Degmada JKD-1, waa in uu raacaa joojitaanka
dugsiga laga joojinaayo iyo eryidaba.
Haddii ardayga naafada ah ee qaata adeegyada waxbarashada gaarka ah uu ku lug yeesho wax ka mida danbiyada
gaarka ah, taalaabo caadiya oo anshaxmarina ayaa laga qaadi doonaa. Barnaamijka Waxbarashada Shaqsiga
Ardayga (IEP) ayaa loo eegi doonaa. Iyada oo la raacayo siyaasadda Guddida dugsi iyo gobolka iyo sharciga
dawladda dhexeba, haddii ardayga naafada ah laga joojiyo dugsiga in ka badan toban (10) maalmood oo isu geeyn
ah ama isku xigta ah ee sanad dugsiyeedka, bayaanka go’aankaasi waa mid la hayn doono.
Dhamaan dambiilayaasha waxay mutaysan doonaan in la mariyo anshax marin ku xusan liiska. Hadaba danbiyaada
waxaa laga yaaba in ay noqdaan kuwa nooc kaliya ah ama kuwa isku xidhan oo ka kooban noocyo badan, waxaana
la eegi doonaa marka danbiyada la oogaayo.
Dhamaan xubnaha shaqaalaha waa in ay iskhaashi buuxa kala saamayaan baadhayaasha ka tirsan laamaha sharci
fulinta, markay noqto ardayda isticmaalaysa ama haysata ama qaybinaysa, kala waaridaysa, iibinaysa, siinaysa ama
ku badalanayaa shay kasta oo la madnuucay, amaba qalab loo adeegsan karo isticmaalka maandooriyaha.
A.Isticmaalka shayada la madnuucay
Habkan waa inay raacaan ardayd arday kasta oo isticmaalaya ashyaada la madnuucay (sida khamriga, marwanada,
alaabaha la xakameeyey ama maandooriyaha macmalka ah).
1. Hadii ardaygu u muuqdo in uu isticmaalay shayada la madnuucay isla dugsiga inta uu xeerku qabaanayo, xubin
ka mida shaqaalaha ayaa war galin doonta maamuulaha dugsiga, ama qofka loo qoondeeyey inuu u kuur galo
ardayda. War galintaasii waa in ay noqotaa mid leh xujoooyin cad cad isla shakigaasi ah (Sida in lagu arkay
isticmaalka ama uu la yimid dhaqamo aan caadi ahayn iyo wixii la mida). Maamuulaha ama qofka loo doortay in uu
ilaaliyo waxaa uu ardaydga looga shakiyey ku samayn doonaa baadhitaan iyo xog ururin. Ficilkani waxaa uu
waajibinayaa in loo hogaansadmo siyaasada Gudida, markay timaado waraysiga iyo baadhitaanadaba.
2. Markay lagama maarmaan ka noqoto waa in loo maraaa nidaamka degdega ah ee dugsiga gaarka u ah.
36
3. Hadii uu go’aansado maamuuluhuu ama maamuuluhuu qofka uu u wakiishay hadiiba ay jirto is badal xaga
aragaha, arimo aan caadi ahayn, kharbudaad ama dhaqan halis oo uu ka dhalan karo ardayga isticmaalku isticmaalay
alaabada la madnuucay, waxaa lala xidhiidhidoonaa waalidka, sida ugu dhakhshaha badan uguna suurta galsan.
Waalidiinta waxaa lagala talin doonaa ardayga dhaqankiisa iyo waxaa uu la soo baxayba.
4. Maamuulaha ama qofka uu wakiishay wuxuu isku dayi doonaa in uu helo cadaymo, isagoo si toosa uga dalbanaya
ardayga ama in uu u maro habka baadhitaanka, kaaso lagu cadeeyey qodobka shanaad ee sharciyadaa gudida ee
dugsiga (baadhitaan).
5. Inta la sugayo waalidka ama gargaarayaasha caafimaadka, ardayga kaligii cidlo looga tagi maayo balse waxaa la
joojin doonaa meel Dagan, halkaas oo ardaygu ku naagaandoonoo isagoo loo kuurgalaayo.
6. Waxaad la xidhiidhi doonaa sharciyo yaqaanada hadiiba ay wax ka soo baxaana waxaad la ogeysiin doontaa
waalidiinta iyo ardaygaba in xidhiidhkaasi la sameeyey.
7. Hadii la go’aamiyo in ardaygu isticmaalay shayadaa la isticmaalo ee kor lagu soo qeexay, ardaygu waxaa la
marsiin doona anshax marin hoos ku xusan.
Danbiga ugu horeya
A.Ardayga waxaa laga joojindoonaa dugsiga mudo Shan maalmood ah codsigaasi oo ka imanayaa maamuulaha
kuna socda madexa sare, waxaa loogu sii darayaa shantii cishee dugsiga laga joojiyey Shan cishoo kale oo dheerada
oo uu ku mutaystay joojintaasi, tiradaasina waxay isku noqonaysaa toban cisho in uu dugsiga ka maqnaado.
1. Tobanka cisho ee laga joojiyey ardayga dugsiga waa la yaraynkaraa ilaa sadex cishana waa laga dhigi karaa hadii
ardaygu uu heshiis ku qaato in uu dhamaystirto qorshayaasha uu dugsiga Cherry Creek u dajiyey ardayda, ee ah in la
siiyo aqoon ku sahabsan khamriga ama maandooriyaasha iyo qorshayaasha bad baada ahba. Maasuuliyada bilaabida
iyo dhamaystirka qorshayaashan tooska ah waxay saaran yihiin ardayga ama waalidkooda ama qofka hayaba.
Kharash kasta oo la xidhiidha qorshayaasha degmada waxaa masuul ka ah kalidii ardayga ama waalidkiisa ama cida
masuulka ka ah. Cadaymo ku sahabsan dhamaystirka qorshahan waxbarashada iyo wacyi galinta ahi waa in ay
ahaadaan kuwo ku suntan wakhtiga cayiman ee uu degmadu siisay. Hadii lagu guul daraysto in lagu keeni waayo
waraaqahan sharciga ah wakhtigii loo qabtay naajiitada ka dhalanaysaa waxay tahay in lagu soo rogo tobankii cishee
dugsiga lagaga joojinayey ardayga.
2. Ardayga iyo waalidkisa ama qofka ka masuula waxay dooran karaan in ay dhamaystirtaan qorshahan khamriga
iyo maandooriyaha wax loogaga barayo iyo qorshaha bad baadaba ahba iyadoon loo eegayn qoryashayasha
degmada. Qorshahan kale waxaa waajib ah in uu yahay mid waafaqsan waxaa uu ka kooban yahay iyo dhumucda
qorshaha degmadu leeyahayba, iyo waliba in ay waajib tahay in heeshiis lagu wada yahay ardayga, waalidka ama
qofka ilaaliyaha ka ah ardayga, iyo maasuuliyinta dhismaha. Wax kasta oo kharasha oo la xidhiidha qoshahan kale
waxaa masuuliyadiisu saaran tahay kaligii ardayga iyo waalidinkiisa, ama waalidkeeda. Ama ilaaliyaha cadaynta
dhamaystirka qorshahan kale waa in lagu keena isla wakhtiga lagu xadiideen degmadu. Hadii lagu guul daraysto in
waraaqadaha sharciga ah lagu keeni waayo isla wakhtigil loo qoondeeyey najiitada ka dhalanaysaa waa iyadoo
ardayga lagu soo rogo toban cisho oo dugsiga laga joojinayo.
B.Kulanka waalidka ka lala yeelayo ayaa ka horeynaya inta aan ardayga dib loogu ogolaan dugsiga. Hadii ardaygu
uu tilmaamo isaga ama iyaduba in ay dooronayso in ay ka qayb qaadato barmaamijka waxbarashada iyo badbaada
heeshiis la saxsan. Ardaygu waxaa uu xaq u leeyahay in uu xili hore dib ugu soo galo shirka dugsiga ka dib maalinta
sadexaad ee tobanka cisho ee dugsiga laga joojiyey. Ardaygu waa in uu bixiyaa waraaqo sharciya oo ah in uu ku lug
lahaa ama uu ka qayb qaadanayey xaadirayeyna qorshayaashaasi oo qayb ka ah habka uu dib ugu soo galayo. Soo
saarida waraaqahan sharicaga ah ee dib loogu ogolaanayo shrika waxay u samaxayaan ardayga in uu dib isku qoro
dugsiga iyo in uu todobadii cisho ee u hadhsaday joojintii dugsiga laga joojiyey iyana in laga masaxo rikoodhka
anshaxiisa. Sidoo kale inta lagu gudo jira dib u galida shirka, saraakiisha dugsigu waa in ay la sameeyaan ardayga
iyo waalidkaba heshiis qoran oo dhigaya maasuuliyada waalidka, ardayga iyo dugsigaba in dadaalkaasi ka hor tago
in uu danbi kale dhaco kaaso ay ku jirto, balse aan ku koobnayn , qoraal tixgalinaya baahiida ardayga u baahan
yahay in uu helo in laga yareeyo xaayirada iyo qoraal dhigayaa in todobadii cishee dheeradka ahayd ee dugsiga
37
lagaga joojiye dib baa loo soo celin karaa hadii ardaygu ku guul daraysto in uu dhamaystirto qorshaha badbaada ee
ku qaydan wakhtiga. Wakhtiga lagu gudo jiro dib u galitaanka shirka ardayga ama waalidka a waxaa laga yaaba in
la waydiiyo inay bixiyaal qoraal xoga oo ay siyaan maamuulaha dhisma ama qofka uu igmaday si looga helo xog
laga helo qorshaha waxbarashada iyo badbaada kuwa bixiyaa barmaamijyada si uu u cadeeyo ka qayb qaadashada
ardayga iyo dhamaystirka barmaamijyada badbaada. Iyadoo lagu darayo heshiis qoraala kaasiina waa in uu yahay
mid si cad loogu cadeeyo cawaaqib xumada uu leeyahay danbi mar labaad la galaa.
C.Degmadu waxay siin doontaa ardayga iyo waalidkiiba liisyo ay ka heli karaan taageero ku sahabsan
maashaaricida wax ka tarka khamriga iyo maandoorooyishaa, la talin iyo dawayn ikhtiyaaraba. Bixinta liiskan
qolooyinka bixiyaa barmaamijyadan maha mid ay ayidayaan ama ay damaanad qaadayaan dugsiga ama taariikhda
degmaad, diyaarinteeda, tobobarkeeda ama adeegyada ay bixinayaan kuwa barmaamijyadan bixinayaa. Dugsiga iyo
dugsiga degmada Cherry Creek midkoodna Kama masuul aha heshiis kasta oo uu ardaygu shaqsiyadiisa u gali ama
dawo ay siiyaanba.
Dambiga Labaad
a) Ardayga waxaa laga joojin karaa dugsiga mudo (5) shan cisho ah, codsi ka yimaada maamuulaha ama madexa
sare iyadoo waliba loo sii raacinayo (5) shan cishoo dheerada, taaso guud ahaan noqonaysaa (10) cisho oo lagaga
joojinayo dugsiga, madaamo danbiyo halisa uu galay, oo xad gudub ku ah siyaasada Gudida dugsiga, waxaana sidoo
kale la soo jeedin karaa in dugsiga laga caydhiyo.
1. Tobanka (10) cisho ee laga joojiyey dugsiga waxaa laga yaaba in laga yareeyo Shan (5) cisho. Hadii codsaduhuu,
soojeedinta caydhinta la joojiyo , hadii ka dib shanta (5) cishee ugu horeysa joojinta dugsiga, ardaygu iyo waalid ay
bixiyaan cadaymo ama qiimayn sidoo kale waa ardaygu waa in uu bixiyaa soo jeedintii oo cadayna, qorshaha
hagaajinta iyo cadaymo loola jeedo in la qoro barmaamijyada dawaynta, badbaadinta iyo waxbarashada iyo wacyi
galinta maandooriyaha. Masuuliyinta bilaabinta iyo dhamaytirka qiimaynta iyo dawaynta qorshaha iyo ka qayb
qaadashada qiimaynta iyo ama qorshaha dawaynta ama ka qaybqaadasha barmaamijka dawaynta waa mid ku kali ah
ardayga iyo waalidkiisa ama ilaaliyaha.
2. Liiska meelaha laga heli karo taagerada Khamriga iyo Maandoorashaha badbaadada, la talinta iyo dawayntaba
ikhtiyaariga ahba, waa mid la siin doono ardayga iyo waalidkaba codsi ka yimaada. Saxsanaanta liiska bixiyaasha
barmaamijyada maha mid ay ayidayaan dugsigu ama dugsiga degmada Cherry Creek, diyaarinta, tobobarada ama
adeegyada ay fidiyaan kuwa barmaamijyadan bixiyaan. Maha mid dugsiga ama dugsiga degmada ee Cherry Creek
uu masuul ka yahay heshiis ay galaan ardaydu kali ahaantood ama dawada cida bixinaysa.
B) Shirka waalidiinta waxaa la qabanayaa inta ka horesya inta aan ardayga dib loogu ogolaan dugsiga iyadoo oo aan
loo eegayn hadiiba iyo hadii uu ardaygu doortay in uu ka qayb qaato habka dib u galida. Hadii ardaygu uu doorto in
uu ka qayb qaato in uu xili hore dib u galis sameeyo iyo qoraal uu arinta kaga laabanashadeeda ah, isaga ama iyadu
waxay heli doontaa in shirka dib u gasho ka dib markuu dhamaysto ama ay dhamaysto shanta (5) cishee ugu horeysa
joojinta dugsiga laga joojiyey. Shirka ugu soo horeya ee dib u galista, ardaygu iyo waalidkuba waa in ay bixiyaan
cadaymo muujinaya in ay dhamaystirteen barmaamijka shaqsiga khamriga iyo amaba eegitaanka qiimaynta
maandooriyaha iyo in uu ka qayb qaadanayo barmaamijyada lagu dawaynayo khamriga iyo maandooriyaha iyo in
bixinta soo jeedimo cad cad oo ku sahabsan qorshaha dawaynta. Wixii lacaga ee la xidhiidha qiimahaynta, eegida
qorshaha daweynta ama barmaamijka dawaynta waxaa kaliya oo ka masuul noqonaya waa ardayga iyo waalidkiisa
ama cidii ilaaliya u ah. Keeni taanka ama soo saarida waraaqaha sharciga ah wakhtiga hore ee dib u galista shirka
waxaa uu ardayga u ogolaan doonaa in dib loo qoro dugsiga iyo waliba in laga masaxo shantii (5) cishee uga
hadhsanayd joojintaanki dugsiga iyo in sidoo kale laga tirtiro soo jeeditaankii ahayd in dugsiga laga caydhiyo. Isla
xaaladaasi ardaygu wuxuu dooranayaa in aanu ka qayb qaadan habka dib u galitaanka xiliga hore, iyada iyo isaguba
waxay yeelan doonaan shir dib u galida ah waa marka ay dhamaystaan uun caydhintii dugsiga laga caydhiyey
38
wakhtigii loo dajiyey, ujeedadu waxay tahay in dib loo eego siyaasadan iyo sharciyadan iyo in lagu war galiyo
ardayga cawaaqib xumada ay yeelan karto danbi kale oo mustaqbalka ka dhacaa.
C) Heeshiisyo qoraala ayaa lala dhamaystiri doonaa saraakiisha dugsiga, ardayga iyo waalidintaba. Hadii ardaygu
doorto in uu ka qayb qaato habka dib u galista, isaga iyo iyaduba waxay dhamaystiri doonan heshiiska si looga
yareeyo shanta (5) cishee ka hadhsan joojitaankii laga joojiyey dugsiga iyo in laga masaxo soo jeedinta in la eryo.
Heshiisku waxaa waajiba in uu ku gudi jiro axdi dhigaya in shantii(5) cishee ka hadhsanayd joojitaanka dugsiga
laga joojiyey iyo soo jeediitaankii in la eryo ayaa dib loo soo celin doonaa maandooriyihii iyo khamrigii awgii ama
danbigii maandooriye hadii ardaygu ku guul daraysto in uu dhamaystirto barmaamijka loo soo jeediyey daweyntiisa.
Ardayga waalidkiisa ama ilaaliyihisa waxaa laga yaaba in la waydiisto in ay bixiyaan xog qoraala oo ay siiyaan
maasuuliyinta dhismaha ama qofka loo igmaday si isaga ama iyaduba ay u helaan xogta ka imanaysaa qolyaha
bixiya barmaamijka dawaynta iyo badbaada si ay u cadeeyaan in ardaygu ka qayb qaatay barmaamijkii daweynta
iyo badbaada.
D) Halka ay xaaladu tahay in la soo xidho, tixgalin gaara ah ee wareejinta degmadu waa mid la siin doono
tixgalinteeda sida iyadaba loo siiyo waxbarahsada kale. Sida in degmada wareejinta waxaa looga baahan doonaa
heshiis wada jira oo ah maamuulada labada dugsi ee ku lug leh. Baabuur raaca iskuulka cusub kharashkiisa waxaa
ka masuul noqonaya ardayga iyo waalidka.
Danbiyo soo noqnoqda isticmaalida waxaa la madnuucay
A.Ardayga waxaa laga yaabaa in lagaga joojiyo sida ay dhigayso SharciyadaGudida Dugsiga ee JDK 1-R iyo in loo
soo jeedin karo in dugsiga laga eryi karo.
B.Waa in la raaco nidaamka soo jeedinta ee ah in dugsiga laga eryo ee ku cad Sharciyada Gudida ee Dugsi JKD-1R.
A.Lahaanshaha
Raacitaanka la raacayo hanaanka waa mid ay tahay ardaygu in ay raacaan markay noqoto lahaanshaha waxyaalaha
la madnuuco ama alaadaha maandooriyaasha inta ku weegaarsan xeerka dugsiga.
1. Xunbaha ka tirsan shaqaalaha dugsigu ee noqday kuwa iyagu xidhiidhka la sameeyey ardayga looga shakiyey
lahaanshaha alaadaha la madnuucay ama aalada maandooriyaha.
2. Xubnaha ka tirsan shaqaalaha dugsigu kuwaasoo haya xujo ku sahabsan ardayga ay uga shakisan yihiin in uu
haysto waxyaalaha la madnuucay ama aalada maandooriyaasha waa inuu sida ugu dhakhsaha badan uu iskugu dayo
in uu xidho ardayga iyo codsi ah in ardaygu uu u raaco xubnaha shaqaalaha ka tirsan xagaa iyo maamuulaha ama
qofka loo igmaday maamuule.
3. Hadii ardaygu diido, xubinta shaqaalaha ah waxay war galindoontaa maamuulaha ama maamuulaha qofka loo
qoondeeyo sida ugu dhakhsaha badan. Xubinta shaqaalaha waa in uu isku dayaa in uu sameeyo dadaalkasta oo
munaasiba in uu ardayga la sii joogo iyadoo waliba la isticmaalayo wixii kale ee lagula xidhiidhiyo maamuulaha
ama maamuulaha qofka loo igmaday.
4. Maamuulaha ama qofka maamulaha loo igmaday wuxu isku dayi doonaa in uu helo cadaymo iyadoo si toosa
looga codsanayo ardayga ama iyadoo loo marayo habka baadhitaanka ee ku cad xeerka shanaad ee Sharciyada
Gudida Dugsiga.
5. Hadii ardaygu haysto alaabaha la madnuucay ama alaadaha maandooriyaha, maamuulaha ama qofka loo igmaday
maamuulaha wuxuu cadayntaasi ku soo ridayaa bushqada waraaqaha ama alaad kale sida looga maarmi waayo.
Bushqada ama aalada kale waa in la af xidhaa, oo la taariikhiya iyo in xarfaha ugu horeya magaca qofka markii ugu
horeysay helay alaabtaa iyo maamuulaha ama maamuulaha loo igmaday hawsha uu la dhigo meel amniya.
6. Maamuulaha ama qofka loo igmaday maamuulaha waxaa uu la hadli karaa hayadaha hirgalinta sharciga ee ku
haboon, markasta oo ardaygu haysto ama uu iibinayo waxyaalaha la xakameeyey. Go’ aan wada jira ayaa la samayn
doonaa si loo qabto alaabta la madnuucay, waxaana qaban doona dugsiga ama tijaabinta ay tijaabiyaan maamuulku.
39
Danbiga Kowaad
A.Ardayga waxaa laga yaaba in laga joojiyo dugsiga Shan (5) cisho codsiga ka yimaado maamuulaha iyo
maamulaha sare iyagoo loogu darayo, joojintaankaasi Shan (5) cisho oo dheerada, taaso oo isku geyn noqonaysa
(10) cisho. Waalidka iyo ilaaliayahaba
B.Waa la war galinayaa, hadii ay jirto xogta ah in la xidho karo, waalidka iyo ilaaliyaha waxaa laga codsanayaa in
uu ka qayb qaato shirka dugsiga. Shirka waxaa lagu soo dari karaa in lagu wadaago macluumadka la ururiyey, in la
sharaaxo cawaaqib xumadaa ka dhalan karta, ku luglahaanshaha maandooriyaha iyo khamriga, in la sameeyo qorshe
hawl gala iyo in waalidka la siiyo xogta guud iyo kaalmada la xidhiidha arimaha waxyeelada leh.
1. Tobanka (10) cisho ee dugsiga laga joojiyey waa la yarayn karaa waxaana laga dhigi karaa sadex (3) cisho marka
ardaygu bixiyo heshiis dhamaystiran oo barmaamijyada wacyi galinta khamriga iyo badbaadinta dugsiga degmada
Cherry Creek. Maasuuliyada bilaabida iyo dhamaystirada barmaamijkan badbaadinta wuxuu dul saaran yahay
ardayga iyo waalidkiisa. Lacagkasta ama kharashkasta oo la xidhiidha barmaamijkan degmada waxaa masuul ka
noqon Kara oo kaliya ardayga iyo waalidkiisa. Cadaynta dhamaystirkeeda degmada ee ah barmaamijka
waxbarashada iyo badbaadinta waa in lagu bixiyaa isla wakhtiga xadidan ee ku tusmaysan qorshaha degmada. Guul
darada in la keeno waraaqaha sharciga ah isla wakhtigaa loo cayimay waxay dhalinaysaa in lagu soo rogo tobankii
(10) cisho ee dugsiga laga joojiyo.
2. Ardaygu iyo waalidkiisba waxa laga yaaba in ay doortaan inay dhamaystiraan barmaamijka wacyi galinta
maandooriyaha iyo badbaada marka laga tago barmaamijka degmada. Barmaamijka ka kale waxaa waajib ah in uu
yahay mid u dhigma ka ku dhex jira iyo dhereerka barmaamijka degmada iyo in ay waajib tahay in ay ku heshiiyaan
ardayda, waalidka iyo maamuulka dhismaha. Lacagkasta ama kharash kasta oo la xidhiidha barmaamijka ka kale
waxaa masuuliyadeeda iska leh oo kaliya ardayga ama waalidkisa ama ilaaliyihiisa. Cadaynta dhamayska Tirana ee
ah barmaamijka ka kale waxaa iyana waajib ah in lagu keeno isla wakhtiga ay cayintay degmadu. Guul darada lagu
guul daraysto in waraaqaha sharciga la keeno laguna soo gudbiyo wakhtiga ku xadiidan qorshahaasi waxay
najiitadeedu noqonaysaa in lagu soo rogo ardayga in tobonkii (10) cisho dugsiga laga joojiyo.
C.Shirka waalidinta waxaa la qabanayaa ka hor inta aan arday dib loogu ogolaanin dugsiga. Hadii ardaygu uu
tilmaamay in iyada ama isagu ay ka qayb qaadanayso barmaamijka waxbarashada iyo badbaadinta, waa in uu jiraa
heshiis si saxa loogu heeshiyey. Ardaygu waxaa uu xaq u leeyahay in uu xili hore dib u galida shirka ee dugsiga
haysto ka dib maalinta sadexaad ee tobanka (10) cisho ee ka joojitaanka dugsiga. Ardaygu waa in uu bixiyaa
waraaqaha sharciga ee isaga iyo iyada ay ku lug lahayeen ama ay ka xadiireen barmaamijkaasi, iyadoo ay qayb ka
tahay habka dib u galista ee xiliga hore.
Sidoo kale inta lagu gudo jiro dib u galida shirka sarkaal ka tirsan dugsiga ayaa la u dajinaya ilmaha iyo waalidka
heshiis qoran, kaaso qeexaya masuuliyada waalidka, ardayga iyo dugsigaba, si loogu dadaalo sidii looga ilaalin
lahaa in aan danbi kale oo dheeradii aanu u dhicin, kaaso ay ka mid tahay, laakin aanse xadiidnayn, qoraalkasi
wuxuu tixgalinayaa baahida uu ardaygu u qabo in uu helo in laga yareeyo mudaadii laga joojiyey dugsiga iyo
qoraalkaba, in todobadii(7) cisho ee dugsiga laga joojiyey dib loo soo celin karo, hadii ardaygu uu ku guul daraysto
in uu dhamaystirto barmaamijkii badbaada, isla wakhtigii cayinaa ee loogu talo galay. Wakhtiga lagu gudo jiro
shirka dib u galista ee ardayga ama waalidka waxaa laga yaaba in la waydiiyo in ay bixiyaan xog qoraala oo ay
siiyaana maamuulka dhismaha ama maamuulaha loo qoondeeyey iyada ama isagaba si isaga ama iyadu ay u heli
karto xogtaasi, qolada bixisay barmaamijkan badbaada si ayna u xaqiijiyaan in ardaygu uu ka qayb qaatay iyo in uu
dhamaystay barmaamijkaasi. Iyadoo lagu sii darayo heshiis qoraala kaaso si cad u qeexaya cawaaqibku yeelan karo
danbi mar labaad la sameeyaa.
D.Degmadu waxay siin doonta ardayga iyo waalidkaba liis ay ka heli karaan, kaalmo ku aadan barmaamijyada
badbaada khamriga iyo maandooriyaha, la talinta iyo dawaynta ikhtiyaariga ah. Saxsanaanta liiska qoyalaha bixiya
barmaamijyadan maha kuwa la ayidsan yahay ama damaanad qaad ay ka bixinayaan dugsiga iyo degmaduba markay
noqoto taariikhdooda, diyaargareyntooda, tobobaradooda ama adeegyadooda ay u fidiyaan. Hadii ay dugsiga noqoto
iyo hadii ay noqoto dugsiga degmada ee Cherry Creek midna masuul Kama noqonaayo heshiis kasta oo ay galaan
qof ardayi ama kuwa daweynta bixiyaaba.
40
Danbiga labaad
E) Ardayga waxaa laga joojin karaa dugsiga mudo (5) shan cisho ah codsi ka yimaada maamuulaha ama madexa
sare iyadoo waliba loo sii raacinayo (5) shan cishoo dheerada taaso guud ahaan noqonaysaa (10) cisho oo lagaga
joojinayo dugsiga madaamo danbiyo halisa galay oo xad gudub ku ah siyaasada gudida dugsiga waxaana sidoo kale
la soo jeedin karaa in dugsiga laga caydhiyo.
3. Tobanka (10) cisho ee laga joojiyey dugsiga waxaa laga yaaba in laga yareeyo Shan (5) cisho. Hadii codsaduhuu,
soojeedinta caydhinta la joojiyo , hadii ka dib shanta (5) cishee ugu horeysa joojinta dugsiga, ardaygu iyo waalid ay
bixiyaan cadaymo ama qiimayn sidoo kale waa ardaygu waa in uu bixiyaa soo jeedintii oo bayaansan qorshaha
hagaajinta iyo cadaymo loola jeedo in la qoro barmaamijyada dawaynta, badbaadinta iyo waxbarashada iyo wacyi
galinta maandooriyaha. Masuuliyida bilaabitaanka iyo dhamaytirka qiimaynta iyo dawaynta qorshaha iyo ka qayb
qaadashada qiimaynta iyo ama qorshaha dawaynta ama ka qaybqaadasha barmaamijka dawayntu, waa mid ku kali
ah ardayga iyo waalidkiisa ama ilaaliyaha.
4. Liiska meelaha laga heli karo taagerada khamriga iyo maandoorashaha badbaada, la talinta iyo dawayntaba
ikhtiyaariga ahba waa mid la siin doono ardayga iyo waalidkaba codsi ka yimaada xagooda. Saxsanaanta liiska
bixiyaasha barmaamijyadan, maha mid ay ayidsan yihiin dugsigu ama dugsiga degmada Cherry Creek, diyaarinta
tobobarada ama adeegyada ay fidiyaan kuwa barmaamijyadan bixiyaa. Maha mid dugsiga ama dugsiga degmada ee
Cherry Creek uu masuul ka yahay, heshiis ay galaan ardaydu kali ahaantood ama dawada cida bixinaysaba ha
noqotee.
F) Shirka waalidiinta waxaa la qabanayaa inta ka horesya inta aan ardayga dib loogu ogolaan dugsiga, iyadoo oo aan
loo eegayn hadiiba iyo hadii uu ardaygu doortay in uu ka qayb qaato habka dib u galida. Hadii ardaygu uu doorto in
uu ka qayb qaato in uu xili hore dib u galis sameeyo iyo qoraal uu arintaa kaga laabanaayo, isaga ama iyadu waxay
heli doontaa in shirka dib u gasho ka dib markuu dhamaysto ama ay dhamaysto shanta(5) cishee ugu horeysa
joojinta dugsiga laga joojiyey.
Shirka ugu soo horeya ee dib u galista, ardaygu iyo waalidkuba waa in ay bixiyaan cadaymo muujinaya in ay
dhamaystirteen barmaamijka wacyigalinta shaqsiga ee ku aadan khamriga iyo amaba eegitaanka qiimaynta
maandooriyaha iyo in uu ka qayb qaadanayo barmaamijyada lagu dawaynayo khamriga iyo maandooriyaha iyo in
uu bixiyo soo jeedimo cad cad oo ku sahabsan qorshaha dawaynta. Wixii lacaga ee la xidhiidha qiimahaynta, eegida
qorshaha daweynta ama barmaamijka dawaynta waxaa kaliya oo ka masuul noqonaya waa ardayga iyo waalidkiisa
ama cidii ilaaliya u ah. Keeni taanka ama soo saarida waraaqaha sharciga ah wakhtiga hore ee dib u galista shirka
waxaa uu ardayga u ogolaan doonaa in dib loo qoro dugsiga iyo waliba in laga masaxo shantii (5) cishee uga
hadhsanayd joojintaanki dugsiga iyo in sidoo kale laga tirtiro soo jeeditaankii ahayd in dugsiga laga caydhiyo. Isla
xaaladaasi ardaygu wuxuu dooranayaa in aanu ka qayb qaadan habka dib u galitaanka xiliga hore, iyada iyo isaguba
waxay yeelan doonaan shir dib u galida ah waa marka ay dhamaystaan uun caydhintii dugsiga laga caydhiyey
wakhtigii loo dajiyey, ujeedadu waxay tahay in dib loo eego siyaasadan iyo sharciyadan iyo in lagu war galiyo
ardayga cawaaqib xumada ay yeelan karto danbi kale oo mustaqbalka ka dhacaa.
G) Heeshiisa qoraala ayaa lala dhamaystiri doonaa saraakiisha dugsiga, ardayga iyo waalidintaba. Hadii ardaygu
doorto in uu ka qayb qaato habka dib u galista, isaga iyo iyaduba waxay dhamaystiri doonan heshiiska si looga
yareeyo shanta (5) cishee ka hadhsan joojitaankii laga joojiyey dugsiga iyo in laga masaxo soo jeedinta in la eryo.
Heshiisku waxaa waajiba in uu ku gudi jiro axdi dhigaya in shantii(5) cishee ka hadhsanayd joojitaanka dugsiga
laga joojiyey iyo soo jeediitaankii in la eryo ayaa dib loo soo celin doonaa, maandooriyihii iyo khamrigii awgii ama
danbigii maandooriye hadii ardaygu ku guul daraysto in uu dhamaystirto barmaamijka loo soo jeediyey daweyntiisa.
Ardayga waalidkiisa ama ilaaliyihisa waxaa laga yaaba in la waydiisto in ay bixiyaan xog qoraala oo ay siiyaan
maasuuliyinta dhismaha ama qofka loo igmaday si isaga ama iyaduba ay u helaan xogta ka imanaysaa qolyaha
bixiya barmaamijka dawaynta iyo badbaada si ay u cadeeyaan in ardaygu ka qayb qaatay barmaamijkii daweynta
iyo badbaadadaba.
41
H) Halka ay xaaladu tahay in la soo xidho, tixgalin gaara ah ee wareejinta degmadu waa mid la siin doono
tixgalinteeda sida iyadaba loo siiyo waxbarahsada kale. Sida in degmada wareejinta waxaa looga baahan doonaa
heshiis wada jira oo ah maamuulada labada dugsi ee ku lug leh. Baabuur raaca iskuulka cusub kharashkiisa waxaa
ka masuul noqonaya ardayga iyo waalidkiisa.
Sadex iyo danbiyo soo noqnoqda isticmaalida waxaa la madnuucay
A.Ardayga waxaa laga yaabaa in lagaga joojiyo sida ay dhigayso SharciyadaGudida Dugsiga ee JDK 1-R iyo in loo
soo jeedin karo in dugsiga laga eryi karo.
B.Waa in la raaco nidaamka soo jeedinta ee ah in dugsiga laga eryo taasoo ku cad Sharciyada Gudida ee Dugsi JKD1-R.
C.Qaybinta, waaridada, iibinta, siinta ama wax ku kala badalashada
Nidaamka soo socdee anshaxmarinta waa in uu ardaygu raacaa kuwa ku dhex jira hawlaha qaybinta, waaridada,
iibinta, siinta ama ku kala badalashada wax kasta oo ah shay la madnuucaya ama aalaada la socda maandooriyaha
isla dugsiga degmada inta xeerku qabanayo.
1.Hadii xubin ka mida shaqaalaha ay markhaati ka noqoto ama ay hayso xujo sababi karta shaki ama baadhitaan,
go’aansan karaa in uu jiro fal khamri ah, maandooriye ama alaab kale oo la madnuucay ama alaad la xakameyey
ama weel uu maandooriye ku jiro ama alaada lala xidhiidhiye maandooriyaha laga soo gudbiyey hal arday loona soo
gudbiyey arday kale, xubintaa shaqaalaha ama baadhaha wuxuu markiiba sida ugu dhakhsaha badan iskugu dayayaa
in uu xidho ardaygaasi kana codsado ardaygaasi in uu u raaco dhankaas iyo maamuulaha ama qofka loo igmaday
maamuulaha sida ugu dhakhsaha badan. Hadii ay tani dhacdo, xubinta shaqaalaha ka midi ama baadhuhu waa inuu
sameeyaa dadaal kastoo macquula in uu ardaygaasi la sii joogo, isagoo waliba isticmaalaya wax kastoo kaleba si uu
ula xidhiidho maamuulaha ama qofka loo igmaday maamulaha.
2. Maamuuluhu ama qofka maamuulaha loo igmaday wuxuu isku dayi doonaa in uu helo cadaymaha isagoo si toosa
uga codsanaya ardayga ama uu baadhitaanka inta uu ku gudo jiray, habka cadeeynaya ee xeerka shanaad ee
sharciyada gudida dugsiga (baadh).
3. Hadii wakhtigaasi ardaygu uu haysto in uu wax ka mida ashyaada la madnuucay ama alaadaha la socda
maandooriyaha, ama qofka loo igmaday wuxuu cadayntaasi ku dhex ridayaa bushqad galaysan, galkaasi afkaa laga
xidhi, waa la taariikhayn, iyo in magaca maamulaha ama qofka maamuulaha loo igmaday xarfihiisa ugu horeeya
lagu qoro waxaan la dhigi meel amaana.
4. Maamuuluhu ama qofka loo asteeyey maamuuluhu wuxuu la hadli karaa hayadaha hirgalinta sharciga iyo in uu ka
codsado sarkaal ka mida iyaga in uu qaado bushqada galaysan si u tijaabiyo.
5. Ardayga waxa laga yaaba in dugsiga laga joojiyo mudo Shan cisho ah (5) waxaa kale oo laga yaaba in la soo
jeediyo in dugsigaba laga eryo. Maamulaha ama qofka loo igmaday maamuulka waxaa laga yaabaa in uu u Waco
saraakiisha, hirgalinta hayadaha sharciga markasta ardayguuu wax yaalaha la madnuucay haysto ama uu iibinaayo.
6. Maamulaha ama qofka loo qoondayey maamuulka wuxuu la yeelanayaa shir waalidka iyo ardaygaba, markay
noqoto in ardaygii dib loogu ogolaaday dugsigii, iyo sidoo kale dhamaysashada wakhtigii la eryey, hadiiba ay suurta
gal tahay.
V. Baadhitaanada
Baadhitaanada waa in loo maraa iyadoo loo eegayo, siyaasada gudida ee dugsiga JIH: Waraysiga Ardayga,
Baadhitaanka iyo Xadhiga.
VI. Shaqada Ilaaliyaha
42
Waxba kuma jiraan sii wadida sharciyadaas dhaafsiisanaan doonta ama ku koobnaan doonta degmada dugsiga
shaqadiisa ah in uu dusha ka kormeero ama uu ilaaliyo ardayda ama aaga dugsiga degmada inta xeerku u ogol yahay
wixii intaa ka danbeeya am aka baxsan waxaa ka yaala sharci ogolaanaya si wadida sharcigal
Waxaa meel mariyey: Maamulaha sare Monte C. May 14 2007.
Dib u eegid waxaa lagu sameyey: November 13, 2012
ISTICMAALKA BUURIGA EE ARDAYDA (JICHA)
Dugsiga degmada Cherry Creek waxaa ka go’an inuu meesha ugu sareysa iska taago markay noqoto ilaaintaa habka
shaqsiga iyo caafiimadka guud iyo nabadaba. Si kor logu qaado caafimadka guud, daryeelka bulshada iyo
wanaagsanaanta ardayda iyo shaqaalahaba, cabitaanka, calasashada ama isticmaalida wax kale oo tubaaka ah oo ay
ardaydu isticmaali kartaa marka ay joogaan dugsiga gudihiisa ama dhismayaasha dugsiga ama inta xeerka
ciqaabeedka dugsiga koobsanayo, wakhtiga lagu jiro saacadaha dugsiga ama ka qayb qaadashada xaflad dugsigu
leeyahay, in la isticmaala buuriga waa madnuuc.
Ujeedada siyaasadani, waa sharaxaadan soo socdaa in lagu dabaqaa:
1. “Hantida Dugsiga” waxaa macnaheedu yahay dhamaan hantida la leeyahay, la kiriyey, heshiis kira lagu bixiyey
ama si kale dugsigu u isticmaalay, iyadoo lagu darayo balse aan ku koobnayn uun, kuwan soo socda.
A) Dhamaan qaybaha gudaha ee dhismaha ama qaababka kale ee loo isticmaalo in wax lagu baro, maamuul, adeeg
taageero, hagaajin ama kaydin.
B) Dhamaan dhulka dugsigua ee ku adaan awooda maamuul marka lagu daro meesha ku wareegsan dhisma kasta,
garoomada lagu ciyaaro, garoomada lagu ordo, meelaha lagu nafiso iyo meelaha baabuurta la dhigtaba.
C) Dhamaan baabuurta ay isticmaalaan degmadu ee ay u adeegsadaan in ay ardada ku keenan kuna qaadan,
shaqaalaha, dadka soo booqonaya iyo qofkastaba.
1. “Buuriga” Waxaa ka mida oo ku jira sigaarada, sigaarka, biibka buuriga lagu shito, ta la ursada, buuriga la
calaashado iyo dhamaan noocyada kale iyo qaababka buuriga loo sameeyo sida habkaas ku sahlan in la calaaliyo, la
cabo ama labada. “Buurigu “waxaa ku jira wax kastoo la soo saaro oo la habeyey si loo cabo
2. “Isticmaalka” waxaa macnihiisu yahay shiditaanka, calaalinta, sanka ka qaadashada ama cabitaanka buuriga.
Ardayda waa kuwa la anshax Marin doono hadii ay ku xad gudbaan siyaasadan. Marka loo eego sharciga u yaala
gobolka, ardayna loogama eryi karo dugsiga isticmaalka buuriga.
Xeerkan waxaa la meel mariyey: June 11, 2011
Tixraaca Sharciga: 20.U.S.C. Farqada 6083(Sharciga fadaraalku wuxuu madnuucayaa cabitaanka gudaha dhismaha
lagu bixinayo adeeg waxbarasho oo la siinayo caruurta wax lagu cabo)
C.R.S.18-13-121
C.R.S. 22-32-109(1)(bb)
C.R.S. 25-14-103.5
6 CCR 1010-6, Xeer 5-306
TIXRAACA GUDUBKA
ADC, Maandooriyaha iyo Buuriga in ay dugsiga ka caagan yihiin
IHAMA, Baaritaanka arimaha Maandooriyaha, Khamriga iyo Buuriga
JKD/JKE, Ka Joojin ardayga dugsiga, ka eryid Erdayga dugsiga
HUBKA DUGSIGA DHEXDIISA (JICI)
43
Gudida waxbarashadu waxay go’aamiyaan in lahaanshaha iyo isticmaalka hubka ee ardaygdu ay tahay mid dhawaac
ku ah wanaaga iyo nabada ardayda iyo dugsigaba iyo guud ahaan dadka ku nool dugsiga degmadu ku yaalaba.
Laahaanshaha wuxuu qeexayaa sida haysasho hub wax dilaaya oo muuqda, hubka darandooriga u dhaca, ama hubka
sida xun wax u dila, oo isna daran dooriga u dhaca oo ay arday sito ama u haysto, ha ahaado mid uu gaadhiga u
saran, meel ugu xidhan yahay, ama dhabarkaba uu ku sito ama meel kale ama uu ardayguba haysto qoriga marka uu
dhulka dugsigu leeyahay uu joogo.
Hubka Halista ah
Qaadashada, keensashada, isticmaalida ama ku haysashada hub halisa hantida degmada, marka laga soo qaadayo
gaadhi ee gaadhigii wadayna caraaro ama degmada ama mid ka mida dugsiga, ama wakhtiga lagu gudo jiro
xafladaha dugsiga degmadu uu ku deeqo iyo meel hantida dugsiga dibada ka ah markay dhacdo wax si macquula
xidhiidh ula leh dugsiga ama degmo, ama dugsiga ama degmada arin ku sahabsan waxbarasho dugsi kale ah ama
yeynaba ahaanbe, iyadoon awood loo siinin dugsiga ama dugsiga degmada waa madnuuc. Marka laga reebo
siyaasada waa laga yaaba in ardayda loo ogolaado in ay ka qayb qaataan hawl waxbarasho ama koox ku lug leh
isticmaalka dabshidka.
Sida loo isticmaalay siyaasadan, “Hub Halisa” macnaheedu waxay tahay
A.Hubka qarxa, hadii uu yahay mid la rogaayo iyo hadii uu yahay mid la rarayaba.
B.Xabada, ama xabid ridid, Qoriga weyn ama qalab kale, hadii ay yihiin kuwa shaqaynaya iyo kuwa aan
shaqaynaynba, kuwa loogu talo galay in wax laga rido oo iskala bixinaya ama kuwa naqasku isku keenayo.
C.Midi af balaadhan oo af leh taaso dhererkeedu ka dheer yahay sadex hiish, midida is gasha, ama midida jeebka
lagu qaato, ama toorayba.
D.Shay kasta, walax, qalab, ashyaa, alaab, ha noqoto mid nool ama mid aan noolayne, oo loo isticmaalay, ama la
damacsan yahay in la isticmaalo si dhawaac loo gaysto dhimasha ah ama dhaawac weyn gaysta marka lagu daro
balse aan xad leh, shirbilaayaha,numchakes, qori leh isbiriig kaaso xabadi ay ka dhacdo, bahal afar af oo seefa leh
oo nooc min huba oo laysku gano, nooc ka mida seefaha, biro sidi inooc min katiinada ah oo biraha ,ama katiinado
been abuura noocay doonaanba ha ahaadaane.
Maamuulaha dhismuhuu waxaa uu bilaabi karaa in uu caydhinkaro arday kasta oo sita, keena, isticmaala ama haysta
hub khatara kaaso xad gudub ku ah siyaasadan.
Marka loo eego sharciyada fadaraalka, eryida waxay noqonaysaa mid khasaba wixii ka yar hal sano oo buuxa,
marka loo eego sanadkiiba mar, ardaygii go ‘aan sada in uu keensado hub ama hub ku haysta dugsiga dhexdiisa,
wuxuu jabinayaa siyaasada u dagan dugisga. Kormeeraha sare waxaa laga yaaba in uu wax ka badal ku samayn karo
mudada dheer ee looga baahan yahay xeerka federaalka, isagoo u eegaya dacwadkastaba dacwadnimadeeda.
Awooda ku meel marinta anshaxa marka loo eegayo sharciga gobolku leeyahay
Sida loo adeegsanayo siyaasadan “Hub” macnihiisu waa shay kasta kaasoo si guud loogu adeegsan karo, dhib la’aan
ama ujeedo aan khatar lahayn balse waxaa loo qaadan karaa hub marka loo eego siyaasadan, sida najiitada
isticmaalkeed ama doonisteedu ama in lagu hanjabo in loo adeegsado. Tusaale ahaan usha lagu ciyaaro xeegada waa
wax iska caadiya balse waxaa loo tixgalin karaa in ay tahay hub. Si kastaba ha ahaate marka la isticmaalo ama lagu
hanjabo ee loo isticmaalo in madexa lagaga dhufto qof kale wakhtiga dagaalka, waxaa loo qaadan karaa in ay tahay
hub isla arintan. Tusaale ahaan shay kaaso ku yimid xaalad khaasa haba ahaado hube, balse aan ku koobnayn
dhagax, quraarad iyo daasad, silsilad, kabo, siiba kabaha ciidamada militarigu xidhaan, usha lagu ciyaaro xeegada,
xadhkaha, usha afka ku leh, waranka, sunta halista ee wax yeeli karta noolaha in loo isticmaalo in lagu hadido ama
si khaldan loo adeegsado.
Hubka been beenta ah
44
Inta waxaa sii dheer in qaadashada, isticmaalida, si ula kaca banaanka ugu soo bandhigida ama ku hanjaabaada
iyadoo la isticmaalayo hubka beenbeenta ah kaasoo lagu khaldi karo hub dhaba oo isla hantida degmada dhexdeeda.
Marka gaadhi lagu qaadayo ee ay degmadu wadato ama dugsigaba ama dugsiguba marka uu xaflad qabto ama ay
degmadu xaflad qabato ee dibada laga joogo hantida dugsiga, marka arimahani xidhiidh macquula isla yeeshaan
ama xaflada wadaaga waxbarashada iyadoo aan dugsigu awood u siin ama dugsiga degmadu madnuuco. Ardaydii
ku xad gudubta arintan saxda ah waxaay mutaysan doonaan in la anshax mariyo iyadoo loo raacinayo mudo kooban
ee ka joojin ama ka eryid dugsiga ah.
Ardaygu waxaa laga yaaba in uu raadsado ogolaansho saxa oo ka dalbada maamuulaha dugsiga oo ah in uu qaadan
karo keensan karo isticmaali karo ama haysan karo hubka iska been beenta ah kaaso lagu khaldi karo in uu yahay
hubka rasmiya, isla wakhtiga dugsigu leeyahay xaflad xaflad ama mid aanu dugsigu isagu qabanqaabadeeda lahayn.
Hadii ardaygu ku guul daraysto in uu helo ogolaanshaha saxa waxay xad gudub ku tahay arintan waxayna
waajibinaysaa in taalabo anshax marina laga qaado. Iyadoo lagu darayo joojitaanka dugsiga laga jooojiyo oo aan
xadidnayn ama ka eryid dugsigaba. Go’aanka maamuulaha in uu diido ama uu u ogaalaado ardaygu in uu hub
qaato, keensado, isticmaalo ama uu haystaba hubka beenbeenta ah kaaso lagu khaldi karo in uu yahay hubkii saxa
ahaa isla degmada dugsigu waa biyo kama dhibcaaan ama kama danbays.
Maamuulka dugsigu waa in ay tixgaliyaan ku xadgudubka lagu sameyey arintan sharciga ah iyagoo u eegaya
dacwad dacwad si ay u go’ aamiyaan bal hadiiba laga joojin karo dugsiga laga eryi karo ama la marin karo
anshaxmarin taaso ku saxsan xaqiiiqada qofka iyo xaalada ku gadaaman.
Xayiraadaha kale ee degmada ee keensan kara in laga joojiyo ama laga eryo sabaabo la xidhiidha hubka
Gudida waxbarashadu waxay go’ aanimaysaa in taxadir dheerada ay loo yeesho oo ayna yihiin kuwa muhiima iyo in
ay lagama maarmaan tahay in ardayga la siiyo badbaado. Sidaa daradeed qaadashada, keensashada, isticmaalida ama
haysashada midi kasta noocay doontaba ha ahaate, iyadoo loo eegay dhereerka mididu leedahay isla goobta
degmada. Marka gaadhi lagu soo qaado ee laga baxo degmada ama dugsigaba, marka lagu gudo jira xaflad dugsigu
qabanqaabiyey ama ay dagmadu qabanqaabisay ama dibada laga joogo hantida degmada. Marka hab dhaqankaasi
lala xidhiidhiyo dugsiga ama degmo kaleba iyadoo aan la sheegin ogolaansho waxaa loo qaadanaya in uu yahay hab
dhaqan halis galin kara nabada iyo wanaaga ardayda, arday kale ama dadka dugsiga joogaba waa ka madnuuc.
Ardayga ku xad gudba arintan waa in loo gudbiyaa habka anshaxmarinta.
Haynta Xogta
Degmadu waa inay haysaa dhamaan macluumadka kaasi oo sheegayaa arimaha keensaday in la eryo arday kaaso
hub keenay dugsiga waa in ay xogtaasi ka mid tahay magaca dugsiga, lumberka sumada ah ee ardayga la eryey iyo
nooca hubku uu sidatay u ahaa, sida uu sharciga qabo.
In loo gudbiyo hayadaha sharciga fuliya
Marka loo eegayo sharciga ku haboon, shaqaalaha dugsigu waa in ay u gudbiyaan ardayga keensada hub ama rasaas
dugsiga iyagoon ogolaansho waydiisan dugsiga isla hayadaha sharciga fulinteeda qaabilsan.
Dib u eegid: August 13, 2012
Waxa la meel mariyey: December 8, 2003
Tixraac Sharciga: C.R.S. 22 33 106 (1) (Qiilka in laga joojiyo ama in la eryo ama in loo diido ogolaanshaha).
18. U.S.C. 18-1-901(3) (H) (Qeexida shariga gobolka ee qoryaha fudud)
18 U.S.C. Farqada 921 (a) (3) (Qeexitanka sharciga faderalka ee “hubka fudud”)
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (G) (arinta looga baahan yahay qaybta qorshaha badbaada dugsiga)
20. U.S.C. Farqada 7151(Xeerka qoriga ka madnuucaya dugsiga)
45
20. U.S.C. Farqada 7151(h) (waxaa looga baahan yahay dugsiga in laga helo arintan in loo gudbiyo hayadaha
sharci fulinta)
C.R.S. 22-33-102(4) (Qeexitaanka hubka halista ah)
C.R.S. 22-33-106(1) (Qiilka joojinta, eryinta iyo u diidi taanka in uu dugsiga soo galo)
C.R.S. 22-33-106 (1) (f) (waa in la meel mariyaa siyaasad khuseysa hubka aan hubka rasmiga ah ahayn).
TIXRAAC GUDBAN: JKD, ka joojin ardayga dugsiga laga joojiyo ama ka eryidba
JKD-2, Anshax marinta ardayga naafada ah
KFA, Sida dad weynuhuu u adeegsanayaan hantida dugsiga.
Ardayda isticmaalaysaa qalabka isgaadhsintee elaktarooniga ah
Gudida waxbarashadu waxay aqoonsan tahay in qalabka isgaadhsiinta ee elektarooniga ahi uu qayb muhiima ka
qaadan karo markay noqoto laba midba hadii ay noqoto gurmadka degdeg ah iyo hadii ay noqoto farsamada casriga
ah ee waxbarashada loogu dhigo. Si kastaba ha ahaate in qofku iskii u isticmaalo qalabka elektarooniga ah ee lagu
wada xidhiidho wakhtiga dugsiga la jooogo waxaa laga yaaba in ay carqaladayso, ama ay dhex gasho hawlaha
socdee waxbarashada waxayna mudan doontaa in la mariyo habka loo dajiyey isticmaalkooda.
Hadaba danta laga leeyahay arintani waxay tahay “ qalabka lagu wada xidhiidho ee elektarooniska ah” waxaa ka
mid ah, moobilada, qalabka sidii tiliphone oo kale ah oo ku sheegaya cida ku soo garaacday balse aanad isaga kaga
celin karin, isla qalab elektarooniga ah oo ku sheegaya tiliphoneka lumberka lga soo garaacay, qalab elektarooniga
ah oo lala lugeyn karo, qalab elektarooniga oo lagu hadlo, iyo qalabkasta oo isgaadhsiineed, kaaso sii dayn kara
dhawaq la maqli karo, gariir, ama fariinta la soo diro muujismayso, ama sida kale yeedhaysa ama gaadhsiinaysa
fariiinta qofka leh ( tusaale ahaan, computers, I-Pad ama qalabka tabletka, smart phoneska. Danta laga leeyahay
arintan waa in arintani ay ku jirtaa qalabka lagu madadaasho sida elektarooniga lagu ciyaaro ciyaaraha iyo
cajaladaha elektarooniska ah ee la shito ama la dhagaysto.
Ardaydu way sidan karaan qalabka elektarooniga ah ee isgaadhsiinta ah, wakhtiga dugsiga lagu jiro iyo xafladaha
dugsigu uu qabtoba. Ardaydu waa in ay u hogaansamaan maamuulka ama dadka ka tirsan shaqaalaha markay
noqoto isticmaalka la xidhiidha adeegsiga tilifoneka gacanta iyo qalabka kale elektarooniska sida ECD dugsiga
dhexdiisa iyo xafladaha dugsigu qabto labadaba. Ardayda waa loo ogol yahay in ay isticmaalaan tilifoonka gacanta
iyo qalabka kale elektarooniga ahba sida ECD, sida uu qeexay maamuulaha dugsigu. Maamuuluhu wuu xadididi
karaa isticmaalka qalabka ECD meelo gaara oo loo cayimay, oo ka mida dhismaha dugsiga in iyana lagu isticmaalo.
Haysashada tilifoonka gacanta ama ECD uu ardaygu haysto waxaa loo qaadanayaa in ay tahay arin uu xaq u
leeyahay, oo ah lama taabtaana. Balse xaqaasi uu leeyahay ardaygu wuu waayi karaa hadii ku guul daraysto in uu
hogaansamo xeerarka siyaasadeed ee u dajisan dugsiga, ama hadiiba kale uu u adeegsado si khaldan taaso ku
xadgudbayo sharciga u yaala dugsiga, siyaasada gudida ama sharcigaba. Xadgudubkaasi wuxuu noqon karaa mid ay
ka dhalan karto in la anshaxmariyo ardayga iyadoo la raacayo arinta anshaxmarinta. Iyo iyadoo si khaldan loo
isticmaalo tilifoonka gacanta ama ama qalabka kale ECD, waa ay ku jiraan balse kuma xadiidna arimahan soo
socda.
1. Galitaanka ama daawashada baraha interneka ee laga xidhay isticmaalkooda ardayda dugsiga.
2. Diritaanka imayl ama fariin qoraala ama wada xidhiidh hanjabaad, cagajuglayna, cabsi galina ama midib soocida
oo lagu sameeyo qof kale.
46
3. Isticmaalka qalabka kamarada wakhtiga lagu jiro dugsiga ama xaflad ay qaban qaabiyeen dugsigu, in xitaa aad
qaado ama dirto sawiradaasi, ama aad soo dajisato ama aad ku shubto wax aan la rabin, oo hanjabaada, sawiro waji
gabaxa, fariimo coda ama fariin qoraala qofnaba aanad u dirin.
4. Isticmaalka qalabkan in aad u adeegsato in aad u isticmaashid si aad dugsiga u khiyaamayso.
5. Isticmaalka qalabkan in lagu kaydsado wax dan shaqsiya ama ah arin aan dugsiga khuseysan koombuutarada
degmadu leedahay.
6. U adeegsiga qalabkan qaabkasta oo ah “in internetka qof lagaga cabsi galiyo, ama ha noqoto wax yaalo aan loo
baahnayn ama elektaroonis aan lays waydiidba Karin ku xidhiidhkiisa, ama xitaa ha ahaato isgaadhsiin si kasta u
sababi karta in ay carqaladayso meesha wax lagu baranayo.
Isticmaalka qalabka isgaadhsiinta ee elektarooniga ee leh kamerada waa ka madnuuc Isla goobtaasi halkaasii oo
isticmaalkoodu uu xad gudub ku yahay xaquuqda gaar ahaaneed ee qof kale.
Waa masuuliyad saaran ardaygu in uu bakhtiiyo qalabkaasi oo aanu dibada soo dhigin isagoon ogolaansho haysan.
Ku xad gudubka arintan ama isticmaalkeeda oo xad gudub ku noqonayaa siyaasada u taala degmada waxay keensan
kartaa in talaabo anshax marina laga qaado iyo in lala wareego qalabka isgaadhsiinta ee electarooniga ah. Qalabkii
lagala wareegay ardayga waa loo soo celinayaa ka dib marka ay shirka wada yeeshaan waalidinta ama ilaaliyaha,
ardayga iyo shaqaalaha dugsigu. Maamuulaha dugsiga ama qofka loo igmaday maamuule ahaan waxaa uu gudbin
karaa hawsha tan hayadaha sharci fulinta.
Hadii ay jirto shaki dhaba oo ah in xeerka dugsiga, ama siyaasada degmada ama sharcigaba lagu xadgudbo iyadoo la
adeegsanayo tilifoonka gacanta ama ECD, baadhitaanka la baadhayo in cadaymo loo helo shakigaasi waa in loo
maraa sida uu dhigayso siyaaasada degmadu. Diidma kasta oo uu diido ardaygu in uu hogaansamo codsiga ah in uu
dhiibo tilifoonka gacanta ama ECD waxay keensankartaa in laga qaado talaabo anshaxmarin ah.
Tilifoonka gacanta ama ECD ee lagala wareegay ardaygii ka dibna la bakhtiyey ee loo gudbiyey hayadaha sharci
fulinta, waxaa la siin karaa waalidkiisa ama ilaaliyaha ardayga ka dib marka ay noqoto in aan loo baahnayn
baadhitaan kale ama in la anshax mariyo. Maamuuluhuu wuxuu awood u leeyahay in uu tilifoonkii gacanta ama
ECD laga qaaday ardayga in uu si toosa dib ugugu celin karo ardayga.
Degmadu Kama masuul ahaa nabadgaliyada iyo ilaalinta alaabadan sidoo kale dhaqaale ahaana kama masuul ahaa
hadii ay lunto, la xado ama qalabka isgaadhsiinta ee elektaroonigaasi uu burburo, kuwaasoo uu ardaygu keensaday
dugsiga, ama ay la wareegeen shaqaalaha dawlada ka dib markii lagu xadgudbay siyaasada u dajisan ogolaanshaha
isticmaalka qalabkan. Dhawaackasta oo soo gaadha qalabkan waxaa ka masuul ah qofka.
Meelmarin: January9, 2012
Tixraax Gudban: JIC Macaamilka (Conduct) Ardayga iyo Dhaqamada Yaryar Subconduc
JIH Waraysiga Adayga, Baadhitaanka, Xadhig
JK, Anshaxa Ardayga iyo Xeer Hoosadka AnshaxaSubcodes
WARAYSIGA, BAADHITAANKA IYO XADHIGA ARDAYGA
Gudida waxbarashadu waxay ilaalinaysaa jawiga dugsiga in uu noqdo mid si fiican wax loogu dhigan karo, ilaashan
oo ah mid nabada iyo in la daryeelo shaqaalaha iyo ardaydaba. Si loo gaadho hadafkaasi, waxaa lagama maarma ah
in shaqaalaha dugsigu ay baadhaan qofka ama hantida ardaygu leeyahay isla markaasna ay qabtaan alaabkasta oo ay
u arkaan in ay khatar ama halis ku tahay nabad galyada iyo daryeelka ardayda iyo shaqaalahaba.
Waraysiga iyo waraysi danbiyeedka ay maamuulka dugsigu la yeelanayaan ardayga.
Marka ay dhacaan xad gudubyo loo gaysto siyaasada guud ama sharciyada dugsiga, maamuulaha ama qofka
maamuulaha loo igmaday waxay su’aalo waydiin karaan dhibanaha ardayga iyo markhaatigaba iyadoon wax
ogolaansho ah looga haysan waalidka ardayga dhalay ama qofka ilaaliyaha ahba. Hadii sarakiisha dugsigu ay
47
baadhitaan ku wadaan warka sheegaya in ilmo yar la wax yeeleeyey qofkii danbigaa geystayna uu yahay qof ka
tirsan qoyska ardayga, wax xidhiidha oo lala samaynayaa ma jirto qoyska ardaygu ka soo jeedo.
Hadii ay ay timaado xaalad ardayga looga shakiyo in uu ku xadgudbay siyaasada guud ee u taala dugsiga ama
sharciyada dugsiga, maamuulaha ama qofka maamuulka loo qoondeyey waxay waraysi la yeelan karaa ardayga waa
hadii sarakiisha dugsigu ay hayaan xaqiiqooyin leh qiil adag oo ah in shakigaasi ku dhacay si xadguduba.
Sida ay tahay iyo ilaa xadka ay gaadhsiisan yihin su’aalahani waa in ay ahadaan kuwa si caqli gala ula xidhiidhsan
mowduuca waydiimada la waydiinayo ardayga. Hadii ardaygu diido in uu ku luglahaa ama uu danbiile yahay wuxuu
haystaa fursad uu ku soo bandhigi karo sheekadiisa iyadoo qoraala ama iyadoo qoran.
Shaqaalaha dugsigu baadhitaanka ay samayaan
Baadhitaanka ay sameeyaan sarakiisha dugsigu kuwaas oo ay hayaan cadaymo ku sahabsan shakigaagasi ka dib
markii ay baadhitaankaasi ku soo baxeen cadaymo muujinaya in ardaygu ku xadgudbay sharciga ama siyaasada
guud. Marka uu jiro qiil keensan kara in baadhitaan lagu samayn karo, shaqaalaha dugsigu waa baadhi karaan
ardayga ama hantidiisa marka uu dhex jooga dhismaha dugsiga ama marka lagu gudo jiro xaflad dugsigu qaban
qaabiyey taaso xaalada lagu qeexay siyaasatan iyo in la qabto hubkasta oo aan sharci ahayn, aan ogolaansho loo
haysan, ama alaab madnuuca.
Baadhitaankasta oo ay sameeyaan saraakiisha dugsigu waa in ay tixgaliyaan xaquuqda gaarka ee ardayga iyo in aan
faraha layskala galin ardayga iyadoon la tixgalin da’da iyo jinsiyada ardayga iyo nooca uu yahay danbiga laga
shakiyey in uu galay.
Waxkasta oo suurta gala, ardayga waa in lagu war galiyaa sababta loo baadhayo iyo in ardayga ogolaanshihiisa in la
baadho laga codsado. Hadii ardaygu uu ku guul daraysto in iskhaashi la samayn waayo saraakiisha baadhitaanka
samaynaysa waxaa waajiba in laga qaado talaabo anshaxmarina.
Dugsigu waa in uu diyaaraa warbixin maamuulka ah oo ku sahabsan baadhitaanka ay sameeyeen iyo qiilka ay u
haystaan in ay baadhaan iyo najiitada iyo magacyada wixii markhaatiya. Hadii baadhitaanku dhaliyo caadaymo loo
isticmaali karo in lagu qaado karo talaabo anshax marina, xogtaasi waa in la galiyaa faylka ardayga ee ah ka
anshaxmarinta.
Qeexitaanada
1. “Shakhi macquula” waa habka lagu baadho hantida dugsiga ama hawlaha ka socda dugsiga ee maamuulka
dugsigu waday. Shakiga macquulka ahi waa in uu yahay mid xaqiiq ku sal leh kaasoo ay bixiyeen warsheegayaal
lagu kalsoon yahay ama qofka samaynaya kuurgalida taaso sababi karta in saraakisha dugsigu ay rumaystaan isagoo
sal uga dhigayaa waayo aragnimadiisa, taaso baadhitaanka qof gaara, meel ama shay taaso u horseedi karta in ay
daaha ka faydaan cadaymaha xadgudubyada siyaasada guud ama sharciga gobolka. Wixii shakiya ee macquula
waxay u baahan yihiin maha oo kaliya hal dacwada.
2. “Alaabta madnuuca ah ee suuqa madow lagu iibiyo” waxay ka kooban tahay dhamaan alaabaha ama ashyaada la
madnuucay ee ay madnuuceen gudida sare ee siyaasada ama sharciga gobolka oo ay ku jirto laakin aan xadidnayn
maandooriyaha, sharaabka khamriga “hubka khatarta ah/ qoryaha fudu”, “Hubka” ama “hubka aan runta ahayn” sida
uu dhigayo siyaasada Jici.
Baadhitaanka hantida dugsiga
Qufulada dugsiga, miisaska iyo meelaha lagu kaydsado intuba waa hantida dugsiga waxay noqonayaa kuwa
wakhtigoo dhan uu maamuulo dugsigu. Dhamaan qufulada, miisaska iyo meelaha kale ee wax lagu kaydiyaba iyo
wax yaalaha ku guda jiraba waa in la baadhaa wakhti kasta iyadoo ha l ogeysiiyo ama yaan la ogeysiine. Alaabta
dugsigu leeyahay ee la siiyo ardaydu in ay isticmaalaan waa in ay noqdaan kuwa nadiifa, oo la hagaajin karo iyo in
la wado siyaasada baadhitaanka.
48
Ardaydu waa in ay iyagu masuuliyada buuxda qaataan markay noqoto amniga qufuladooda ama meelaha wax lagu
kaydsado kaasoo ay meelmariyeen maamuulku. Ardaygu waa in uu masuul ka noqdaa wax waloo ku dhex jira
miiska ama qufulada dugsigu u qoondeeyey, sidoo kale wixii luma ama dhawaac gaadho ee la xidhiidha waxaa ku
dhex jira qufulada iyo miisaskaba.
Ardaygu waa in aanu xidhin ama si kaleba aanu u xanibin helitaanka qufulada ama meelaha wax lagu kaydsado
marka laga tago habka uu meel mariyey maamuulka dugsiga kaaso qufulada ama meelaha wax lagu kaydiyo ay ku
yaalan. Qufulada aan la ansixin waa in laga saara meesha.
Maamuulaha ama qofka maamuulka loo igmaday waa baadhi karaa miisaska, qufulada ama meelaha kale wax lagu
kaydsado iyo waxaa ku guda jiraba marka uu haysta qiil saxa oo ku baadhi karo. Markastoo ay suurta gal tahay ama
qof kale la heli karo si uu markhaati uga noqdo baadhitaanka.
Dhulka baabuurta la dhigo/ baadhitaanka baabuurta
Xuquuqda ardaygu gaadhigiisa uu keensado dhismaha dugsiga waa in shuruud looga dhigaa in uu ogolaado
dirawalka ardaygu in la baadho gaadhiga,
Marka ay jirto shaki macquula oo ah in baadhitaanku sabab u noqon karo cadayn koontarabaan.
Diidi taanku ardaygu diido ama waalidku diido ama qofka gaadhiga lihi diido in la baadho gaadhiga marku ku
jooga dhismha dugsiga wakhtigaa la codsanayo in la baadho gaadhiga waa in sababtaa awgeed loo dhamaystiraa
iyadoo aan wax kale oo dhagaysiya oo ku sahabsan xaquuqdiisa in uu gaadhiga keensado dhismaha dugsiga.
Diidmada ah in uu in uu yeelo baadhitaanka waxaa ay najiitadeedu noqonaysaa in la anshax mariyo sidoo kale lagu
war galiyo hayadaha sharci fulinta.
Ilaalinta joogtada ah ee la kormeerayo meelaha baabuurta la dhigto iyo baadhitaanka gaadhiga ardaygu wato
dushiisa la baadhaayo, waa in ay noqotaa mid wakhti walba la ogol yahay.
Baadhitaanka ardaygu waxaa uu gaarka u leeyahay
Maamuuluhuu ama qofka maamuulka loo qoondeyey waa baadhi ardayda waxa uu qof ahaan u leeyahya sida
shandada jeebka lagu qaato oo kale, shandada dhabarka lagu qaado, shandada buuga lagu qaato, shandadaha yar
yare ee handida dugsiga ah ama xafladaha dugsigu qabanqaabiyo ama hawlaha hadii saraakiisha dugsigu ay hayaan
arin macquula oo la rumaysan karo taaso ah in baadhitaanku wax khashifi karo.
A.Cadayn ah in lagu xadgudbay siyaasada degmada ama gudida sare, sharciyada dugsiga, ama federal, gobol ama
sharciyada degmada.
B.Wax kasta oo ay keensan karto joogitaanka, ama halis khatara oo taagana oo dhaawac muqda ama xanuun ku ridi
karta qof.
Baadhitaanka ardayga la baadhayaa waa in ay ku koobnataa oo kaliya jeebabka ardayga, ama alaabaha uu leeyahay
ardaygu sida shandada lacagta ee jeebka lagu qaato, shandada yar yar ee la qaato, shandada dhabarka lagu qaato,
baadhitaanku waa in uu noqdaa mid dharka dushiisa uun gacmaha la kormar mariyo.
Baadhitaanka ardayga alaabtiisa la baadhayaa waa in uu yahay iyo waliba habka loo baadhayaba waa in intuba
yihiin kuwa si macquula ula xidhiidhsan ujeeda baadhitaanka iyo habka dhaliyey shakiga ah in uu xad gudub
sameyey.
Baadhitaanka qofka la baadhayo iyo alaabtiisaba waa in la sameeya iyadoo aan arday kale joogin iyo in ay noqoto
mid gaara intii suurta gala, markay noqoto da’ada iyo jinsiga ardaygaba. Ugu yaraan ha lama in aan ka badnayn
sadex qof oo dheerada oo isku jinsiya waa in ay joogaan marka ardayga la baadhayo si ay u noqdaan markhaati
laakin waa in ayna qayb ka noqon baadhitaanka.
49
Baadhitaanka ardayga alaabtiisa la baadhay iyo isagaba waa in la sameeyaa iyadoon fasax looga haysan waalidkisa
ama qofka masuulka ka ah ardayga. Waalidka ama qofka ka masuulka ah ardayga la baadhay waa in sida ugu
dhakhsaha badan loo ogeysiiyaa.
Baadhitaanka qofka la baadhayo marka loo baahdo in dharka laga dhigo ee ayna ahayn oo kaliya koodhka ama
jaakada ama kabaha, waxaa hawshaa dharka dhigida loo gudbinayaa sarakiisha sharci fulinta, shaqaalaha dugsigu
waa in ayna ka qayb qaadan baadhitaankaasi.
Ku luglahaanshaha hayadaha sharci fulinta
Maamulaha ama qofka loo qoondeeyey maamulenimada waxaa uu codsan karaa in baadhitaanka uu samaynayo
sarkaalka ka socda hayadaha sharci fulintu uu ku dhex baadhi karo isla dhismaha dugsiga. Marka ay noqoto in
maamuulka hayadaha sharci fulintu ay arintanku lug leeyihiin, baadhitaanka waxaa lagu samaynayaa iyadoo la
raacayo nidaamka sharci danbiyaadka oo aan loo eegin nidaamkan siyaasadeed.Marka sarkaalka ka socda hayadaha
sharci fulintu uu ka soo jawaab bixiyo codsigan, waa in aan shaqaalaha dugsiga aanu gacan ka siin ama aanu ka
qayb qaadan baadhitaankaasi hadii aanu jirin amar toosa oo sarkaalka hayadaha sharci fulinta ah.
Maamuulaha ama qofka loo qoondeyey maamulenimada waxaa uu codsan karaa caawitaanka sarkaalka ka socda
hayada sharci fulinta.
1. Waxaa baadhitaan lagu samayn karaa hantida dugsiga oo ay ku jiraan, miisaska iyo meelaha kale ee wax lagu
kaydsado.
2. Waxaa baadhitaanka lagu samayn karaa baabuurta ama wax kastoo ardaygu leeyahay sida, shandadaha lacagtee
jeebka lagu qaato, shandadaha yar yar ama shandada dhabarka lagu qaato hadii ardaygu diido in uu ogolaado in
maamuulka dugsigu ay gutaan hawsha baadhitaanka.Hadii diidmadani timaado, maamuulaha ama qofka loo
asteeyey maamuulinmada kuma khasbana in uu isku dayo si uu ula xidhidho iyo in uu caawimo ka helaba ardayga
waalidkiisa ka hor inta aanay ku lug yeelan sarkaalka ka socda hayada sharci fulinta.
3.In la aqoonsado ama ama lala wareego lahaanshaha alaabta la madnuucay ee la helay wakhtigii baadhitaanka la
waday iyadoo loo eegayo faqradan.Hadii sarkaal ka socda hayadaha sharci fulintu uu waydiisto ogolaansho dugsiga
si uu u baadho arday, hantiidiisa ama hantida dugsiga si loo helo cadaymo la xidhiidhsan dhaqdhaqaaqa
danbiyeedyo,saraakiisha dugsigu waa in ay u baahdaan In bilaysku la soo baxaan wax cadaynayaa in ay u haystaan
waraaq ah in ay baadhitaan samayn karaan ka hor inta ayna bilaabin baadhitaankooda, ilaa iyo hadii mooyaane:
A.Hadii ayna jirin wax ku khasbaya ardaygu in uu ogolaado.
B.Hadii ay jirto sabab saxi iyo xaalad keensan karta in wakhti ay qaadato lagu heli lahaa warqad ogolaansho oo ah
baadhitaan la sameeyo taasina ay dhalin karto in wareer ku keeni karto ujeedadii baadhitanka; ama
C.In baadhitaanku yahay mid si kama’a, ay tahay in lagu xidho iyo in ay qofka uun ku kooban tahay iyo waxaa ku
wareegsan uguna dhadhow isaga.
Waraysiga
Marka saraakiisha hayadaha sharci fulintu ay codsadaan ogolaansho ay tahay in wax lagu wadyiiyo ardayga marka
uu ardaygu dugsiga dhex joogo ama uu ka qayb qaadanayo hawlo dugsigu leeyahay, maamuulaha ama qofka kale ee
loo qondeeyey waa in ay goob joog ka ahaadaan, hadii ayna jirin uun mooyaane amar maxkamadi ay bixisay.
Hadiise kale waxaa sharcigu masuuliyadeeda siinayaa sarkaalka ka socda hayadaha sharci fulintu in uu waraysi la
yeesho ardayga markhaatiga ama uu waraysto ardayga, laga shakisanyahay si uu u hubiyo in uu ardaygu u
hogaansamay dhamaan nidaamka ilaalinta.
Maamuulaha ama qofka loo igmaday waa in uu hubiyaa in sarkaalka ka socda hayadaha sharci fulintu uu haystaa
aqoonsi saxa. Marka laga tago marka sarkaalka ka socda hayadaha sharci fulintu uu haysto waraaqda ogolaanshaha
ee in u wax baadhi karo, ama amar maxkamadeed ama marka arin degdega ama xaalad hubsiimo u baahin ay jirto,
50
waraysiyadani ku tacaluqa danbiyada iyo waraysiyadan kaleba wa la diidayaa wakhtiga lagu gudo jiro fasalka.
Hadii ardaygu uu ka yar yahay 18, waalidkiisa ama qofka sharciyan uga masuulka ah waa in uu goob jog ka
ahaadaa, hadii aan ciyaalnimada meesha laga saarayn taasa waxaa qeexay sharciga gobolka.
Hadii la bixiyo, sikastooy ahaataba, in xaalad qofkastoo shaqaalaha oo dugsiga ka tirsani uu dareemo in uu jiro shaki
macquula kaasoo uu rumaysan yahay in xadgudub sharciya oo ahi sidaasi dhacay, waxay ku war galinayaa cida ay
kusheyso ee ah saraakisha hayadaha sharci fulinta, iyo in ay wargaliyaan xadgudubka ay ka shakisan yihiin in uu
dhacay. Saraakiisha hayadaha sharci fulintu ee ka jawaab celinayaa warkaasi waxay xaq u leeyihiin in ay qaadaan
dhamaan wax kastoo suurta gala iyo in ay ku dhaqaaqaan sifo sharciya sida ay najiitadu noqotaba.
Marka codsi ka yimaada hayadaha sharci dajintu si ay u waraystaan arday markhaatiya ama ay waraystaan ardayga
laga shakisan yahay, saraakiisha dugsigu waa in ay ogeysiiyaan waalidinta ama qofka ilmaha ka masuulka ah, marka
laga tago xaalado ku lugleh baadhitaano warka sheegay in ilma yar la xumeyey halkaasoo danbiiluhu danbiga
geystay yahay xubin ka tirsan qoyska ardayga ah. Marka hayada sharci fulintu ay haystaan amar maxkamadeed oo si
toosa u sheegaya in aan waalidka ama qofka ka masuulka ah ardayga aan la ogeysiin, am amarka xaalad degdegi
jirto ama marka mid kaloo xaalad hubsiimo ahi jirto.
Hadii ilmihii ka yar yahay 18 sano, ardayga waalidkiisa ama qofka ka masuulka ah waa in uu goob joog ka ahaadaa
wakhtiga lagu gudo jiro waraysiga ay la yeelanaayaan hayadaha sharci fulintu hadii ayna jirin uun:
A.Waxaa meesha laga saaray ciyaalnimadii sida uu dhigaya sharciga qeexan ee dawladu.
B. Ardayga waalidkiisa ama cida ka masuulka ah ayaan la wargalin iyadoo lagu ladhayo siyaasadan; ama
C.Ardayga waalidkiisa ama qofka ka masuulka ah ayaa ogolaaday in la waraysto waraysi danbiyaadka ama waraysi
caadiya lala yeesho iyagoon goobjoog ka ahayn.
Dadaalkasta waa in la sameeyaa sidii fiiro gaara loo siin lahaa ardayga su’aalaha la waydiinayo, marka lagu
waraysanayo meel gaara taaso ayna jirin wax dhabqina inta wakhtiga lagu jiro intii suurta gala.
Baadhitaanka iyo la wareegid (qabsashada)
Maamuuluhuu ama qofka loo igmaday wuxuu ka codsanayaa hayadaha sharci fulintu in ay baadhitaan sameeyen,
marka sarkaashii sharci fulintu ay soo ogoladaan codsigaasi, waa in aan shaqaalaha dugsigu ka caawin ama sida
kaleba aanay ka qayb qaadan baadhitaankaasi. Waxaa la filayaa in baadhitaankaasi ay baadhayaan hayadaha sharci
fulintu in ay u maraan habka sharcigu waafaqsan.
Hayn iyo /ama xidhid
Ardayga waxaa sii daynayaa saraakiisha hayada sharci fulinta hadii ardaygu la xidhay ama hadii ardayga waalidkisa
ama qofka ka masuulka ahi iyo ardayguba ay ku heshiiyaan siidayntaas. Marka ardayga dugsiga laga kexeeye ee ay
kaxaystaan saraakiisha hayada sharci fulintu ujeedo kasta ha ahaatee, saraakiisha dugsigu waxay isku dayi doonaan
in ay sameeyaan dadaalkasta oo ay ku war galinayaa ardayga waalidkiisa ama qofka ka masuulka ah.
Marka haynta ama / iyo xadhigaba ay ku lugleeyihiin bilaysku, maamuuluhuu waa in uu ka codsadaa saraakiisha
sharci fulintu in ay maraan dhamaanba nidaamka nabad galyo sida uu dhigayo sharcigu iyana ay ilaaliyaan. Tani
waxaa ku jira dhaman arimaha ay marayaan iyo nidaamka ay ku jirto laakiin ayna ku xadidnayn uun in la helo
waraaq ogolaansho oo fasax u siinaysa xadhiga ay tahay in looga baahan yahay. Saraakiisha degmadu iyagu Kama
masuul aha in sarkaalka xidhaya ardayg in uu sharciyan waafaqsan yahay.
Qabashada Alaabta
Waxkasta oo lagu helo inta lagu gudo jiro baadhitaanka ay sameeyey saraakiisha dugsigu taaso cadaynu ah in lagu
xadgudbay sharciga ama siyaasada gudida sare ama sharciyada dugsiga ama qof goob joogi uu soo bandhigay arin
khatar degdega ah oo dhawaac muuqda gaysan karta waxay noqon kartaa:
51
1) La qabtay, la tijaabiyey iyo/ ama lagu baaqay iyadoo cadayn ah haday noqoto joojitaan dugsiga laga joojiyey iyo
hadii ay noqoto in dugsiga laga eryeyba.
Alaabahaasi waa maamuluhuu ku ilaaliyaa meel nabada oo tan iyo inta la soo keenayo in laga dhagaysto. Hadii
shayga la tijaabinayey uu sheegay in uu yahay alaabaha la maamuulo ama wax yaalaha madnuuca ah. Waraaqo
sharciya oo qoraala ama wax yaalaha cadaynaya waa in la ilaaliya iyo iyadoo qiraala si ay cadayn ugu noqoto
hadiiba ay jirto in ay socoto joojin ama eryid dugsiga ahi; ama
2) Waa in lagu wareejiyaa saarka ka socda hayadaha sharci fulinta iyadoo la tixraacayo siyaasadan.
Xog kasta oo hayadaha sharci fulinta (bilayska) la tijaabinayo ama xogo la xidhiidhsan shayadaa la qabtay waxaa
loo isticmaali karaa in ay noqdaan cadayn hadiiba ay socoto joojin dugsiga laga joojiyaa ama eryid dugsiga laga
eryaa.
Codsi maxkamadeed
Isla toban cisho gudahood ka dib baadhitaanka, ardaygu waxaa uu codsi ka qaadan karaa go aanka baadhitaanka
isagoo u gudbinayaa kormeeraha sare kaaso baadhi doona ujeedooyinka iyo xaalada baadhitaanka. Kormeeraha sare
wuxuu soo saari doona wixii uu helay iyadoo qoraala isla Shan cisho oo ah wakhtiga dugsiga la dhigto ka dib marka
codsigaasi soo gaadho. Kormeeraha sare go aankisa waxaa uu noqonayaa ka ugu danbeeya go aanka degmada.
Waxaa la Meelmariyey: May 10, 1999
Waxaa Dib U Eegid lagu sameyey: September 10, 2012
Tixraac Sharci: C.R.S. 19-2-511 ET seq
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (1) (II) (siyaasada looga baahan yahay in ay qayb ka noqoto qorshaha badbaada dugsiga).
Tixraac Gudban: JK, Anshax marinta Ardayga, iyo Subcodes
JICI, Hubka dugsiga gudihiisa
Ciyaaraha Kadiska ah
Hordhac
Barmaamijyada kadiska aha ee jira waa kuwa loogu talo galay inay dhiiri galiyaan kuwa ka qayb qaadanaya si ay u
gaadhaan meesha ugu sareysa ee suurta gala iyo in ay u matalaan dugsiyadooda. Ka qayb qaatayaashu waxay wakiil
ka yihiin maha naftooda oo kaliya balse ardayda, qaybaha kale iyo taageerayaashooda dugsiyadooda. Ciyaaraha
kadisyada ahi waa kuwa mutaysanayaa in loo hogaansamo sharciyada, qawaaninta iyo hanaanka halkan imika iyo
hadhowba loo dhigay.
Ciyaarta kadiska ahi ee barmaamijyada dugsiga degmada Cheery Creek waa in loo qaataa in ay yihiin kuwa aqoon is
waydaarsi ah kana mida barmaamijyada dugsiga waana in la siiyaa fursado isku mida labada jinsiba si ay uga qayb
qaataan ciyaaraha kadisyada ah. Barmaamijyadani maha kuwa ka mid ah ama looga baahan yahay waxbarashada
asaasiga ah ee degmada.
Iyadoo la ilaalinayo hadafyada kor ku xusan, gudida waxbarashadu waa in ay lacag lagu hawl galiyo ciyaaraha
hablaha raadisaa iyadoo mid la mida taas iyana u raadinaysaa ciyaaraha wiilasha iyo in loo ogolaada iyo in lagu
dhiiri galiyaa wax wada barashada kooxaha marka la go aaminaya in ciyaar gaari ay ku haboon tahay in wax lagu
wada baro. Gudida sare ee waxbarashadu waa in ay ku dhiiri galisaa ardayda, qaybaha waxbarashada iyo bulshadaba
in ay aqoon sadaan qiimahaay leeyihiin ciyaaruhu marka ay noqoto xaq u lahaanshaha in ay ka qayb qaataan
ciyaaraha kadiska ah waa in la eegaa iyadoo la tixraacayo dastuurka iyo sharcyada u yaala hawlaha ciyaareedka
Dugsiga sare ee Colorado iyo sharciyada iyo qawaaninta u yaala dugsiga degmada.
Nidaamka anshaxmarinta iyo ka madnuucida ciyaaraha
52
Ardaydii ku xad gudubta xeerka u yaala arintan iyo sharciyada la socdaba waxaa la Marin doona anshaxa ka
madnuucid ku haboon taaso ay qeexayso xeerarka la socda iyo iyadoo la eegayo dugsiyada kale gudidooda sare ee
siyaasadaha u yaal. Go aanka ah in cunaqabatayn lagu soo rogo oo la xidhiidha ka qayb qaadashada ciyaaraha
kadiska ah iyo habka ay tahay cunaqabataynuba lagu soo rogayaa waa in uu sameeya maamuuluhu ama qofka loo
igmaday ee dugsiga ardaygaas.
Arimo dhinac iyo badan
Haba yaratee wax halkan ku jiraa waa in loo qaata in ay madnuuc ka dhigto tobabaraha ama cida lacagta
qabanqaabada xaflada bixinaysa in ay iyagu samayaan ama xoog ku hirgaliyaan wixii sharciya ee dheerada ee lagu
dabaqayo hawlaha socda, saacadaha bandooda iyo arimaha kale la xidhidha shaqaada kooxda ama inta wada
socotaba, waxaa la samayn karaa in xadgudubyada yar yar in si toosa loola maacamili karo oo gacan wax laga qaban
karo siiba tobobaraha ka dib markuu la tashado agaasimaha ciyaaraha ama maamuulaha degmada ee ku munaasibka
ah hawshaa.
Haba yaratee wax arintan ku jiraa maha in ay ka xadidan maamuulka dugsiga degmada in ay anshax mariyaan
ardayga siiba sharciga u yaal imaanshaha ardayga ee 1967 iyo wixii kale ku munaasibka ah siyaasada gudida sare
dugsiga u taal.
In laga soo qorto ciyaartooy meelaha layskugu imanayo oo uu soo qorto qof shaqaalaha degmada ahi, ama arday
kaleba waa in la madnuucaa. Qoroshadaasi waa in ay yeelataa qiil si loo mariyo anshax marin ardayga ama qofkasta
oo shaqaalaha degmada oo ku lug leh. Waalidinta iyo bulshada ka tirsanba waxaa lagu dhiiri galinayaa in ay ka
reebtoonadaan in ay in ayna soo qoran wax aan ka ahayn ujeedada ciyaartaas uun mooye wax kale.
Waxaa la meel mariyey: August 16, 2004
Tixraac Gudban: JJ, Shaqada Ardayga (Wadaaga wax barasho iyo wax wadaagaa dheeraadka ee wax barasho)
JICDA, Habdhaqanka iyo Habka Anshaxmarinta
JKD-1-E, Qiilka ka joojinta dugsiga, Ka Eryida Dugsiga iyo Uu Diiditaanka Ogolaaanshaha Dugsiga.
JICH, Khamradada iyo Mookhadaraadka kale ee ay isticmaalan ardaydu
CIYAARAHA IS DHEX GALKA DUGSIYADA (XEERKA CIYAARAHA) (JJI-R)
Xaq u leh
Shardiyada siinaysa in uu qofka ka qayb qaata ciyaaraha isdhex galka dugsiyada waa mid ay goaamisay tixraac
dastuurku iyo sharciga u yaala Ururka Dugsigada Sare ee Colorada (CHSAA) iyo sharciga iyo qawaaninta dugsigu
degmadu dhigtay.
Xeerarka Ciyaaraha Isdhexgalka
Qodobka III ee dastuurka iyo sharciyada u taal CHSAA waxay tilmaamaysaa arintan:
4. Ardayga waxaa loo ogolaan karaa oo kaliya inuu dugsiga u matalo ciyaaraha is dhexgalka dugsiyada hadii
ardaygain uu buuxiyo dhamaan shuuradaha looga baahan yahay ee hoos ku qoran.
A.Arday wanaagsan oo aan wali ka qalin jabin dugsiga sare
B.Maamuulaha dugsiga ayaa ku qancay inuu ardaygani u matali karo dugsiga markay noqoto dugsigu waxaa uu
xambarsan yahay iyo ardayga dhaqan wanaagiisa, wadaniyadiisa iyo ciyaar wanaagiisaba.
C.Wakhtiga lagu gudo jiro ka qayb qaadashada ciyaarahan, ardaygu waa in uu diyaar noqdaa in uu is qoro
waxbarashada loogu yaboobho. Isku cel celin waa in ay uu ugu yaraan keenaa 2.5 halbeega Carnegie ee looga
baahan yahay halkii simisterba iyo in aanu dhicin in ka badan inta u dhiganta kala badh halbeega Carnegie ee laga
rabo. Saadacaha laga rubo rubuc sanadkii waa in laysku wada geeyaa dhamaanda simisterka si loo go aamin karo in
ardaygu uu xaq u leeyahay in uu gali karo simisterka iyo in dib loo eego hawlaha seeska ah ee hada socda sida ay
dhigayso degmadu.
53
D.Ardaygu waa in uu xaq u leeyahay marka loo eego xarafka “C” ee baraagaraafka sare ku xusan ee ah xidhitaanka
simisterkii ugu danbayey in uu soo xaadirayey. In uu xaq u leeyahay arimaha dugsiga waxay ku xidhnaan doontaa
celceliska dhibcaha ee uu ka keenay bilowgii simisterkii hore ilaa iyo dhamaadkii maalinta shahaada la qaadanayo.
E.Ardayga dugsiga ka dhacaa ka dib markii la qoray ka dib ee waliba soo xaadiray 15 cisho xaq uma yeelan karo in
uu soo xaadiro simisterka ku xiga. Hadii ardaygu uu soo xaadiro 15 cisho ama in ka badan inta lagu gudo jiro
simisterka, ardaygu waa in uu dhamaystaa saacadaha looga baahan yahay dhamaan simisterkaasi oo dhan si uu xaq
ugu yeesho in gali karo simisterka ku xiga.
F.Ardaygu waa in aanu ka mid noqon haba yaraatee wax urura oo ka mida kuwa la madnuucay.
Dugsigu degmadu waxaa uu meel mariyey sharciyadan iyo qawaanintan sharci ahaan:
1. Qofka doonaya in uu dugsi sare uga qayb qaataa waa in uu maraa baadhitaanka jidhka sida laga codsaday, waxaa
iyana waajib ah in baadhitaankaasi yahay mid fasax looga haysto waalidka ama qofka ilmaha ka masuulka ah. Sidoo
kale waxaa si weyn loogu adkaynayaa ardayda dugsiga dhexe dhigata in ay ka gudbaan baadhitaanka jidhkooda
guudkiisa la baadhayo inta ayna ka qayb qaadan tartamada ciyaareed ee u dhexeeya dugsiyada.
2. Ka qayb qaadayasha kuwooda dugsiga sare dhigtaa waa in ay haystaan caymis ah ciyaaraha ama ay leeyihiin
caymiska qoyska kaaso ka dabooli kara inta looga baahan yahay dugsiga degmada iyo in uu aqoonsan yahay
waalidka iyo ilmaha qofka ka masuulka ahi waxaa sidoo kale si weyn loogu adkaynayaa in ardayda dugsiga dhexe
dhigataa ay iyana haystaan caymiska ciyaaraha ama ay haystaan caymiska qoyska kaaso ka dabooli kara ka hor inta
ayna ka qayb qaadana tartan ciyaaradeedka u dhexeya dugsiyada.
3. Ciyaarahan hoos ku qoran waa kuwa laga madnuucayo in uu ardaygu ka qayb qaato xiliga tartan ciyaareedka is
dhex galka dugsiyada ama ka baxsan dhismaha dugsiga.
A.Isticmaal, lahaanshaha, iibinta, qaybinta iyo wax ku badalashada khamriga, buuriga, marjawaanada iyo
maandooriyaasha kale ka madnuuca ahba, ama maandooriyaasha suuqa madow lagu gado ama alaabaha
maandooriyaha loo adeegsado isticmaalkooda.
B. Qofka si cad uga dhaga adaga ama si joogta u diida amarka ka soo baxa maamuulka ay khusayso.
C.Qofkoo si kasa wax u burburinaya ama waxyeelaynayaa hantida dugsiga.
D.Dhaqankastoo halisa ku ah daryeeelka, nabada iyo qayimka dadka kaleee shaqaalaha dugsiga.
E.Qirasahada danbi kasta oo laga galay dawalada hoose, dawladaha hoose ama maxkamada degmada marka laga
tago danbiyada yar yare ee lagu xadgubo sharciyada wadooyinka.
4. Ka qayb qaatayaashu waa in ay la yimaadaan hab macaamiil wanaagsan iyo in ay si fiican u gutaan
waxbarashadooda iyo in imitaanka dugsigoodu yahay mid joogta ah.
5. Ardaydu waa in ay u hogaansamaan sharciyada guud iyo qawaaninta uu yaala bulshada ahaanshaha ciyaartay
wanaagsan oo akhlaaqle.
Habka anshaxmarinta iyo Ciqaabida Ciyaaryahanka
Ardayda caadaysatay in ay ku xadgudbaan mid ka mida arimaha socda waa in la mariyaa anshaxmarinta ku haboon
ee ciqaabeed. Go aanka lagu soo rogayo cunaqabataynta la xidhiidha ka qaybqaadashada tartan ciyaareedka
dugsiyada iyo caynka ay tahay cuna qabatayntu lagu soo rogay waa in ay tahay mid uu go aankeeda qaatay
maamuulaha ama qofka kale hawsha loo igmaday.
Habkan soo socda ee la dajiyey iyadoo loo eegayo in dugsiga sare ee degamada Cherry Creek uu adeegsan doono
hab isku mida kaaso uu soo jeediteenda leeyahay dugsiyada sare ee ka qayb galayasaha tartan ciyaaradeedka
dugsiyada dhex mara ee aqoonsiga qofka ka qayb qaadanaya markay noqoto eedaynta lagu soo eedayey danbiyada
yar yar marka loo eego xeerarka u yaala ciyaaraha.
54
Hababkan waxaa loo dajieyey in loogu ogolaado dhismayaasha qaar in ay noqdaan kuwa sharciyadoodu ay iska
furfurantahay markay noqoto in loo adeegsado ciyaaqaabida ciyaartooyada. Iyadoo sidoo kale aan laga tagsanayn in
la hubiyo in la meel mariyo sharciyada iyo xeeraka uu qeexaya xeerka ciyaaraha iyo qawaaninta la adeegsan karo.
Baadhitaanka xadgudubyada lagu eedeyey
Eedaynkasta oo ah dhaqanxumo la sameyey oo la xidhiidha sharciyada xeerarka tartanka ciyaaraha waxaa
baadhayaa tobobaraha iyo ciyaaryahanka ama maamuulka shaqaalaha sida ugu dhakhsaha badan ama sida ugu
suurta galsan marka la hesho cabashadaasi.
Ogeysiinta.
1. Ardaykasta oo ciyaartooya oo lagu eedeyeyin uu ku lugleeyhay dhaqanxumo la xidhiidha sharciyada xeerarka
tartamada ciyaaraha dugsiyada dhexdeeda, waana la ogeysiin doonaa sida ugu suurta gashan wax kasta oo dhaqan
xumo ah oo lagu eedayey. Marka la helo xogta eedaynta ama sida ugu suurta galsan ka dib.
2.Waxaa qayb ka ah baadhitaanka in ardayga ciyaartooyga ah la siiyo fursad uu ku soo bandhigan karo
sheekadaadiisa, tani kuma jirto in uu ku helo xaq ah in uu ku sii tashado iyo in markhaati ku imtixaama suaala is
waydaara la waydiiyo, ama in uu isagu u yeedho markhaatigiisa si uu cadeeyo qaybta dhibta dhacday uu ku lahaa.
Hadii ardaygu diido eedaymahaasi, waxaa la siin doonaa sharaaxaad ku sahabsan cadamaymaahasi waxaana siin
doonaa maamuulaha ama qofka loo igmaday maamuulka.
3. Dadaalkasa oo macquula ayaa la samayn doonaa si loola xidhiidho waalidka iyo in la siiyo fursad ay wax ku oo
gudbistaan
4. Wakhtiga lagu gudo jiro baadhitaanka, madexa ciyaartoyga ama maamuulaha waxaa uu ku soo rogi karaa
xayiraado ardayga ka qaybqaadanayaa suaalaha ciyaarta.
5. Marka la soo ajmeero baadhitaankasi ee talaabo anshaxmarinta lagu soo rogo ardayga, waxaa loo soo jeedinayaa
maamuulaha ama qofka u xil saran hawshaasi, in uu ardayga ku war galiyo iyo waalidkiisa ama qofka ka masuulka
ah waxaa ka soo baxay baadhitaankaasi iyo xayiraada lagu soo rogayba. Maamuuluhuu ama qofka hawsha loo
igmaday waxaa uu siin doonaa fursado ardayga iyo waalidka ama qofka masuulka ka ah in uu ka jawaabo suaalahasi
ku sahabsan talaabada laga qaaday.
6. Shakiga ka yimaada kuwa tartamayaa inta sanadka ka hadhay dugsiga ama in loo kordhiyo si ay u sii
dhamaystaan sanad dugsiyeedka.
In ardeyga dugsiga dibada laga dhigo oo la eryo
Maamuulaha ama qofka loo wakiishay, waxaa uu samayn doonaa go aanka ugu danbaya bal in xadgudub dhacay iyo
in kale waxaana uu sidoo kale go aamin doonaa in lagu soo rogo xayiraad. Hadii go aanka ugu danbeeya uu qaato
qofka hawsha loo igmaday, waa in isaga ama iyadu ay ku wargalisaa maamuulaha dugsiga in dugsiga dibada laga
dhigay, marka meesha qofka laga saaro, ardayga waa la ogeysiinayaa xayiraadaasi. Dadaalkasta oo macquula waa
laysku dayi doonaa in la sameeyo si loo war galiyo waalidka wakhtiga ku haboon, ama telephone ha noqoto ama
imaayl ama qof ahaanba ha lagu wargaliyee.
Codsiga ka yimaada maamuulaha ama qofka loo igmaday go aanka noqonaya in xayiraad lagu soo rogo qofka
ciyaartooyga ah waxaa samayn karta oo kaliya maxkamada degmada siiba madexa ciyaaraha, kaaso eegi doonaa go
aanka maamuulaha ama qofka loo igmaday. Go aanka madexa ciyaaraha ee degmada wuxuu noqon doonaa ka ugu
danbeeya.
Hadii ay dhacdo in ardayga laga joojiyo sanadkii waxbarasho ama lagaba eryo dugsiga, joojitaanka laga joojiyey
dugsiga isla markiiba waxay keenaysaa in dhamaan ciyaaraha uu ka qayb qaadanayo oo dhana iyana laga joojiyo
ugu yaraan inta lagu gudo jiro xaayiradaasi ama eryidaasi.
55
Tixraac Gudban: Fiiri Dugsiga degmada Cherry Creek Ciyaarha/ Buuga ciyaraaha loogu talo galay wixii warar ah
ee dheerada.
Dugsiga degmada Cherry Creek#5 Kaadhka aqoonsiga ee ka qayb qaadashada tartanka ciyaaraha dugsiga.
Anshaxa Ardayga
Gudidu waxay rumaysan tahay anshaxa wanaagsan ee ardaygu in ay tahay mid ay tahay marka horeba laga si loo
helo waxbarasho wanaagsan iyo barasho midho dhal lehba. Ujeedada anshaxmarintuna ee arday waliba waa in ay
noqotaa mid ardayga ka caawisa in mowqifkiisa ku aadaan anshaxa qofeed iyo in la dhaqankiisa bulsho yahay mid
wanaagsan oo la aqbali karo.
Gudidu iyadoo loo eegayo sharciga gobolka waa in ay meel marisaa siyaasad iyo hab lagu waajahayo arimaha guud
iyo dhibaatooyinka anshax ee ardayda oo dhami ay leeyihiin waliba kuwa degmadu, waana hadafka loo aasaasay in
ay gaadhaan ujeedaa gudida. Ardayda wax arbushta waa in iyana loola macaamilaa hab kaaso u ogolaanaya in
ardayda kale ay wax ku bartaan jawi kaaso ah mid nabada, u sahlayaa in habka waxbarashadu si habsamiya ku
socdo iyo in uu ka madhnaato wax kasta oo aan loo baahnayn oo ah dhabqin.
Gudidu iyadoo loo eegayo sharciga gobolka u yaal waxay meel marisay qoraal dhigaya dhaqanka iyo anshaxa
ardayga xeerkaasi oo uu ku salaysan ujeeda ah in arday walba laga filayo in uu aqbalo ku dhaqmida sharciyadan iyo
in uu u muujiyo ixtiraam iyo qadarinba isla sharciyadan iyo in uu adeeco oo amarka ka qaato qofka awooda amar
bixinta iska leh. Xeerku sidoo kale waxaa uu xooga saarayaa in dhaqamada qaar, siiba dhaqamada wax yeelaynaya
fasalka ay yihiin kuwa aan la aqbali Karin waxayna keensan karaan in taalabo anhsaxa la mariyo. Xeerku waxaa uu
xooga saaraya anshax marin xadkeeda leh in la mariyo iyo waliba in laysku dayo in ardaygu waxbarashadiisa sii
wato.
Ka caagananta in la mariyo xeerka anshaxa
Arimaha ashaxa iyo habka loo marayo waxaa ku jira in loo dhaqmo si caqli gala iyo in faragalin guud oo
xadkadaysan ama xoog aan keensan in xurguf ay soo kala dhex gasho qeexitaanka sharciga waxyeelaynta caruurta.
Ficilka macalinka ama qofka shaqaalaha ahi waa in uu tix galiyaaa in aan ilmaha la waxyeelayn. Hadii ficilkaasi la
sameeyo iyadoo wanaag la doonayo iyo iyadoo loo hogaansamayo siyaasada iyo habka gudidu dhigtay,
Masuuliyada maamuulka iyo shaqaalaha ee anshax marinta ardayga
Maamuulku wuxuu awood u leeyahay in uu ka fisho wada shaqayn buuxda shaqaalaha marka ay noqoto in la
qorshaynayo iyo marka la fulinayo anshaxmarinta iyo ilaalinta nidaamka marka la eegayo gacan la siiyo ardayga
diida in laga saaro ama uu si xun uba dhaqmo oo uu baroorto qayliyo.
Maamuulku waa in ay ku waaniyaan, la taliyaan iyo in ay si guudba ugu adeegaan macalimiinta iyo shaqaalaha
kuwaasoo oo hawsha loo igmaday taaso ah in ay dusha ka kormareeyaan markay noqoto in la meel mariyo
anshaxmarinta.
Marka ay jirto in talaabo anshaxmarina la qaado waxay u baahan tahay taageero iyo in fiiro gaara, shaqaalaha waxaa
la wadyiisanayaa in ay keenan qoraal ay u soo gudbiyaan maamuulka.
Maamuulku waxaa uu siinayaa fiiro gaara dhamaan tixraaacyada khuseeya dhaqamada caynkana waxayna war
galinayaan shaqaalaha ay khuseyso in ay talaabo ka qaadan.
Marka ay jirto anshax marinta isla gudaha fasalka ka socota waxasa masuuliyad wayni saran tahay macalinka
fasalkaasi ama qofka kale la caawinayaa fasalka. Macalinku wuxuu waydiinayaa maamuulaha tilmaaha iyo
waxyaalaha saacidaya ee lagama marmaanka u ah ee ah in ayna sawir xun ka bixin maamuulka fikirkiisa ku adaaan
kartida shaqsiyadeed ee macalinka.
Hagaaninta Qorshaha anshaxmarinta
56
Maamuulaha ama qofka loo asteyey waxaa uu dajinayaa habka lagu hagaajinayo anshaxinta arday kasta kaaso
sababaalaabaha iyo alaaba kale ee faysalkuba dugsiga yaala in ay waxyeelo soo gaadho. Baabuurta dugsiga ama
xafladaha iyo ciyaaraha dugsiga. Hadafka meelmarinta anshaxmarinta waa in uu yahay mid taabanaya dhaqan
xumada iyo baahiyaha waxbarashada iyadoo ardayga faysalka lagu ilaalinayo.
Dajinta qorshahan, maamuulka ama qofka loo asteeyey wuxuu diyaarinayaa kulan uu la yeesho ardayga, ardayga
waalidkiisa/ ilaaliyaha ardayga iyo qofkasta oo ka tirsan shaqaalaha dugsiga kaasoo uu rumaysan yahay in
maamuulihii in ay ka soo xaadiraan kulankaasi.
Ujeedada kulanku waxaa lagaga hadli doonaa sababaha ardaygu ugu kacayo dhaqaama kharbudaada si loo dajiyo
hadaf, ujeedo iyo wakhti cayiman oo lagu badalayo dhaqamadaasi. Qorshe qoraala ayaa la diyaarin doonaa kaaso ka
warami doona dhaqamada ardaygu wax ku kharbudayo, baahiya waxbarasho iyo taalaabooyinka ay tahay in lagu sii
ilaaliyo ardaygu in uu ka sii mid ahaado dugsiga. Qorshaha waxaa kale oo ka mida bilow dhaqan wanaagaiyo
cawaaqibka ay yeelanayso hadii ardayu ku xadgudbo xeerarkaasi. Qorshaha waxaa loo qori doonaa qaab heshiis oo
kale kaaso ardayga iyo waalidkisuba ay saxeexi doonaan taariikhda maalintaasina ay ku qori doonaan.
Waalidka waxaa la siin doonaa nuqulka midahagaajinta qorshaha anshax marinta.
Anshaxmarinta ardayga markay noqoto carqaladaynta joogta ah
Ardaygda sababa in ay alaabada dugsiga iyo ashyaada kaleba baabiyaan isla fasalka gudihiisa ama dhulka dugsigu
leeyahayba, ama baabuurta dugsiga ama hawlaha kale ee dugsiga ka socda ama xafladaha dugsigu leeyahay mudo
sadex goora sanadkiiba, waxaa loo aqoonsanayaa arday carqalad joogta ku haya dugsiga. Arday kasta oo la qoro
dugsiga degmada waxaa isna uu waajayahay uun in loo aqoonsado arday carqalad joogta ah ku haya dugsiga.
Ardayga loo aqoonsado in uu carqad joogta ah ku hayo dugsiga waxaay noqonaysaa in ardaygaasi dugsiga laga
eryo.
Maamuulaha dugsiga waxaa uu war galinayaa kormeeraha guud marka ardaygu uu sameeyo in uu wax yeeleeyo mar
labaad alaabaha ama ashyaada dugsigu leeyahay.
Ardayga iyo waalidkiisa ama qofka ardayga ka wakiilka ah baa la ogeysiinayaa iyadoo qoraala markasta oo dhib
gaysto taaso keensanaysa in loo aqoonsado in uu geystay carqalad joogta ah. Waalidka iyo ilmaha cida ka masuulka
ahba waxaa la ogeysiin doonaa iyadoo qoraala iyo iyadoo isgaadhsiinba loo adeegsanayo iyo wixii kale la mid ka
ahba ama afka ahba looga sheegayo, ama iyadoo loo isticmaalayo iimayl, iyadoo la eegayo qeexitaanka”
carqaladaynta joogta ah.” Ardayga loo aqoonsado inuu carqalad joogta ah ku hayo dugsigu waa laga joojindoonaa
ama lagaba eryo dugsiga iyadoo loo eegayo isticmaalka siyaasada gudida.
Fidinta dhaqanka iyo xeerka anshaxa
Koormeeraha guud waxaa uu habaynayaa nuqul dhaqanka iyo xeerka anshaxa ah kaasoo la siinayo arday waloo
dugsiga hoose dhigta, ka dhexe dhigta iyo ka dugsiga sareba iyo arday kastoo ku cusub dugsiga degmada.
Nuguladan waa in laga helaa dugsi kastoo degmada ah. Kormeeraha guud waa in uu hubiyaa in talaabo kasta la
qaaday si loo hubiyo in arday waliba fahansan yahay xeerkan. Marka lagu daro isbadal kasta oo muhiima oo
xeerkana waa in loo qaybiyaa ardayda walibana boosta loogu diraa dugsi kastaba ama qalabka elektarooniga ah loo
diraa siiba websiteka dugsiga.
Gudida waa in ay la tashataa maamuulka, macalinta, waalidiinta, ardayda iyo xubnaha kale ururka bulshada markay
noqoto horumarinta dhaqanka iyo xeerka anshaxa.
Waxaa la meermariyey: August 8, 1966
Dib u eegistii: August 13, 2012
Dib u eegis: Wakhtigii la meel mariyey korsashada.
Tixraac Sharci: C.R.S. 18 6 40 (1) (Qeexitaanka waxyeelaynta ubadka)
C.R.S. 22 33 106(1) (f) (Qiilka ardayga laga joojin karo dugsiga, lagaga iyo in loo diido ardayga)
C.R.S.22-32-109. 1(2) (a) (korsashada iyo xoog ku meel marinta dhaqanka iyo xeerka anshaxamarinta)
57
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (I) (dugsiga degmada waa inay qaado talaabo kasta oo caadi laga dhigayo ardayga
dhaqankiisa iyo xeerka anshaxa)
C.R.S.22-32-1(2) (a) (I) (C) (Carqaladaynta ardaygu si joogta ah u carqaladeeyo anshax marinteeda ayaa looga
baahan yahay qorshaha nabada dugsiga)
C.R.S 22-32-109(9) (Sharciga ka caaganaanta sharciga nabadaynta dugsiga)
C.R.S 22-32-106(1) (Qiilka ka joojinta dugsiga, eryida dugsiga iyo diidi taanka ogolaanshaha dugsiga)
C.R.S 22-33-106(1) (c) (5) (Carqaladaynta joogtada ah ee ardayga)
Tixraac Gudbin: JIC, Dhaqanka Ardayga iyo Xeer Hoosaadyada
JK Xeer Hooseedyada (Dhamaan wixii lala xidhiidhiyo anshaxa)
IN ANSHAXMAINTA LAGA SAARO FASALKA (JKBA)
Waa siyaasada gudida in la joogteeyo wakhtiga fasalka in ardaygu dhaqankiisu aanu faragalin awooda macalinta ee
ah in uu si habsiya wax u dhigo ama awooda ardayda kale ay ka qayb qaatada waxbarashada ka socota fasalka.
Ardayda waxa laga filayaa inay u hogaansamaan xeerarka dhaqanka ee la ay meel mariyeen gudidu iyo sidoo kale
sharciyada iyo dhaqamada kale munaasibka ku ah fasalka kuwaas oo ay sameyeen maamuulaha dugsiga iyo/ ama
macalinka fasalka iyadoo ujeedadu tahay in la joogteeyo amarada iyo jawiga waxbarasho ee la jecel yahay. Arday
kasta oo ku xadgubta xeerka dhaqanka ama sharciyada fasalka waxaa uu mutaysan doonaa in fasalka laga saaro iyo/
ama in laga qaado talaabo anshax marina.
Ka saarida ardayga laga saaro dugsiga waa talaabo adag manaha mid si ku meel gaadha lagu soo rogi karo, ama si
mar mara ama hab aan joogta ahayn. Dhaqamada laga filanayo ardayga waa kuwa inta badan wax dhisa iyo oo ay
tahay in inta badan la daba socdo waliba marka ardayga lala xidhiidhiyo sida ugu dhakhsaha badan. Si kastaba ha
ahaatee maha mid suurta gala ama waaba mid aan loo baahnayn in la cayimo nooca aan haboonayn ama dhaqanka
aan munaasibka ahaynba ama xaalad kastaba taaso banaynaysa in fasalka laga saaro marka loo eego arintatan.
Macaliminta waxaa laga filayaa in ay ku hawl galaan xirfadooda ta ugu wacan marka ay noqoto in ay go aamiyaan
bal hadiiba ay saxtahay in ardayga fasalka laga saaro xaalad gaara. Dhamaan dhacdooyinka ardayga fasalka looga
saaray oo dhan waa in la qoraa Lana xafidaa.
Macalinku waxaa awood loo siiyey in uu ardayga fasalkiisa ka saari karo hadii ardayga dhaqankiisu:
1. Ku xadgudbo xeerka dhaqanka ee ay meel mariyeen gudida tacliintu
2. Hadii uu yahay mid halis, aan la xukumi Karin ama rabshad badan; ama
3. Ama mid mar walba dhib ku ah macalinka oo fara galiya dhigitaanka macalinku wax dhigayo ama waxbarashada
ardayda kale wax baranayso
Ardayga naafada ah waa laga saari karaa fasalka waxaana la geyn karaa meel kale oo wax ku haboon
waxbarahadiisa waxaana awoodaa bixin karaa uun gobolka ama sharciga fadaraalka iyo qawaaninta.
Ka saarida dugsiga laga saaro iyadoo la eegayo arintan kama madnuucayso degmada in ay sii wado ama hirgaliso
talaabooyin kale oo dheerada oo anshax marinta ah. Iyadoo lagu darayo laakiin aan ku xadidnayn haynta, ka joojinta
dugsiga am ka caydhinta looga eryo dhaqamo ama dabeecado kalifay in ardayga laga saaro dugsiga.
Kormeeraha sare waxaa lagu amrayaa in uu sameeyo arimaha lagu meel marin lahaa siyaasadahan si saaritaanka
looga saarayo fasalka uu u dhaco si waafaqsan arimaha degmada. Waalidka ama ilamaha qofka ka masuulkaba waa
in lagu wargaliyaa saaritaanka ardayga laga saaray fasalka iyadoo la raacayo habka u dajisan dugsiga.
Waxaa La Soo jeediyey: August 14, 2000
Waxaa La Meelmariyey: September 11, 2000
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: September 10, 2012
Tixraac Sharci: C.R.S., 22-32-109.1(2) (a) (I) (B) (Siyaasada looga baahan yahay qorshaha qaybta ka ah badbaada
dugsiga)
Gudbis Sharci: JIC, Xeer hoosaad (khuseeya dhaqanka ardayda)
JK, Anshaxa Ardayga, iyo Xeer Hoosadyada
58
ANSHAXMARINTA MARKA FASALKA LAGA SAARO (JKBA-R)
Shaqaalaha marka lagu daro maamuulka iyo macaalimiinta, waa in ay adeegsadaan tobobarkooda iyo awoodaba si
ay uga dhigaan dugsiga iyo fasaladaba kuwa ay suurta gal tahay in si fiican wax loogu baran karo. Ardaydu waa in
ay awoodi karaan in ay soo xaadiraan dugsiga iyo fasaladaba si alle iyo sidii ay suurta gal u noqon lahayn iyagoo
xor iyo xaalala oo ayna haba yaratee jirin wax kastoo oo aan loo baahnayn oo ka maanaca ardayga sida wax aan
looga digin oo ka hor istaaga ama wax carqaladaba. Dhaqamada noocan oo kale ahi ee faragalinta ku haya fasalka
maha kuwo loo dul qaadan karo.
Ardaygii fasalka dhexdiisa la yimaada dhaqamo ama dabaceedo lagu madnuucay xeerarka dhaqanka waxaa ka saari
doona macalinka waxaana la geyn doonaa meel kale si kumeel gaadha iyadoo la raacaya nidaamkan iyo tixgalinta
sharciga gobolka iyo kan fadaraalkaba.
Ujeedadan siyaasada iyo nidaamkan ee “Fasalka” waxaa ka mida fasalada caadiga ah, fasalada gaarka ah, fasalada
lagu kulmo, laabka, hoolalka wax lagu barto, wakhtiyada meelaha akhriska, meelaha dugsigu layskugu yimaado iyo
meelaha kale fursadaha u ah in wax lagu barto ama macalinku kormeero. . “Macalin” macnihiisu waxaa weeyi qof
haysta ogolaansho ay soo saartay dawladi kaaso lagu shaqo galiyey in uu wax baro, wax tilmaamo, wax amro ama
uu kormeereeyo barmaamijka waxbarasahda.
Ka saaritaanka aan tooska ahayn ee maamuulaha xafiiskiisu ka saaro.
Saaritaanka aan tooska ahayni ee fasalka laga saaro wuxuu dhacaa marka ardaygu uu jabiyo mid ama qaar ka mida
xeerarka fasalka wakhtiga ama inta lagu gudo jaro maalinta dugsiga. Macalinku wuxuu ka saari karaa ardayga
fasalka isagoo adeegsanayaa maamuulka farsame ee anshaxmarinta kaaso la ansixiyey ama in uu ardayga u diro
xafiiska maamuulaha, madexa xafiiska ama meelo kale oo badbaada ah, meelo dusha laga kormeerayo wakhti
cayiman. Guud ahaan ardayga waa loo ogolaan doonaa in uu ku soo laabto fasalkiisii ama fasalkeedii isla goor
danbe oo maalintaasi ah. Nidaamkan hoos ku qorin looma adeegsan karo kaasaaritaanka fasalka ee aan tooska
ahayn.
1. Dhaqanka kaaso laga madnuucay ardayga marka la eego xeerka dhaqanka. Waa in la ogaadaa in maamuulaha
dugsiga uu qaadan karo go aan marka la eegayo joojitaanka ardayga laga joojinayo dugsiga iyo in uu kormeeruhuu
isagoo soo jeediyo caydhinta ardayga laga eryaayo dugsiga. Sida la ajligeed go aanka macallinku ku ardayga kaga
eryaayo fasalka isagoo u eegaya dhaqamada ay xustayy siyaasada degmada ee marka la tixgalinayo joojintaanka
ardayga laga joojinayo dugsiga iyo marka laga eeryayaba, balse maha lagama maarmaan, macnaheedu waxay tahay
in ardayga laga joojin doono dugsiga ama laga eryi doonaba.
2. Carqaladayn, halisgalin, ama dhaqan aan la maamuuli Karin. Dhaqamadan soo socdaa marka tusaale loo soo qado
ama aan xadba loo yeelin waxaa laga yaaba in ay noqdaan kuwa la go aamiyey in ay yihin kuwo wax
carqaladaynaya, halisa ama aan la xukumi Karin.
A.Taabo jidhka oo aan haboonayn oo loola jeedo ama ay suurta galba tahay in lagu wax yeeleeyo, lagu jeediyo ama
lagu cadho galiyo kuwa kale sida hirdin, qaniinyo, riixitan, tukhaantukhin, gujin, farofarayn, ama soo jiidasho
qasaba.
B.Ku dhihid hadal aan anshax wanaagsan lahayn kaaso lagu waxyeelaynayo ama ay suurta galba tahay in lagu
cadho galiyo, lagu jeediyo ama cadhaba galin kara ardayda kale sida ugu yeedhid magacyo, daacayadayn,
daandaansi maagid.
C.Dhaqamo keensan kara galmo ama hanjaabado kaleba
D.Ku celcelin ama ku talax tagid hadalo aan wanaagsanayn kuwaasoo looga dan leeyahay in lagu carqaladeeyo
deegaanka waxbarasho, gaar ahaan marka ardayda kale ay hadlayaan (tusaale, macalinka oo casharkii marinaya,
jawaabta uu jawaabay ardayga kale, cashar bixinta uu bixinayo qof soo booqday dugsiga). Ama wakhtiga la wada
amuusan yahay ee dhigistu socoto.
59
E.Tuuri taanka shay, gaar ahaan mid lagu wax yeelaynayo in lagu dhawaaco, kuwas oo noqon kara buugta,
qalimada, makiinada iyo wixii la mid ka ahba.
F.In aad ardayga kale ku kalifto in uu u dhaqmo six un ama in uu amarka macalinka diido uu ku caasi garoobo, ama
dugsiga ama xeerarka fasalka iyadoo ay ka mid tahay ama aanayba xad lahayn in kuwa kale lagu kalifo in ay iskaga
baxaan fasalka.
G.Burburinta iyo dhaawicida hantida dugsiga, macalinka ama ardayda kale; ama
H.Qaylo dheer, dhago adag, dhaqamo argagax leh oo xun
3. Dhaqamo kale oo fara galin kara awooda macalinku in uu si fiican wax u bari karo. Tusaale ahaanba ha noqotee
ama iyadoo aan xadlahaynbe. Dhaqamadan waxaa ka mida:
A.Diidmo cad oo lagala horyimaado macalinka, sheegitaan afka ah, eegitaan wax loola jeedo, ama dhaqamo kale oo
badhaadha;
B. In si cad macalinka aan loo ixtiraamin, sheegitaan afka ah, eegtitaan wax loola jeedo, ama dhaqaamo kale oo
badhaadha; ama
C.Ama dhaqamo kale kuwaas oo ay suurta gal tahay ama loola jeeday in lagu cabudhiyo ama lagu wax yeeleeyo
waxbarahsada fasalka.
Habka loo raacayo ssaaritaanka tooska ah ee ardayga laga saarayo fasalka
Hadii aanu ahayn dhaqanka ardaygu la yimid mid xadkiisa ka baxay sida uu go aamiyo macalinku, macalinku waa
in uu uga digaa ardayga sii socoshada dhaqamadan xunxun in ay kalifi karto fasalka laga saaro. Marka macalinkku
go aamiyo in ardayga laga saaro fasalka ay tahay mid saxa iyo in dhamaan wixii looga baahnaa habkan la wada
fuliyey. Macalinku waa in uu qaadaa talaabo ka mida kuwan soo socdaa:
1. Waa in uu caawimaad ka raadsadaa xafiiska dugsiga, xaafiiska madexa, iyo shaqaalihii kale ee uu heli karaba.
Marka qof gargaaraya uu u yimaado, macalinka ama shaqaalaha kaleba waa in ay ardayga u raacaan dhanka iyo
xafiiska. Maamuulaha ama qofka shaqada loo wakiishay waa in lagu wargaliyaa sababta ardayga looga saaray
fasalka.
2. Waa in la helaa sida ay wax u dhaceen iyo cidii u sii kaxaysay ardayga xagaa iyo xafiiska weyn ee dugsiga ama
madexa xafiiska. Macalinku waa in uu wargaliyaa maamulaha dhismaha ama qofka shaqaalaha ahba ujeedada
ardayga looga saaray fasalka.
3. Waa in aad amartaa ardaygau in uu tago xafiiska weyn ama uu u tagaa madexa xafiiska, hadii aanay ka hor
istaagin xaalad degdegi, macalinku waa in fariin la diraa ardayga sheegaysa ujeedada ardayga looga saaray fasalka
iyo in uu la hadlo xafiiska maamulaha dugsiga.
Isla afar iyo labataanka sacadood ee ardayga lagaga saaray fasalka gudahood macalinku waa in uu u soo gudbiyaa
maamuulaha ama qofka loo xil saaray iyadoo qoraala oo kooban oo sharaxaysa sababta ardayga looga saaray
fasalka.
Maamuulaha ama qofka loo igmaday waa in uu dib u eegaa mashaqada macalinka, hablka loo maray iyo ujeedada
lagaga saaray fasalka.
Ogeysiinta waalidka / qofka ka masuulka ahba
Sida ugu degdegsiinta badan ee ay u hawl gali karto, macalinku waa in uu ogeysiiyaa ardayga waalidkiisa/ qofka ka
masuulka ahba. In ardayga laga saaray fasalkii. Ogeysiisku waa in uu noqdaa mid si cad u sheegaya fasalka laga
saaray ardayga ku yahay. Wakhtigii laga saaray, iyo asbaabaha looga saaray sida uu macalinku sheegayo.
Ogeysiisku waa in uu siiyaa fursad waalidka/ qofka masuulka ka ah ardayguba ay ka soo xaadiri karaan shirka
macalinka iyo ardayga marka la eegayo saaritaankiisa. Hadii saaritaanka ardayga laga saaray fasalku uu keen san
60
karo in la anshax mariyo (tusaale ahaan, joojitaan laga joojiyey ama eryitaan la eryeyba) siiba waliba fasal gaara oo
si xun u dhaqmay, ardayga waalidkisa/ qofka masuulka ka ahba waa in la ogeysiiyaa talaabada anshaxa marinta ah
ee laga qaadayba iyadoo loo eegayo sharciga iyo arimaha looga baahan yahayba.
Meelmarinta habkan
Maamuule kastaba waa in uu u qorsheeyaa qol ama meel kale oo ku haboon isla dugsiga dhexdeeisa si ay noqoto
meel wakhtiga gaaban ardayga dibada looga saaro fasal korka laga ilaalayn karo.
Marka ardaygu soo gaadho xafiiska weyn ama madexa xafiiskiisa, maamuulaha dugsiga ama qofka loo igmaday
hawshan waa in uu siiyaa ardayga fursad uu si gaaban ugu sharaxi karo xaaladan. Hadii maamulaha dugsigu ama
qofka loo igmadayba aan sida ugu dhakhsaha badan loo helin marka ardaygu yimaado. Ardayga waxaa loo qaadi
doona meesha loogu talo galay wakhtiga kooban ee fasalka dibada looga saaray, waxaana la hadli doonaa
maamuulaha ama qofka loo igmaday hawshan sida ugu dhakhsaha badan ee ay ugu hawl Kari karto.
Diidi taanka uu diido maamuulaha ama qofka hawshanloo igmaday, ardayga waxaa lagu hayn doonaa fasal kale oo
ku haboon, barmaamij ama agaasin kale oo waxbarasho, ardayda la siiyana dushaa lagala socon doonaa sida habkan
kale ee loo dhigay yahay.
Ardayda lagu meeleyey meeshan loo asteyey ardayga dibada looga saaro fasalka waa in iyana dusha laga ilaaleeyaa.
Wakhtiga lagu gudo jiro inta ay meesha joogaan, ardayga waxaa laga filayaa in uu u hawl galo sida caadiga ah ee
waxbarasho sareysa. Hadiiba ay suurta gal tahay shaqada caynkan ah waa in lala xidhiidhiyaa shaqadii ka socotay
fasalka dhexdiisa taaso ardayga laga soo saaray ama waa in lala xidhiidhiyaa ardayga dhaqan xumadii uu ku kacay.
Iyadoo aanay xaalaadaasi jirin waa in ardayga wakhtigaasi uu jooga meesha loo asteeyey ardayga dibada fasalka
looga saaro dib loogu soo celiyaa ama wakhtiga kale ee fasaxaba.
Dhacdooyinka ugu badan, ardaygu waa in uu sii jooga meesha loogu talo galay ardayga dibada looga saaro fasalka
wakhtiga fasalka lagu gudo jiro ee isna dibada looga saaray fasalka. Markay noqoto in loo ogolaado ardayga in uu
dib u bilaabo wakhtigiisi caadiga ahaa. Maamuulaha dugsigu ama qofka loo igmaday dugsigu waa in uu la hadlaa
ardayga si uu go aansado bal hadiiba ardaygu uu yahay, ama uu umuuqdo in uu noqdo, diyaara iyo in uu awoodo in
uu ku laabto fasalka isagoon dib ugu noqon dooninn dhaqankii keensaday in ardayga dibada looga saaro fasalka.
Isla xaaladasi looma qaadan karo in ay muhim tahay in ardaygu ku laabto fasalada caadiga ah, maamulaha dugsigu
ama qofka loo asteeyey waxaa uu tixgalinayaa in meelo kale ikhtiyaariya la geeyo.
Qorshe dhaqanka
Maamuulaha ama qofka loo asteyey hawshatan ama macalinku waa in ay tixgaliyaan bal hadiiba qorshe dhaqan loo
samayn karo ardayga marka ugu horeysa ee laga saaro fasalka. Qorshe dhaqameedkan waa in uu noqdaa mid isku
mida, hadiiba aanu ahayn mid la mida sida qorshaha anshaxa marinta ee loogu talo galay ardayda carqalada samaysa
marka la eegaayo siyaasyada JK. Qorshaha dhaqanka waa in la sameeyaa Lana meelmariyaa ka dib markuu
macalinku ardayga dibada uga saaro fasalka marka labaad waxaana waajib ah in la sameeyo Lana fuliyo ka hor
intaan ardayga laga saarin fasalka inta ka hadhsan wakhtiga fasalka.
Ka saarida inta wakhtiga ka hadhsan
Markay noqoto in mar sadexaad si toosa looga saaray fasalka ee ay dib u eegeen maamuulaha / qofka loo
wakhiishay hawshan xaaladan iyo ka saari taankastaba. Ardayga waxaa si toosa looga saaray fasalka macalku inta
ka hadhsan wakhtiga. Maamuuluhuu waxaa uu masuul ka noqonayaa go aaminta meesha ku haboon waxbarashada
ardayga, taaso ha noqoto ama yey noqone noqonaysa meel kale oo isla fasalka ah. Marka loo eego xaaladaha kala
duwan ee ku teedsan. Go aanka maamuuluhu marka loo eegayo meelaynta ardayga waxay noqonaysaa mid ku
waajahan dib u eegista uu sameyo kormeeraha maamulaha.
Mar alle marka ardayga dibada looga saaro fasalka, waxaa dhacaya in uu dhibcihiisii waayo hadiiba uu go aansado
maamuuluhuu in ay ahayd mid aad u dhibaato badan in la qoro ardayga fasal kale marka ay bilaabmato
waxbarashadu.
61
Dib u eegista maamuulaha
Ardayga dibada looga saari karaa fasalka waxaana ka saari Kara macalinka hadii oo kaliya uu uu sababo ardaygu in
dhamaan hab sami socodkii looga baahnaa oo dhan marka loo eego siyaasada iyo sharciyada fadaraalka iyo wixii
macquula ee gobolku leeyahayba ee sharciya. Dhamaanba talaabooyinka la qaadayo iyadoo la raacaya arimahan waa
in ay yihiin kuwa waafaqaya qiimaynta iyo ilaalada uu macalinku kormeerihiisu samayey sida siyaasada dugsiga
degmadu bixisay iyo habka marka lagu daro siyaasada qiimaynta ahba.
Maamuuluhuu waxaa looga baahan yahay in uu ururiyo dhamaanba macluumadka macquulka ah ee dhowr arday
kuwaas oo laga saaray fasalka isla saankaasi lagu gudo jiro. Warkani waxaa loo gudbin doonaa dad weynaha.
Wallow ay jirayso arimo kala duwani oo ay tahay in la tixgaliyo marka la lafa guraayo macluumadkan. Tiro badan
oo qoraalo sheegaya ardaygda fasaladoodii dibada looga soo saaray waxay noqonayaan kuwa aan caadi ahayn
waxayna ku sababi kartaa walaac macalin walba. Maamuuluhuu waa in uu dib uu eegis ku sameeyaa
macluumadkan isagoo la eegaya macalimiinta ugu yaraan sanadkiiba mar.
Waxaa meel marieyey: Kormeeraha sare Monte C. Moses, September 11, 2000
Waxaa Dib U Eegis Lagu Sameyey: September 10, 2012
JOOJITAANKA ARDAYGA LAGA JOOJIYEY DUGSIGA AMA LAGABA ERYO (JKD-1)
Gudida waxbarashadu waa in ay siisaa sida uu sharcigu ka dalbanayo, ardayga, waalidka iyo shaqaalaha dugsigaba
iyadoo hab qoraala ah oo waafaqsan sharciga sababta joojitaanka looga joojiyey ardayga dugsiga ama loogaba
caydhyiyeyba iyo waxa loogu diiday in loo ogolaado.
Gudidu waxay amraysaa madexa sare kormeeraha in uu si wakhtiyeysan dib ugu eego habkan imika jira iyo hadiiba
ay lagama maarman tahay, in uu sameeyo nidaam cusub kaaso waafaqsan siyaasada ee ay ansixiyeen gudidu.
Gudida iyo kuwa loo asteeyeyba waa in ay tixgaliyaan arimahan soo socda markay noqoto in ay go’aaminayaan bal
hadiiba ay ardayga ka joojiyaan fasalka ama ay kaba eryaan.
1. Da’ada ardayga
2. Taariikhdii anshaxa ee ardayga
3. Ogolaanshaha ardayga in loo ogolaaday arday naafo ah
4. Halista ay leedahay xadgudubyada uu galay ardaygu
5. Halista uu ardaygu ku hayey ardayda, iyo shaqaalaha; iyo
6. Suurta galnimada in faro galin yari ay wax ka tari lahayd rabshada
Ardayga oo laga joojiyo fasalka taa badalkoodi, maamuulaha ama qofka loo igmaday hawshani waxaa uu
ogolaankaraa ardayga in uu dugsiga sii joogo iyadoo macalinku ka raali yahay. Hadii waalidka/ qofka masuulka ah
ardaygu ay ka soo xaadiraan fasalka iyagoo uu la socdo ardaygu wakhtiga uu u cayimay maamuuluhu ama qofka
hawsha loo igmaday. Hadii maamuluhu ama/ qofka hawsha loo igmaday aanu ku waafaqin ama uu ku guul daraysto
ardaygu in uu ka soo xaadiro fasalka. Ardayga waa laga joojinayaa dugsiga iyadoo loo eegayo sharciyada ku
haboon.
Joojitaanka ardayga laga joojiyo badalkeeda waa in loo adeegsadaa hadii eryitaanka socdaa uu yahay, ama yahay
mid la bilaabay, ama hadii maamuuluhu ama qofka hawshan loo igmaday go aansado in ardayga joogitaankiisa
dugsiga, hadii xitaa ay raacaan waalidintu/ qofka masuulka ahba ay tahay mid carqaladaynaysa hawsha dugsiga ama
wax yeelanaysaa deegaanka wax lagu baranayo.
Kormeeraha guud waxaa uu habaynayaa in uu sameeyo siyaasatan iyo iyadoo la raacayo hababkan, iyo iyadoo loo
eegayo asbaabahaloogaga joojin karo ama looga eryi karaba. Waxaana loo qaybinayey arday waloo ku jira dugsiga
hoose, dugsiga dhexe, dugsiga sare iyo arday kastoo ku cusub degmada. Siyaasadatan iyo habkan la socdaba iyo
62
asbaabaha joojitaanka ardayga laga joojiyo iyo eryitaankaba waa in loo diraa dugsi waloo degmada ku yaala. Iyadoo
lagu darayo is badalkasta oo la sameeyey isla siyaasadatan iyo hababkan la socdaba waa in loo qaybiyaa ardayday
kastaba dugsi walbana loogu diraa boos.
Maamuul daadajinta
1. Gudida waxbarashadu waxay awooda u siinaysaa maamuulaha dugsiga degmada ama qofka loo wakiishay iyadoo
qoraala. Awoodaasi waxay siinaysaa maamuuluhuu in uu ardayga ka joojiyo dugsigiisa in ka badan shan cisho oo
dugsiga la dhigto isagoo qiil uga dhiganayaa sida ku xusan halkan &22 33 106 (1) (a), (1) (b) ama (1) (c), C.R.S.,
ama in aan ka badnayn tobon cisho oo ah inta dugsiga la dhigto isagoo qiil ka dhiganaya kuwan halkan ku sheegan
& 22-33-106(1) (d), C.R.S. (Eeg xeerarka lagu dhigay JKD-1.E)
2. Gudida waxbarashadu waxay awooda u daadajinaysaa oo ay siinaysaa kormeeraha ugu sareeya dugsiga awooda
uu ardayga kaga joojin karo dugsiga isagoo tixraacaya & 22 33 105, C.R.S., iyadoo tobon cishoo dheerada, iyadoo
loogu darayo isla tobankii cishee dheeradka ahaa. Hadii ay noqoto lagama maarmaan. Iyadoo la eegayo & 22 33
105, C.R.S., Tirada guud marka ee joojitaanka laga joojiyey dugsiga marka laysku daro maha in ay ka Bataan shan
iyo labataan cisho oo ah maalmaha dugsigu jiro. Xalinta dhibaatada anshax marinta iyo dhaqan celinta kuwaas oo
lid ku ah daryeelka iyo badbaada ardayda kaleba iyo deegaanka dugsigaba, degmadu waxay xaq u leedahay in ay dib
u furto baadhitaankeedi ahaa joojitaanka ardayga laga joojinayey dugsiga hadii xogta cusub ee la helayaa ama
cadaymo la ogaado dabadeedna la qaado talaabo kastoo ku haboon. Dib u furiskastaa waxay maraysaa habka
nidaamka u yaala looga baahanyahya.
3.Gudida waxbarashadu waxay awooda u daadajinaysaa oo ay siinaysaa kormeeraha guud ee dugsiga, marka loo
eego qodobka & 22 33 105, C.R.S., awooda ah in uu diidi karo ogolaansho ama uu ku eryi karo mudo aan ka
badnayn wax ka danbeeya hal sano arday kasta kaaso kormeeraha guud marka loo eego xayiraadaha lagu soo rogay
Farqada 22, Qodobka 33 ee Xaalada Dib Eegista Colorado iyo siyaasada gudida ay tahay in ay go aamiso maha
kuwa u ogolaanayso in loo ogolaado ama in uu sii wato imaanshaha dugsiga dawlada ee degmada.
Eryitaanka lagu eryo galmo aan sharci ahayn ama rabshado danbiya ah
Marka codsi qoraala loo gudbiyo maxkamada degmada ama ta caruurta taaso ku dacweiyeysa in arday dadiisu u
dhexeyso 12 ilaa 18 in uu galay danbi kaaso noqonaysa mid galmo xaaran ah lagu sameyey sida uu qeexayo qaybta
18-3-411, C.R.S., ama danbi rabshado ahba sida uu qeexaya qaybta 16-11-309, C.R.S., hadii uu qof wayni
sameyey, warar cadaymo ahna sees u yihiin sida uu qeexayo sharciga gobolku, iyo iyadoo ay la socdaan
faahfaahimo ku sahabsan eedaa danbigaasi la galay ama fal danbiyeed sida uu dhigayo sharcigu waa in sida ugu
dhakhsaha badan loogu gudbiyaa dugsiga degmada kaaso ilmaha laga qoray.
Xogtaasii waxaa isticmaalidoonaa gudida waxbarashada ama cida loo asteeyey in ay go aamiso bal hadiiba ardaygu
uu la imid ama soo bandhigay dhaqamo halis ku ah badbaada, daryeelka iyo caqliyada ardayda kaleba ama
shaqaalaha dugsigaba ama waxbarida ardayda dugsiga in ay wax yeelanayso deegaankooda waxbarasho ee dugsiga,
taaso tusaale xun ka bixinaysa ardayda kale ama ay abuurto xaalad halisa iyo meel aan badbaado u ahaynba ardayda,
macalimiinta iyo shaqaalaha kale dugsigaba. Gudidu waa in ay qaadaan talaabooyinka ku haboon ee anshax marinta
taaso ay ka mid tahay joojitaanka ardayga laga joojiyo ama lagaba eryaba iyadoo la eegayo xeerka dhaqanka la
xidhiidha arimahaasi.
Gudidu waxay go aamin doonaan in ay sugaan ilaa iyo inta maxkamadu ay soo gabo gabaynayso in ay eryi taanka,
taaso hadiiba ay dhacdo masuuliyadeeda ay qaadan doonaan degmadu si ay u siiyaan barmaamij kale oo waxbarasho
ardayga sida gaarka ah uu sheegay sharcigu.
Xog sanadeedka
Gudidu waa in ay sanad walba u warantaa gudida sare ee waxbarashada gobolka una sheegtaa tirade ardaya ee laga
eryey dugsiga degmada ujeedooyin anshax marina awgood ama in ay ku guul daraysteen ina y keenan waraaqihii
talaalka. Ardayda la ereyey waa in aan lagu darin marka laysku geynayo ardayda dugsiga ka dhacday ee
waxbarashada ka saaqiday ee dugsiga iyo degmada toona.
63
Warbixin siinta waalidinta
Ardayga laga eryey dugsiga, shaqaalaha degmadu waa in ay siiyaan xog ku sahabsan ardayga waalidkisa/ qofka ka
masuulka ahba, taaso sheegaysa habka kale ee waxbarasho ee loo heli karo ardayga inta lagu gudo jiro eryiidiisa.
Marka lagu daro xaq u lahaanshaha waalidkisa/ qofka ka masuulka ahba in ay codsadaan in ay degmadu adeeg u
fidiso inta lagu gudo jiro eryitaankaasi. Hadii waalidinta/ qofka ka masuulka ahiba ay doortaan in ay siyaan
barmaamij waxbarasho oo guriga ah ardayga. Waalidku/ qofka masuulka ka ahiba waxay codsan karaan in ay helaan
manhajka ugu wanaagsan ardayga kana codsan karaan shaqaalaha degmada.
Hadii ardayga laga caydhiyey inta dugsiga sanadka ka hadhsanayd oo aanu heli karayn adeeg waxbarsho ila
degmada, dugsiga degmadu waa in uu la xidhiidha ardaygii la eryey waalidkiisa/ qofka ka masuulka ah ugu yaraan
lixdankii cishaba mar ilaa inta laga gaadhayo bilowga sanad dugsiyeedka si loo go aamiyo bal hadiiba ilmuhu uu
helayo adeeg waxbarasho meelaha wax bixiya.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: August 13, 2012
Waxaa La meel mariyey: November 8, 2004
Tixraac Sharci: C.R.S. 16-11-309 (danbiga rabshadaha ka dhasha)
C.R.S. 18-3-411(Galmo aan sharci ahayn)
C.R.S. 22-33-106.3(adeegsiga qiraal qoran oo ardayga ah kuna sahabsan eryitaanka dhagaysiigiisa)
C.R.S. 22-32-109.1(2) (a) (meel marinta iyo xeerka khasab ku anshax marinta)
C.R.S.22-32-109. 1(2) (a) (I) (E) (Siyaasada looga baahan yahay qayb ka mida qorshaha badbaada
dugsiga)
C.R.S. 22-32-109.1(3) (Heshiiska hayadaha dawlada)
C.R.S.22-32-105(Joojinta, eryin iyo diidmada ogolaanshaha)
C.R.S.22-33-106 (qiilka dugsiga laga joojiyo, eryid iyo diidida ogolaanshaha
C.R.S.22-33-106.5 (Wararka khuseynaya danbiyada uu galay ardaygu)
C.R.S.22-33-107 (Sharciga khasabka dhigaya in ardaygu soo xaadiro)
C.R.S.22 -33-107.5 (Ogeysiiska imaatinka oo lagu guul daraysto)
C.R.S.22-33-108 (Maxkamadeynta caruurta aan wali qaangaadhin)
C.R.S.25-4-903(1) (Talaalka)
ERYIDA IYO KA JOOJINTA DUGSIGA ARDAYGA (JKD-1-R)
Habka ardayga looga joojinayo dugsiga 10 cisho ama wax ka yar
Iyadoo qoraala ayaa Gudida waxbarashadu sare ay awooda u siinayaan maamuulaha dugsigu in ardayga ka joojin
karo dugsiga in aan ka badnayn Shan cisho. Kormeeraha sare waxaa isna awooda loo siiyey in uu ardayga ka joojing
karo dugsiga wakhti kale oo dheerada. (Eeg arintan waxa la socda).
Maamuulka dugsigu waxaa uu raacaya dhamaan nidaamka loo dajiyey ee hoos ku xusan taaso ku lug leh
anshaxmarinta ardayga lagaga joojinaya dugsiga ardayga.maamuulka dugsigu oo loola jeedo maamuulaha ama
qofka loo wakiishay hawsha, kormeeraha guud ama gudida waxbarashada sida ay kolba suurta gal ugu tahay xaalada
jirta.
1. Ogeysiis. Maamuulaha ama qofka loo igmaday hawsha iyada ama isagaba in wakhtiga hawlgalka laga fiirsaday
la siiyo ardayga isna ogeysiis ku sahabsan ka fiirsashada ficilkaasi.
2. Waxaa ku dhex jira Ogyesiiska. Ogeysiiska waxaa in ay ku jiraan warbiximahan muhiimka ahi.
A) Qoraal ah waxa ardayga lagu eedayey in uu samaynayo.
B) Qoraal ku sahabsan warbiximaha muhuumka ah ee eedayntaasi. Magacyada cayiman dib baa loo hayn doonaa
hadii ay lagama maarmaan noqoto.
64
Warbiximahani looma baahna in ay noqdaan kuwa si toosa wax u sheega laakiin si dhamaystiran waa in ay u war
galiyaan ardayga muhiimada hawlgalkan laga fiirsaday wuxuu yahay.
Dhagaysiga Tooska ah
A) Ardaygu waa in uu helaa fursad uu ku sharaxo arinta dhankeeda ah ee ku sahabsan rabshada uu fasaka dhexdeeda
ka samayey ama dhibaatooyinka marka laysku daro keensan Kara anshax marin.
B) Ardayga waa in la siiyaa fursad uu ku qirto ama uu ku diidi karo eedayntaasi.
C) Markay noqoto in xaqiiqdu ay is burinayso, maamuulka dugsigu waa in ay isku dayaan in ay hubayaan
xaqiiqdaasi ka hor inta ayna talaabo anshax marina qaadin.
3. Wakhtiyeynta. Ogeysiiska iyo dhagaysiga tooska ahba waa in laga hormariyaa ka saarida ardayga dibada looga
saarayo dugsiga. Looma baahna in uu dib u dhaca ku yimaada inta u dhaxaysa wakhtiga wargalinta la bixiyey iyo
wakhtiga dhagaysiga.
4. Hadii joogi taanka ardayga dugsiga uu khatar soo wato. Ogeysiinta iyo dhagaysiga tooska ahba looma baahna in
la siiyo muhiimad si looga eryo dugsiga taaso ardaygu uu halis joogta ku hayo qof ama hantida ama handidaad
joogta ah taaso wax yeelaynaysa habsami u socoshada waxbarashada. Xaalada tan oo kale, dhagaysi tooska ayaa la
dhagaysan doona sida ugu dhakhsaha badan ka dib marka ardeyga laga eryo dugsiga sida ugu macquulsan.
5. Ogeysiinta joojitaankan. Hadii ardayga laga joojiyo dugsiga, maamuulka ka joojinaya dugsiga waa in ay sida
ugu dhakhsaha badan u ogeysiiyaan waalidka ama qofka ka sharciyan ka masuula dhsimaha ama qofka
sharciyaqaanka ah ee gacanta ku hayaa hawsha ardayga laga joojiyey dugsiga. Asbaabaha lagaga joojiyey dugsiga
ardaayga iyo wakhtiga joojitaanka laga joojiyey dugsiga. Ogeysiintani waa in ay ku jirtaa wakhtiga iyo meesha
waalidka, qofka masuulka ka ah ardayga ama qofka sharciyan ka ah masuulka dhismaha si ay isku waafaqaan
maamuulka ka joojinaya ardayga in ay dib u eegis ku sameeyaan joojitaankaasi.
6. Dibada oo ardayga looga saaro dugsiga. Ardayga dugsiga laga joojiyey waxaa looga baahan yahay in uu
dhismaha dugsiga ka baxo iyo dhulka dugsigu leeyahay sida ugu dhakhsaha badan isla go aanka waaliidka, qofka
ilmaha ka masuulka ah iyo maamuulka ardayga ka joojiyey dugsiga sida ugu suurta gashan ee haynta ardayga loogu
gudbin karo waalidka, ama qofka ka masuulka ah ama qofka sharciyan ka masuulka ahba.
7. Dib ugu ogolaanshaha. Waa in aan ardayna dib loogu ogolaan dugsiga ilaa iyo inta lala kulmayo waalidka, ama
qofka ka masuulka ah ama qofka sharciga ka masuulka ah ama ilaa iyo aragtida maamuulka ardayga ka joojiyey
dugsiga, waalidka ama qofka ka masuulka ah ama qofka sharciyan masuulka ka ah in ay si wada jira ugu heshiyaan
in ay dib u eegid ku sameeyaan joojintaankaasi iyagoo la kaashanayaa maamuulka iska leh joojitaanka ardayga laga
joojinayo dugsiga. Kulanka waa in looga hadlaa bal hadiiba ay jiri karto baaho lagu samayn karo hagaajinta
qorshaha anshax marinta ee ardayga si loo sameeyo dadaal loogaga hortagayo in taalaabo kale oo anshax marina la
qaado. Si kastaba ha ahaate hadii maamuulka ardayga ka joojinaya dugsiga aanu la xidhidhi karin waalidka, qofka
ka masuulka ah ama qofka sharciyan ka masuulka ahba ama hadii waalidka ama qofka ka masuulka ah ama qofka
sharciyan ka masuulka ah si joogta ah ugu guul daraysto in uu ka soo xaadiro kulamada, maamuulka ku shaqada leh
ka joojitaanka ardayga dugsiga waxay dib ugu ogolaan karaan ardayga dugsiga.
Maamuulka ku shaqada leh eryintu waa in ay yeelaan sidatan:
A. Waa in ay sameeyaan dadaal kasta oo ay kula kulmayaan waalidka, qofka masuulka ka ah ardayga ama qofka
sharciyan masuulka ah wakhtiga lagu gudo jiro eryitaanka ardayga dugsiga laga eryey.
B.Wakhti kale oo dheerada oo joojitaani ma jiro maxaa yeelay maamuulka u qaabilsan ka joojitaanka ardayga
dugsiga ku guul daraystaan in ay la kulmaan waalidka, qofka ka masuulka ah ilmaha ama qofka sharciyan ka
masuulka ah wakhtiga lagu gudo jiro joojitaanka.
65
C.Waa in la siiyo ardayga fursad uu ku qabsan karo shaqada dugsiga inta lagu gudo jiro joojintaankaasi. Ula jeedata
qodobkani waa in ardayga la siiyaa fursad uu dib dhexgalitaan kale kula samayn lahaa barmaamij waxbarasahada ee
degmada isla wakhtiga joojitaanka. Ardaygu wuxuu heli doonaa qayb ama iyadoo dhamaystiran dhibcaha
waxbarashada marka loo eego shaqada waxbarasho ee dugsiga intii uu sida ugu munaasib san uu ku dhamaystiray.
Habka Eryitaanka ama Diiditaanka Ogolaanshaha.
Markay noqoto in kormeeraha guud ee qaado ficil uu ka fiirsaday kaaso ardayga u diiday in loo ogolaado, ama
mustaqbalka ardayga ama eryitaanka arday kasta, waa in nidaamkan la raacaa:
1. Ogeysiis. Gudida waxbarasho ama sarkaalka maamuul ee degmada kaaso ku haboon waa in uu sameeyaa qoraal
ogeysiisa oo ku sahabsan ficilka la soo jeediyey in ardayga la gaadhsiiyo iyo ardayga waalidkisa ama qofka
masuulka ka ah ardayga wax ka yar 5 cisho oo ku siman wakhtiga talaabada la qaaday laga fiirsaday. Waxaa
warbixintan loogu dirayaa isla maraykanka cinwaanka adarayska ardayga waalidka ama qofka masuulka ka ah cin
waankii ugu danbayey.
2. Ogeysiis degdega. Hadii ay noqoto in la go aamiyo oo ayna jirin xaalad degdegi oo wakhti yar lagu ogeysiiyo.
Wakhtiga ogeysiinta waa la soo yarayn karaa siintiisa taaso ardayga ama ardayga waalidkiisa ama qofka ka
masuulka ah ay haystaan ogeysiis dhaba oo ku aadan xiliga dhagaysiga la qaban doono.
3. Waxaa uu ogeysiisku ka kooban yahay. Ogeysiisku wuxuu ka kooban yahay xogahan muhiiimka ah ee hoos ku
qoran.
A.Qoraal ku aadan asbaabaha muhiimka ahaa ee loogu diiday ogolaanshaha iyo eryinta marka laga fiirsaday.
B.Qoraalkaasoo dhagaysiga suaalaha lagaga eryey ama loogu diiday ogolaanshaha la hayn karo.
C.Qoraal ah wakhtiga, taariikhda iyo meesha uu ka dhacay dhagaysigu marka ay noqoto in laga codsado.
D. Qoraal sheegaya in ardayga la hor keeni karo dhagaysiga ama uu dhagaysan karo dhamaan xogaha ku lid ka ah
isa ama iyada. Taaso ardayga fursad u siinaysa uu ku soo bandhigo xogtiisa sida ugu macquulsan iyo in ardayga ay
soo raaci karaan iyo in ay wakiilka noqon karaanba waalidka ama qofka ka masuulk ah ardayga ama xeer ilaaliyuhu.
E.Qoraal sheegaya in ardaygu ku guul daraystay in uu ka qayb qaato dhagaysigaasi kaaso keensan kara sii daynta
xaquuq dheerada oo arintana.
4. Samaynta Dib u Eegista. Dhagaysi bay codsan karaan waalidku ama qofka masuulka ka ah ardaygu. Dhagaysiga
ku adaan eryi taanka ama diidmada ogolaanshaha waa in uu sameeyaa sarkaalka degmada u qaabilsan dhagaysiga.
Dhagaysiga waxaa lagu samayn karaa kulan isku furana ama mid xidhanba markay noqoto ashqaasta kormeeraha
guud kula taliyey sidoo kalena ay ku wada jiraan dhamaan dhacdooyinka ardayga, waalidka ama qofka masuulka ah
ardayga iyo hadii la codsadaba siiba uu dalbado garyaqaanka ardaygu. Shaqsigani waa in uu hayaa xog macquula
waxaa laga yaabaa in loo ogolaado dhagaysi meel xidhan lagu dhagaysto si hadii ay noqoto in uu xogtaasi uu bixin
karo.
Markhaatiga iyo xogtaasi waxaay noqonayaan kuwa lagu dhaarto. Ardaygu waa in uu soo gudbiyaa dacwadiisa ku
aadan dhacdadaasi iyo wixii kale ee xoga macquula. Xeeerarka farsamo ahaneed ee cadaymaha ahi wa in ay yihiin
kuwa la isticmaali karo iyo sarkaalka dhagaysanayaba waa in uu tixgaliyaa ama uu siiyaa miisanka ay mudan tahay
xogtani ama cadaymahani ee loo arko in ay sax yihiin. Ardaygu ama wakiilkiisu way waydiin karaa shaqsiga soo
bandhigaya xogahan.
Xogtaa dhamayska tiran ee socotaa waa in la xafidaa si hadalada qoran ay u noqdaan kuwa awood leh markay
noqoto diyaarinta arintatan labada dhinacba way codsan karaan. Diyaarinta hadaladan qorani waxaa kharashkooda
qabaya dhinacii iyagu dalbada.
Sarkaalka dhagaysanaya dacwadu wuxuu samayn doonaa helitaana dhaba iyo in uu soo gudbiyo wixii uu helay iyo
in uu soo jeediyo marka la eego eryinta una gudbiyo kormeeraha guud. Kormeeraha guud wuxuu dib u eegaya
66
xaqiiqooyinka uu helay sarkaalka sare ee dacwadan dhagaystay iyo soo jeeditaanka iyo soo saaritaanka dacwad
qoraala isla Shan cisho gudahood oo ku siman dhagaysiga.
5. Codsi. Isla 10 cisho gudahood ka dib go aanka kormeeraha guud, ardaygu waxaa uu ka codsan karaa goaanka
gudida waxbarashada. Hadii uu ku guul daraysto in uu codsado isla 10 cisho waxaa ka dhalan kara in la sii daayo
markay noqoto xaqa codsiga iyo go aanka kormeeraha guude uu noqdo ta ugu danbaysa.
Hadii codsigaasi si saxa loo codsado, gudidu waxay dib u eegi doontaa xogta ku sahabsan eryi taanka ama
diiditaanka ogolaanshaha. Xogtaasi waxaa ka mid ah ogeysiiska ama waraaqaha kale sharciga ah ee khuseeya wixii
hor istaagaya ficilkaasi. Hadalada qoraalka ah ee ku sahabsan dhaarta, hadii ay jirtaba, soo bandhigi taanka
dhagaysiga, wixii la helay iyo soo jeeditaanka uu soo jeediyey sarkaalka sare ee dhagaysiga dacwada, sarkaalka sare
ee dhagaysiga dacwada go aankiisii oo qoraala, iyo wixii kale waraaqo sharciya ee khuseeya wixii ka hor imanaya
ficiladaasi. Ardaygaasi waxaa ka wakiil noqonaya la taliyaha xaga codsiga. Wakiilada degmada iyo waalidkuba
waxay samayn karaan qoraal kooban oo ku aadan gudida, balse cadaymo cusub baa laga yaaba in loo soo gudbiyo
hadii aanay cadaymahani ahayn kuwa macquula kuwaas oo daaha ka faydaya isla wakhtiga dhagaysiga. Xubnaha ka
tirsan gudida waxay waydiin karaan suaalo ku aadan sababaha cadaynaya xogta.
Gudidu waxay samaynayaan go’aanka kama danbays ah ee ku aadan eryi taanka ama u diiditaanka ogolaanshaha
ardayga iyo in ay ku wargaliyaan ardayga iyo waalidkiisaba iyo qofka ka wakiilka ah ardayga markay noqoto in dib
loo eego dacwadiisa.
6. Xogta ku aadan waalidka. Eryitaanka ardayga laga eryo dugsiga, shaqaalaha dugsigu waxay siinayaa xog ardayga
waalidkisa ama qofka masuulka ka ah wixii khuseeya waxbarahsada kale ee loo heli karo ardayga wakhtiga lagu
gudo jiro eryitaankaasi, marka lagu daro adeega waxbarasho ee degmadu u fidiso ardayga. Hadii waalidka ama
qofka masuulka ka ah ardaygu doorto in la siiyo barmaamijyada waxbarahsada guriga, shaqaalaha degmadu waxay
ka caawindoonaan waalidka in ay helaan manhajka ku haboon ardayga hadii ay codsadaan waalidka ama qofka
masuulka ka ah ardayga.
Hadii ardayga la eryo oo aanu ka helin degmada adeeg waxbarasho, dugsiga degmada ayaa la soo xidhidhidoonaa
ardaygii la eryey waalidkiisa ama qofka ka masuulka ah ardayga ugu yaraan lixdan cisho ilaa iyo ardaygu xaq u
yeelanayo in dib loo qoro ama la go aaminayo bal hadii ba ilmaha uu helayo adeeg waxbarasho. Shaqaalaha
degmadu uma baahna in ay la soo xidhiidhaan waalidka ama qofka ka masuulka ah ilmaha ka dib marka ardayga la
qoro dugsi kale oo degmada ah ama dugsi waxbarasho ama hadii ardaygu u hawl galo qaybta adeega bulshada ama
lagu xukumo habka cadaalada ee loo asteeyey caruurta.
7. Dib ugu ogolaansho. Marka loo eego sharciga gobolka, ardaygii laga eryo dugsiga waa in laga madnuucaa in la
qoro ama dib loo qoro isla wakhtiga dugsiga kaaso qofkii dhibanaha ahaa ee faldanbiyaadkaasi loo geystay cid ka
midi la qoray ama ay ka shaqayso dugsigaasi.
A.Ardayga laga eryey dugsiga ee lagu cadeyey danbi, xaakinku dhagaystgo dacwada ku aadan ilmaha yar lagu helo
danbi, in la helo go aan xaakinku dib ugu dhigayo dacwada, ama in la geeyo meel kale oo ah barmaamij ka duwan
iyadoo ay ka timid danbiyaadii la galay ee ardayga lagu eryey.
B. Iyadoo ay jirto in la garanayo dhibanayaasha ardaygii laga eryey danbiyadiis;
C.Danbiga loo eryey ardaygu maha mid keensada danbi weyn oo laga galay hantida.
D.Hadii degmadu ayna hayn magaca dhabta ah ee dhibanaha, xeer kan waa in la fulayaa hadii oo kaliya uu codsado
dhibanuhu ama ehelka qofka dhibanaha ah. Xeerkan waa in aan loo adeegsan hadii danbiga la galay ee ardayga lagu
eryey ay ka kooban tahay danbi ka dhan ah hantida.
3. Habka loo eryayo ardayga marka loo eego rabshada danbiga ama dhaqan galmo oo aan sharci ahayn.
Nidaamka soo socda waxaa loo adeegsanayaa marka degmadu ay hesho ogeysiiska kaaso sheegaya in ardayga lagu
xukumay maxkamada degmada ama ta caruurta ee danbiyada rabshadaha ama dhaqamada aan banaanayn ee
galmada iyadoo sharciyadan lagu qeexay sharciga gobolka.
67
1. Gudida ama qofka loo igmaday in uu sameeyo diyaarinta goaanka dacwada bal hadiiba ay tahay in la sii wadi
karo dhagaysiga eryitaankaasi iyadoo lagu salaynayo arimahan soo socda:
A.Bal hadiiba ardaygu uu keensaday dhaqan dhibaato ku haya badbaada ama daryeelka ardayda kale ama
shaqaalaha dugsiga.
B.Bal hadiiba ku waxbarida ardaygu dugsiga ay carqaladaynayso deegaanka waxbarasho, ama bixin tusaale xun
ardayda kale ama uu abuurayo arimo halisa iyo kuwa aan u amaan ahayn deegaanka ardayda, macalinka iyo
shaqaalaha kale ee dugsiga.
2. Hadii la go aamiyeyin ardayga aan wax lagu barin dugsiga degmada iyo in qiilka lagaga eryaayo uu jiro.
Degmadu waa in ay ka joojisaa ama ay eridaa ardayga iyadoo loo eegayo nidaamka la dajiyeyee kor ku xusan.
3. Sida kalena, joojitaanku ama socoshada eryidu dib baa loo dhigi karaa inta ay soconayso maxsuulka ka soo
baxaya maxkamada. Hadii joojitaanku ama eryida socotaa dib loo dhigo, ardayga waa in aan loo ogolaan in uu ku
soo laabto dugsiga wakhtiaasi. Waa in mid ka gadisan barmaamijka waxbarasho oo ay ku jirto balse aan ku
koobnayn, barmaamij si toosa wax loogu dhiganayo oo ay meel marisay sharciga gobolku ama barmaamijyo
waxbarasho oo guriga lagu dhiganayo ayaa ah in loo sameeyo ardayga. Wakhtiga lagu gudo jiro inta uu socdo
qaraarka maxkamada ee ilmaha. Wakhtiga ardaygu uu ku qaato barmaamijyada kale looma tixgalinayo wakhtiga
ardayga laga joojiyey ama la eryey.
4. Hadii ardaygu uu qirto danbiga lagu xukumay, lagu helo danbi, ama dhagaysiga dacwada danbiga ilmaha, gudida
ama cida loo igmaday way sii wadi kartaa eryinta ardayga dacwada ku sahabsan iyadoo la raacayo nidaamka loo
dajiyey isla qawaanintan.
5. Warbixima khuseeya faahfaahinta danbiga rabshadaha ah ee lagu eedayey waa adeegsan doonaa gudida ama
qofka loo asteeyey ujeedadan taaso loo dhigay siyaasad, balse waxay noqon doontaa mid sira oo aan cid kale
ogaanaynin hadii kale mooye warbixintaasi si kale ay u heli karaan shacabku marka loo eego sharciga.
Waxaa meel mariyey: Kormeeraha Guud Monte C. Moses November 8, 2004
WaxaaDib Eegid Lagu Sameyey: August 13, 2012
ASBAABAHA LOOGU DIIDI KARO OGOLAANSHO, LAGU ERYI KARO AMA LAGAGA JOOJINKARABA
(JKD-1.E)
Marka loo eego xeerarka Colorad ee dib u eegista lagu sameyey 22-33-106(1) (a-g) and 3(c, e, iyo f) iyo 22-12105(3), arimahani waa asbaabaha qiilka u joojitaanka, eryitaanka, ama diidmada la diido ogolaanshaha dugsiga.
1. Dhago adag joogta ah ama diidmo aan kala go lahayn oo laga horyimaad maamuulka hantida.
2. Doonitaan in wax la burburiyo ama in la xumeeyo hantida dugsigu leeyahay
3. Dhaqan ama hantida dibada ka ah oo wax yeelanaysa daryeelka ama badbaada ardayda kale ama shaqaalaha
dugsiga marka lagu daro dhaqan kaaso abuuri Kara hanjabaada muuqda oo dhaacawi Kara ilmo ama caruur kaleba.
4. Faro galin joogta oo lagu hayo awooda dugsigu u yeelanayo in uu shaqadiisa waxbarasho guto in uu ardayda kale
siiyo fursado waxbarasho.
5. Samayn eedo been abuura oo ah samayn danbiyo kuwaaso lid ku ah shaqaalaha degmada loona gudbiyey
hayadaha fulinta sharciga ama kuwa degmadaba.
6. in dugsiga uun laga eryey isla degmada ku yaal laba iyo toban kii bilood ee ay socday.
7. Dhaqan kale oo laga geysto dugsi kale oo degmada ku yaal intii lagu gudo jiray mudadii laba iyo tobanka bilood
ay socdeen taaso halis ku ah daryeelka ama badbaadada ardayda kale ama shaqaalaha dugsigaba.
68
8. Isticmaalka, lahaanshaha ama iibinta maandooriyaasha ama ashyaada la madnuucay sida ku qeexan C.R.S. 12-22303.
9. Qoraalkan awooda usiinaya hirgalinta xeerkani kaasoo qof wayni galay danbi wuxuu noqon karaa boob ama dhac,
tix raaca qaybta 3, Qodobka 4, Farqada 18 C.R.S. ama weerar tixraaca qaybta 2, Qodobka 3, Farqada 18 C.R.S.,
marka laga tago qoraalka awooda u siinaya in lagu dhaqaaqo taaso noqonaysa darajada sadexaad ee weerarka marka
loo eego C.R.S.13-3-204 Hadii danbigaasi uu galo qof wayni.
10. Qaadashada, keensashada, isticmaalka ama haysashada hub halisa iyadoon ogolaansho looga haysan dugsiga
ama dugsiga degmada. OGEYSIIS: Marka loo eego sharciga fedaraalka, eryitaanku waa mid khasaba in aan ka
yarayn hal sanad waana arday waloo ayka go’an tahay in uu keensado hub ama haysto qoryaha darandooriga u
dhaca uu la yimaado dugsiga. Kormeeraha guud wax buu ka badali karaa mudada dheererkeeda ee looga baahan
yahay eryitaanka iyadoo loo eegayo dhacdaba dhacdo. Badalitaankani waa in uu ahaada mid qoraala.
Ujeedada nuqulkan kooban, “HUB HALISA” macnaheedu waxay tahay:
A.Hubka darandooriga u dhaca, ama hala raarayo gaadhi ha la saarayey ama ha la soo dajiyoo gaadhi ha laga soo
dajiyee.
B.Birta qoriga afkeeda laga soo saaro, “bee bee” gun, hadii ay yihiin kuwa shaqeynaya ama hawlgaba labada, kuwa
loo qoondeeyey in wax lagu rido wakhtiga ficilada gugaa ama caadidinta hawada.
C.Midi afleh oo balaadhan oo qiyaasteedu dhererkeedu yahay sadex hiish ama midida laalabanta ama midi jeebta
oon afkeeda aanu ka dheerayn hiish iyo badh. Midiyaha afkooda waa in laga qiyaasa marka laga bilaabo barta halka
birtu ka gasho meesha daabka.
D.Shay kasta, qalabkas, alaadkasta, ama ashyaa, ha nooladaan ama yey noolane, oo loo isticmaalayo ama looga
danleeyahay in loo isticmaalo in wax lagu dilo ama jidhka loogu geysto dhawaac khatara.
11. Qaadashada, isticmaalida, si badhaadha u soo bandhigida ama ku hanjabida iyadoo la isticmaalaayo qoryaha
fudfudud ama qoryaha been beenta ah ee caruurta kaaso lagu khaldi karo in ay yihiin qoryaha dhabta ah isla
dhismaha dugsiga ama hantida dugsiga.
12. Iyadoo lagu guul daraysto in loo hogaansamo xeerarka qaybta 9 ee Qodobka 4, ee Farqada 15, C.R.S. (ka aamin
noqoshada sharciga ee loo baahan yahay). Joojitaankasta, eryinkasta ama diidmo kasta oo loo diido ogolaansho in
lagu guul daraysto in loo hogaansamo maha in loo galiyo rikoodhka in ay tahay sidiiyo anshaxmarin ay tahay
laakiiin waa in loo diwaan galiyaa ardaygu in aanu danbi uu galay loo qabsan iyadoo loo sharaxayo sida ugu saxsan.
13. Ku dhawaaqida ardayga sida joogtada ah u caraqadeeya wax
A.Ujeedada nuqulkan kooban “Carqalad joogta ah” macnaheedu waxay tahay ilmo geystay kharbuudaad ha noqoto
ashyaa ama alaababe in ka badan sadex jeer inta lagu gudo jiro waxbarashada sanad dugsiyeedka isla dhulka
dugsiga, gaadhiga dugsigu leeyahay, ama ciyaaraha dugsiga ama xafladaha. Arday kasta kaaso la qoray dugsiga
dawlada waxaa uu u yahay wado in loo aqoonsado arday carqalad joogta ku haya dugsiga.
B.Ardayga iyo waalidka ama qofka sharciyan ka masuulka ah, ama sharciyan gacanta ku haya waa in la ogeysiiyaa
iyadoo qoraala kharbudaadkasta oo uu geystay oo loo tiriyaa si loogu dhawaaqo in ardaygu uu yahay mid gaystay
carqad joogta ah sidoo kale ardayga iyo waalidkaba iyo cida sharciyan masuulka waa in laguwargaliyaa iyadoo
qoraala ama tilifoon loogu Waco ama waxkastoo kaleba ama guriga ha noqoto ama meesha shaqada ha ahaatee uu
joogo waalidku ama qofka sharciyan ka masuulka ah.
Iyadoo loo eegayo C.R.S. 22-33-106(2), waxay tahay masuuliyada degmada marka loo eego Qodobka 20 ee
farqaadaasi (Xeerka waxbarahsada caruurta ee gaarka ah) oo loo adeegsankaro sharciga fadaraalka (eeg siyaasada
JKD-2, Anshaxmarinta Ardayga Naafada ah) qiilkani soo socdaa waa in uu noqdaa asbaabaha loo adeegsan karo
eryida ama diidmada ogolaanshaha ardayga ee dugsiga dawlada ama u wareejin meelkale oo ku haboon
waxbarashada kale.
69
1. Maskax ahaan ama jidh ahaan u naafo ah taasoo ilmuhuu aanu sinaba uga faaiidaysan Karin barmaamijyada la
heli karo.
2. Maskax ahaan iyo jidh ahaanba in uu u yahay naafo ama xanuun sababi Kara in uu ilmuhu ka soo xaadiri Kari
waayo dugsiga xanuun awgii ama halis ku noqon Kara daryeelka ardayda kale.
Waxaa meel mariyey: Kormeeraha guud Mary F. Chesley, November 9, 2009
Waxaa Dib U EegidLagu Sameyey: August 13, 2012
ANSHAXMARINTA ARDAYGA NAAFADA AH (JKD-2)
Ardayga naafada ah Kama aha mid ka caagan habka anshax marinta dugsiga degmada ama in uu ka qayb qaato
barmaamijyada loogu anshaxmarinayo ardayda marka dhaqankoodu uu hawsha waxbarasho ee ardayda kale
horistaagayo. Ardayda naafada ahi kuwaasi samaynaya arimo carqada ama ficil khatar ku ah naftooda iyo nafaha
kaleba waa la anshax marindoonaa iyadoo loo eegayo barmaamijka waxbarashada ee shaqsiga ah (IEP), qorshkasta
oo faragalinta dhaqanka ah iyo siyaasadanba.
Haba yaaratee wax siyaasada ah Kama madnuucayso kooxda IEPga ah inay ku dhacayso cawaaqib ah in ay la
yimaadaan kharbudaad ama dhaqan aan la aqbali Karin taaso qayb ay ka tahay ardayda IEP ga ah iyo/ ama qorshaha
farogalinta dhaqanka.
Joojitaanka, eryitaanka iyo xeerka adeega
Ardayda naafada ah waa laga joojin karaa ilaa 10 cisho ah maalmaha dugsiga la dhigto wakhti kastoo ka mida xili
dugsiyeedka madaamo ku gafay xeerarka ardayga ee dhaqan wanaaga. Tobankan cisho looma baahna in ay noqdaan
kuwa isku daba xiga. Xilikastoo lagu gudo jiro joojitaankaasi, ardaygu heli maayo adeeg waxbarasho.
Isbadalka anshaxmarintu ee meelayntu wuxuu dhacayaa marka ardaygu laga saaro dugsiga in ka badan 10 cisho oo
isku xiga uu halis u yahay in si is daba jooga looga saara dugsiga taaso ay keensanayos in loo maro habka looga
saaro dugsiga ee sharciga dawladu dhigayo.
Isla kow iyo tobanka cisho joojitaanka ama saaritaanka marka joojitaanka ama saaritaanka ayna keensan is badal
anshax marin oo meelaysan. Adeeg waxbarasho waa in la siiyaa si ay u awood siiso ardaygu in uu sii wato si uu uga
qayb qaato manhajka guud ee waxbarashada, inkastoo habkale loo dhigi karo iyo in loo hormariyo dhanka hadafka
kulanka eek u xusan IEP ardayga. Shaqaalaha dugsigu iyagoo la tashanaya ugu yaraan mid ka mida macalimiinta
ardayga waa in ay go aamiyaan adeega waxbarasho in la siiyo ardayga wakhtiga lagu gudo jiro joojitaanka ama ka
saarida.
Marka ardayga laga eryo ama uu halis u yahay in laga saaro taaso keensan karta in isbadal anshax marina ee
meelaysan loo sameeyo, adeeg waxbarasho waa in la siiyaa taasoo ay go aamisay IEP ardaygu kooxdu si ayu awood
siiyaan ardaygu ugana qayb qaato manhajka guud ee waxbarasho inkastoo marka loo eego dajin kale iyo in hore loo
sii wado in la gaadho hadafkeeda ama kiisa ee IEP.
Isla wakhtiga eryitaanka ama anshaxmarin kale oo isbadal meelaysana, ardaygu waalidkiisu waa in la ogeysiiyaa go
aanka ah in la anshaxmarinayo, iyo habka kale ilaalinaya badbaadiisa. Ogeysiiskani waxaa uu dhacayaa uun in aanu
ka danbayn wakhtiga go aankaasi la qaatay.
Baayiminta Go’aanka
Isla toban cisho gudahood marka laga bilaabo taariikhda go aankasi la qaatay ah anshaxmarinta waxay taasi ka
dhalanayaa isbadalka meelaynta anshaxmarinta. Shaqaalaha dugsiga, waalidka ama cidii kale munaasib ku ah
ilmaha IEP kooxda (sida ay goosteen waalidka iyo shaqaalaha dugsigu), waxaa lagu samayn doona dib u eegis
dhamaan macluumadka macquulka ah ee faylka ardayda, marka lagu daro IEP ardayga, u kuur galidkastaa oo
macalin sameyey, iyo xog kasta oo muhiima taas oo ay bixiyeen waalidku, si loogu go aan qaato bal hadiiba ardayga
dhaqankiisu lagu daro karo ardayda naafada ah.
70
Kooxda waa in ay go aamiyaan: (1) bal hadiiba ardayga dhaqankisa isla suaashii ay sababtay ama si toosa iyo in
xidhiidh rasmiyi jiro oo ah ah ardayga naafanimadiisa; iyo (2) bal hadiiba ardayga dhaqankisa isla suaashaasi ay ay
tahay jawaabta tooska ah ee ah guul darada dugsigu ku guul daraystay in uu fuliyo IEPga ardayga. Hadii jawaabtu
tahay labada midkood ee suaalahan mid tahay “haa,” ardayga dhaqankisa waa in loo arkaa in la bayaamiyo ardayga
naafanimimadiisa.
Anshaxmarinta iyo/ama in meel kale la geeyo iyadoo la eegayo dhaqankaasi la bayaamiyey.
Hadii kooxdu go aansato in ardayga dhaqamadiisu lagu bayaamiyo naafonimada ardayga, hawsha eryitaanka ama
anshaxmarin kaleba oo ah isbadal meelaynta ah waa in la joojiyaa. Si kastaba ha ahaatee, ardayga waxaa la geyn
doonaa meel kale oo loo qoondeeyey ilaa 45 cisho oo ah maalmaha dugsiga la dhigto sida hoos loogaga hadli doono
ama meelaynta ardayga waa la badali karaa sababo waxbarasho awgood sida ay go aamiyeen kooxda IEP ama uu
sharciguba ogolaaday.
Isla wakhti macquula ka dib marka la go aamiyo in ardayga dhaqankiisu keensaday in la bayaamiyo naafonimada
ardayga, ardayga IEP kooxdiis waa: (1) gudashada Qiimaynta Dhaqanka Ee Shaqo (FBA) ee ardayga, hadii aan
FBA ga aan horeba loo hawl galin; iyo (2) fulina Qorshaha Faragalinta Dhaqamada (BIP) ee ardayga. Hadii BIPga
mar horeba la diyaariyey, IEP kooxdu waa in ay dib u eegis ku sameeyaan taasi iyo in ay wax ka badal ku
sameeyaan taasi sida kolba ay lagama maarmaanka u tahay in loo waajaho dhaqanka ardayga.
Meel gaynta kaleee isla 45 cishee maalmaha dugsiga loogu dajinayo
Shaqaalaha dugsigu way ka saari karaan ardayga naafada ah geyna karaan meel kaloo ku meel gaadha in aan ka
badnayn 45 cisho oo ah maalmaha dugsiga la dhigto iyadoo loo eegayn go aanka lagu baayiyey hadii:
1. Hadii ardaygu u soo qaatay hub dugsiga ama xafladaha dugsiga
2. Ardaygu in uu hub ku haysto dugsiga ama xafladaha dugsiga
3. Ardaygu in uu hub haysto ama isticmaalo maandooriye aan sharci ahayn ama xaflada dugsiga ku sameeyo.
4. Ardaygu in uu iibiyo am ka shaqeeyo kuna hawlan yahay iibinta alaabaha la madnuucay isla dugsiga ama
xafladaha dugsiga.
5. Arayga oo qofkale u gaystay dhawaac jidhka ah oo halisa marka uu jooga wakhtiga dugsiga: ama
6. Sarkaal dhagaystay ama maxkamad xaq u leh awooda sharci amar caynkaasa.
Geynta meel kale oo loo asteeyey waa mid loo ogol yahay xitaa hadii ardayga dhaqankisa ay go aaminaysay in loo
aqoonsado ardaygaasi naafo. Ardayga IEP kooxdiisa waxay go aaminayaa adeega waxbarasho in la siiyo ardayga
meesha kale ee loo asteyey la geeyey.
Ardayga aan loo arag naafo
Ardayga aan loo arag in uu naafo yahay waa in uu la martabad noqdaa anshaxmarinta la marinayaa ardayga naafada
ah hadii degmadu ay “ogtahay” ardayga naafanimimadiisa ka hor inta aan dhaqanka ka saaraya in anshax marin
dhacdo.
Degmadu waxay fiirisay in ay ogaato ardayga naafanimadiisa hadii:
1. Hadii waalidka ardaygu ay muujiyeen walaac ay ku soo gudbiyeen qoraal ay u direen kormeeraha degamada ama
shaqaalaha maamuulka, ama macalinka ardayga taaso sheegaysa in ardayu uu u baahan yahay waxbarasho gaara
ama adeegyada la xidhiidha.
2. Waalidka ardaygu waxay ka codsadeen in qiimayn lagu sameeyo: ama
3. Macalinka ardayga ama shaqaalaha degmada ayaa walaac gaara ka muujiyey ardayga habka uu dhaqmo iyagoo si
toosa ugu soo gudbiyey maareeyaha waxbarashada gaarka ah ama shaqaalaha kormeereeyasha degmada.
71
Hadii codsi qiimayna la sameeyo wakhtiga lagu gudo jira ardaygu in la anshax mariyo, qiimayntaasi waa la dadajin
doonaa. Ilaa iyo qiimayntaasi la dhamaystiro, ardaygu wuxuu baaqi ku noqon doonaa isla meesha loogu talo galay
waxbarashada degmada, taaso ay ku jiri karto ka joojin iyo eryidba.
Degmadu waa in ayna u fiirsan in ay ogtahay in ardaygu uu yahay ilmo naafo ah hadii waalidku aanay u ogolaan
qiimayn in lagu sameeyo ardayga. Ama ardayga lagu sameyey qiimayn oo waliba la goaamiyey in iyada ama isagu
aanu ahayn ilmo naafo ah ama ardaygu la go aamiyey in uu xaq u leeyahay waxbarasho gaara iyo adeegyada la
xidhiidha laakiin ay waalidku diideen adeegaasi.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: May 9, 2011
Waxaa La Meelmariyey: November 14, 2005
Tixraac Sharci: C.R.S. 22-33-106(1) C
C.R.S. 22-20-101 et seq. (Xeerka Waxbarashada Gaarka ah ee Caruurta)
20 U.S.C. Qaybta 1401 et seq. (Xeerka Horumarinta Waxbarashada Ashkaashta Naafada ah 2004)
Tixraac Gudban: JIC, Dhaqanka Ardayga, iyo Xeer hoosaadyada
JK, Anshaxa Ardaydga iyo Xeer Hoosaadyada
JRC, Diwaanka Ardayga/ Siidaynta Xogaha Ardayga
WAXBARASHADA KALE EE ARDAYGA LA ERYEY (JKD-4)
Codsiga ka yimaada ardayga, ama waalidka ardayga, dugsiga degmadu waa in uu siiyaa adeeg waxbarasho ee loo
arko in uu yahay mid ku saxa arday kasta oo laga eryo dugsiga degmada. Adeega waxbarasho waa mid loogu talo
galay in ardayga awood loo siiyo in uu ku soo laaban karo dugsiga kaaso ardaygii wakhtigii la qorey laga eryey. Si
uu si guule ugu dhamaysto GED, ama loo qoro dugsi aan ka dawlada ahayn, ama dugsiyada waxbarashada, ama
dugsiyo kaleba.
Adeegyada waxbarasho waxaa ka mida, laakiin aan ku koobnayn uun, waxdhigid, wax barashada barmaamijyada
kale, marka lagu daro sida tooska ah ee looga barto intarnaydka ee sharciga gobolku ansixiiyey, ama barmaamijyada
waxbarshada farsamada gacanta, taaso bixisa waxbarashada sare dhinacyada akhriska, qoraalka, xisaabta, sayniska
iyo waxbarashada arimaha bulshada. Marka lagu daro adeegyada waxbarashad, ardayga ama waalidka waxaa laga
codsan karaa qayb kasta oo ka mida adeegyadan ay bixiyeen degmadu iyadoo ay heshiis la galeen hayadaha dawlada
iyo ururada bulshada ardayga khatarta ah.
Adeegyada waxbarasho waxaa si toosa u bixin Kara degmada ama heshiis lala gaadhay hayadaha dawlada iyo
ururada bulshada ay galeen iyadoo la tixraacayo sharciga. Adeegyada looma baahna in ay bixiyaan dugsiga
degmadu. Degmadu waa in ay go’aamisaa inta saacadood ee ardayga uu helayo marka la eegayo qalinjabadiisa
adeeg yadii waxbarasho ee la bixiyey.
Adeegyada waxbarasho ee ay bixisay degmadu waa in loogu talo galaa in loo siin karo fursad kale ardayga
guulasyta, Isagoo wali helaya adeegyada waxbarasho. Ardayga waa laga joojin karaa, ama waa la eryi karaa, iyadoo
la tixraacayo dhaqanka iyo xeerka anshaxa ee degmada. Marka laga reebo sharciga fadaraalka ee ardayda
waxbarashada gaarka ah, kuwaas oo laga joojiyey ama laga eryey iyagoo helaya adeegyada waxbarasho si loo sii
wado siyaasadan, waa in aanu helin adeeg kale ilaa iyo inta wakhtiga laga joojiyey ama laga eryey uu dhamanaayo.
Ardayda laga eryey sabaabo dhaqamada ama dhaqaamo la xidhiidha hanjabaad waxyeelayn ardayga ama shaqaalaha
degmada ah waa in loogu adeegaa meel kale oo loo dajiyey si loo waajihii karo dhaqamada ama dabaceedaha iyadoo
loo eegayo awooda dugsiga degmada.
Dhamaan ardayda la eryey oo dhami ee helaysa adeegyada waxaay ka mid noqonayaan ardayda la qori doono,
marka lagu daro kuwa laga eryo wakhtiga ku siman bisha October marka wakhtiga la tiriyo.
72
Hadii ardayga laga eryey inta ka hadhsanayd sanad dugsiyeedkii oo aanu helayn adeegyo waxbarasho isla degmada,
dugsiga degmadu waa in uu la xidhiidha ardaygii la eryey waalidkiisa ama qofka ka masuulka ah ama sharciyin
qofka gacanta ku haya, ugu yaraan lixddan cisho ilaa iyo inta ardaygu uu xaq u yeelanayo in dib loo qoro dugsiga.
Bal in la go aamiyo in ardaygu helayo adeegyo waxbarasho, marka laga tago in ardayga dugsiu aanu u baahnayn in
uu la xidhiidho ardayga waalidkisa ama qofka ka masuulka ah ama sharciyan cida haysa ka dib marka dugsiga
degmada la qoro ama dugsi madex banaan ama dugsi waxbarasho sare leh, ama hadii ardaygu uu kaga dhabeeyey
qaybta adeega bili aadminimo ama lagu xukumay habka maxkamada caruurta.
Waxaa la soo jeediyey: October 10, 2000
Waxaa la meel mariyey: Dib u eegid August 2012
Tixraac Sharci: C.R.S. 22-33-2015 (Qeexitaanka adeega waxbarasho)
C.R.S. 22-33-203 (Waxbarashada kale ee ardayga la eryey
C.R.S. 22-33-204 (Adeegyada loo fidiyo ardayga khatarta ah)
C.R.S. 22-33-205 (Kabka la siiyo ardayga laga eryo dugsiga)
Tixrac Gudban: JIC, Dhaqanka Ardayga iyo xeer hoosaadyada
JK, Anshaxa Ardayga iyo xeer hoosaadyada
Ardayga hab dhaqan xumo ah la yimaada waa in aan loo ogolaan in uu sii joogo fasalada caadiga ah; iyadoo waliba
ardaygani laga joojiyey dugsigu uu had iyo goor dhibaato ku wado ardayda dugsiga iyo bulshadaba. Sida la ajligeed
gudidu waxay ayidaysaa fikrada ah in dugsiga laga joojiyo.
JOOJITAANKA LAGA JOOJIYEY DUGSIGA DHEXDIISA (JKG)
Ujeedada in dugsiga dhexdiisa ardayga laga joojiyaa waxay keenaysaa in ay noqoto hab wanaagsan oo ardayga lagu
anshax marin karo halkii la hayn lahaa ama dibada dugsiga looga saari lahaa iyadoo la adeegsanayo ka joojitaanka
dugsiga. Ardaygu waa in aanu ka dib dhicin laylisyada dugsiga. Inta ay suurta galnimo jirto. Si kastaba ha ahatee
dibad uga saarida dugsigu waxaa loo arki karaa in ay tahay lagama maarmaan.
Dhamaan dugsi ka joojintu waa in lagu soo rogaa si joogta ah iyadoo loo eegayo habka socda. Arimahan hoos ku
qoran waa in la eegaa.
1. Ardayda oo dhan waxaa la geyn doonaa fasal gaara halkaasi si dhamaystiran loo kormeeri doono, joojitaanka isla
dugsiga dhexdiisa ah macalinku wuxuu arki karaa arday walba buuguu haysto iyo casharada laylisyada ah ee
macalimiinta caadiga ah.
2. Maamuuluhuu waxaa uu waalidka ku ogeysiinayaa tilifoon hal mar hadii ilmuhuu lagu hayey joojitaan isla
dugsiga dhexdiisa ah. Waana in la raaciyaa ogeysiis qoran. Sababta joojitaanka isla dugsiga dhexdiisa ah waa in la
siiyaa, shirkana wakhti kale ayaa dib loo dhigi doonaa oo ku aadan dib u ogolaanshaha ardeyga ee faslada caadiga
ah.
3. Ardaygu Kama qayb qaadan karo ciyaaraha tartameedka isagoo wali ku gudo jira xiligii dugsiga dhexdiisa laga
joojiyey balse waa in ay helaan dhibcaha shaqada ay dhamaystireen wakhtigii laga joojiyey dugsiga.
Xiligii la meel mariyey: wakhtigii meel marinta gacmeedka ahayd.
TALAALKA ARDAYDA (JLCB)
Ardayna waa in aan loo ogolaan in uu ka soo xaadiro ama uu markasta iska imaado dugsina isagoo aan ka soo
gudbin sharciyadii looga baahnaa talaalka, laga talaalay cudurada hadii aanju ardaygu haysan arin caafimad oo ka
reebaysa, diin, shaqsiyan ama ujeedo kale oo sharci ogolaaday.
Ardaydu kkuwaas oo soo gudbiyey shahaado talaal ama ama keensaday arin lagaga reebayo waa in laga joojiyaa iyo
/ ama laga eryaa dugsiga ila iyo shahaadadani lagaga reebayo la helo.Hadii ay jirto arin khatara oo ah cudur ka mida
kuwa faafa kaaso talaalku looga baahan yahay, wax ka reebanaan ahi ama gaari waa in aan la yeelin. Ardayga aan
73
talaalnayn waa in laga saaro ilaa iyo inta cudurada faafa dhamanaayaan. Maamuulku waa in ay dajiyaan sharciyada
ugu haboon si loogu hogaansamo sharciga
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: August 11, 2008
Waxaa La Meelmariyey: August 12, 1996
Tixraac Sharci: C.R.S. 22-33-105 (Joojitaan, Eryid iyo Diidmo Ogolaansho)
C.R.S. 22-33 106 (Asbaabaha eryitaanka, joojitaanka iyo u diidida ogolaanshaha)
C.R.S. 25 4 901 et seq. (Talaalka galitaanka Dugsiga)
6 CCR 1009 2
Tixraac Gudban: JKD, Joojitaanka Ardayga / Eryitaanka
JRC, Xogta Ardayga
74
GARGAARKA DEGDEGA AH IYO DARYEELKA DAWEE DEGDEGA AH (JLCD)
Habayartee wax dawayna oo ardayga loo ogolyahay inta uu jooga dugsiga ma jirto aan ka ahayn gurmadka degdega
ah. Gurmadka degdegi waa caawitaanka degdega ee ay bixiyaan qof khibrad u leh hawshan oo gacanta ku haya
hadii ay dhibi dhacdo ama xanuun degdegi yimaado. Ugu yaraan hal qof baa dhisme kasta loo siinayaa tobobar
gaara oo ah gurmadka degdega, sanduuq yar oo ay ku jiraan qalabka gargaarka degdegi waa in si wanaagsan loogu
ilaaliyaa dugsi kastaba.
Qofkasta oo imaan lihii waa bixinkaraa caawimaada degdega ah isagoon la tagin meesha loogu talo galay arimaha
degdega ah ama dhibtaasi waa in aan loo raacin dhawac shicib iyadoo la fulinayo ama khalad ku dhacay si niyo
wanaagsan ah. Sharciga gobolku waxaa uu ka reebayaa in wax loo raaco dadka fidinaya gargaarka caafimad kuwaas
oo siinaya gargaar degdega qalbi wanaag iyo iyagoon u magdhabayn dadkii ku dhawaacmay tartan ciyaareedka.
Dawaynta dhaawaca ka dhacay dugsiga dibadiisa ee aanu sharcigu qabanayn Kama ah shaqaaluhuu masuul.
Haba yaratee wax dawo ah yaan la siinin wakhti kastaba ilaa iyo ay tahay mooye biyo urtoodu adagtahay (aromatic)
oo ah ammonia hadii ay dhacdo suuxitaan. Maamuulida kiinin siinta loo siinayo madex xanuun ama xaanuun ama
la siiyo sodhiyam bikarboonate waa mid nooc dawadaasi in la siiyaa, hadii aanu waalidka ama qofka ilmaha ka
wakiilka ahi iyo dhakhtarka guud aanay soo qorin ogolaansho in la isticmaali karo ah.
Dugsiga waxaa khasab ku ahi waa kuwa sii socon doonaa kadib gurmadka degdega ah ilaa iyo qofki dhawaaca ahaa
la dhigayo meel ay ku xanaanaynayaan qoyskiisa ama dhakhtarka qoysku. Sidaa la ajligeed waalidiinta dhamaan
caruurtoo dhami waa in la waydiiyaa in ay saxeexaan oo ay waliba soo gudbiyaan gurmadka degdega ah ee u
ogolaanayo in la daweeyo kaaso sheegaya habka ay rabaan in dugsigu raaco dhacdadan markay noqoto dawo siinta
degdega ah ee ku lugta leh ilmo.
Dhaman dhacdooyinkan halkaasoo xanuun dabiiciyi uu yimid ama dhawac uu u muuqdo mid halisa, waalidka ama
qofka ilaalinayaa waa in lala xidhiidhaa hadii ay suurta gal tahay iyo in sharaxaadaha ardayga aqoonsigiisa degdega
la raaciyaa. Sidaasi oo ay tahay gurmad aad iyo aad u degdegi uu yimaado, diyaargarow baa loo samaynayaa
ardayga sida ugu dhakhsaha badan loogu gudbinayo gadiidka degdega ah iyo in dhakhtarka la dhigo bal hadiiba ama
hadiiba laga gaadhsiin Kari waayo in la gaadho waalidkiisa ama qofka ka masuulka ahba. Ilmo yar oo
xanuunsanaya ama dhacawba soo gaadhay waa in loo diriin gurigii kaligii sidoo kalena waa in aan arday weyn isna
loo dirin gurigoodii ilaa iyo xanuunku yahay mid yar iyo in waalidkii ama qofka ka masuulka ah la sii ogeysiiyey.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: October 15, 2007
Waxaa La Meelmariyey: October 15, 2007
Tixraac Xeer: C.R.S. 13 21 108 (Qofka shicibka ah ee ka caagan in la maxkamadeeyo sababto ah isagooo gargaar
degdega oo dawaynaya siinayo ama caawin degdega bixinayey)
C.R.S. 24 10 106.5 (Waajibaadka shacabka ka saaran daryeelka)
C.R.S. 22-1-125 (Baahida looga baahan yahay dugsigu in uu yaala qalabkan wadnaha iyo feedhaha
la saaro)
C.R.S. 13-21-108.5 (Qofka shacabka een sharcigu qabanayn sabaabto ah isagoo gargaar caafimad u fidinayey
qofka ciyaartow ah oo dhawaacmay)
Tixraac Gudban: JLIB, Taxadirka Ardayga La Eryeyo
JLCA, Adeega Cafimadka Ee Ardayga iyo Baahiyaha looga baahan yahayba
KDE, Maamuulada Qulquladaha
75
GANAAXYADA ARDAYGA IYO XUKUNKABA (JQ)
Ma jirto wax looga baahan yahay ama bixinta waxbarashada in lacag looga baahan yahay fasalka. Hadii buugta
dugsiga looga baahan yahay dhibco ama heerar si loo helo iyaga waxaa loo bixin doonaa iyagoo aan haba yaratee
wax lacaga la dhiibin. Wax lacaga oo kira lagama rabo buugta lagu tixraaca ee lagu dhex isticmaalayo fasalka.
Hadii buugta waxbarashada ee la isticmaalaya loo adeegsado oo kaliya darasadaha waxbarasho, dugsigu waxaa uu
siin doonaa buugta lagu dhigto casharada kolba sida ay baahidoodu tahay.
Si kastaba ha ahaatee ardayda waxaa lagu gaanaaxi doonaa hadii ay lumiyaan, waxyeeleeyaan ama ay kharibaan
buugta (marka lagu daro kuwa laybareeriga lagu baadhay), ashyaada ama qalabka. Ganaaxu wuxuu noqonayaa uun
in u dhiganta wixii lumay qiimihiisa. Marka laysku geynayo ganaaxa, qayb ahaan Shan iyo tobankii hore qiimaha
buugu ahaa ayaa laga jari doonaa sanad walba intii la isticmaalyey.
Ardayna laguma soo dalaci karo isku geynta lacagta qaybihii waxbarasho ee la dooranayey, si kastaba ha ahaatee,
ardayda waxaa looga baahan yahay in ay bixiyaan alaabta noqonaysa mashruuca ardayga faslada la doorto. Hadii
mashruucu uu ardaygu helo.
Lacagta daboolaysa qiimihii lagu cadeyneyey kuwaaso oo badinaya laakinse aan loo baahnayn ayaa loo
baahanyahay si loo bixiyo khashkii daboolayey qiimaha shaqadaasi. Kharashaadkan waxaa ku jira, balse aan ku
koobnayn, lacagtii ogolaanshaha, qiimaha cuntada iyo kharashkii basraaca ee isla socodka meeshaasi. Si kastaba ha
ahaate waa shaqada macalinka kor saaran iyo maamuulaha in ay hubiyaan in aan ardayna loo diidin xaqa in uu ka
qayb qaato safarada ama hawlaha kale dardargainta isagoo aan lacag haysan.
Lacagta ah in uu ka qayb qaato ciyaaraha waa mid lagu soo dalaci karo iyadoo loo eegayo wakhtiga ay degmadu
cayintay, kaaso ka soocan iyo ka duwan kharashaadyada kale. Waa in uu lacagta bixiyaa hadii aanu maamuuluhuu
ka daynin.
Dhamaan lacagta ganaaga oo dhan iyo lacagaha waa in laga dayaa ardayda aan waxba haysan.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: April 14, 2003
Waxaa La Meelmariyey: June 9, 2003
Tixraac Sharci: C.R.S. 22-32-117 (Lacago kala nooca)
C.R.S. 22-32-118 (Lacagaha la xidhiidha dugsiga wakhtiga xagaaga, sii wadashada iyo dugsiyada bulshada ee
galinka danbe lagu dhigto barmaamijyo waxbarasho)
C.R.S. 22-45-104 (Lacagaha, Ganaaxa- daynbax)
ARDAYGA XOGTIISA/ SII DAYNTA XOGTA ARDAYDA (JRC)
Qeexitaanada
Ujeedada siyaasadatan qeexitaanad waa in la isticmaala:
1. Ardayga dhigta ama dhiganayey Dugsiga Cherry Creek
2. Ardayga Xaqa U Leh. Arday ama arday hore kaaso gaadhay sideed iyo toban jir ama dhiganaya wixii dugsi sare
ka danbeeya.
3. Waalidka. Ama waalidka dhalay ee aan xaqii ay lahayeen amar maxkamadi ka saarin ama qofka ilaaliyaha ahba,
ama qof u hadlaya waalidka ama ilaaliyaha ilma marka uu maqan yahay waalidka ardaygu waliba arday kasta oo da’
adiisu ka yar tahay 18.
4. Xogta waxbarasho. Xogkasta oo gacan lagu qoray, la daabacay, la duubay, lagu qaaday filim ama siiyaale kaleba
waa in ay ilaalisaa oo ay haysaa degmadu, shaqaalahadegmada ama hayad ka tirsan degmadu taaso hayndoonta
laakiin aanay lagama maarmaan ahayn kuna koobnayn xogahan soo socda; macluumad la aqoonsan yahay, shaqada
waxbarasho ee la dhamaystiray; heerka darajo ee uu gaadhay( darajada, dhibcihii uu imtixaanadii gaadhay ee
76
habaysan); macluumadka imaatinka dugsiga; dhibcihii habka garaadka, awooda uu dhaxlay, iyo imtixaanada
maskaxda, waxyaalaha curinta ah ee uu xiiseeyo, macluumadka caafimaadka,taaariikhda qoyska xog ku sahabsan:
macalinka ama la taliyaha darajooyinka ama u kuurgalida noockasta oo ay tahay barmaamijyada waxbarahada
gaarka ah (IEP), wararka halistee ama dhaqamada iska soo noqnoqda iyo xogaha ku sahabsan anshaxmarinta
ardayga.
A.Xogtii shaqsiyadeed ee shaqaalaha dugsigu hayeen taaso noqotay mid la xasuusan yahay waxay noqonaysaa
lahaanshaha qofka gaarka ah ee sameyey taaso ay ku jirto xogo aan la sheegiin ama aan ahayn kuwa la helo karaba
qofnaba marka laga tago qofka sida ku meel gaadhka ah u sameyey ee la badali karo.
B.Xogta shaqaalaha taaso loo isticmaalo marka lagu xidhidhiyo shaqalaynta ardayga ee ay shaqaaleeyeen degmada
dugsigu. Ujeedada shaqalayntan maha in ay ka mid ahaato shaqooyinka uu ardaygu ku helay dhibco ama darajo isla
qaybo ka mida waxbarashada.
5. Gartaha qofka. Xog kasta ama warbixin kastaba taaso laga dhigo haynta xogta ee la ogyahay ayna ku jirto mgaca
ardayga, waalidka ama qofka ka masuulka ah ardayga ama magacyada kale qoyska waa in la siiyaa waalidka ama
qofka kale ardayee xaqa u leh marka ardayga la qoro sanadkaasi.
Qoraalka Xaquuqda iyo Ogeysiinta
Bilowga sanad dugsiyeed kastaba, degmadu waa in ay ogeysiisa waalidka iyo ardayga xaqa u lehba sida ku xusan
hoos. Ogeysiintani waa in la siiyaa waalidka ama ardayga u xaqa leh marka ardayga la qoro dugsiga sanadka.
Ogeysiiskan waa in uu ku jiraan kuwan soo socdaa
1. Xaqa waalidka iyo ardayga u xaqa lihiba in ay baadhaan ama dib ay u eegaan xogihii waxbarasho ee ardayga.
2. Isku dayga degmada sida hoos ku qoran taaso xadidaysa in daaha laga faydo warbixinta ay ku jirto xogti
waxbarasho ee ardaygu marka laga reebo qoraal ogolaansho ah oo waalidka ama qofka ardayga ee xaqa u leh, sida
warbixin buuga macluumadka ama isla xaalad kooban sida uu ogol yahay sharciga fadaraalku.
3. Xaqa waalidka ama ardayga xaqa u lihi ay ku doonanayaan in ay soo urursadaan qaybo ka mida xogta
waxbarasho ee ardayga kaaso uu rumaysan yahay in ay tahay mid aan sax ahayn, majarahaabaabina ama ku gafaysa
xaqa ardayga. Xaquuqdan waxaa ka mida oo ku jira dhagaysi cadaymaha uu soo bandhigo oo ah in xogahan la
badalo hadii degmadu go aansato in ayna badalin iyadoo eegayso codsiga waalidka ama ardayga xaqa u leh.
4. Xaqa qofkasta in uu gudbiyo cabasho khusaysa xadgudubyada xaquuqahaasi marka loo eego waalidka ama
ardayga xaqa u leh isagoo tixraacaya Xeerka Xaqa Qoyska iyo Waxa gaarka ah xaafiska dawlada hoose
XaqaShicibka ee qaybta waxbarashada ee U.S.
5. Nidaamka ka ah waalidka ama qofka ardayga ah ee xaqa u leh in uu raaco si uu u helo nuqul siyaasadana iyo
meesha ay yaalan nuquladan ee laga heli karo.
Dugsiga degmadu waa in uu sameeya si uu siiyo ogeysiis turjuman waalika aan ku hadal luuqada englishka looguna
turjumaa luuqadooda asalka ah.
Lacagta nuqulada xogta ah
Waalidka ama ardeyga xaqa u leh waa in aan loo diidin xaqa ah in nuqul ka mida kii rasmiga ahaa uu samaysto
maxaa yeelay lacagta lagu daabacayo. Lacagtaasi waa laga dayn karaa, qayb ka mida ama dhamaanteed hadii ay
daruuftu adagtahay, haynta xogtaasi. Si kastaba ha ahaatee degmadu waa in ay haysataa xaq u lahaanshaha in ay is
badal ku samayn karto nuqulka koobiga ah sida qoraalkan kaasoo loo gudbiyey shaqaalaha kale ama kuliyada ama
jaamadaha shaqaalaysiin ama ujeedo ogolaansho.
Degmada waa in ay siisaa nuqul koobiya oo xogahaasa:
77
1. Marka loo diido in la siiyo koobi taasi waxay si toosa ugu diidaysaa helitaanka nuqullka ay heli lahayeen
waalidka iyo ardayga xaqa u lehba.
2. Codsiga waalidka ama ardayga xaqa u leh marka degmadu ay bixiso xogta qofka sadexaad, iyadoo ogolaansho
laga haysto waalidka ama qofka ardayga ah ee xaqa u leh.
3. Codsigaasi waalildka iyo ardayga xaqa u leh marka degmadu ay u gudbiyaan xogtaasi dugsi kale halkaaso
ardaygu uu ka raadinayo isqoris ama uu rabo in uu iska qoro.
Lacagta koobiga ee la siiyey si loogu koobiyeysto arinta tan waa in ayna ka badan $.25 halkii bog ba, waa in aan
lacag la xisaabin markay noqoto cilmi baadhitaanka iyo wixii kale ee xoga ee lala soo baxo.
Lacagta dhamaan koobiyada kale koobiyada xogta loo gudbiyey qolada sadexaad iyadoo ogolaansho loo haysto ama
waalidka la siiyey sida ugu mudan iyana waa in ay ka bilaabma taa 10c ilaa 35c halkii bogba( baadhitaanka dhabta,
cilmi la soo bixid iyo qiimaha koobiga) marka lagu daro boosta lagu diray hadii ay timaado.
Waxaa ku jira xogta iyo hayntaa xogta iyo warbixinta
Xogta waxbarasho ee ardayga waxay ka koobnaan karaan laakiin aanse lagama maarmaan ahayn, xogahan soo
socda: in taariikhda la garan karo; shaqada waxbarasho ee la dhamaystiran; heerka uu gaadhay darajadiisa( darajada,
dhibcaha imtixaankii uu keenay ) macluumadka xaadirinta; dhibcaha habka loo dhigay minqiyaska garaadka, hida
uu dhaxlay iyo tijaabada maskaxiyin, naajiitada wax curinta ee xiisaha leh; taariikhda cafiimaadka;xogta taariikhda
qoyska; macalin ama la taliyaha darajada ama kuurgalidiisa iyo warbiximaha ku sahabsan dhaqaamada halista ah ee
iska soo daba dhacaya.
Warbixinta waxbarasho waa in ayna ku jirin xogtii ay hayeen koox ka mida hayadaha sharci fulinta ama dugsiga
degmada kuwaas oo kooxdani ujeedadeenuna ay tahay fulinta sharciga.
Haba yaratee wax arintan ku sahabsan waa in ayna ka hor istaagin maamuulka, macaliminta ama shaqaalaha in ay
xogta sheegaan xogtaas oo laga soo saaray aqoonta qof ahaneed ama u kuurgalida iyo aan iyana laga soo saarin
xogta waxbarasho ee ardayga.
Dhamaan codsiyada baadhitaanka iyo dib u eegida xogta waxbarashada ardayga iyo codsiga koobiga xogahan, sidoo
kale shaah ka qaadida garashada xogta qofka marka laga tago waxaa uu sharcigu bixiyo, waa in la hayaa qayb ka
mida xogta ardayga.
Maamuuluhuu waa qofka sida sharciga ah u hayn Kara xogtiisa ama xogteeda ee dugsiga.
Helitaanka xogta waxbarasho
Waalidka ama ilaaliyaha “Waalid” xaq buu u leeyahay in uu baadho ama dib u eego faylasha waxbarasho ee
ilamahooda. Si kastaba ha ahaatee, hadii ardaygu 18 jir yahay ama uu ka weyn yahay ( “ ardayga xaqa u leh”),
ardaygu waa baadhi karaa ama dib buu eegayaa xogtiisii iyo in la siiyo ogolaansho ah in la shaaciyo xogtan iyo in
la cayimo qofka xogta yahay. Hadii ardayga xaqa u leh uu yahay mid ku tiirsan dhakhliga fedaralka, waalikda/ ama
qofka ilmaha hayaa waxay sidoo kale iyana xaq u yeelanayaaan in ay helaan xogta waxbrasho ee ardayga, iyagoon
wax heshiisa oo qoraala ah ka heli ardayga xaqa u leh.
Wakhtiga lagu jiro baadhitaanka iyo in dib loo eego xogta ardayga siba waalidinta iyo ardayga xaqa u lihiba marka
ay codsadaan iyagu. Maamuuluhuu wuxuu siinayaa waxyaalaha lagama maarmaan u ah si uu si u sharaxaad uga
bixiyo iyo in uu turujumo xogta ardayga.
Dhamaan dhacdooyinka oo dhan kuwaas oo xogta ardayga la codsaday, marka laga reebo kuwa arintan laga bixiyey,
codsi qoraala oo ah in la arko faylashan ayaa khasaba in la sameeyo oo ay sameeyaan ardayga xaqa u lihi.
Maamuulaha oo qoraal ku codsanaya, waa in uu loo siiyaa in uu baadhi karo iyo in uu dib u eegid ku samayn karo
xogtaasi iyo in uu wakhti iyo taariikhda cayimo la samaynayo baadhitaanka iyo dib u eegida. Haba yaratee wax aan
lahayn taariikh looma cayimo karo in ka badan sadex cisho oo shaqo ah ka dib markii codsiga la sameyey.
78
Waalidka ama ardayga xaqa u leh waa in la baadhaa ardayga xogtiisa iyadoo oo uu joogo qofka maamuulaha ahi iyo
ama qofka kale ee uu wakiishay maamuuluhu.
Xogtaasi lafteeda maha in dugsiga laga saaro, si kastaba ha ahaatee hadii codsi jiro koobi ah xogta wa in lagu
bixiyaa wakhti munaasiba Lana siiyaa waalidka ama ardayga xaqa u leh.
Hadiiba xaalad macquuli oo ah sacaadaha shaqaada, mastaafada u dhaxaysa meesha xogta taalo ama caafimadka
xogtiisa, waalidka ama ardayga xaqa u leh shaqsiyan uma baadhi karaan dib u eegidna kuma samayn karaan xogta
waxbrasho ee ardayga, samayn baa la samaynayaa ah waalidka iyo ardayga si ay u helaan koobi xogtaasi ah.
Marka xogta ay ku jirto warbiximo ku sahabsan arday kale, waalid ama ardayga xaqa u leh waxay xaq u
yeelanayaan in ay helaan qayb ka mida xogta loo tixraacay ardayga la cayimay.
Codsi ah in waxka badal lagu sameeyo xogaha waxbarasho
Waalid ama ardayga xaqa u leh waxaa ay degmada waydiisanayaa in ay wax ka badal ku sameeyaan xogta taasoo ay
rumaysan yihiin in ay tahay mid khalada, majaro habaabina ama sida kaleba ku xad gudbaysa xaquuqda uu gaarka
loo leeyahay ardaygu. Iyadoo loo qorayo maamuulaha dugsiga ama sarkaalka kale ku haboon isagoo si cad u
cadaynaya qaybta xogtaasi ay rabaan in ay wax ka badalaan iyo sabah ahaan waxa ayna u ahayn mid saxa ama mid
majaro habaabina, ama si kale mid ku xad gudbaysa arimaha gaarka uu u leeyahay ardaygu.
Codsiga maamuulaha in uu wax ka badal ku sameeyo xogta ardayga waa in iyadoo qoraala la sameeyo isla wakhti
ku munaasiba marka laga bibaabo wakhtiga xogta lagu sameyey baadhitaanka.
Hadii maamuulaha ka dib marka uu la tashado qof kale oo haya xoga muhiima, uu go aansado in aanu samayn wax
wax ka badal ah sida ay codsadeen waalidka ama qofka xaqa u lihiba, maamuuluhu wuxuu ogeysiin doonaa
waalidka ama ardayga xaqa u leh go aankaasi waxaanu talo ka siin doonaa xaqay u leeyihiin markay noqoto
dhagaysiga codsigaasi wax ka badalka lagu samaynayo. Wararka kale dheeradka ah ee khuseeya habka dhagaysiga
waa in la siiyaa waalidka ama ardayga xaqa u leh marka la ogeysiinayo xaqa dhagaysiga.
Codsiga tooska ah ee dhageysigu waa waajib in la sameeyo isagoo qoraala iyo in lagu hagaajiyo kormeeraha guud
ee dugsiga. Ka jawaabida codsigaasi waa in imayl loogu diraa toban cisho ah maalmaha dugsiga la dhigto.
Dhagaysiga waa in lagu qabtaa iyadoo loo eegayo arimahan soo socda.
A.Dhagaysiga waxaa la qabanayaa isla mudo 15 cisho ah ka dib marka la sameeyo codsigaasi. Ogeysiinta
taariikhda, meesha iyo wakhtiga dhagaysiga waxaa loo wareejiin karaa waalidka ama ardayga iyadoo loo marinayo
imayl sharciyeysan.
B.Dhagaysiga waxaa sameynaya maamuulaha ama sarkaal sare oo ka tirsan maamuulka ee loo asteeyey hawshan
iyadoo qoraal uuna qorey kormeeraha ugu sareeya. Sarkaalka hawshan dhagaysiga ah wadaa ma noqon doono
maamuulaha markii horeba isaguu sameyey go aankii ugu horeyey ama yaanu noqonine mid la dan gaara laga
leeyahay maxsuulka ka soo baxa dhagaysigaaasi.
C.Waalidka ama ardayga xaqa u lehab waa in la siiyaa fursad dhexa si uu u soo gudbiyo cadaymaha muhiimka ee
arintan la soo qaaday iyo in laga caawiyo ama wakiil uu ka noqdo qofka isagu leh doorashada iyagoo isku qaba
wixii kharasha, marka lagu daro xeer ilaaliyaha.
D.Sarkaalka sare ee hawshan loo igmaday waxaa uu samayn doonaa iyadoo qoraala mudo toban cisho gudahooda
marka loo eego gababada dhagaysiga waana in la ogeysiiiyaa waalidka ama ardayga xaqa u lehba iyadoo go
aaankaasi loogu dirayo imayl sharciya.
E.Goaanka sarkaalka waa in uu yahay mid ku qotoma cadaymaha la gaadhsiiyey dhagaysiga iyo in lagu soo daro
xogta oo kooban iyo asbaabaha go aanka.
F.Goaanka waa in ay ku jirtaa qoraal warbixintaasi ahi waalidka ardayga xaqa u lehba xaqa ay u leeyihiin in ay
xogta ardayga ee ah qoraalka ka faaloonayaa warbixinta xogta iyo ama in la dajiyo ujeedo kastaba oo loo heshiin
79
laayahay. Sharaxaad kasta oo ku jirta xogtaasi waa in lagu ilaaliya dugsiga degmada. Hadii ardayga xogtiis uu
dugsigu daaha ka faydo cidkastaana la ogeysiiyo, sharaxaadisi waa in iyana daaha looga faydaa dhinaca kale.
Codsiga Xogtaasi Laga Codsanayo Dugsi Kale Oo Degmada Ah.
Marka ardayga loo soo badalo dugsiga degmada ee laga soo badalo degmo kale, dugsiga ardayga qaabilay waa in uu
codsadaa xogta ardaygaasi isla degmada laga soo badalay hadii aan xogtaasi hore loogu soo gudbin isla dugsiga loo
soo badalay.
Codsashada iyo Helitaanka Warbixinta iyo Xogta laga Helay Hayadaha Dawlada
Isla inta ay xukunto sharciga dawladu, dugsiga degmadu shaqaaluhuu waa in ay raadsadaan helitaanka xogtaan
khuseysa ardayga sida looga baahan yahay in la guto hawsha sharci iyo masuuliyadaha ay ku jirto badbaadinta
shacabka iyo badbaada ardayga. Xogahan waxaa laga heli karaa qaybaha garsoorka ee hayad kasta taaso gudanaysa
shaqooyinka ama shaqada ku xusan xeerka Caruurta ee Colorado.
Shaqaalaha Dugsiga degmadu ee helaya warbixintan waa in ay u adeegsadaan marka ay noqoto oo kaliya markay ay
gudanayaan hawlahooda sharci iyo masuuliyada iyo in ay sidoo kale joogteeyaan sir ahaanshaha dhamaan xogaha ay
heleen oo dhan.
U Gudbinta Xogaha Dugsi Kale Oo Degmada Ah
Xogta ardayga, ee ay ka mid tahay xogta anshaxmarinta waxaa loo gudbin karaa iyadoo aan heshiis ahayn loona
gudbiyo saraakiisha dugsigsa kale nidaamkiisa, ama dugsiga sare ka dib nidaamkaasi oo codsaday xogtaaasi iyo
ardayga kaaso raadsanaya ama qorshaysanaya in uu is qoroba. Degmadu waxay siin doontaa nuqul koobiya oo ah
xogta ardayga xaqa u leh ama waalidka ardayga. Hadiii sidaasi la codsado.
Hadii xogtan lala wadaago dugsi kale ama dugsiga degmada kaasoo ardayga laga soo badalay, waa in la wadaaga
oo qudha iyadoo sharciga loo marayo ee looga baahan yahay xeerarka fadaraalka, iyadoo ay ka mid tahay Xeerka
Xaquuqda gaarka loo leeyahay iyo Xaqa Waxbarasho ee Fadaraalka ee 1974(“FERPA”).
Xogta oo Daha Laga Faydo Iyadooyna Jirin Heshiis Qoraali.
Dugsiga degmada waa in ay daaha ka rogtaa xogaha ashqaasta la garanayo ee ka yimid dugsiga kale iyadoo aanu
jirin heshiis qoraali xaga waalidka ama xaqa ardayga uu leeyahay hadii oo kaliya:
1. Saraakiisha sarsare ee ka shaqaynaysa dugsiga sare isla nidaamka dugsiga kaasoo haysta xog saxa ee
isticmaalkeedu xiiso leeyahay markay noqoto in la siigaadhsiisyo waxbarahada ardayga hadafkeeda ama ilaalinta
nidaamka, iyo deegaan nidaama oo waxbaraho leh. Daahka faydida waxaa ka mida daah ka faydida xogta
anshaxmarinta marka la eego samaynta khatar dhaba oo ku ah badbaada ama daryeelka ardayga ama kuwa kaleba.
Ujeedada siyaasadan a “Dugsiga Dhabta Ahi” waa qof ay shaqaalaysiiyey maamuulka degmadu, sarkaal sare,
macalin ama qof taageero ah shaqaalaha; qof ama shirkad ay degmadu la gashay heshiis in ay u qabtaan shaqo gaara
(sida xeer ilaaliyaha, xisaabiyaha, la taliyaha iyo bixiyaasha daryeel caafiimaad) ama qof mutadawaca oo u
adeegaya saraakiisha dugsiga ama qof sarkaal ama sarkaalad dugsi si u guto waajibaadkiisa shaqo. Sarkaashiga
Dugsiga iyadoo ay ujeedadu tahay m arka lagu daro arinta balse aan ku koobnayn taas.
A.Xubin ka tirsan gudida waxbarashada
B.Qof dawladu u aqoonsatay iyo gudidu cid ay magacowday maamuul ahaan, kormeerid ama maqaam macalinimo
C.Qofka ay dawladu u ogolaatay ee ay shaqalaysiisay gudidu si ku meel gaadha ayu badalayaan maamuulka,
koormeeraha ama macalinimo.
D.Qof gudidu shaqaalaysiisay si uu u guto shaqo gaara sida xog hayaha karaaniga, xeer ilaaliyaha ma xisaabiyaha.
80
E.Macalin ka shaqaynaya dugsiga kaaso ardayga la qoray isla markaasna haya arimo gaara iyo warbiximo dan u ah
arimaha waxbarashada ee sharciga ah taas oo u isticmaalay in uu ku wanaajiyo horumarka ardayga ee ah in uu meel
wanaagsan ka gaadho waxbarashada ama uu ilaaliyo badbaada iyo in uu deegaan nidaam leh wax ku barto.
F. “Danta waxbarasho sharciya” waa in lagu qeexaa si uu ogaado sarkaalka dugsigu
G.Waa lagama ma maarmaan in la guto shaqooyin lagama maarman ah kuwaas oo ku kooban jagadiisa ama
jagadeeda sharaxaadeeda ama heshiis wax qabsi.
H.Warbixintaasi waxaa loo isticmaali doonaa iyadoo loo eegayo danta degmada iyo in ayna noqon mid xidhiidh la
leh masuuliyadu saxta ahi aaga ay ka saaran tahay.
I.Warbixintu waa mid ku saxa si loo gaadho shaqo isku mida ama loo go aamiyo arinta ardayga; iyo
J.In warbixinta loo isticmaalo si siman oo aan kala joogsi lahayn iyadoo loo eegayo ujeedada laga leeyahay
macluumadka la hayo.
2. Sarakiisha dugsiyada kale ama nidaamka dugsiga ama nidaamka waxbarashada ka danbaysa dugsiga sare taaso
ardaygu rabo ama uu doonayo in isku qoro dugsiga. Arinta tan, warbixin ku sahabsan anshax marinta ayaa lagu dari
doonaa. Waalidka iyo ardayga xaqa u lehba waxay xaq u leeyihiin iyagoo codsanaya in ay helaan koobi ama xogtii
la soo gudbiyey isla xeerkan.
3. Awooda lagu sheegay Xaqa Waxbarasho ee Qoyska iyo Xeerka Gaarka ahba iyadoo lagu ladhayo sharciyada
fadaraalka. Tan waxaa ka mida: hanti dhowraha guud ee maraykanka, xoghaya waxbarahsada, maareeyaha NIE,
kalkaaliyaha xoghayaha waxbrashada, maamuulka waxbarasho ee dawlada iyo maamuulka baadhitaanka ama
adeega gurmadka degdega ah bixiya ee ku sahabsan caafimaadka iyo badbaada ardayga. Arinta caafimaadka ama
badbaada degdega, warbixintaasi waa in la sii dayn karaayo kaliya hadii:
A. In waraaq in la xidhi karo loo soo jaro taaso ku timid halis khatar ku ah cafimaadka ama badbaada ardayga ama
dadka kale.
B. Waxaa lagama maarman ah iyo loona baahan yahay in ay noqoto mid degdega
C.Qofka warka shaacinayaa waa in uu noqdaa qof wixii khibrad u leh iyo in uu yahay mid awood u leh in uu ula
xidhiidhi karo si degdega.
D.Wakhtigu waa muhiim iyo arinta xadidaysa in lala macaamilo si degdega.
4. Hayada cadaalada ee danbiyada ee baadhaysa arimaha danbiyada ee khuseeya ardayga la qoray ama la qoro
doono dugsiga degmada markay noqoto lagama maarmaan in uu u shaqeeyo wakhtiga maxkamada. Warbixintan
waa in ay ku jirtaa anshaxmarinta iyo warbixinta soo xaadiritaanka ardayga iyo waana in ay wadagaan hayadaha
danbiyada cadaladu in warbixintaasi aan daaha laga rogin haba yaraatee qayb kale marka laga tago qofka awooda u
leh mooye ama uu sharcigu ka marmi waayo iyadoo aan qoraal heshiisa la qorin oo ah ardwayga waalidkiisa ama
qofka ka masuulka ahba.
5. Arinta la xidhiidha codsiga ardayga ee ah ama helitaanka gargaar dhaqaale.
6. Hayad waxbarasho oo siin karta ansixinta in ay sii wada karaan shaqadoodii awoodsiineed.
7. Tijaabin iyo cilmi baadhida ururada kuwaas oo degmada la galay heshiis ama qorshe heshiis ilaa iyo inta uu
yahay mid sira waa in la sii ilaaliyaa iyo in ururadani looga baahan yahay in ay burburiyaan xogahan ka dib marka
aan looba baahnayn.
8. Qofkasta hadii ay u baahato maxkamadi ama qofka oo ka dhaga adayga amarka maxkamada. Dugsigu waa in uu
sameeyaa dadaalkasta oo munaasaba si uu ogeysiiyo waalidka ama ardayga u qalma markay noqoto in uu
hogaansamo ciqaabta amardiidada ama amarka maxkamada. Degmadu siin mayso ogeysiis hadii ciqaabta amardiida
81
ay soo saarto guurtida fadaraalku ama hayad kale oo sharci fulineed ujeedada halkaas maxkamadu ay amartay in aan
la shaacin xogtii ama wixii ku dhex jiray ciqaabta amardiida ah ama warbixintii la soo shaaciyey.
9. Waakiilada cidaamada maraykan ujeedada loo qoranayo oo kaliya. Magaca, cinwaanka iyo tilifoonka guriga ee
ardayga dugsiga sare waa la siin doona saraakisha askarta qoranaysa mudo 90 cisho gudahood ah ee ka bilaabmaysa
wakhtiga la codsaday hadii aanay waalidka ama ilamaha qofka ka masuulk ahi ama ardayga xaqa u lihi aanu soo
gudbin codsi qoraala kaaso warbixintan aan lagu sii daynayn.
10. Waalidka caruurta ee ka weyn 18 sanadood da’doodu kuwaas oo sheeganaya in ardaygu uu yahay mid ku tiirsan
dakhliga fedaraalka.
Dugsiga degmadu waxaa uu shaacin doonaa macluumadka guulaha kadisyadii taaso ardayu aan lagu aqoonsanayn
iyadoo aanay jirin heshiis qoraala oo ka yimaada waalidka ama ardayga u qalma.
Shaacinta iyadoo Heshiis Qoraali Jiro
Markasta sharcigu degmada uga baahdo in uu helo heshiis qoraala oo ku siman shaacinta warbixinta la garanayee
qof ahaaneed ee khuseysa ardayga, ogeysiiska la siiyey ardayga ama qofka ilaalinaya ama ardayga xaqa u leh waa in
ay ka koobnaataa arimahan.
1. Warbixinta cayimanbaa la sii dayn doonaa.
2. Ujeedada cayiman ee loo sii daynayo
3. Aqoonsiga cayiman ee qofkasta, hayad ama ururada codsaday warbixintan iyo dantay ka leeyihiin isticmaalka
wararkan.
4. Habka iyo nidaamka loo sii daynayo taasoo xogta loo sii dayn doono.
5. Xaqa dib loogu eegayo ama lagu helayo koobi xogtii la sii dayey.
Waalidka ama ardayga xaqa u leh heshiiskan waa in uu noqdaa mid shaqayn kara uun wakhti kooban taaso la siiyey.
Ogolaanshaha arday ay tahay in uu kaga qayb qaato waxbarsho kasta, ciyaaraha dugsiyada, barmaamijyada
waxbarasho ee gaarka ah ama barmaamijyada kale ee dugsiyada waa in ayna noqon kuwa ka koobnaada heshiiska
qoran ee cayiman.
Dhamaan foomamka saxeexan waa in ay noqdaan kuwa ay hayaan dugsiga degmadu.
Daaha ka rogida Warbixinta Anshaxamarinta ee Shaqaalaha Dugsiga
Marka la eegayo sharciga dawlada, qofka maamuulaha ama qofka loo igmaday maamuulka waxaa looga baahan
yahay in uu la xidhiidho warbiximaha anshaxmarinta ee khuseeya arday kasta oo la qoray dugsiga macalin walba
kaaso xidhiidh toosa la sameeyey ardayga fasalka ku jira iyo la taliye walba oo si toosa ula xidhiidhay ardayga.
Ujeedada baahidani waa in ay shaqaalaha dugsigu wargaliyaan xaalada taaso khatar u ka ah badbaada iyo daryeelka
kuwa kale.
Ujeedada arintani ah “ warbixinta anshaxmarinta” waxay tahay xogaha sirta ah ee ilaalinteeda uu lahaa maamulaha
ama qofka loo igmaday shaqsiyan ardaygu kaaso tilmaamaya in ardaygu galay fal kaaso keensan kara in lagu gafo
xeerka degmada ee ardaygu galay waana in ay jirtaa sabab macquula oo lagu rumaysan karo, marka loo eego
warbiximaha la siiyey maamuulaha waliba meelo kale oo looga qaaten ah, taaso ah in ardaygu khatar caafimad ku
hayo ardayda kale dugsiga iyo shaqaalaha dugsiga iyadoo ay ku sababaynayaan dhaqan xumada dhacday.
Waa arin saxa in xubnaha shaqaalaha ka tirsani ay codsadaan warbixin anshaxmarina kana dalbadaan maamuulaha
ama qofka loo igmaday maamuulka fasalada ardayga hadii ay jirto walaac ah in ardaygu uu khatar ku hayo
badbaada ardayda kale ama saraakiisha ardayda.
82
Macalin kasta ama la taliye kasta kaaso xogta anshaxmarinta soo sheega waa in uu joogteeya sir ahaanshaha
warbixinta iyo in aanu cid kale kala xidhidhin hawshaas hadii aanay xidhiidhkani ahayn mid marka loo eego iyadoo
marka laga tago arimaha loo dajiyey.
Xogsiinta Sarakiisha Askarta Ee Askarnimada Qorta
Magacyada, cinwaanada iyo tilifoonada guryaha, sidoo kale diwaanka warbixinada, ee dugsiyada sare waa la siin
karaa sarkaasha military ee askarta qoranaysa isla 90 cisho ee codsigaasi hadii aan waalidka/ qofka masuulka ka ah
ama ardayga xaqa u leh uu soo gudbiyo codsi qoraala taaso warbixintan aan la sii dayn. Macquulkeeda iyo
kharashkeeda dhabta ah ee si toosa ay u galeen degmadu soo bandhigid warbixintan waxaa kharashkeeda bixin
doona cida dalbatay adeegan.
Xogsiinta Arimaha Cafimadka
Dhamaan dhacdooyinka oo dhan taaso ardaygu la qoray barmaamijka cafimaad ee Colorada, degmadu waa in ay sii
daysaa warbixinta ka kooban tahay magaca ardayga, xiliga dhalasho iyo jinsiyada Siyaasada Caafimad ee Daryeelka
iyo Maaliyada( Hayadaha Cafimadka Colorado) si loo cadeeyo xaqa ardaygu u leeyahay cafimaadka. Degmadu waa
in ay heshaa heshiis qoraala oo sanad leh ah kaaso ka imanaya waalidka ama qofka ka masuulka ah ka hor inta aan
xogtaasi la sii dayn haba yaratee warbixinta looga baahan yahay in kharashka biilka.
Xogsiinta Hayadaha Cadalada Ee Danbiyada
Kormeeraha sare ama qofka loo igmaday ayaa sharcigu awood u siinayaa in uu wadaago anshaxmarinta iyo
warbixinta xaadirada hayadaha cadalada ee danbiga baadhaysa, arimaha danbiga ee khuseeya ardayga is qoray am
aka raba in uu is qoro dugsiga degmada markay noqoto lagama maarmaan in ay u adeegto ardayga wakhtiga
maxkamadu socoto. Warbixintan waa in la wadaaga oo kaliya iyadoo shahaado qoraala ay samayso hayadaha
cadalada ee danbiyada taaso warbixinta aan daah rogi Karin haba yaratee qof kale, marka laga reebo kuwa sida
gaarka ah sharcigu awood u siinayo, iyadoo ayna haba yaratee aanu jirin heshiis qoraala oo ah ardeyga waalidkiisa
ama qofka masuulka ka ah.
Xogsiinta Gudida Sare Ee Waxbarashada Colorada (CCHE)
Kadib ama ka hor bisha December 31 sanad walba, dugsiga degmadu waa in ay daaha uga qaadaan CCHE
magacyada iyo cinwaanada imaylada ardayda la qoray darajada sideedaad iyadoo loo isticmaalaya liiska imaylada in
lagu ogeysiisyo fursada ka danbeyaa dugsiga sare iyo ogolaanshaha waxbarashada sare si u noqde tuse kaaso
sharcigu u baahan yahay.
Xogsiinta Cidkale
Marka laga tago sida lagu xusay siyaasadan, xogta ardayga lama siin karo qof kale iyo cid kale iyadoo aanay jirin
codsi qoraala iyo awoodsiin ay awooda siiyeen waalidka ama ardayga u xaqa leh. Xogta shaqsiga waxaa la sii dayn
karaa oo kaliya qolada sadexaad iyadoo kalsooni laga haysto waa la kaydiiiyaa iyadoo sira.
Daaha Ka Faydida Warbixinta Buuuga Magacyada Cinwaanada Lagu Kaydiyo
Dugsiga degmadu waxay daaha ka faydin karaa warbixinta buuga lagu kaydiyo cinwaanka iyo magacyada iyadoo
aanay jirin heshiis qoraala oo ah waalidka iyo ardayga xaqa u lihi “Warbixinta Buuga Lagu Kaydiyo Magacyda
Cinwaanada Tilifoonada” waxay macnaheedu tahay warbixinta ku jirto waxbarashada ardayga taaso sida guud loo
tixgalinkaro in ay tahay halis ama in lagu xag gudbo xaquuqda gaarka hadii la shaaciyo. Waalidka ama ardayga xaqa
u lihi wuxuu leeyahay xaqa uu ku diidi karo ogolaanshaha qofka shaqada loo igmaday haba yarataa ama dhamaan
xogaha kala duwan- bixinta diidmadani waa I la helaa iyadoo qoraala isla xafiiska maamuulaha dugsiga halkaasoo
ardaygu uu ka xaadiro wakhti aan ka danbayn usbuuca labaad ee dugsiga.
Buuga warbiximaha lagu kaydiiyo warbixinta kaaso la sii daynkaro waxaa ku jira: magaca ardayga, taariikhda iyo
meesha uu ku dhashay, meesha ugu weyn ee wax ku barto ( macnaha wakhtiga lagu gudo jiro taaso ardaygu ardaygu
ka soo xaadiray waxbarashada hayada waxbarasho iyo in aanu si cayiman aanu u ahaan xogta maalin la ah ee
83
ardaygu ka soo xaadiro dugsiga), darajooyinka iyo abaal marinta uu helay, kuwa hataan iyo kuwa hore ee hayadaha
waxbarashada ama inistiyuutka uu ardaygu soo xaadirayey, heerka darajo, haykalka qoraal, iyo xogaha kale la mid
ka ahba. Tilifoonka ardayga nambarkiisa iyo cinwaanka maha kuwa daaha laga faydo karo iyadoo la tixraacayo
sharciga Colorada.
Siidayn Qoraal Rasmiya
Waalidka ama ardayga xaqa u lihiba way hakin karaan ama dhamaan xaquuqaha ay ilaalisay arintatani, siideynta
noqon mayso mid saxa ilaa iyo iyadoo qoraala oo ay saxeexeen waalidka ama ardayga xaqa u lihiba. Degmadu uma
baahna qoraalka rasmiga ah ee siidaynta balse way codsan kartaa sii dayn. Sii dayn kastaaba oo sharcigan hoos
timaada waa mid dib loola noqon karo wakhti kasta iyadoo qoraala.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameeyey: November 12, 2007
Waxaa La Meelmariyey: December 10 2007
Tixraac Sharci: 20 U.S.C & 123g (Xeerka Xaquuqda Gaarka Ah iyo Xeerka Waxbarashada Qoyska 1974)
34 C.F.R. &99.1 et seq. (Qawaaninta)
20 U.S.C. 7908 (Xogaha ku jira warbiximaha qorashada askarta marka ay noqoto, Xeerka Caruurta Gadaal Looga
Tagay 2001).
C.R.S .19-1-303 iyo 304 (xogta iyo wararka la wadaago marka la eegayo Xeerka Caruurta Colorada)
C.R.S. 22-1-123 (Degmadu waa in ay hogaansantaa FERPA)
C.R.S. 22-32-109 (1) (ff) (Hawsha samaynta siyaasada shaacinaysa heerka sideedaad magacyada ardayda iyo
cinwaanka imaylada Gudida Waxbarashada Sare Ee Colorada).
C.R.S. 22-32-109.1 (6) (Hawsha samaynta siyaasada shaacinta xogaha ka kooban arimaha dawlada iyo xeerka
fadaraalka iyadoo danta laga leeyahay ay tahay badbaada dugsiga).
C.R.S. 22-32-109 (2) (Hawsha ay tahay anshaxmarinta iyo warbixinta soo xaadirada hayadaha cadalada danbiga).
C.R.S. 22-33-106.5 (Maxkamadu waa in ay ogeysiisaa danbiga la qirtay ee ah rabshada iyo dhaqanka galmada aan
sharciga ahayn)
C.R.S. 22-33-107.5 (Dugsiga degmada si loo ogeysiiyo guuldarada uu ku guuldaraysto in ka soo xaadiro dugsiga)
C.R.S. 24-72-24 (3) (a) (VI) (Dugsigu ma shaacin karo cinwaanada iyo nambarada iyadoo aan laga heshiin)
C.R.S. 24-72-204 (3) (d) (Warbiximaha qorashada askarta)
C.R.S. 24-72-204(3) (e) (I) (Hubaashii FERPA xeerkeeda ku dhaaban sharciga Colorada)
C.R.S. 24-72-204 (3) (e) (II) (Shaqaalaha oo shaaha qaada warbixinta lagu helay aqoonta
shaqsiga iyo u kuur
galida)
C.R.S. 26-4-531 (degmada kuwas heshiis ku ah in ay helaan adeegyada cafimaad ee lacagta federalka, si loo helo
aqoonsiga cafimaad kaalmadaasi waa la wadaagi karaa xogteda sida loogu ogolaaday waalidka ama qofka masuulka
ka ah)
C.R.S. 24-72-205(5) (lacagta koobigaraynta wixii xoga e dawladeed)
Tixraac Gudbin: JK, Anshaxa Ardayga iyo Xeerar Hooseedyada
JLCA, Adeegyada Cafimaad ee Ardayga iyo Waxyaalaha looga baahan yahay.
JRCA, Wadaaga Xogta Ardayga ama Warbiximaha u dhexeya Degmada Dugsiga iyo Hayadaha Dawlada.
CUNSURIYAD LA’AANTA AMA FURSADAHA QOF AHANED EE XIDHIIDHKA DADKA (AC)
Gudida waxaa ka go’an in la siiyo deegaan ilaashan iyo deegaanka shaqada halkaasoo dhamaan xubnaha bulshada
dugsiga in loola macaaliminta sharaf iyo tixgalin. Dugsiga degmadu waa inay ku waajahan dhamaan fadaraalka iyo
sharciga gobolka iyo xeerar dastuurka ee madnuucaya cunsiriyada iyadoo loo eego midabka, jinsiga, asalka ay ka
soo jeeda, jinsiga, doonistaanka galmada, diinta,asal ahaan halku ka soo jeeda, guurkiisa, da’dii, caqiiqada,
naafanimada, ama u baahan adeeg waxbarasho gaara.
Marka loo eego arday kale oo aan xirfadeeda lahayn, shaqaalaha, codsiga shaqaalaha ama koox dadweynaha waa in
laga madnuucaa in ay ka qayb qaataan. in loo diidaa kaalmada ama aanay ahayn kuwa ku waajahan sharci darada in
lagu cunsiriyeeyo habayaratee barmaamijyada degmada ama hawlaha seeska u ah midibka, jinsiga, asal ahaan halka
ay ka soo jeedaan, caqiidada ay aminsan yihiin, laba iyo dhadig kay yihiin, jisi, waxaa uu yahay doonista galmo,
84
diin, wadanku ka soo jeedo, xaaladiisa guurka, da’adiisa, naafanimadiisa ama adeega gaara ee waxbarasho ee uu
baahan yahay. Cunsiriyeynta ka dhan ka ah shaqaalaha iyo codsiga shaqaalaha eek u salaysan da’da isna waa in laga
madnuucaa iyadoo loo eegayo sharciga federalku leeyahay. Tani waa in ay noqotaa degmada dugsiga oo ah tixraaca
ardayga shaqaalaha ah.
1. Si kor loogu qaado xaqa iyo masuuliyada dhamaan ashqaasta oo dhan sida lagu xusay dawlada ama dastuurka
dawlada, tilmaaminta sharciga iyo adeegsiga turjumada maxkamadaha.
2. Si loogu dhiiri galiyo waayo aragnimo togan markay noqoto qiimaha biliaadminimada ee caruurta iyo dadka waa
weynba kuwaas oo kala qaba fikrado kala duwan iyo dabaceedaha qorska ama kuwa ka kala yimid meelo badan oo
dhaqan dhaqaale, midab ama kooxo reeraha.
3. in si Dagan loo darso, dhamaan go’aamada la samaynayo oo dhan kaaso saamayn ku yeelanaya dugsiga,
kaalmooyinka la filayo in ay soo baxaan, cawaaqibka ka hor imanayaa ee daran go’aamadaasi ee ay ku yeelanayaan
xidhidhka aadamaha ee dhamaan qaybaha kala gadisan ee bulshada.
4. Si looga faaiideeyo waayo aragnimada waxbarasho si loo dhiso qofkasta hamigiisa uu bulshada ku dhex leeyahay
uu la nool yahay.
5. Si loo baadho iyo si loo anshaxmariiyo mida ugu suuban shaqaalaha iyo ardayga lagu helo in uu ka masuul yahay
dhibaatada ka dhalatay hanjabaada ama ku xadgudubka midab kala sooca ee siyaasada degmada.
6. Si loo baadho iyo si anshaxmarin saxa loo mariyo shaqaalaha iyo ardagyii lagu hlo in uu ka masuul yahay
dhibaatada ka dhalatay cagajugleynta iyo ku xadgudubka siyaasada u dagan degmada ee midabkala sooca.
Ogeysiiska Sanad laha ah
Degmadu waa in ay soo saartaa qoraal ogeysiisa kaaso ku siman wakhtiga sanad dugsigeedku bilaabmo taaso
ardayda la talisa, waalidka, shaqaalaha iyo dhamaan dadweynaha taaso barmaamijka waxbarasho,ciyaaraha iyo
fursadaha shaqaylaysiinta ay degmadu bixiso iyadoo la tixgalinayo jiinsiga, midab, halka uu asal ka soo jeedo,
caqiiqadu aaminsan yahay, jinsiga, galmada waxaa uu doonayo, diin, wadanka uu asal ahaan ka soo jeedo,
xaaladiisa guur, da’ada naafaninimo ama u baahan adeegyo waxbarasho gaarka ah. Baaqu waa in ay ku jirtaa
magaca, mansabka, cinwaanka, iyo tilifoonada iyo numberada qofka loo igmaday si uu isku dubarido, cinwaanku
Tusale Ahaan, Cinwaankii IX, qaybta 504 iyo ADA u hogaansamida hawlaha shaqo.
Ogeysiiska waa in la gaadhsiiyaa qof aan luqada ingiriska si fiican u garanayn marka loo eego qofka luuqadiisa sida
ay noqonayso. Waa in la heli karaa oo qof walba uu heli karaa kuwaas oo ama indhala ama dhaga la’a.
Ogeysiisku waa in uu ka muuqdaa si joogta ah saxafada degmada kaaso ka kooban warbixinta guud, ee ay ku jirto
balse aan ku koobnayn ashyaada la qoreynayo, fomamka codsashada, shaqooyinka banana, dhaqanka ardayga iyo
buuga anshaxmarinta, wargeysyada saamilayda ogeysiiskooda, wargeysyada degmada iyo ogeysiiska sanad laha ah
ee waalidinta iyo bulshadaba.
U Igmadid Shaqo Qof Masuula
Gudida waxbarasho waa in ay u igmataa qof oo ah shaqaale masuula in uu noqdo sarkaalka u hogaansimada
degmada si uu iskugu dubo rido u hogaansimada xeerka dugsiga degmada ee qodobkiisa 504 ee xeerka dib u dajinta
iyo qawaniinta maamuulka iyo CINWAANADA IX iyo qawaaninta maamuulka iyo ADA hogaasamida ciyaaraha.
In lala xidhiidho sarkaalka sare ee degmada u qabiilsan u hogaansamida taaso ay ka kooban tahay Soo Bandhigada
Gudida Waxbarashada AC-E-1, Dugsiga Degmada Cherry Creek Numbarka 5 ogeysiinta aan midab kala sooca ku
fadhiyin/sinaanta fursadeed, iyo websiteka degmada ee ah CherryCreekSchools.org.
Maasuulka loo igmaday waa in uu masuulka noqdaa sii wadida korka ilaalinta barmaamijyada waxbarasho ee
degmada iyo ciyaaraha marka looeego hogaansamida.
85
Cagajugleynta Waa La Madnuucay
Cagajugleyn loogu gaysto qofka midabkiisa, cidiisa, halkuu ka soo jedo, caqiiqadu amiinsan yahay, jinsigiisa,
galmadu sida u doono, diintu,wadankiisa asalka ahaa, xaaladiiisa guur, da’ada, naafanimadiisa, ama baahiyaha
adeegyada waxbrashada gaarka ah, nooc cunsiriyadi waa mid la madnuucay oo ay madnuucday dawladu ama
sharciga fadaraalka. Ka hor taga iyo sixitaanka cagajuglayntan isla dugsiga waa muhiim in la hubiyo in midib sooc
la’aan, deegaan badbaada ah kaaso ardaygu ay wax ku baran karaan. Shaqaaluhuu uu ku shaqayn karo iyo in
xubnaha dad weynuhuu ay heli karaan iyo in ay helikaraan wax yaalaha kaalmada iyo barmaamijyada. Dhamaan
cagajugleynta loo geysto shaqaalaha degmada, ardayda iyo qofka kale sadexaad waa mid la madnuucay.
Dhamaan shaqaalaha degmada iyo ardaydu waa in ay wadaagaan masuuliyada si ay u hubiyaan in cagajugleynta in
ayna dhicin dugsina degmada ah. Haba yaratee hantida degmada, degma kasta, ama shaqada laga madnuucay
dugsiga, ama xaflada ama kadisyada degmada ama ciyaaraha kadiska aan ahaynba ama xafladaha.
Ujeedada arinta tani siyaasadeed ,cagajuglayntu waa mid aan sinaba looma soo dhaweyn karo, cadawad iyo wareer
afka ah, qoraala ama mid gacan laga geystayba taaso si toosa loola jeedo qofka cidiisa, midibkiisa, cida uu ka soo
jeedo, caqiidadiisa, jinsigiisa, galmada qofka sida uu doono, diinta, asal ahaan wadanka uu ka soo jeedo,xaalada
guur, da’ada,naafonimo, ama adeeyada waxbarasho ee gaarka ah: (1) naajitaada guud, dareenka iyo maskax ahaan
mid dhawaacaysa ama hantidaba dhawaacaysa (2) in uu wax yeelayo, joogtayn ama qancin taasoo abuuri kartaa
cagojugleyn, cadawad ama halis galin karta deegaanka. Ama (3) dhawaac xoogle in loo geysto habka uu ku
shaqeeyo dugsigu.
Warinta Cagajugleynta
Ardaykasta kaasoo rumaysan in uu yahay dhibane dhibi ka soo gaadhay mdibkala sooc iyo hanjabaad sida ku
qeexan siyaasada sida ugu dhakhsaha badan ay ugu wargalinayaan maamuulaha, la taliyaasha, macaliminta ama
sarkaalka hogaaminta iyo faylka cabashada sida ay dhigayso siyaasada.
Shaqaale kastaba, codsigaa shaqalaynta am aka mid ahaanshaha dadweynaha kuwaas oo rumaysan iyada ama isaga
ama in ay noqota dhibane cagajugleynta cunsuriyada ah ee aan sharciga ahaynba faylkaasi cabashada ahi ee la socda
sarkaalka hirgalinta.
Dhamaan dawcadaha shaqaalaha ee cagajugleynta ah waa in la wariyaa sida ugu dhakhsaha badan loona sheegaa
kormeeraha guud ama sarkaalka hirgalinta u qaabilsan dhismaha ama degmada.
Ficilka Degmadee Ku Meelgaadhka Ah
Markay sax noqoto, degmadu waa in ay qaadaa taalabo ku meel gaadha wakhtiga lagu gudo jiro baadhitaanka ku
sahabsan hanjabaada la soo wariyey si loo ilaaliyo waxa la eedaynayo ee lagu eedaynayo hanjabaadaasi ee ka timid
hanjabaad dheerada ama aargudasho.
Baadhitaanka Degmadu ay Samayso
Degmadu waa in ay qaadaa ficil ku haboon markay noqoto baadhitaanka eedaymaha cagajugleynta ah, si ay u soo
afmeerto hanjabaada aan sharciga ahayn ee jira. Si looga hortago in ayn mar walba dib u dhacdo hanjaabado aan
sharci ahayni iyo si looga hortago aargudasho ka dhana qofka samaynayaa warbixintaasi iyo qofkasta oo ka qayb
qaadanaya baadhitaanka eedaymahan. Sidoo kale u soo magdhabayaa wixii fursada waxbarasho ee ku lumay
hanjabaadahan ardayga loo gaystay ama fursadaha shaqaalaysinta shaqaalaha.
Marka lagu daro, arday kasta ama shaqaale kasta kaaso uu u geysta hanjabaad arday kale ama shaqaale kale waa in
la anshax mariyaa iyadoo la eegayo siyaasada degmada ee ku haboon. Waa in sidoo kale la qaadaa talaabooyinka si
loo hubiyo in dhibanahaasi, iyo markhaatigaasi hanjabaadaasi la ilaaliyo lagana ilaaliyo in loo geysto aargudasho.
Taaso kale ardayga ama shaqaalaha kaaso oga cabasho faylal ah oo hanjabaada ama bixiiyey hadalo beena oo ku
sahabsan baadhitaankaasi waa in la anshax mariyaa ilaa iyo in loogu daro joojin dugsiga laga joojiyo ama in dugsiga
laga eryo markay noqoto ardayga, shaqaalahana sidan sameeyana shaqaada laga joojiyo gabi ahaanba.
86
Dhibaatooyinka yar yar ee ku luglata leh hab dhaqan danbiya oo hadhow dhici kara, go aankaasi waa mid la samayn
karo bal hadiiba hayadaha sharci fulintu saraakiishoodu waa in la ogeysiiyaa.
Ardaynaba, shaqanaba ama cidkaleba oo dad weynaha ka tirsan waa in ayna u noqon hanjabaad halisa iyadoo laga
aargudanayo war ay si niyad samiya ku bixisay oo ah hanjabaad markaa loo eego arintatan. Marka lagu daro
dhamaan wararka hantidaada waa in ay noqdaan kuwa sira.
Ogsiiska iyo Tobobarida
Si loo yareeyo cagajugleynta iyo in la hubiyo deegaanka dugsiga oo ixtiraam leh, maamuulku wuxuu ka masuul
yahay in uu ogeysiis siiyo siyaasadatan ah dhamaan dugsiyada degmada iyo qaybaha kaleba.
Siyaasada iyo ciilka is biirsadanaya waa in ay helaan dhamaan ardayga oo idili, shaqaalaha iyo dhamaan xubnaha ka
tirsan dadweynahuba iyadoo loo sii marinayo qaybta elektarooniga iyo qoraal koobiya in loo qaybiyo.
Arintatani iyo ogeysiiskaba aan midabsooca lahayn (AC-E-1) waa in la qayb ay ka noqdaan ardayga iyo shaqaalaha
buugta qoraalka.
Ardayda iyo shaqaalaha xubno ka tirsaniba waa in ay helaan wakhtiga tobobarada la xidhiidha si loo garowsado iyo
si looga hortago hanjabaada aan sharciga ahayn, marka lagu daro dib u eegida kooxaha ay ilaalisay sharciyada
gobolka iyo kan fadaraalku iyo sida loo garanayo iyo loo warinayo dhacdada hanjabaada. Tobobarkani waxaa ka
mid noqonaya laakiin aan ku koobnaayn uun:
•Wacyigalinta kooxaha la ilaaliyey marka loo eego sharciga gobolka iyo kan fadaraalka iyo ama kooxaha la
kormeeraystay hadiiba in la daareemay;
•Sida loo garan karo iyo sida looga falcelinayo hanjabadaasi; iyo
•Habka looga hortagayo hanjabada la xaqiijiyey
Xeerkan waxaa uu xeer noqday yahayna kan hada lagu dhaqmo 1991
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameyey: November 14, 2011
Waxaa La Meelmariyey: January 12, 2009
Tixraac Sharci: 20 U.S.C. Farqada 1681 (Cinwaanka VII, Dib u eegida Waxbarashada ee 1972)
20 U.S.C. Farqada 1701 (Xeerka Sinaanta Fursadaha Shaqo 1972)
29 U.S.C. Farqada 621 et seq. (Xeerka Midabkala sooca Da’ada ee Shaqalaysiinta)
29 U.S.C. Farqada 701 et seq. (Farqada 504 ee Xeerka Dib U Dajinta)
42 U.S.C. Farqada 12101 et seq (Cinwaanka II Xeerka Naafada Ee America)
42 U.S.C. Farqada 2000d (Cinwaanka VI Ee Xeerka Xaqa Rayidka ee 1964 ee dib wax ka badalka loogu sameyey
1972)
42 U.S.C. Farqada 2000e (Cinwaanka VIII Xeerka Xaqa Rayidka ee ahaa 1964)
34 C.F.R. Qaybta 100
C.R.S. 2-4-401(Qeexitaanka doonista Galmada)
C.R.S. 18-9-12 (Danbiyada ay dhiiri galiyaan eexdu)
C.R.S. 22-32-109 (1) (11) (Gudidu shaqadeeda ah in ay meel mariso siyaasad qoran oo madnuucaysa midabkala
sooca)
C.R.S. 24-34-401 et seq (Qaybta Xaquuqda Shacabka ee Colorado)
C.R.S. 24-34-601 (Midabkala sooca ama Habka shaqalaysiinta aan cadaalada ku dhisnayn)
C.R.S. 24-34-601 (midab kala sooc aan sharci ahayn markay noqoto meelaha hoyga ah ee dadweynaha)
C.R.S. 24-34-602 (Ciqaabta iyo midabkala sooca aan sharcigu banaanayn bixintiisa wixii ganaaxa ee shacabku
gaysto)
TIXRAAC GUDBAN: AC-R-7, Midabsooc la’aan ku salaysan, Naafanimo ama Laxaad la’aan
JB, Sinaanta Fursadaha Waxbarasho.
AC-R-1, Midabsooc la’aan ku salaysan Jinsi (Iyadoo loo hogaansamayo Cinwaanka IX)
AC-R-2- Midabkala sooc ku salaysan Jinsiyada Galmo ee Qofka iyo Hanjabaad)
87
OGEYSIISKA CUNSIRIYAD LAAANTA AMA SINAANSHAHA FURSADEED (AC-E-1)
U hogaansamida Cinwaanka VI iyo VII ee Xeerka Xaquuqda Rayidka ee 1964( 42 U.S.C. & 2000d et seq. iyo 42
U.S.C. & 200e-2); Cinwaanka IX ee wax ka badalkii waxbarashada ee 1972 ( 2 U.S.C. & 168); Farqada 504 ee
Xeerka Dibu Dajinta ee 1973 ( 29 U.S.C. & 71 et seq); Xeerka Cunsurinimada Da’ada ee Shaqalaysiinta ee ahaa
1967( 29 U.S.C. & 621 et seq); Xeerka Naafanimada ee Maraykanka (42 U.S.C. & 1211 et seq.); iyo Sharciga
Gobolka ee Colorado, Dugsiga Degmada ee Cherry Creek Lambarkiisa .5 ee aan si aan sharci ahayn u
cunsuriyeynaya iyadoo loo eegayo Cida uu yahay, Midabkisa, Cida uu ka soo jeedo asal ahaan, Qaacidada uu
aaminsan yahay, Lab iyo dhadig uu ku yahay, Jinsigiisa, Doonista Galmada, Diinta, Asaal ahaan wadanka uu ka soo
jeedo, Xaaladiisa Guur, Naafanimada, Adeega gaarka ah ee waxbarasho ee loo baahan yahay in loo ogolaado,
helitaanka, la dhaqmida, ama ka shaqalaysiinta barmaamijyada waxbarasho, ama hawlaha ay ku shaqayso.
Habka cabashada loo marinayo Cinwaanka IX iyo Farqada 504 ayaa ah mid loo sameyey ardayga waalidka,
shaqaalaha, iyo xubnaha dadweynahaba sida ku faahfaahsan Dugsiga Degmada ee Cherry Creek ee Farqada 504 ee
buugaha tilmaha ah, Nuquka IX, Farqada Degmada 504 Habka loo marayo wixii tabasha ah. Qofkan ama qofofkan
hoos ku xusan waxaa loo igmaday shaqaale ama shaqaalayowgan in ay isku duba ridaan ciyaaraha degmadu.
Kathy Vining
Sarkaalka Degmada U Qabilsan Raacitaanka Xeerarka
Sarkaalka Helitaanka Sharciga
4700 S Yosemite St.
Greenwood Village, CO 80111
720-554-4471
Cabashada la xidhiidha ku xadgudubka Cinwaanka VI ( Jinsiyada iyo wadaniyada asalka ah), Cinwaanka IX ( Lab
iyo Dhadig ku yahay ama Jinsiyada ), Farqada 504 ama ADA ( naafanimo ama laaxaad laaan) waxaa buuxin kara
kaalintasi sarkaalka rayidka xaquuqda, Wasaarada Waxbarashada ee Maraykanka, Gobolka VIII, Dhismaha
Xafiiska Fadaraalka, 1244 Waqooyga Speer Boulevard, Suite 310, Denver, CO 80204. Ku xadgudubka Tixraac VII
ee hirgalinta (Midabsooca shaqaaleynta). Ta ADA (Naafada Shaqeysiinta) iyo ta ADEA (Madnuucida da’da laysku
cunsuriyeeyo markay noqoto shaqaylaysiinta) waa in faylka la galiyo xafiiska fadaraalka gudida fursadaha
shaqeeynta in loo sinaado, 303 E, 17th Ave. Suite 510, Denver, CO 80202, ama gudida xaquuqda rayidka ee
Colorado, 1560 Broadway, Suite 1050, Denver, CO 80202.
Kormeeraha ugu sareeya uu meel mariyey markii horeba Mary F. Chesley, June 25, 2009
Dib U Eegid: June 16, 2014
HANJABADA GALMADA EE ARDAYGA (AC-R-4)
Hanjabada ku sahabsan galmada waxaa loo aqoonsan yahay qaab galmo oo cunsurinimo ah iyo ku xad gudubka
sharciyada taaso madnuucaysa in jinsiyada laysku cunsuriyeeyo.
Deegaan waxbarasho kaaso ka xor ah cagajugleynta galmada ah waa in la sii ilaaliyaa, waxay noqonaysaa ku
xadgudub arinta oo ah xubin shaqalaha ka mid in ay u hanjabto ardayda ama ardaygu u arday kale u hanjabo iyadoo
lala xidhiidhiyo ama xidhiidh galmo oo noocba ah.
Qeexitaanada soo socda waa kuwa loo adeegsan karo hanjabadaha galmada: hormarinta galmada aan la soo
dhawayn karin, ama mid hadala ama xidhiidh muuqda oo galmada dabiiciga ah waxay isku keensan kartaa
hanjabada galmada markay:
1. Gudbintaasi xidhiidhka caynkana waa in la sameeyaa in la sheego ama in la qariyo heshiis ama shuruud oo ah
horumarta waxbarasho ee qofka.
2. Gudbintaasi ama diidmada dhaqankasi shaqsiyaga ahi waa loo isticmaali karaa, seeska goaamada waxbarashada
saamaynaya shaqsiyan.
88
3. Dhaqamadani waxay leeyihiin ujeedada ama saamaynta aan macquulka ahayn ee ah fara galinta meelmarinta
shaqsiyada waxbarashada ama samaynta cagajugleynta, cadawad ama wareer ku qaadida deegaanka waxbarasho.
Hanjabada galmada sida lagu qeexay xaga sare waxaa laga yaaba in ay ka mid tahay laakiin aanay ku xadidnayn
uun:
1. Hadalada galma doonka khuseeya “Caruurta” waxyeelayntooda ama u hanjabidooda.
2. Ku khasbid hab galma ah
3. Ku celcelin wax tusmo ah qofka oo doonis galmo ah ama hamo galin kara ama ku samayn wax bahdilaad ku ah.
4. Taabo aanu doonayn qofka la taabanayaa, sida dabada ka dhirbaaxid ama si kasa iskugu xoqid qofka kale
jidhkiisa
5. U soo bandhigid ama ka dalbasho in uu galma kula sameeyo, u raacid adigoo sheegaya ama qarsanayba hanjabaad
khuseysa qofka darajadiisa ama wax la mida.
Ardaygu waa in ay u gudbiyaan dhamaan hanjabadaha galmo maamuulaha dugsiga, sarkaalka heerka hirgalinta ee
dhismaha ama qofka kale ee la amiinsan yahay. Ardaygu waxaa uu ka gudbin karaa fayl toosa ama aan toos ahayn
tabashooyinka hanjabadaha galmada isagoo raaacayaa habka loo gudbiyo wixii tabasho ah. Hadii qofka hanjabada
lagu eedeyey uu yahay qofka maamuulaha ah kaaso ay tahay in wixii tabasho ah ay sii marayaan, ardaygu waxaa uu
cabashada u gudbin karaa qofka maamuulaha ka sareeya.
Dhamaan arimaha la xidhidha cagajugleynta cabashadooda waa in ay noqdaan kuwa sira ilaa iyo inta suurta gala.
Gudbinta wixii tabasho ah ama si kaleba u gudbin cagajugleyn galmada ku sahabsan waa in ayna ka iman qofka
xaaladiisa ama saamaynta darajadiisa.
Ogeysiinta siyaasadatan waa in ay noqotaa mid loo gudbiyo dhamaann dugsiyada degmada dugsiga iyo qaybaha
kaleba iyo in ardayga la waafajiyo buugiisa gacanta.
Waxaa La Meelmariyey: February 8, 1999
HABKA LOO MARAYO TABASHADA ARDAYGA LOO GAYSTAY HANJABAAD GALMO
(AC-R-5)
1. Ardayda rumaysan in loo geystay ama ay ku dhiciba karto cagajugleynta galmada ahi waa in ay dhibaatada u
gudbiyaan maamuulaha ama qofka kale ee maamuulaya dugsiga ama qofkale oo la amiinsan yahay oo ka mida
shaqaalaha, ama qofka heerka maamuul ee degmada ka ugu munaasib san kaaso dusha ka eegaya maamuulaha.
Wax kasta oo ku sahabsan hanjabaad galmo oo arday uu u geystay mid ka mida shaqaaluhu waa in loo gudbiyaa
maamuulaha dugsiga si loo baadho. Hadii qofka lagu eedeyey hanjabadaasi uu yahay maamuulaha dugsigu, qof kale
oo ah maamulaha dugsigu ayaa loo igman doonaa waxaana u xil saari doona hawshaasi maamuulaha heerka degmo
si uu baadho warkaasi.
2. Marka warkaasi la helo, qofka maamuulaha ah ama qofka loo igmaday waxaa uu shir la galidoonaa ardayga ku
andacoonaya in loo geystay hanjabaad galmo sida alle sida ugu dhakhsaha badan, oo ah in aanu ka badan laba cisho
oo shaqo marka la helo warbixintaasi, si loo helo fahan saxa oo ku aadan seeska cabashadaasi iyo in laga wada dodo
ficilka uu ardaygu rabo in uu qaado.
3. Kulanka ugu horeya ee ardayga, maamuulaha ama qofka loo igmaday wuxu sharaxaad ka bixin doono meesha
tooska ah ama aan tooska ahayn ee falka iyo in uu sharaxaad ka bixiyo habka uu marayo tabashadaasi. Maamuulaha
ama qofka loo igmaday waxaa uu sidoo kale sharaxi doonaa bal in hadiiba ay jirto iyo hadii aynaba jirinba falasha
ardayga ee tabashada tooska ahi ama sida kale codsiga ficilkaasi, in degmada laga rabo sharci ahaan in ay qaado
talaabo ay ku saxayso hanjabaadaasi iyo in ay ka hor tagto in mid kale oo la midii hanjabadaasi ay dhacdo, ama ka
aargudashada ka soo horjeeda qofnaba kaaso soo sheegay hanjabadasi ama ka qayb qaatay baadhitaankaasi.
Maamuulaha ama qofka loo igmaday hawshan waxaa uu u sharaxi doonaa ardayga in codsi kasta oo ah in la sharfo
sirtaasi in ila intii ay qaadayso la ilaaliyo taasi samayn teeduna maha mid ka hor istaagaysa dugsiga in uu ka
jawaabo si wanaagsan hanjabadaha iyo kana hortago hanjabadaha mustaqbalka.
89
4. Marka la eego bilowyadan soo socda ee ardayga, maamuulaha ama qofka loo igmadayba waxaa uu isku dayi
doonaa in uu la kulmo dhamaan eedaymahan cagajugleynta ah si uu u helo jawaab hanjabahaada la soo gudbiyey,
marka lagu daro waraysiyada markhaatiyaasha la cadeyey. Maamuulaha ama qofka loo igmadey wuxuu dhamaystiri
doonaa baadhitaanka isla afar iyo toban cisho gudahood ka bilaabmaysa marka ardayga lala kulmay, hadiii ayna
noqon in si kale ardayga loola heshiiyey.
5. Isla todoba cisho gudahood oo ah dhamaystirka baadhitaankan, maamuulaha ama qofka loo igmaday maamuulka
waxaa uu go aamin doonaa bal hadiiba in arintan la sii wadi karo si toosa ama si aan toosba ahayn iyadoo loo
eegayo seeska baadhitaanka arintatan. Hadii ardaygu codsado in arinta tan lagu xaliyo habkii aan tooska ahayn iyo
in maamuulaha ama qofka loo igmaday uu ku raaco in arintu ay ku haboontahay in la xaliyo, maamuulaha ama
qofka loo igmaday maamuulku waxaa uu isku dayi doonaa in uu hawshan u xaliyo si aan toos ahayn isagoo u
maraya wada xajood ahaan.
6. Hadii ardaygu uu codsado habka tabashada ee tooska ah, maamuulaha ama qofka loo igmaday wuxuu xogtan ku
wareejin doonaa, Ururka Kormeerayaasha Guud ee Hawl galka Waxbarashada. Ama qofka ay u igmadaan isaga
ama iyadaba, iyadoo qaraar toosa oo ah isla todoba cisho gudahood 7 lagu soo dhamaystiri doona baadhitaankan iyo
in sidaasi lagu ogeysiiyo kooxaha bilaabaya habka xalinta tooska ah.
7.Ka dib marka dib loo eego xogta uu sameyey maamuuluhu ama qofka loo igmaday, Ururka Kormeerayaasha Guud
ee Hawlgalka Waxbarashadu waxaa laga yaaba in uu soo ururiyo cadaymo kale oo dheerada oo lagama maarman u
ah in go aan laga gaadho dhacdadan. Hadii aan si kale loogu heshiin mudo afar iyo toban cisho gudahood ah oo lagu
helaa xogtaasi, Ururka Kormeerayaasha Guud iyo Hawlgalinta Waxbarashadu ama qofka loo igmaday waxay ku
dhawaaqi doonaan xayirad ama ficilkasta oo ay u arkaan in uu yahay mid saxa.
8. Hadii iyo hadiiba ay jirto ama aanayba jirin tabasho toosa in fayl gareeyey, degmadu waxay qaadi doontaa
dhamaan talaabooyinka lagama maarmanka ah oo dhan si ay u soo afmeerto hanjabadahan. Si ay uga dhigto
dhibanaha mid loo soo celiyey dhamaan wixii fursado waxbrasho ee ka lumay si looga hortago hanjabaado soo
noqnoqda iyo in laga hortago aargudasho lagaga soo hor jeesto qofkasta kaaso soo wariyey hanjabaado galmadoona
am aka qayb qaatay baadhitaanka hanjabadahaasi.
9. Kooxaha waxaa lagu wargalin doonaa iyadoo qoraala waxaana ku wargalin doonaa Ururka Kormeerayaasha sare
ee Hawlgalka Waxbarashada maxsuulka ugu danbeeyaa ee baadhitaankaasi iyo dhamaan talaabooyinka ay qaadi
doonaan degmaduba.
10. Wakhti kastaba, ardayga samaynaya warbixin ku aadan hanjabaad galmo doona waxaa uu codsan doonaa in ay
degmadu ay soo gabagabayso habkii aan tooska ahayn iyo in ay bilowdo habka tabashada tooska ah loo maro.
Waxaa markii hore meel mariyey Kormeeraha Guud Robert D. Tschirki, February 8, 1999.
Waxaa dib u eegis lagu sameyey June 16, 2014
TIXRAAC SHARCI: C.F.R. & 106.8
29 U.S.C. & 1681 (Cinwanka IX ee wax ka badalkii waxbarashada 1972)
CUNSIRIYEYN LA’AANTA IYADOO LOO EEGAYO QOLADA IYO JINSIGA UU YAHAY
( AC-R-6)
Barashada iyo shaqada deegaanku waa in ay noqotaa mid ka madex banana hanjabaad cida uu ayahy ama
cagajugleeyn waa in la siiyo dhamaan xubnaha shaqaalaha iyo ardaydaba iyadoo aan loo eegaynin Jinsiyada ay
yihiin, midabkooda, halkay ka soo jeedaan, diintooda, ama wadankay asalk ahaan ka soo jeedaan.
Waxay meel ka dhac ku tahay siyaasada gudida iyo sidoo kale sharciga gobolka in xubnaha shaqaalaha ama
ardeydaba loo hanjabo ama loo caga jugleeyo haba yaratee qof ka tirsan shaqaalah ama ardaydba sabaabta sidaa
90
loogu samaynayaana ay tahay Jinsiyada ay yihiin, midabkooda, halkay ka soo jeedaan, diintooda, ama wadankay
asalk ahaan ka soo jeedaan.
Shaqsi ama kooxba oo ku xadgudba siyaasada ACB hadii, ay tahay dhulka dugsiga ama meelaha ka caagan
ciyaaraha ama meelaha baabuurtu ka dhaqaaqdo ee ay degmadu leedahay, iyagu:
1. In ay sameeyeen tilmaamo muujinaya bahdilaad toosa ama yey toosba ahaane (haba ahaato mid qoraala ama mdi
afka ahba) oo ay ka mid tahay, kalmado afxumo oo caya, hadalo qofka sharaftiisa iyo karamadiisa lagu dhawacayo,
in magacyo loogu yeedho iyo in lagula kaftamo kaftano midaba oo ku salaysan qofka jinsiyadiisa, midabkiisa,
diintiisa, meeshu asal ka soo jeedo, wadankuu ka soo jeedo asal ahaan kuwaasoo oo loola jeedo qof ama koox
ashqaasa.
2. In loogu hanjabo dhawaacid jidh ahaaneed ama mid dhab ahaan lagu dhawaacayo qof marka loo eego jinsiyadiisa,
midabkiiisa, diintiisa, meeshuu asal ahaan ka soo jeedo, ama wadanku asal ka soo jeedo.
3. In lagu soo bandhigo iyadoo qoraal ah ama ashyaa, ama lagu xaquuqo gidaarka dugsiga ama alaabo si loogu
bahdilo jinsiga, midabka, diinta, asal ahaan halku ka soo jeedo, wadan kiisii hore, shaqsi ama kooxba.
4. Dhawaacidi, xumayn ama burburin hantida gaarka loo leeyahay ee qofnaba iyadoo sabab looga dhigayo jinsiga,
midabka, diinta, asal ahaan halku ka soo jeedo, wadan kiisii hore.
5.In uu geysto ficilo kale oo ah hanjabaad ama cagajugleyn taaso xad gudub ku noqonaysa Xeerka Cagajugleynta
Qolooyinka ee Colorado ee soo baxay 1991, hadii iyadoo si ula kaca loogu cagajugleeyo ama loogu hanjabo, qofka
galeya ficiladan soo socda waa in ay ka mid ahaadaan: U Cagajugleynta Qolo waa in ay ku jiraan:
A.Dhaqanka kaasoo la garan karo in uu sababi karo dhawaac qof ka kale.
B.Dhaqan ama hadal kaaso la ogyahay in uu qofka kale dhigi karo meel uu ka cabsanayo ficil sharci laaan degdega
kaaso loola jeedo qof ama hantidiisa.
C.Dhaqan ama hadal kaaso laga yaabo in uu keensan karo dhawac uu u geysto qof kale ama uu dhawaac u geysto
hanti.
D.Dhaqan kaaso la og yahay in uu sababi karo dhawaac ama burbur hanti qof kale.
Dhibaato kasta oo la rumaysan yahay in ay ku jirto u cagajugleynta qolo waa in sida ugu dhakhsaha badan loogu
wargaliyaa maamuulaha dugsiga ama kormeeraha guud si loogu sameeyo baadhitaan iyo in laga qaado talaabo kaaso
ay ka mid tahay in la wargeliyo dhacdaadasi qolyaha maamuulkee ee fulinta sharciga iyo in la sameeyo soo jeedin
ah in la eryo arday kasta oo la yimid dhaqankaasi.
Ardayda ama xubnaha ka tirsan shaqaalaha kuwaasi oo la rumaysan yahay in ay yihiin kuwa ku foogan cagajugleyn
qolo ama hanjabaad ama dhaqan midab kala sooc waa in ay u wargeliyaan dhacdadaasi sida ugu dhakhsaha badan
maamuulaha ama kormeeraha guud ee ugu soo dhow, sir ahaanshaha marka la tixgalinayo dhamaan warbiximahaasi
waa in la joogteeyaa markasta oo ay suurta gal tahay. Warbixinta ku sahabsan u cagajugleynta qolo ama hanjabada
ama dhaqanka midab kala sooca waa in la baadha sida ugu saxsan iyo wakhtiga ugu munaasibsanba oo uu hawshaa
guda gala maamuulaha ama qofka loo igmaday.
Arday kasta oo lagu helo in uu ku xadgudbay siyaasada ACB isagoo sameynaya dhaqan ah ka xaga sare lagu soo
sheegay waxaa looga baahan yahay in uu ka soo xaadiro kulanka uu la leeyahay waalidkiisa ama qofka ilamaha ka
masuulka aha iyo maamuulaha dugsiga ama qofka loo igmaday si loo cadeeeyo filashada dugsiga ee dhaqanka
ardayga. Ardayga wuxuu mutaysan doonaa in laga qaado anshaxmarinta ku haboon.
Xubin kasta oo ka tirsan shaqaalaha oo ku xadgudba siyaasada ACB isagoo samaynaya dhaqan kor lagu soo sheegay
ama ku markhaati ka noqday iyo ku guul daraystay in uu warkaasi gudbiyo sida dhaqanku lagu sheegay kor wuxu
mutaysan doonaa anshax marin ku haboon.
Waxaa meel mariyey: Kormeeraha guud Monte C. Moses, November 8, 1999
91
CUNSIRIYAD LA’AANTA MARKA LOO EEGO NAAFANIMADA AMA LAXAAD LA’AANTA
(AC-R-7)
Gudida waxaa ka go’an meel marinta siyaasada ah cunsiriyad la’aanta markay noqoto naafanimada marka loo eego
dhamaan sharciga oo dhan mar lagu daro balse aanku xadidnayn Farqada 504 ee Xeerka Dibu Dajinta ee 1973 ( “
Farqada 504”) iyo Xeerka Naafanimada ee Maraykanka (“ ADA”). Farqada 504 iyo ta ADA sida ay dhigayso taasi
waa in aanay si kale mooye qof xirfadeedii leh oo ah naafo ujeedada kaliyaata ah ee naafonimadiisa ama
naafonimadeeda loogaga saaro in ay ka qayb qaadato ama loogu diido kaalmada ama ay mutaysato cunsuriyad
markay noqoto barmaamijyadan ama hawlahan. Degmadu waa in ayna sharci la’aana ku midib soocin iyadoo sal
uga dhigaysa naafonimada in ay furto ama u ogolaato ama ula dhaqanto ama shaqalaysiiso, barmaamijyadeeda ama
hawlaheeda kaleba.
Gudida waxbarashadu waa in ay u igmataa qof in uu ka masuul noqdo shaqaalaha isku duba ridaya degmada iyadoo
loo hogaansamayo Farqada 504 iyo ta ADA. Eeg AC-E-1.
Farqada degmada ee ah 504 iyo ADA ee u hogaansamida sarkaalka ( Sarkaalka hirgalinta) waa in uu ka masuul
yahay fulinta Farqadan 504 iyo tan ADA ee ah cunsiriyad laaanta/ Cabashada Siinaanshaha Fursado iyo Habka u
hogaansimada iyo Wakhtiyeyntaba. Eeg AC-R. Sarkaalka hirgalintu waa inuu ka masuul noqdaa dusha ka eegida in
uu sii joogteeyo ee barmaamijka degmada iyo hawlaha marka loo eego u hogaansamida Farqada 504 iyo ta ADA iyo
dhamaan sharciyada macquulka ahba, marka lagu daro horumarinta dhamaan hababka iyo sharciyada lagama
maarmanka ah.
Kormeeraha guud ama qofka loo igmaday waa in uu wargaliyaa codsadaha ogolaanshaha, ardayda, waalidka ama
qofka ka masuulka ahba, manbaca meesha loo gudbinayo codsadaha ogolaanshaha, shaqaalaha iyo codsiga
shaqaalaynta iyo xubnaha dadweynaha taaso oo aan midab soocaynin marka loo eego naafonimadiisa isla
barmaamijkaasi ama hawlaha ay ku hawl galaan ee ay Farqada 504 uga baahan tahay. Iyo ta ADA ee aan u midab
soocayn habkan. Wargalintaasi waa in la sameeyaa qaab iyo habka looga baahan yahay qawaaninta sharcigu. Eeg
sidoo kale AC-R iyo AC-E-1.
Waxaa markii ugu horeysay meel marisay Kormeeraha Guud Mary F, Chesley, January 12, 2009
Waxaa dib u eegay Kormeeraha Guud Mary, F, Chesley, November 14, 2011
Dib u eegid June 16, 2014
TIXRAAC SHARCI: 29 U.S.C. Farqada 701 et seq. (Farqada 504 ee xeerka dib u dajinta)
42 U.S.C. Farqada 12101 et seq (Xeerka Maraykanka Ee Naafonimada)
34 C.F.R. 104 et seq.
DUGSIGA DEGMADA CHERRY CREEK #5
XAQUUQDA RAYIDKA IYO TABASHADA
CAGAJUGLEYNTA QOLONIMO
U hogaansaanta Dhaglayda VI & VII ee Xeerka Xaqa Rayidka ee 1964; Dhaglayda IX ee Wax ka badalka
Waxbarashada ee 1972; Siyaasada Hanjabaada Galmada 1981; Farqada 504 ee Xeerka Dib u Dajinta ee 1973;
Xeerka Naafonimada ee Maraykanka ee 1960; Xeerka Cagajugleynta ee Qolonimda ee Colorado maha mid
cunsuriyeynayaa marka loo eego sababaha Jinsiyada, midabka, asalkiisi hore, caqiidadiisa, jinsiigiisu wuxuu yahay
lab iyo dhadigba, doonista galmo, diin, dalku ka soo jeedo asal ahaan, xaaladiisa guur, da’adiisa naafonimadiisa ama
baahida adeeg waxbarasho oo gaara in loo ogolaado ama uu xaq u yeesho inuu gali karo ama la dhaqmid ama
shaqalaysiin, barmaamijyada waxbarasho ama hawlaha shaqo ee uu ka hawl galo.
TALAABADA 1
La hadalka qofka masuulka ka ah dhismaha ama Sarkaalka Hirgalinta Sinaanshaha ee Degmada ama qofk weyn oo
shaqaalaha oo la amiinay oo ay amineen dugsiga degmadu marka ay jirto walaac in lagu xadgudubyo ay dhaceen.
92
Qofka murugaysani ee wax tabanaya ama qofofkaba waxay bilaabi karaan habka tabashada iyagoo kala doodaya
xadgudubyada laysku soo eedeeyey ama xadgudub yada Sharciyada Xaqa Rayidka ama Xeerka Cagajugleynta Qolo
ee gobolka isla Maamuulaha Dhismaha markay jirto in cabasho dhismaha ahi iyo iyadoo Sarkaalka Hirgalinta
Sinaanshaha Degmadu marka ay jirto cabasho degmada lagu eedeyo, ama hirgalinteedi ay fushay iyo in
hirgalinteeda lagaga doodo cid ama cid kale oo la amiinsan yahay oo ah qof weyn oo degmada ka tirsan.
Dhacdadaasi qofkaasi murugaysani ee wax tabanayaa kuma qancin qaraarada hirgalinta ee Talabadii 1, Way fayl
garayn karaan si murugo tabashaysan ah iyadoo ay u eegayaan Talaabada 2.
Maamuumulaha dhismuhuu waxaa uu ogeysiin doonaa Sarkaalka Hirgalinta Sinaanshaha Degmada dhamaan
Dhagleyda IX ee cabasho ee laga sameyey iyaga iyo in uu siiyo qofka murugsan ee wax tabanaya ogeysiis ee ah
xaqooda Dhagleyda IX.
Talaabada 2
Faylka iyo Tabashada murugada saxa ah.
Tabashada murugada saxa ahi ee isla degmadu waa afka ama cabasho qoraala oo sameyey qofka ama dadka
tabanaya murugada ee loo soo gudbiyey Maamuulaha Dhismaha ama Sarkaalka Hirgalinta Sinaanshaha ee Degmada
( Ms. Kathy Vining, Xafiiska Ardayga Guusha & Kaalmada Sharciga, 4700S. Yosemite Street, Greenwood Village,
CO 80111 720-554-4471 isla marka ay dhacaan xadgudubyadu. Cabasho qoraala waa in la fayl gareeyaa isla
Maamulaha Dhismuhu marka arimo laga cabanayaa ay dahcaan isla Dhismaha heerka degamada iyo Sarkaalka
Hirgalinta Sinaanta Degmada marka hawlaha laga cawday ay ahayeen heerka degmada.
Hirgalinta waa in lagu dhiiri galiyaa in ay fayl gareeyaan tabashooyinka nidaam wakhtiyeysan. Inta badan
sharciyada xaquuqda rayidku waxay u baahan yihiin in la hirgaliyo lana fayl gareeyo waraaqahan sharciga isla 180
cisho oo ka bilaabmaya markii ugu danbaysay ee wareerkani dhacay. Dugsiga Degmada ee Cherry Creek waxaa uu
ku dhiiri galinayaa wargalin degdega oo wakhtiyeysan waliba ee ku sahabsan cabashadan. Dib u dhacyo badani
waxay keensan karaan in ay xanibaan baadhitaan dhamaystiran oo saxa. Hirgalintu waaa in ay noqoto kuwaa
cayiman oo sheegayaa taa:
Waxaa jiray eedaymo xadgudubyo ku ah xeerkasta oo lagu qaadi karo marka loo eego Sharciga Xaquuqda Rayidka
Ah Ee Fadaralka, ficilka ama siyaasada ama Xeerka Cagajugleynta ee Qoloqolada Gobolka, ama siyaasada
cunsuriyad laaanta ee degmada, qawaaniinteeda iyo ama habka gaarka ah ee dugsiga. Hirgalinta waa in ay ku jirtaa
magacyada, taariikhda, meesha iyo sharaxaadaha faahfaahsan ee xadgudubka lagu eedeyey.
Talaabada 3
Dhismaha ama degmadu waxay samayn baadhitaan dhamaystiran.
Maamuulaha dhismuhuu iyo/ ama Sarkaalka Hirgalinta Sinaanshaha Degmadu midkastoo munaasib ku ahiba waa in
uu hawl galaa sidii uu dhamaystirilahaa baadhitaanka xadgudubkaasi lagu soo eedeyey iyadoo aan lagu
xadgudbaynin xaquuqaha qofka dhibanaha ah, ama dhibanayaasha ah ama ka danbiga geystay ama kuwa danbiga
geystaba, ama markhaatiyaasha.
Maamuulaha dhismuhuu ama Sarkaalka Hirgalinta Sinaanshaha Degmada waa in uu isla 10 cisho gudahood oo ku
siman marka laga bilaabo wakhtiga tabashada, iyadoo lagu qiraayo qoraal, u hogaansamida, helitaanka
tabashadaasi, iyo in uu la taliyo baadhitaanka tabashada habka loo marayo. Degmadu waxay haystaa 45 cisho oo
maalmaha shaqaada ah marka laga bilaabo markay la helo tabashada dhamayska tiran baadhitaankeeda iyo
helitaankeeda arinta ku sahabsan. Baadhitaanka waxaa ka mida waraysi lala yeesho markhaatiga, dib u eegida
siyaasada degmada, iyo qawaanintaba, iyo sidoo kale dib u eegida dhaman warbixinta ay gudbiyeen dhamaan
dhamaan kooxaha ku lugta leh. Dhamaystirka baadhitaanka, degmadu waa in ay la talisa mudiciga iyadoo qoraala,
markay noqoto sixitaanka waxkasta oo la gartay tusaale ahaan wixii aan ahayn u hogaansamid saxa ama wax la
hagaajin karo.
Talaabada 4
Xaqa Muducigu u leeyahay in uu codsi qaato.
93
Muduciga ama qofka muduci calayhiga ah waxay labaduba leeyihiin xaq u leeyihiin in ay codsi ka qaataan
go’aankasta oo ay samaysay Isku duwaha Sinaanta ee Dhismahu ee loo gudbiyey Sarkaalka Ilaalinta Sinaanta
Degmada iyo go’aan kasta oo Sarkaalka Ilaalinta Sinaanta Degmadu ku socda Kormeeraha guud ama qofka loo
igmaday. Codsigaasi waa in la sameeyaa mudo ku siman 10 cisho oo ah marka ay degmadu hesho xaqiiqdaha.
Habka codsi qaadaashadu waa in lagu dhamaystiraa mudo 60 cisho ah oo ah maalmaha la shaqeeyo marka laga soo
bilaabo xiliga codsiga uu soo gaadhay. Kooxaha waxaa la siin doonaa go’aanka waxaana bixin doonaa qofka isagu
codsiga sida tooska ah loogu soo diray. Muducigu waxaa uu sidoo kale fayl kiisa u gudbinayaa Qaybta
Waxabarasahada U.S ee Xaquuqda Rayidka, sida hoos ku sharaxan.
Hayadaha Xaquuqda Rayidka Ee Habka Gudbinta Tabashada
Iyadoo Dugsiga Degmada ee Cherry Creek uu ku dhiiri galinaayo dhamaan dadka oo idil in ay racaan
talaabooyinika kor ku xusan markay noqoto in la fayl gareeyo tabashooyinka, habkani maha in la raaco. Waalidada,
kuwa ah sidii ilaaliye oo kale siiba caruurta yar yar, ardayda, iyo shaqaalaha kuwaaso oo lagu eedeyey in ayna si
siman ula dhaqmin ama ay u cagajugleeyeen qolo, ama hanjaabada galmo waxay cabasho toosa u gudbindoonaan
hayadaha xaquuqda ee fadaraalka iyo gobolka ama qaybta bilayska xaafada ee cabashada cagajugleynta ee qolo
(cinwaanka hoos ku liistaysan).
Cabashooyinka ku sahabsan ku xadgudubka Qodobka VI ( jinsi, wadanka uu asalka soo jeeda), Qodobka IX ( Lab
iyo Dhadig ku yahay, Jinsi), Farqada 504, ee ADA( naafonimada ama laxaad la’aanta, Dhacdada midab ku sahabsan
iyo Hanjabada ka dhanka ah Ardayga Siyaasada Waxbarasho ee Inistuyuutka( jinsi, midab ama wadanka uu ka soo
jeedo asal), waxaa si toosa looga dacweyn karaa sarkaalka oo ah Xaqa Rayidka, Gobolka Waxbarasho U.S. VIII,
Xafiiska Dhismaha Fadaraalka, 1244 North Speer Bivd.., Suite 310, Denver, CO 80204. Cabashada ku sahabsan ku
xadgudubka Qodobka VII ( shaqaalaynta) waa in si toosa loogu gudbiyaa Xafiiska Fadaraalka ee Gudida Fursadaha
Sinaanta Shaqalaysiinta 303 E, 17th Avenue, Suite 510, Denver,CO 80203 ama Gudida Xaquuqda Rayidka ee
Colorada, 1560 Broadway, Suite 1050, Denver, CO 80202, iyo cabashada khuseysa Xeerka Cagajugleynta ee
Qolonimo ee Colorado ( jinsi, midab, halka asal ahaan uu ka soo jeedo,wadankuu asal ahaan ka soo jeedo, diin iyo
dada) waxaa si toosa loo gudbin doonaaa qaybta bilayska xaafada.
Dugsiga Degmada ee Cherry Creek waa mid fursadiisa waxbarasho dugsigu ay tahay mid loo siman yahay taaso aan
lagu midab soocin iyadoo loo eegayo jinsiga, midab, cida ay asal ahaan ka soo jeedaan, caqiiqada, jinsiga,
doonistiisa galmo, diin, wadan ahaan halka uu ka soo jeedo, xaalada guur, naafonimada, adeega waxbarasho ee
gaarka ah in loo ogolaado ama uu heli karo, ama la dhaqmida ama shaqalaynta, barmaamij waxbarasho ama hawlaha
ay ku shaqo gasho.
Waxaa Dib u eegis lagu sameyey: September, 2009
Iyadoo loo eegayo xeerka Siyaasada Gudida Waxbarasho AC, Midabsooclaaan ama Xidhiidhka Dadka, iyo Soo
Bandhigida Gudida Waxbarashada AC-E-1, Qofka hoos ku qoran ayaa ah mid la aqoonsan yahay in uu yahay
Sarkaal Cabashada ee Sinaanshaha Degmada kaaso ka masuul ah isku duba ridka arimaha cabashooyinka ee dugsiga
degmada:
District Equity Compliance Officer:
Kathy Vining
4700 S. Yosemite Street. Greenwood Village CO80204
720-554-4471
WAAXDA WAXBARASHO EE COLORADO
FARQADA 504/ADA
XAFIISKA XAQUUQDA RAYIDKA EE HABKA CABASHADA
Shaqsi qofi ama urur waa gudbin karaa cabasho u gaadhsiiyo Sarkaalka u qabiilsan Xaquuqda Rayidka (OCR) ee
Waaxda Waxbarashada ee Maraykanka. Isla OCR cabashadeeda waa in la gudbiyaa iyadoo qoraala, isla 180 cisho
ka dib marka xadgudubku dhaco.
94
Qofkasta oo raba in uu gudbiyo OCR dacwad cabasha ahi waa soo gudbiyaa iyadoo qoraala oo la raacinayo
warbixinta ku jirto waraaqda ee ah Foomka Cabashada Cunsuriyada ee laga heli karo OCR xagiiska gobolka.
•Magaca iyo Cinwaanka Guriga (Tilifoon lumber waa muhiim balse looma baahna)
•Sharaaxada guud ee qofka ama dadka, ama cida uu yahay qofka ama dadka la dhawaacay ee falka cunsuriyaynta ah
lagu eedeeyey (looma baahna qofka la dhawaacay magaciiisa).
•Magaca iyo meesha dugsiga kaaso lagu sameyey falka cunsurinimo ee lagu eedeyey.
•Sharaxaad nooca fal cunsurinimo ah ee lagu soo eedeyey, iyadoo qoraal mugleh ah si ay awood ugu siiso OCR in
ay fahmaan waxaa dhacay, xiligay dhacday iyo asbaabaha cunsuriyanta lagu eedeyey ay yihin.
•Wararkan kor ku xusan waa in loo tixraacaa loona gudbiyaaa:
U.S. Department of Education
Officer for Civil Rights, Region VIII
Federal Office Building
1244 Speer Blvd., Suite #310
Denver, CO 80204-3582
Qofka eedani ay soo gaadhay maha in uu cidii cabashadan samaysan ee ka soo horjeeda uu ka aarguto.
ISKU XIDHNAANTA XOGAHA ELEKTAROONIGA AH EE LA HELI KARO (EHC)
Gudidu waxay garwaaqsatay in qalabka isgaadhsiinta iyo qayba kale ee tiknooloojigayada cusubi ee ay ka mid ka
tahay, internaytka, isku xidhnaanshaha coombuyuutarada aduuunka oo dhan ee loo yaqaano Shabakada Balaadhaann
Ee Dunida (www) ayaa ah kuwa sii xawliya u sii kordhaya marka loo eego sidii wararka loo heli jiray waayadii hore
iyo hababkii ay ku wada xidhiidhi jireen bulshaduba. Helitaanka wararka elektarooniga ah waxay faaiido weyn oo
keydsan u leeyihiin gaadhsiinta waxbarashada iyo kor u guusha ardayga. Mida kale ee iyana muhiimka ahi waxay
tahay in xirfadaha cilmi baadhida ee qalabka elektaroonigu ay yihiin kuwa sees u ah isku diyaarinta shacabku iyo
shaqaalaha mustaqbalkaba markay noqoto wakhtigan la joogo ee ah da’dii warka iyo xidhiidhka iyo in loo
isticmaalo deegaanka waxbarasho iyadoo noqonaysa deegaan waxbarasho laga heli karo kaasoo wax lagu bari karo
waxna lagu war galin karo.
War isgaadhsiinta, xogaha electarooniga ah ee la haysto iyo isku xidhnaanta adeegayda waa kuwa muhiima marka
loo eego taas badalkeeda oo ah deegaan wax lagu barto iyadoo albaabada loo furan fasal leh hab weyn oo nidaamsan
kaaso lagu heli karo xogaha intarnaydka ku kaydsan. Taageerada balaadhan ee ardayga iyo shaqaaluhuba ay ka
helayaan khayraadkan warara ee aad ka u hodanka ah iyadoo ay horumarinayaan xirfadaha ku haboon ee loo
adeegsan karo khayraadkan.
Gudidu waxay rumaysan tahay fursadaha waxbarasho ee laga helay qalabyadani inay yihiin kuwa ka miisan culus
suurta galnimada qofka isticmaalaya in uu kala kulma alaabo kale oo aan ku munaasib ahayn hadafkiisii waxbarasho
ee degmada. Si kastaba ha ahaatee, intarnaydka iyo xidhiidhka elektarooniga ahiba waa qulqul deegaan kaaso
isticmaalayaashu ay ka heli karaan alaabo iyo warbixino manbacyo faro badan. Xubnaha shaqaalaha ah, ardayda iyo
kuwa kale ee isticmaalaysha ah ee loo awoodsiiyey oo ay ku jiri karto laakinse aan ku xadidnayn uun, iskaa wax u
qabso ama dilaalnimo ah, waa in uu masuuliyadeeda qaataa markay noqoto degmadu koombuyuutarka ay
isticmaasho iyo nidaamka koombuyutarada si ay uga fogaato in ay xidhidh la sameeyaan alaabahaasi ama warbixino
xad gudub ku ah siyaasadatan.
Gudidu waxay shaqaalaha ka filaysaa in ay is qabadsiiyaan si caqliyeysan isticmaalka warbiximahan iyagoo raacaya
manhajka, xogta lala beegsanayo manhajka iyo in la siiyo tilmaamid iyo tibaaxid ardayga sida ugu muunasibsan ee
loo isticmaali karo khayraadkan. Shaqaaluhuu waa in ay la tashadaan Gudida Siyaasada IMB/IMB R, iyadoo la
eegayo caqabadaha is khilaafsan ee waxbarasho. Tilmaamaha doorashada alaabaha waxbarista ee ku jira Gudida
Siyaasada IJ/IJK, iyo way sharfi doontaa hadafyada ay ka kooban yihiin.
Si ay isku waafaqaan kaalmada elektarooniska ah sida ugu suurta gashan si loo meel mariyo manhajka Degmada,
shaqaalaha Degmadu waa , sida ugu suurta gashan ay dib u eegis ku sameeyaan iyo qiimayn khayraadka si ay ugu
deeqaan alaab taaso u hogaansami karta tilmaamaha Gudida lagu liis gareeyey hoos ee Gudida Siyaasada IJ Iiyo IJK
95
ee xukumaya waxbarashada la doortay. Helitaanka xogaha ku kaydsan isku xidhnaanta elektarooniga ah waxaa loo
dajin doonaa hab kaaso ardayga u tilmaamaya khayraadkan ee dib eegista lagu sameyey iyo in uu qiimeeyo
isticmaalkiisa saxa ah. Halka ardaygu uu awood u yeelan karo in uu ardaygu ka guuro kuwan una wareego kuwa
aan wali ayna shaqaaluhuu qiimayn ku samaaynin, waa in la siiyaa tilmaamayaal sida ugu saxsan ah ee doorasho iyo
in loo isticmaalo warbiximahaasi habkani, shaqaalaha waxay siin doonaa ardayga tilmaamo cad cad markay noqoto
sidii ay u isticmaali lahayeen isgaadhsiinta carsirga ah iyo khayraadka warar ee elektarooniska ah si loogu sameeyo
cilmi baadhis iyo arimaha kale ee waxbarasho ee la tacaluqa manhajka Degmada.
Ardayga waxaa loo siin karaa fasax si u helo Kombuyuutarada Degmada iyo khayraadka xidhiidhka elektarooniska
ah hadii oo kaliya oo uu saxeexo Aqbaalada Isticmaalka Heshiiska Dugsiga Degmada ee Cherry Creek. Heshiisku
wuxuu ka kooban yahay siyaasad la aqbali karo iyo tilmaamo sharaxaya habka dhaqanka iyo xidhiidhka ardayga
kaaso ardayda yar yari (qofka ka yar 18 jir) marka lagu daro ogolaanshaha waalidka isticmaalka khayraadka
xidhiidhka electarooniska ah. Ardaydu waxay sii wadan doonaan baadhitaanka electarooniska iyagoo ka madex
banaan in shaqaaluhuu kormeereeyaan hadii oo kaliya ah oo loo oo ay fasax ka haystaan waalidinkood.
Waxaa loo soo jeedinayaa in ardayga, xubnaha shaqaalaha ka mid ah, iyo kuwa kale ee isticmaalaya ee loo
awoodsiiyey in ay helaan waxbarashada ku haboon markay noqoto kaalmada laga helayo wakhtiga la isticmaalayo
koombuyuutarada Degmadu ay leedahay iyo khayraadka xidhiidhka electarooniska ahba. Tan waxaa ku jira
laakiinse aan iyana ku xadidnayn, tobobarida xirfadaha farsamo ee looga baahan yahay in loo isticmaalo xidhiidhka
iyo qayimka waxbarasho ee xidhiidhinta electarooniska khayraadka ku jira.
Isticmaalka koombuyuurada Degmada iyo isgaadhsiinta elektarooniga Degmada habkooda waa in ay yihiin kuwa is
haysta oo la jaanqaadi kara hadafyada waxbarasho ee Dugsiga Degmada Cherry Creek. Gudbinta alaabkasta oo xad
gudub ku ah sharci kasta ama gobol ha noqdo ama heer fadaraale ama qawaanintu ay madnuucday.
Tilmaamayaashan soo socda waxaa loo adeegsan doonaa isticmaalka dhamaan kombuyuutarada Degmadu ay
leedahay iyo Nidaamka elektarooniska ee isku xidhiidhsan ee Degmada.
Xanibada, ka saaritaanka waxa kala shaandhaynaya wixii xumaa, sawirada qaaqawan iyo warbixima wax
dhaawacaya.
In ardayga laga ilaaliyo in uu helo alaabaha ama warbiximaha kuwaaso oo ah kuwa fawaaxishka ah ama sida kale
dhawaac u gaystan kara caruurta yar yar sida ay qeexeen Gudidu, qalabka Softwareka ee xanibayaa ama kala
shandhaaynaya arimahan iyo macluumadkanba ayaa lagu shubay dhamaan kombuyuutarda Degmadu ay leedahay
hadii ay internatka ku xidhiidhsan yihiin ama ay leeyihiin isgaadhsiin elektarooniska ahba. Si kastaba ha ahaatee,
nidaam yadan midkoodna maha kuwa laga hubiyey in aan si xun loo isticmaalin manaha aha kuwa damaanad
qaadaya inay ka ilaaliyaan in kuwa isticmaalaya ay helaan wax aan sinaba u munaasib ahayn. Xanibaada iyo
kalashaandhaynta softwarekaasi ku shaqada lihi waa laga yaaba in uu awood siiyo ama uu ka dhigo bilaa awood
markay noqoto in macalinku kormeero ama maamuulka dugsigu sida ay lagama maarmaan u tahay, markay noqoto
ujeedada niyo samaanta baadhitaanka ama ujeedada waxbarashada kale ee ay shaqaaluhuu samaynayaan kuwaas oo
ka weyn18 jir.
Dugsiga Degmada Cherry Creek ma aha mid ilaaliya waxaa ku dhex jira internayka ama helitaankiisa la helayo,
kuwaas oo qaar ka midi ay yihiin kuwa fawaaxisha qaarkood, sidaa la ajligeed, dugsiga Degmadu kama masuul ahaa
haba yaratee wax alaaba ama warbixima oo internaydka ka helayaan isticaamaale kasta iyo in aanu ka masuul noqon
saamaynta ama raadka ay ku yeelan karto isticmaalaha warbiximahaasi. Isticmaalka warbixin kasta oo lagu helay
isla koombuyuutarada Degmadu leedahay ama nidaamka isgaadhsiinta elektarooniska ee ee Degmadu leedahay
waaa mid khatarteeda uu yeelan doono qofka isticmaalayaa.
Dugsiga Degmada ee Cherry Creek wuxuu si cad u diidayaa masuulidkasta markay noqoto saxsanaanta ama tayada
warbiximahaasi laga dhex helay kombuyuutarada Degmadu leedahay ama nidaamka isgaadhsiinta ee elektarooniska
ah iyo adeegsiga iyadoo aan la maamuulin wax kastay ahaataba markay noqoto waxa ku dhex jira warbiximahaasi
ee yaala ama dhex marayaa nidaamka. Wax yaalaha soo saarida ah ama adeega lala xidhiidhinayo ganacsiga
Degmada waa in aan lagu dhex iibsan isla nidaamka.
96
Shuruuda kasta oo ka soo baxa qolo aan awood u lahayn isticmaalka nidaamkan markay noqoto iibsashada ama
adeegyada waxaa ka masuuul ah qofka isticmaalaya. Faylasha lagu kaydiyo serfarka Degmada, imaylada
elektarooniga ah iyo isticmaalka kombuyuutarka Degmada iyo nidaamka electorooniga ah ee Degmadu ay leedahay
waa in ayna noqon kuwa gaar loo leeyahay iyo in ay noqdaan baadhitaan iyo la socoshaba diyaar u ah.
Filasho la’aanta gaar ahaneed
Koombuyuutarada Degmada iyo nidaamka isgaadhsiineed ee elektarooniska ah waxaa iska leh Degmada iyo waxaa
loola jeeda ujeedo waxbarashada iyo ganacsiga Degmada ee wakhti kasta. Xubnaha shaqaalaha, ardayda iyo
qofkasta oo isticmaalaya oo loo awood siinayo waa in filashada gaarka ah marka la isticmalaayo internetka ama
isgaadhsiinta elektarooniga. Degmadu xaqa ay u leedahay in la ay la socoto waa mid u gaara, baadhitaanka,
koobigaraynta, dib u eegista iyo kaydinta (wakhti kastaba iyo iyadoon wax ogeysiina la samayn) dhamaan
isticmaalada koombuyuutarada Degmada iyo nidaamka isgaadhsiinta ee elektarooniga Degmada, inay ka mid tahay
laakiinse aan ku koobnayn, dhamaan internetka oo dhan iyo isgaadhsiinta elektarooniga galidiisa iyo gudbinta/
helitaanka alaabaha iyo warbixinta.
Dhamaan alaabaha iyo warbixima la helayo ama laga dhex helay koombuyuutarada Degmada iyo nidaamka
sigaadhsiinta elektarooniga ee Degmadu leedahay waa in ay ku baaqi ahaataa hantidada dugsigu Degmadu. Kuwa
isticmaalayaa maha in ay filashaan in faylada kuwaas oo lagu kaydiyo serferka Degmada ama qalabka lagu
lamaaneyey kombuyuutarada Degmada, ama xogaha kale oo lala soo baxay isla nidaamka isgaadhsiinta ee
elektarooniga ah ee Degmada, oo ay ka midka yihiin imaylada electarooniga ah waa in ay ahaadaan kuwa gaara.
Xogaha Dadweynaha
Isgaadhisiint elektarooniga ee la diro ama la ay hesho shaqaalaha Degmadu waxaa loo tixgalinayaa inay yihiin
xogaha dadweynaha kuwaas oo ay waajib tahay in la shaaciyo ama la baadhi karo sida ku xusan Xeerka Xogta
Furan ee Colorada. Dhamaan shaqaalaha ka hawl gala isgaadhsiinta eletarooniga ahi waa in ay la socdaan iyadoo
tixraacaya sharciyada hadii ay noqoto kuwa gobolka iyo kuwa fadaraalka ah ee ku munaasibka ah iyo in ay yihiin
kuwa loo adeegsan karo siyaasada gudida si loo hubiyo in dhamaan xogaha isgaadhsiinta ee elektarooniga
dadweynaha waa in dib loo heli karaa, waa in la sii dayn karaa, waa in la kaydin karaa, iyo in la baabin karo iyadoo
loo eegayo adeegsiga xeerka la meel mariyey iyo siyaasadaha looga baahan yahay.
Isticmaal aan awood loo haysan iyo mid aanla aqbali Karin
Xubnaha shaqaalaha, ardayda iyo kuwa kale ee isticmaalaya ee loo awood siiyey waa in ay isticmaalaan
koombuyuutarada Degmada iyo nidaamka kombuyuutarada oo ay masuul ka noqdaan, waxtarka, hab dhaqanka iyo
habka sharciga.
Maxaa yeelay isticmaalka farsamada casriga ahi waa kuwa si joogta ugu lugyeelan Kara isticmaalada
koombuyuutaradu Degmadu waa kuwa aan la aqbali Karin iyo nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga ee Degmada
maha kuwa ay si cayiman u sharaxayso siyaasadani. Sidaa la ajligeed tusaalaha ah kuwa aan la aqbali karini
isticmaalkooda waxaa ka mida laakiin aan ku koobnayn uun kuwan soo socda.
Shaqaalaha Degmada, ardayga ama kuwa kale oo isticmaalayaala oo awood loo siiyey waa in ayna galin, samaynin,
gudbin, dib u sii gudbin, ama ayna isku dhaafin cid kale alaabo ama warbixino ama software:
•Wax kor u qaadaya rabshaod ama u doodaya in la burburiyo hantida ay ka mid ka tahay laakin ayna se ku
koobnayn un, heli taanka warbixin khuseysa soo saarida ama iibsashada qalabka la burburiyey ama hubkaba.
•Taaso aan xidhiidh la lahayn hadafyada waxbarashada Degmada.
•Taaso ka kooban sawirada qaaqawan, wax yaalaha fawaaxishka ah ama wax yaalaha kale ee galmada doonisteeda
la tacaluqa, hadii ay noqoto sawir ama qoraalba, taaso looga dan leeyahay in lagu kiciyo dareenka kacsiga ama lagu
soo jiidanayo xiisaha galmo siiba qawaanaan mudha, galmo ama siigaysi.
97
• Taaso hanjabada, handidaad, bahdilaad ama kor u qaadida rabshadaha ama nacayb qof kale ama koox dada taaso
iyadoo loo eegayo , jinsiga, midabka, lab iyo dhadig ku yahay, diin, wadanka uu ka soo jeedo asal ahaan, da’ada,
xaaladooda guur, laxaad la’aan ama naafonimo.
•Qofka oo faaiido shaqsiya, ama uu lacag ku helayo, xayeysiinta, wax kala iibsiga ganacsiga, ama dano siyaasadeed.
•Qofkale qoraaladiisa in aad si aan ogolaansho lahayn u koobigaraysato iyadoo aan qofka kale aan heshiis lala galin.
•Isticmaalida aan haboonayn ama lahjad habaartana taaso loola dan leeyahay in lagu wax yeeleeyo kuwa kale oo isla
bulshada dugsiga ka tirsan.
• In la ogyahay in ay been tahay ama in loo dhoodhobay iyadoo danta laga leeyahay ay tahay in qof kale sumcadiisa
lagu dhawaco.
• Ku xadgudubka sharci kasta oo fadaraalka ama gobolka ahba oo ay ka mid tahay laakinse aan ku koobnayn xaqa
koobi garaynta ee alaabaha iyo alaabaha sirta ganacsi ee la ilaaliyo.
•Taaso ka kooban warbixinta qofka ee ku sahabsan ama iyaga ama ku kale ee ay ilaalisay sharciga sir hayntu.
•Taaso u ogolaansaysa qofka shaqaalaha ah in uu iska dhigo qofkale ama uu gudbiyo qofkale oo aan haybtiisa la
garanaynin uu dib ugu imayl gareeyo isagoo aan sheegayinin awooda ka timid maamuulka iyo in uu shaqaadaasi xaq
u leeyahay hawsheeda ama ujeedadeeda waxbarasho.
•Taaso wado meel wax laga iskaan gareeyo, xidhiidhinta iskaaninka, la socoshada xidhiidhinta, ama isticmaalka
iskaanin kasta alaabtiisa ama borograamkiisa ama ha ahaado nidaamka isgaadhsii ee elektarooniga ka Degmada,
hadii ayna jirin ansixin saxa oo ka timid maamuulaha nidaamka iyo qof shaqada uu hayo xaq u leh ama ujeedo
waxbarasho.
•In aan looga faaiidaysan, in software furayaasha sirta lagu xado loo isticmaalo, in borogaraamo lagu jabsado
furayaasha sirta ah, in softweerada lagu afduubto ama in la sameeyo in faylasha la wadaajiyo nooc kastaba hadii
wadaajinta faylashani uu awood siiyey qayb ka mida qof ku shaqo lehi oo sharci ahi ama ujeedo waxbarasho.
Ujeedada siyaasadan laga leeyahay , “ afduubida” waa in lagu qeexaa sida “ in loo helo si loo dhex gali karo
faylasha koombuyuutarada ama xidhiidhinta, si aan sharci ahayn ama iyadoon awood loo haysan; ama in la eego, la
badalo, la xado,la dhawaaco, la burburiyo koombuyuutarka macluumadka ku jira iyadoon awood loo haysan.
•Taasoo ogolaansho u siinaysaa in uu adeegyada lacag ka qaado iyadoo aanay jirin ogolaansho cayiman oo ay ka
helaan maamuulaha nidaamka badbaada.
Badbaada nidaamka kombuyuutar ee Degmadu waa mid muhiimad gaara leh, xubnaha shaqaalaha ahi, ardayda,ama
kuwa kale ee isticmaalaya ee awooda loo siiyey ee ogaada in ay jirto dhibaato xaga amniga ahi marka ay
isticmaalayaan internetka, ama nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga ee Degmadu leedahay, waxaa ku waajiba in
ay sida ugu dhakhsaha badan u wargaliyaan maamuulaha dhismaha ama qofka loo igmaday. Xubnaha shaqaalaha ah
iyo ardayduba waa in ayna u sheegin dhibaatada kuwa kale ee isticmaalaya. Xidhitaanka internetka ama
isgaadhsineed elektaroonigaha ah maamuulaha nidaamka waa laga madnuucay.
Xubnaha shaqaalaha iyo ardayduba waa in ayna:
•Isticmaalka ama isku dayga in uu isticmaalo qofkale furayashisa ama tilmaame kale si aan sax ahayn, ama aanu
muujin heshiis sida ay go aamisay Degmadu.
•Helitaan ama isku day in aad ku hesho iyadoon lagu awood siin dhex galka koombuyuutarada Degmada ama
nidaamka koombuyuutarada, koombuyuutarada macluumadkooda ama faylal.
•Akhrin, wax ka badalid, masaxid, ama koobi garayn ama isku day in aad sidaasi samayso, isgaadhsiin elektarooniya
oo nidaam kale ah oo dad kale isticmaalayaan iyadoo aan ogolaansho laga haysan, ama hab loo arkayo in uu yahay
mid aan sax ahayn kuwaaso oo ay go’aamisay Degmadu.
98
Xubin kasta oo ka tirsan shaqaalaha, ardayda ama / iyo cid kale oo loo awood siiyey oo isticmaala oo loo
aqoonsaday in uu amniga khatar ku yahay ama leh taariikh oo ah dhibaatooyin uu u geystay koombuyuutarada kale,
waxaa loo diidi karaa in uu galo internetkaasi iyo nidaamka isgaadhsiineed elektarooniga ee Degmada.
Isgaadhsiinta Elektarooniga ah ee loogu talo Galay Dhagaysiga Dadweynaha
Isticmaalida nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga ee Degmadu waa mid ku kooban uun waxbarashada iyo hawlaha
dugsiga. Blogyada qofka, wikis, podcasts ama isgaadhsiinta kale e elektarooniska ah ama doodaha onlineka ah, ee
aan qaybka ahayn waxbarashada ama hawlaha dugsiga Degmada waa in ayna dhex galin ama nidaamka
isgaadhsiinta elektarooniga ah ee Degmada.
Isgaadhsiinta elektarooniga ah ee dhagaysiga dadweynaha iyo habka doodaha onlineka ahba ee ay ka midka yihiin
laakin aan ku koobnayn, blogska, wiki, bulletin boards, podcasts, chatrooms, listservs ama imaylada kalee
elektarooniga ah liiskooda ee la isticmaalay si waxbarashada dugsiga loogu sii horumariyo ama borogaraamyada
waxbarasho waa kuwa loo tixgalin karo in ay yihiin kuwo dheerad ku ah fasalka iyo / ama shaqooyinka Degmada
Iyo inay munaasib ku yihiin dhamaan codsiyada gudida dugsiga siyaasadaheeda iyo qawaaninteedaba.
Xubnaha shaqaalaha ah kuwaaso isticmaala hababka tixraaca ee kor lagu soo sheegay ee ah isgaadshiinta
elektarooniga ah ee loogu talo galay ujeedada waxbarasho ee ah fasaladooda waana in loo hogaansamaa kuwan soo
socda:
1. Waa in la hubiyaa in uu jiro foom ogolaansho oo uu waalidku ama qofka ardayga ilaaliyaa uu ku saxeexan yahay
arday kastaba si uu isticmaali karo nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga ah ee Degmada.
2. Barida ardayga arimaha badbaada iyo sida ugu fiican ee loo isticmaali karo dhamaan noocyadan nidaamka
isgaadhsiinta electarooniga ah ee Degmada.
3. La socodka iyo dib u eegida waxaa ku jira isgaadhsiintan joogtada ah si loo hubiyo in ay waafaqsan tahay
siyaasada gudida in la raacay.
Kormeerid
Waa wax la qirsan yahay inj dhamaan shaqaalaha iyo ardaydo oo dhani galitaanka ay galayaan internetka aan la
wada kormeeri karin; si kastaba ha ahaate ficilkasta oo ku kaco qof isticmaalayaa, Dugsiga Degmada ee Cherry
Creek waxay go’aamiyeen, hadii ficilkaasi keensado isticmaal aan sax ahayn markay noqoto isticmaalida
koombuyuutarda Degmada ama nidaamka elektarooniga ee Degmadu leedahay waa mid si adag loo madnuucay
waxaana ka dhalan kara in laga joojiyo xaqiisii iyo / ama talaabo anshaxmarina laga qaado.
Talaabada anshax marinta ardayda waxay noqonayaan kuwa loo raacayo siyaasadii anshaxmarintii hore u jirtay iyo
in lagu daro joojin ardayga laga joojiyo dugsiga iyo/ama lagaba caydhiyo. Sharciyada maamuul ee saxa ah baa lala
xidhiidh doona hadii ay jirto inaba in shakhiya oo ah hawlo sharci daro ah uu ku kaco qofka isticmaalaya. Kuwa
isticmaalaya waxaa ku waajib ah in ay heshiis ku galaan in ayna galaynin, gudbinaynin, baahinaynin ama aanay soo
bandhigayn koombuyutarka Degmada ama nidaamka isgaadhsiineed elektarooniga ee Degmada wax xumayna, wax
aan sax ahayn, wax yeelayn, kacsi galin,akhlaaqxumo, hanuunta galmada, hanjabaad, wax yeelayn
cunsuriyadaysan, iyo ashyaa aan sharci ahayn.
Isticmaalayasha waxaa waajiba inay sii heeshiyaan markay isticmaalaya koombuyutarada Degmada iyo / ama
nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga ee Degmada marka loo eego dhamaan sharciyada xaquuqda koobigaraynta.
Koobiyeynta, kaydinta ama dib u waasicida alaabaha xaquuqda koobiga loomana ogola iyo isticmaalayasha waa
waxaa waajiba in ay xaquuqda koobiga ilaaliyaan hadii ayna jirin wax la sheegay oo la ogeysiisay.
Sir Haynta
Kuwa isticmaalaya kombuyutarada Degmada iyo nidaamka isgaadhsiinta elektarooniga Dugsiga waa in ay galaan
oo kaliya, helaan, gudbiyaan ama ay dib u gudbiyaan alaabo markay noqoto waxyaalaha sirta ah ee ardayga,
99
waalidka/ ilaalinta ama warbiximaha shaqaalaha Degmada iyadoo loo eegayo sida loogu adeegsan karo sharciga
haynta sira markay noqoto tan gobolka iyo ka fadaraalkaba iyo siyaasada gudida dugsiga. Hadii aan alaabaha si
sharciya loo ilaalin laakiin ay yihiin kuwa ay tahay in sirtooda la ilaaliyo ama dabciyan ah kuwa xaasaasiya, waa in
taxadir weyn laga gala si loo hubiyo in kuwa kaliye ee “loo baahan yahay in ay ogaadaan” ayaa loo ogol yahay in ay
heli karaan alaabahan.
Shaahin bixinta sirta ardayga ee la hayey, marka lagu daro in shaaca laga qaado iyadoo la eegayo imaylka
elektarooniga ah ama nidaamka ka kale isgaadhsiineed, taasi waxaa xukumaya Xeerka Xaquuqda iyo Xaqa
Waxbarasho ee Qoyska (FERPA). Sidaa la ajligeed wadaaga la wadaago xogta ardayga ama xogaha kale ee sirta ah
ee lala wadaago dad ama hayadaha kale ee ka baxsan dugsiga Degmada iyadoo lagu dirayo imayl waa mid
madnuuca ah iyadoo aan qoraal heshiisa oo ramsiya laga haysan waalidka ardayga dhalay ama qofka ka masuulka
ahba, ilaa iyo hadii la shaaciyo iyadoo la eegayo wax ay gaar ka yeeshay FERPA oo ay garteen gudida siyaasada
dugsigu JRC, Xogta Ardayga/ Bixinta Wararka Ardayga iyo la socodka qawaaninta, JRC-R. Xogta Ardayga iyo
wararka kale ee sirta ah waa lala wadaagi karaa shaqaalaha Degmada iyadoo loo sii marinayo imayl in alle inta
xubnaha shaqaalaha ee xogta lala wadaagay ay haystaan sharciyada danta waxbarasho ee ardayga iyo in xogta la
wadaago iyadoo loo eegayo ujeedada waxbarasho ee sharciga ah.
Arday kasta oo xogtiisa lagu hayo farsamada casriga ee Degmada, marka lagu daro nidaamka isgaadhsiinta ee
elektarooniska ah ama qaab kasta oo elektaroonigis ah waxay qayb ka yihiin xogta ardayga iyo sida tan, waxaa heli
Kara waalidka/ qofka masuulka ka ah ilmaha dib u eegista iyo in la joogteeyo iyadoo oo loo tixraacayo waxyaalaha
looga baahan yahay FERPA. Waxaa looga baahan yahay xubnaha shaqaalaha ah kuwaas oo warbixinta sirta ah la
wadaaga iyagoo u sii marinayaa isgaadhsiinta elektarooniga ah in ay fahmaan in ay sax tahay isticmaalka
tiknoolajigu.
Sidaa la ajligeed xogta siraha ahi waa in ayna si lama filaana ku dhicin in lagu diro ama loo gudbiyo qof aan ku
haboonayn. Xubnaha shaqaalaha ah kuwaas oo isticmaala imayl si ay u kashifaan xogta ardayga ama wax kale oo
warar sira oo ardaygu leeyahay hab aan waafaqsanayn FERPA waxaa ay uga baahan tahay waxaa ay waajibinaysaa
in la talaabo anshaxmarina laga qaado.
Waxburburin
Waxburbutinta ula kaca ahi waxay keensanayaa in xaquuqdiisa la tirtiro iyo in talaabo anshax marina uu dugsiga ka
qaado iyo ama talaabo sharciga waafaqsan. Wax burburintu waxaa lagu qeexi karaa in si ula kaca wax loo
burburiyo ama isku day in wax yeelan la gaysto, burburin, badalid, wax yeelayn, carqaladayn nidaamka nooc kasta
oo xidhiidha oo isla Degmada ah ama xidhiidh kasta oo ku xidhiidhsan internetka, ama shaqada isgaadhsiinta
elektarooniga qaabkay doontaba ha noqotee, macluumad ka kooban natwook kasta ama isgaadhsiinta elektarooniga,
macluumad uu leeyahay qof kale oo isticmaali ahi. Isticmaalka qofkale wax isticmaalo, ama softwaar Degmadu
leedahay ama haadhweer. Tan waxaa ku jiri karta, laakin aanse ku koobnayn, in la soo dajisto ama la abuuro fayris
koombuyuutarka ah ama in la isticmaalo in macloomaadka loo badalo tiro softiweera. Degmadu waxay xaq u
leedahay in ay la socoto dhamaan shaqooyinka ka socda nidaamka.
Softiweerka aan la ogoloyn
Xubnaha shaqaalaha ahi iyo ardayguba waa laga madnuucay in ay isticmaalan, ama in ay yeeshaan softiweer kaaso
la soo dajistay ama sida kaleba uu leeyahay qofka isticmaalaya isagoon is diwaan galinta rasmiga ah marin iyo
bixinta lacagkasta oo uu leeyahay softiweer, xubnaha shaqaalaha, ardayda ama kuwa kale isticmaalaya waa in ayna
soo dajisan softiweer isla koombuyuutarka Degmadu leedahay oo aanu lahayn ama aan awood loo siin isticmaalkiisa
siiba dugsiga Degmada.
Xaqa Isticmaalka
Shaqaalaha iyo ardayduba isticmaalaya koombuyuutarka Degmada iyo nidaamka isgaadhsiineed elektarooniga
Degmada, marka lagu daro laakinse aan ku xadidnayn, isticmaalka internetka iyo isgaadhsiinta imalyka waxay ka
dalbanayaan masuuliyada qofka iyo fahanka aqbalaada iyo aqbalaad la’aanta isticmaalka qalabkan, marka lagu daro
aqoonta ah iyo u hogaansamida, sharciga ilaalinta xaqa koobigaraysiga.
100
Shaqaalaha iyo ardayguba way isticmaala internetka iyo isgaadhsiinta elektaroonigaba waa mid ay xaquuq u
leeyihiin aanse xaq ahayn. Hadii lagu guul daraysto in la raaco isticmaalka nidaamkan ay arintani ka kooban tahay
waxay ka dhalan Kara in qofku xaquuqdaasi uu waayo ah in uu isticmaalo iyo in ay ka soo bixi karto in dugsigu
talaabo anshax marina ka qaado ama talaabo sharciga waafaqsanba. Dugsiga degmadu waa diidi karaa, kala laaban
karaa am aka joojinkaraa galitaanka tiknaloojiyada Degmada ama waxaa uu ka xidhi karaa akoonta uu ku leeyahay
wakhti kastaba.
Gudida waxbarashadu waxay u baahan tahay in dhamaan isgaadhsiinta u dhaxaysa shaqaalaha iyo ardayduba uu
noqdo mid saxa iyo in loo maro wadada sharciga ah ee gobolka. Dhamaan elektarooniga ama isgaadhsiinta kaleba
ee shaqaalaha iyo ardayda dhex martaa wakhtikastaba ha ahaatee, waa in ay noqotaa mid xirfadaysan, oo aqbal ku
ah waxaa ku jira qokastoo macquula iyo inay ku xadidnaato warbixinta taaso ah mid dugsiga xidhiidh la leh ama ay
aqbali karaan waalidka iyo ardayguba.
Gudida waxbarasho waxay ka war qabtaa in sumcada iyo mustaqbalka ardayda iyo barayasha aqoontaba in ay
dhawaacday isgaadhsiinta aan sax sanayn ee u dhaxaysa dhinacyadan. Sida la ajligeed waa waajibka Gudida in ay
samayso sidii shaqaalaha iyo ardayduba ay uga warqabi lahaayeen filashada iyo habka dugsiga Degmadu u maro
marka loo eegayo isticmaalka saxa ah ee dhamaan qalabka isgaadhsiinta ee elektarooniga ah iyo kombuyuutarada
hadii loo isticmaalayo in lagula xidhiidho cidkale. Baahiyahani loogama jeedo in ay xadidaan isticmaalka
tiknoolojiyada markay noqoto qalab hagaagsan oo wax lagu barto.
Shaqaalaha waxaa laga rabaa in ay u hogaansamaan dhamaan siyaasadaha, nidaamka iyo isticmaalka loo dhigay ee
ay u samaysay Gudidu iyo maamuulkuba marka loo eegayo isgaadhsiinta tooska ah ee ardayga iyo hadii lagu guul
daraysto in tanoo kale la sameyn waayo waxaa ka dhalan karta in talaabo anshax marina la sameeyo ilaa iyo in ay ka
mid tahay in shaqada lagaba joojiyo. Xaalada aadka u halista ah waxay keensan karaan dayac badhadheedha oo ah
shaqada. Hadii shaqaale ku guul daraysto in uu u hogaansamo waxay iyana xad gudub ku tahay sharciga gobolka
iyo Kan fadaraalkaba. Kormeeraha guud ama qofka loo igmaday hadii ay iyada tahay iyo hadii uu isaga yahayba
waa in ay gudbisaa warkaasi sheegaya ku xadgudubka maamuulka saxda ah.
Dugsiga demadu ma samayo wax xadhig qoraal ah
Dugsiga Demgada ee Cherry Creek haba yaratee ma sameeyo wax qoraala oo sheegay in qof la xidho noocay
doontaba ha ahaate, haba la sheego ama yaan la shaacinbee, iyadoo lala xidhiidhinayo kombuyuutarada Degmada
iyo nidaamka koombuyuutarada, marka lagu daro galitaanka internetka iyo nidaamka isgaadhsiineed ee
elektarooniga ah ama in habkan galitaanku ama in adeega noqdo mid khalad ka madhan ama aan aan la carqaladayn.
In la siiyo ogolaansho adeegyadan maha mid keensanaysa in ay ayidsan tahay Degmadu waxa ku dhex jira, ama
yaanay Degmadu u samayn wax damaanad qaada sax sanaanta ama tayada warbixinta la helay.
Dugsiga Degmadu kama aha masuul haba yaratee wax dhaawaca oo dhaca, lumitaan, kharashka shaqaalaha
isticmaalayey ka soo gaadha, awood la’aanta in la isticmaalo Degmada koombuyuutaradeeda ama internetka iyo
nidaamka isgaadhsiineed elektarooniga Degmo. Marka tan lagu daro waxaa ka mid ah lumitaanka macluumaadka
iyo wax yeelaynta adeegya. Isticmaalka warbixin kasta oo laga dhex helay internetka iyo nidaamka isgaadhsiineed
ee elektarooniga Degmada waa mid khatarteedu saran tahay isticmaalaha.
Waxaa la soo jeediyey: June 9, 1997
Waxaa la meelmariyey: August 11, 1997
Waxaa Dib loo Eegay:
January 9, 2012
TIXRAAC SHARCI: 47 U.S.C. 254(h) (Xeerka Ilaalinta Caruurta ee Internetka 2000)
47 U.S.C. 231(Xeerka Ilaalinta Caruurta ee Onlineka 1998)
20 U.S.C. 6801 et seq. (Xeerka Dugsiga Hoose iyo Dugsiga Dhexe)
C.R.S. 22-87-101, et, seq. (Xeerka Ilaalinta Caruurta ee Internetka)
C.R.S. 24-72-204.5 (la socoshada isgaadhsiinta elektarooniga ah)
TIXRAAC GUDBAN: EGA, Waraaqaha Elektarooniga ah
EGAD, Xaquuqda Koobigaraynta/ lacagsiinta qofka xaqalaha ah
EHCA, Web iyo Daabacada Internetka
101
JS, Isticmaalka Ardayga ee Internetka iyo Isgaadhsiinta Elektarooniga
JRC, Xogta Ardayga/ Sii daynta warbixinta ardayda
ISTICMAALKA ARDAYGA EE INTERNETKA IYO ISGAADHSIINTA ELEKTAROONGA AH ( JS)
Internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniga ahba (marka lagu daro laakiin aanay ku koobnayn uun, email, chat rooms,
file-sharing iyo dhamaan qaybaha kale ee isgaadhsiinta elektaroonigiska ah) waxay leeyahay faaiido badan oo
taagereysa manhajka iyo waxbarashada ardaygaba. Gudida waxbarashada waxay rumaysan tahay in khayraadkani
in ay khasab tahay in loo isticmaali in ay yihiin khayraad waxbarasho si wax loogu baro waxna loogu gudbiyo.
Isticmaalka internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniga ahba waxaa ayu baahan yihiin in ardaygu u fikiro si heer sare
ah, xogtana lafo guro, waxna si cad u qoro, uuna isticmaalo xirfadaha xalinta dhibaatooyinka iyo dhamaystirka
kombuyuutarka iyo xirfadaha cilmi baadhineed ee ay shaqaaluhuu rabaan. Isticmaalka adeegyadani waxay dhiiri
galiyaan mowaqiifta wax barashada ilaa nolosha oo idil ah iyo inay ugu baaqaan fursado ardayda si ay uga qayb
qaataan waxbarashada meesha dheer wax laga barto, oo ay waydiiyaan suaalaha khabiirada iyo lataliyaashaba. Inay
la xidhiidhaan ardayda kale iyo ashqaasbtaba. Iyo inay meel u dhigaan alaabaha kale si ay u helaan waxbarasho iyo
warbiximaha qofku u baahan yahayba.
Internetka iyo isgaadhsiinta elektaroonigaba waa deegaan furan kaaso ardaydu ay heli karaan Ina y la soo baxaan
alaabo iyo warbiximo dhinac yo badan, oo ay ka mid tahay kuwa dhawac u geystan Kara ardayda. Iyadoo ay wali
aanay suurta gal ahayn in la saadaaliyo dhab ahaan bal waxaa warbiximahan ardaygu ay keeni karaan ama ay laba
xidhiidhsiin karaan. Degmadu waxay qaadaysaa talaabooyinka macquulka ah sii looga ilaaliyo ardaygu in uu helo
alaabooyinkan iyo wararkanba kuwaaso ah, kuwa hamo ku abuuraya, sawirada qaaqawan ama wax kale oo khatar u
kah ah caruurta yar yar. Sida ay qeexayso Gudidu. Ardaydu waa in ay qaadaan masuuliyada isticmaalkooda ay
isticmaalaya qalabka tiknoolojiga ah ee degmadu leedahay si ay uga fogaadaan inay xidhiidh la yeeshaan alaabaha
ama xogaha kuwaas oo dhawaci Kara caruurta yar yar.
Xanibaada ama kala shaandhaynta, waxyaalaha dareenka kicinkara, sawirada qaaqawan iyo warbixinada dhawaaca
geysankarta.
Tiknoolojiyada taaso xanibaysa ama kala shaandhaynaysa alaabaha iyo wararkaba kuwaaso ah kuwaaso dareenka
qofka hamadiisa kicin Kara, sawirada caruurta ee qaaqawan, ama kuwa kale dhawaaca u geystan kara caruurta yar
yar. Sida ay Gudidu qeexday, wa in la fuliyaa ama lagu rakibaa qalabkastoo tiknoolajiyaba ah taaso ay bixisay
degmadu una ogolaanaysa in ay galaan internetka caruurta yar yari meelkastana ka soo gali karaan. Ardayda waa in
ay wariyaan gelitaanka alaabaha iyo warbiximaha kuwaaso ah sida kuwa dareenka Hamada kicinaya, kuwa qaa
qawan, kuwa caruurta yar yar dhaawac ku ah ama haba noqotee xad gudub ku ah siyaasadatan ah kormeerida
xubnaha shaqaalaha. Hadii arday ka war helo in arday kale uu soo saaranayo alaabahan ama warbiximahan, isaga
ama iyadaba waa in ay wargelisaa xubnaha shaqaalaha ee kormeerayaasha ah.
Filasho laaanta xaquuqda gaarka ah
Qalabka Tiknoolajiga ee degmada waxaa iska leh degmada, waxaana looga dan leeyahay oo kaliya ujeedooyin
waxbarasho dhamaan wakhti kasta oo la joogo. Ardayda waa in ayna sinaba u filan inay helaan xaquuq gaar ahaneed
marka ay isticmaalayaan internetka ama isgaadhsiinte elektarooniga. Degmadu waxay xaq u leedahay in ay la
socoto, baadho, koobigarayso, dib u eegto iyo in ay kaydisaba (wakhti kastaba iyo iyadoon waxba lagu war galin)
dhamaan isticmaalka oo dhan ee qalabka tiknoolajiyada degmada. Dhamaan ashyaada iyo warbiximaha la helay/
lala soo baxay iyadoo la adeegsanayo qalabka tiknoolojiga ee degmada waa in uu yahay mid ku sii baaqi noqonaya
hantida dugsiga degmada.
Isticmaalka aan la aqbali Karin aan awoodna loo haysan
Ardaydu waa in ay isticmaalaan tiknoolajiyada degmada iyagoo masuula, waxtara, akhlaaqle iyo hab sharci oo
munaasiba.
102
Maxaa yeelay tiknoolajiyada iyo habka loo isticmaalayo tiknoolajiyada waa kuwa joogta ah oo soo noqnoqonaya,
isticmaalkasta oo aan la aqbalikarin oo ah qalabka tiknoolajiga ee degmadu maha ku si cad loogu sharaxi karo
siyaasadan. Sidaa la ajligeed, wax yaalaha aan la aqbali karaan waxaa ka mid ahaa tusaale ahaan laakiinse aan ku
xadidnayn kuwan soo socda.
Ardaydana waa in aanu galin, abuurin, gudbin, dibu sii gudbin, isku sii dhaafin alaab ama xog ama softiweer
•Ta aan xidhidhka la lahayn ujeedada waxbarasho ee degmada
•Ta kor u qaadaysa rabshadaha ama u doodaysa burburinta hantida ay ka mid tahay laakinse aanku koobnayn
helitaanka wararka khuseeya soo saaritaanka ama iibsiga qalabka wax burburiya ama hub
•Ta ay ka kooban tahay sawirada qaaqawan, wax yaalaha dareenka hamo kicin Kara, ama wax yaalaha kale
hanuunin Kara galmada, hadii ay noqoto sawir ama qoraal kuwaasoo loola jeedo in ay kiciyaan dareenka kacsiga
ama ay sooba jiitaan xiiso kacsi isla sawirada qaawan, wasmada ama siigada.
•Taaso u hanjabaaysa, hadidaysa, bahdilaysa, ama kor u qaadaysa rabshadaha ama nacaybka ka soo horjeeda qof
kale ama koox dada ee ku xadgudbaysa siyaasada cunsuriyad la’aanta ah ee degmada.
•Faaiiida qof ahaaneed, helitaanka lacag, xaysiis, kala gadasho ganacsi ku salaysan, ujeedooyin siyaasadeed.
•In qofkale qoraalkiisii layska minguurto iyadoo aan qofka kale laga haysan heshiis.
•Taaso isticmaasha wax yaalaha aan haboonayn ama luuqad anshax xumo ah taaso suurta gal ay tahay in dagaal
tahay ku jeeda kuwa kale oo isla dugsiga degmada ah.
•Taaso la ogaaday in ay been tahay ama ay tahay wax la soo dhoodhoobay oo ay tahay in lagu dhaawaco qofkale
sumacadiisa.
•Taaso ah mid xadgudub ku ah sharciga hadii noqdo mid gobo iyo mid fadaraalba laakiinse aan ku koobnayn uun
xaquuqda koobigareynta alaabta iyo ilaalinta alaabta ay ilaalisay sirta ganacsigu.
•Taaso qofkale layskaga dhigayo ama qofkale loo gudbiyo xog iyadoo la qarinayo qofka xogta diraya.
•Taaso helaysa adeeg lacageed iyadoo aanay jirin ogolaansho cayiman oo laga haysto maamuulaha nidaamka
•Taaso galaysa qofkale internetkiisa ama sanduuqa isgaadhsiinta elektarooniga ah ee qof kale iyadoo aanay jirin
heshiis qoraala oo ka imid qofka kale.
•Taaso qofku sameeyo meel uu ka scangareeyo, network scans, la socoshada netkworka, ku jabsado furayaasha
dadka kale qarsoon, barmaamijyo uu ku afduubanayo furaayasha, softiweer uu wax ku afduubto, ama in uu sameeyo
hawl aanu awoodeeda lahayn oo ah in faylasha wax la wadaajiyio. Afduubka waxaa lagu qeexi karaa “in aad gasho
kombuyuutar, kombuyuutar faylkiisa ama netkworka sharci daro ah ama adigoon lagu awood siin; in aad eegtid,
wax ka badal ku samaysid, xadid, dhawaacdid ama aad burburiso kombuyuutarka macluumadka adigoon awood u
haysan”
Amniga
Amniga tiknoolajiyada degmadu waa mid si weyn loo siiyey muhiimad gaara, ardayda lagu ogaado in ay dhibaato
ku hayaan amaanka marka ay isticmaalayaan interenka ama isgaadhsiinta elektarooniska ah waa in ay isla markiiba
ay wargaliyaan maamuulaha nidaamka. Ardaydu waa in ayna dhibaato ula iman ardayda kale markay galayaan
internetka ama isgaadhsiinta elektarooniga sida looga madnuucay xubnaha shaqaalaha ahba.
Ardaydu waa in ayna:
•Isticmaalin arday kale furihiisa ama cid kaloo la garanayo
•Helin ama isku dayin in ay helaan galitaan aan awood loo siin oo ah tiknoolajiga degmada ama qalabka
kombuyuutarka.
•Inayna akhriyin, badalin, ama koobi garayn ama isku dayin in ay sidaasi sameeyaan, isgaadhsiinta elektarooniga ah
ee isticmaalaha nidaam kale.
Qofkasta oo loo ardko in uu amniga halis ku yahay ama uu lahaa taariikh dhibaato uu ku hayey qalabka tiknoolajiga
waa in loo diidaa in uu galo internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniga ahba.
Isticmaalka Kombuyutarka Qofeed
103
Ardayda waxaa loo ogolaan karaa ina y kombuyuutarka ay sitaan ku xidhiidhsankaraan iyo/ ama qalabka
isgaadhsiineed ee elektarooniga CCSD Networkga wakhtikasba ama si kastooy ahaataba, marka lagu daro wireless
ama isgaadhsiinta ujeedo sharciya oo waxbarasho ama wax yaale kale oo munaasiba oo u soo jeedin karto
degmadu.
Ardaydu waa in ayna filan haba yaratee wax xaquuqa oo gaar ay u yeelan doonaa mar alla marka ay helaan
ogolaansho in ay kombuyuutarkooda ku xidhiidhsan karaan networkga elektaroonigiisa degmadu leedahay.
Dugsiga degmadu Kama aha masuul haba yaratee wixii luma ama wixii dhawacma ee ardayga kombuyuutarkiisa
soo gaadha marka uu ku xidhiidhsan yahay CCSD Net, marka lagu daro laakinse aan lagu soo koobin lumitaanka
ama dhaawaca ay sababtay xumaanshaha hardwarku, lumitaanka macluumadka, ama in uu fayris qaadaba.
Isticmaalka Elecktarooniga Isgaadhsiineed ee loola jeedo Dhagaysiga Dadweynaha
Isticmaalka kombuyutarka degmada kuma xadidna oo kaliya waxbarashada iyo hawlaha dugsiga. Blogyada shaqsiga
loo leeyahay, wikis, podcasts ama isgaadhsiinta kale ee elektarooniska ah ama doodaha onlineka ahba ee aan qayb
ka ahayn dugsiga ama hawlaha waxbarasho ee degmada ama barmaamijyada waxbarasho waa in aan lagala soo
dhex bixin kombuyuutarada degmada ama in lagala soo dhex baro kaydka elektarooniska ee networkaga.
Isgaadhsiinta elektaranooga ah ee dhagaysiga dadweynaha iyo qaababka doodaha tooska ah marka lagu daro,
laakiinse aan ku koobnayn, blogs, wiki, samuuradaha warka lagu baahiyo, podcasts, chatroom, listservs, ama liiska
ka kale diritaanka waraaqaha elektarooniska ahba ee loo istimcaalo barmaamijyada waxbarasho ee degmada waxaa
loo tixgalinayaa in ay yihiin kuwa ku dheerada fasalka ama barmaamijyada waxbarasho iyo in ay ku yihiin
munaasib dhamaan gudida siyaasada iyo qawaaniinteeda.
Ardaydu waxaa waajib ku ah in ay haystaan ogolaansho qoraala oo ka yimid waalidkooda/ ama qofka ka masuulka
ahba in uu gali karo internetka isagoo ka galaya kaydka elektarooniga ah netkworku leeyahay si uu uga qayb qaato
waxbarasho kasta amaba wixii la xidhiidha fasalka sida blog, wiki, podcast, ama isgaadhsiinta kale elektarooniga
ahba ama doodaha tooska ah (online) kuwaaso la gali karo iyadoo laga galayo kaydka netkworka elektaroonga
degmadu leedahay.
Badbaada
Ardaydu waa in ayna baahin warbixinta qofka sida cinwaanka guriga ama foon lumberka, marka ay isticmaalayaan
internetka ama isgaadhsiinta elektarooniska. Iyagoo aan marka ugu horeysa helin ogolaansho xubinta ka tirsan
shaqaalaha ee kormeeraysa, ardaygu waa in aanu isticmaalin magaciisa ugu danbeeya ama xogo kaleba taaso qofka
kale u saamaxaysa in uu helo isaga ama iyada. Ardaydu waa in ayna isku dayin in ay qalqaalsadaan kulan foolka ka
foola oo ah qofka ay netka kula kulmeen ama isgaadhsiinta elektarooniska ahba.
Burburinta
Waxburbutinta ula kaca ahi waxay keensanayaa in xaquuqdiisa la tirtiro iyo in talaabo anshax marina uu dugsiga ka
qaado iyo ama talaabo sharciga waafaqsan. Wax burburintu waxaa lagu qeexi karaa in si ula kaca wax loo
burburiyo ama isku day in wax yeelan la gaysto, burburin, badalid, wax yeelayn, carqaladayn nidaamka nooc kasta
oo xidhiidha oo isla Degmada ah ama xidhiidh kasta oo ku xidhiidhsan internetka, ama shaqada isgaadhsiinta
elektarooniga qaabkay doontaba ha noqotee, macluumad ka kooban natwook kasta ama isgaadhsiinta elektarooniga,
macluumad uu leeyahay qof kale oo isticmaali ahi. Isticmaalka qofkale wax isticmaalo, ama softwaar Degmadu
leedahay ama haadhweer.
Softiweer aan ogolaansho loo haysan.
Ardayda waxaa laga madnuucay in ay isticmaalaan ama ay yeeshaan softiweer kaaso laga soo dajistay ama si kaleba
ha ahaatee qofku iska leeyahay isagoon si saxa loo diwaan galin iyo bixinta lacago kasta oo uu leeyahay qofka
softiweerka iska lihi.
Siinta ardayga mashruuc iyo lasocoshada isticmaalka ardayga
104
Degmadu waxay qaadi kartaa talaabo kasta oo macquula oo ay ku eegayos in internetka iyo isgaadhsiinta kale
elektarooniska ahba ardaydu u isticmaalaan si macquula. Maamuulayaasha, macalimiinta iyo shaqaalaha waxay
leeyihiin xirfad masuuliyadeed oo ay ku shaqayn karaan si wada jira inay ula socdaan ardaydaa isticmaalkooda
internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniska ahba, caawinta ardayda in ay horumariyaan xiradooda garaad ahaaneed
ee looga baahan yahay in ay ku kala saaraan manbaca warka ka yimid iyo in ay gartaan warka ku munaasibka ah
da’dooda iyo kormarinta heerkooda, iyo in la qiimeeyo iyo isticmaalka wararkaasi si loola kulmo hadafyada
waxbarasho. Ardaydu waa in ay yeeshaan ahdaaf cad cad oo qeexan iyo istaraajiyad baadhitaan ku saxsan helitaanka
alaabahan iyo wararkanba laga helay internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniska.
Isticmaalka ardayga ee xaquuq ahaaneed.
Isticmaalka alaada internetka iyo isgaadhsiinta elektarooniskaba waxay u baahan yihiin masuuliyad iyo fahanmid
waxaa la aqbalil karo iyo waxaan la aqbali karinba isticmaalkoodu. Ardayda isticmaalaysa internetka ama
isgaadhsiinte elektarooniska waa xaquuq balse maaha xaq. Iyadoo lagu guul daraysto in la raaco habkaasi ay ka
kooban tahay siyaasadani waxaa ka soo bixi doona in la waayo xaquuqdaasi ah isticmaalka qalabkan iyo in dugsigu
qaado talaabo anshax marina iyo/ ama talaabo sharciga waafaqsan. Dugsiga degmadu waa diidi karaa, ka ceshan
karaa, ka joojin karaa galitaanka tiknoolojiga degmadu leedahay amaka xidhi karaa sanduuqiisa xili alle xiligii ay
noqoto.
Ardayga iyo waalidka/ qofka ka masuulka ahba waxaa looga baahan yahay in ay saxeexaan foomka degmada ee ah
Aqbaalada Heshiiska Isticmaalka ee sanad laha ah ka hor inta ayn galin internetka ama isgaadhsiinta elektarooniska
ah sanduuqyada (account) ayaa loo soo saari doonaa ama waxaa loo ogolaan doonaa in ay galaan.
Dugsiga demadu ma samayo wax xadhig qoraal ah
Dugsiga Demgada ee Cherry Creek haba yaratee ma sameeyo wax qoraala oo sheegay in qof la xidho noocay
doontaba ha ahaate, haba la sheego ama yaan la shaacinbee, iyadoo lala xidhiidhinayo kombuyuutarada Degmada
iyo nidaamka koombuyuutarada, marka lagu daro galitaanka internetka iyo nidaamka isgaadhsiineed ee
elektarooniga ah ama in habkan galitaanku ama in adeega noqdo mid khalad ka madhan ama aan aan la carqaladayn.
In la siiyo ogolaansho adeegyadan maha mid keensanaysa in ay ayidsan tahay Degmadu waxa ku dhex jira, ama
yaanay Degmadu u samayn wax damaanad qaada sax sanaanta ama tayada warbixinta la helay.
Dugsiga Degmadu kama aha masuul haba yaratee wax dhaawaca oo dhaca, lumitaan, kharashka shaqaalaha
isticmaalayey ka soo gaadha, awood la’aanta in la isticmaalo Degmada koombuyuutaradeeda ama internetka iyo
nidaamka isgaadhsiineed elektarooniga Degmo. Marka tan lagu daro waxaa ka mid ah lumitaanka macluumaadka
iyo wax yeelaynta adeegya. Isticmaalka warbixin kasta oo laga dhex helay internetka iyo nidaamka isgaadhsiineed
ee elektarooniga Degmada waa mid khatarteedu saran tahay isticmaalaha.
Waxaa Dib Loo Eegay: December 12, 2011
Waxaa La Meelmariyey: January 9, 2012
TIXRAAC SHARCI: 47 U.S.C. 254(h) (Xeerka Ilaalinta Caruurta ee Internetka 2000)
47 C.F.R. Qaybta 54, Qaybta hoose F (Taageerida Caalamiga ah Dugsiga iyo Maktabada)
20 U.S.C. 6751 et seq. (Xeerka Kor u qaadida waxbarashada iyadoo loo adeegsanayo Tiknoolajiyada 2001)
C.R.S. 22-87-101, et, seq. (Xeerka Ilaalinta Caruurta ee Internetka)
TIXRAAC GUDBAN:
AC, Cunsuriyad la’aanta/ U Sinaanshaha Fursadaha
EGA, Waraaqaha Elektarooniga ah
EGAD, Xaquuqda Koobigaraynta/ lacagsiinta qofka xaqalaha ah
EHC, Kaalmada Elecktaroonig ee Networkga
EHCA, Web iyo Daabacada Internetka
JB, U Sinaanshaha Fursadaha Waxbarasho
JICDA, Dhaqanka iyo Xeerka Anshaxa
JICJ, Isticmaalka Ardayga ee Qalabka Isgaadhsiinta Elektarooniga
105
BOOQDAYAASHA DUGSIGA (KI)
Gudidu waxbarashadu waxay ku dhiirigalinaysaa waalidiinta/ qofka ka masuulka ah ardaygaba iyo dadweynaha
kaleba ee degmadu in ay soo booqdaan fasalada, ciyaaraha iyo shaqooyinka si ay ugu kuurgalaan shaqada dugsigu.
Gudidu waxay rumaysan tahay in ayna jirin habka uga fiican dad weynaha in ay wax ka bartaan waxa dhab ahaan
fasalada ay ku lug leeyihiin iyo waxaa ay qabanayaanba.
Booqashada dadka xiisaynaya in dugsiga kuwaas oo aan daganayn degmada waa in loo ogolaadaa.
Si loo hubiyo in aan qof aan ogolaansho sidani u soo galo dhismaha isagoo u socda in uu wax xun sameeyo,
dhamaan booqashadayaasha dugsigu waa in ay wargaliyaan xafiiska dugsiga marka ay soo galayaan, waana in ay
tusaan aqoonsi saxa waana in ay sheegaan ujeedada ay u imadeen dugsiga. Booqdayaashu waa in ay saxeexaan oo
ay xidhaan magaca waraaqda loogu qoray, ama in loo soo saaro waraaqo loogu talo galay dadka soo booqda dugsiga
si loo aqoonsado in ay yihiin booqdayaal. Tan looma adeegsan karo waalidinta ama qoka ka masuulka ah ardayga
kuwaas oo lagu soo casuumay fasalka ama barmaamijka isku imaatinka.
Si kor loogu qaado caafimaadka guud, daryeelka iyo wanaaga dhamaan kuwaa soo galaya dhismaha dugsiga iyadoo
la raacayo sharciga gobolka, cabitaanka sigaarka, calaalinta, ama isticmaal noockasta oo buuriya oo ay
isticmaalayaan shaqaalaha, ardayda ama booqdayaasha waa ka madnuuc dhamaan hantida dugsiga.
Degmadu waxay ogeysiindoontaa dadweynaha hab saxa kaaso qofkii ku xadguba sharciga danbiyada ee ah
isticmaalka, iibinta ama waasicida noockasta oo ah shayda laga madnuucay dhulka dugsiga, basaska dugsiga ee
ardayda daabula ama in leeg 1000 feet oo ah gobolka dhulka dugsiga waxay waajibinaysaa in lagu qaado ciqaabida
danbiyada.
Waxaa la meel mariyey: October 10, 2000
TIXRAAC SHARCI: C.R.S. 18-9-112, sida wax looga badalay
C.R.S. 18-112-105.5
C.R.S. 18-18-407(2)
C.R.S. 22-32-109.1(7) (Siyaasada furan ee dugsigu waxaa looga baahan yahay qayb ka mida qorshaha badbaada
dugsiga)
TIXRAAC GUDBAN: ADC, Buurugu Waa ka Madnuuc Dugsiga
ECA, Amniga/ Galitaanka Dhismaha
KFA, Habdhaqanka Dadweynaha Ee Hantida Dugsiga.
BOOQDAYAASHA DUGSIGA (KI-R)
Shaqada ugu muhiimsan ee dugsi waliba waa in uu siiya oo uu ilaaliyaa deegaan ku haboon waxbarashada. Sidaa la
ajligeed waxaa jira xadad cayiman, meelo aan la ogolayn iyo tusmooyin ay tahay in la sameyey si loo joogteeyo
nidaamka, caafimaadkana loo ilaaliyo, badbaada iyo daryeelka ardayda, iyo in ay hubiyaan in ay dhacdo carqalada
ugu yare e ku dhici karta hab socodka waxbarasho iyo hawlaha dugsiga.
Qawaanintani maha qaar loo adeegsan karo ama kuwa qabanayaba sida caadada ah ama wakhtiyada loo qoondeeyey
waalidka iyo macalimiinta shirarkooda, guryaha iska furan “Ku noqoshada Dugsiga” habeenadii, citiraafsiinta, gudi
si heersare ah loogu igmaday booqashada ama wakhtiyada kale ee la mid ka ahba waalidka/macalinka/dugsiga ee
xafladha.
Si loo hubiyo carqalada ugu yari in ay ku dhacdo geedi socodka waxbarasho iyo mida ugu sareysaba iyo mida ugu
fiican waalidka/ macalinka xidhiidhkooda, habkan soo socda ayaa ah mid ku ansaxmi Kara dhamaan waalidka aan la
filayn inay soo booqdaan fasalada ardaydu ku jiraan dhamaantood.
106
1. Booqduhuu waa in uu is ogeysiiyaa in uu joogo dhismaha waana in uu sheegaa ujeedada booqashadiisa.
2. Dadaalkasta baa la samayn doonaa lagu soo dhawaynayo codsiga booqashada. Si kastaba ha ahaatee codsigaasi
waa la diidi karaa waxaana loo soo jeedin doonaa maalin kale hadiiba ay dhacdaba taariikhda iyo wakhtigu
booqashada ay isku dhacaan wakhtiga loo qoondeeyey imtixaanka, safar ay meel ugu baxayaan, mashruuc gaara
ama xaflad dugsi kale leeeyahay kaaso ay carqaladaysay soo xero galinta booqde dibada ka yimid.
3. Booqashada fasalka hawsheedu waa in ay ku soo koobnaato in aan ka badnayn afar saacadood laakiinse waa la sii
dheerayn karaa xaalad gaara hadii ay timaado oo aan caadi ahayni ama xaalad degdegi, taas waxaa dheer,
booqashada soo noqnoqota ama mid maalin walba joogta waa loo diidi karaa hadii ayna wax caadiya dhicin, ama
arin khaasa ama xaalad degdega oo yeedhinaysa boqoshada cankana ee saxa ah.
4. Codsiga ah in uu soo booqdo waa loo diidi karaa iyadoo loo eegayo booqashadiisii hore, xaaladaasi, ama
shuruurdahaasi, waa macquul inay suurta gal tahay booqashada mustaqbalka ee isla nooca ahi in ay noqoto mid aan
macquul ahayn loo carqaladayn karo, oo ay abuuri karto xanibaad ama dib u dhac, ama si kale in ay samaayn xun ku
yeelato geedi socodka waxbarasho.
Markasta oo booqashada lagu imanayo fasalka ama dugsigu ay ula muuqato maamuulaha in ay wax yeelanayso
geedi socodka waxbarasho, hanjibaad, ama khatar ku ah ardayda ama qaybta ama sidookale ay faro galinayso
ardayda ama macaliminta awooda ah in ay ka qayb qaataan si dhamaystiran habka waxbarasho, maamuuluhuu
waxaa laga yaaba in uu waxba kama jiraanka soo qaado codsiga booqashada iyo in uu ka codsado booqda inuu
dugsiga iskaga baxo.
Hadii qofka soo booqanayaa uu ku guul daraysto ama uu diido in uu ka baxo dhismaha dugsiga ka dib marka laga
codsaday in uu sidaasi yeelo, ka dib marka uu maamuuluhuu sidaasi u sheego, maamuuluhu wuxuu xaq u leeyahay
in uu taageeero ka raadsado xafiiska maamuulka dhexe.
Isla xaalada tan maamuuluhuu wuxuu u arki karaa in ay tahay mid saxa, maamuuluhuu wuxuu la socon doonaa
qofkasta oo soo booqday dugsiga ama fasalka qof ahaan ama cida uu u igmado kaaso uu ka mid noqon karo
macalilnku, waalidka ama qof ka wakiil ah xafiiiska maamuulka dhexe.
QIMEYNTA IYO KUURGALIDA HORUMARKA SHAQO EE ARDAYGA
I.U Kuurgalida barmaamijyada waxdhigista ee horumarka shaqo
U kuurgalida socota ee ah barmaamijyada waxbarasho waa kuwa muhiim u ah horumarka ardayga markay noqoto
gudashada waxbarasho iyo in uu meel mariyo hadafyadii Degmada. In arday walba la hamo galiyo in uu fikiro, wax
barto, meel gaadho, la xanaaneeyo.
Barmaamijyada Degmada
Si loo fuliyo u kuurgalida barmaamijyada waxbarasho ee degamada, ururka kormeerayaasha guud waxay magacaabi
doonaan xubin ka tirsan shaqaalaha maamuulka si ay masuul uga noqdaan qiimaynta barmaamijyada dugsiga
degmada. Maamuuluhani si isku xigxigta ayuu:
A.Hab cusub oo lagula tacaalayo dhibaato, horumar, iyo joogtayn qiimeynta koox ahaaneed ee guud ahaan degmada
ama tijaabinta barmaamijyada.
B.Iskaashi iyo caawin ardayga xaga waxbarashada la dhigayo, ama degmadu ay bixiso, gobolka ama shaqo qarana,
ama ururada xirfadlayda ahba. Ama ururada shaahadooyinka bixiya.
C.Iskaashiga lala kaashado maamuulaha, macalimiinta, maamuulayaasha wax dhiga iyo gudiyooyinka manhajka in
ay qiimeeyaan barmaamijyada waxbarasho ee degmada.
107
Ururka kormeerayaasha ee xafiisyada dhamaan qiimaynta iyo kuurgalidaba waa in ay ka masuul noqdaan in ay
helaan macluumadka marka la eegayo tayada waxbarasho iyo horumarka ardaydu ka sameynayo waxbarashada.
Macluumadkan waa in ay bixiyaan xogo lagu qiimanayo wanaaga guud ahaan barmaamijyada waxbarasho.
Xogaha ka imanaya dhamaan qiimaynta degmada waa in uu isticmaala maamuulayaasha, macalimiinta, la
taliyaasha, gudida manaahijta iyo dadka kale ee dajinayaa manhajka iyo barmaamijyada si loo daboolo baahiyaha
ardayda iyo in ardaygu horumarka sameeyo waxbarashada. Waa in sidoo kale loo isticmaala in ay noqoto sees in
waalidka lala taliyo markay noqoto horumarka caruurtooda. Barmaamijka qiimaynta degmada oo dhami waa in uu
kala duwanaadaa uuna noqdaa mid ay ku jirto laakinse aan ku koobnayn uun mid xaafaduuni ay samaysay
tijaabintiisa iyo qiimayntiisa, sahamintiisa, waraysigiisa, qaran ahaan si caadiya loo tijaabiyey, kuurgalida iyo
gudashada ku salaysan qiimayn.
Macluumadka laga helay manbaca degmadu ( e.g., ardayga xaadiriskiisa, heerkiisa, maadada u dhigto, taariikdhisa,
iyo wixii la mida) waa in lagu xidhiidhiyaa macluumadka qiimaynta si loo caawiyo in la turjumi karo qiimaynta iyo
kuurgalida naajitaada ka soo baxday, iyo in la qorsho dhigaalo, lacagtoodii la qorsheyey ama barmaamijyo badalaya
si ay u kordhaan gudashada shaqada ardaygu.
Qiimaynta degmada iyo barmaamijyada u kuurgalida waa in ay noqdaan kuwa wakhti cayiman dib u eegis lagu
sameeyo oo ay waliba sameeyaan maamuulku, xafiiska qiimaynta iyo u kuurgaliduba iyo qaar ka tirsan xubnaha
shaqaalaha macalimintuba. Sadex ilaa shan sano qiimayn iyo u kurgaalid qorshe ah waa in la sameyaaa, iyadoo la
eegayo soojeeditaanka barmaamijka qiimaynta ah ee sanad waloo dugsigu guulaysto dib u eegis lagu sameyey sanad
walba taaso ay ka hawl galeen Gudidu.Tilmaamayaasa tayada waxbarashada ee Degmdu iyo guusha ardayguba waa
in la diyaariyaa si ay macluumadku u noqdaan kuwa is haysta marka la doonayo in lays bar bardhigo isla dugsiga
degmada marka laga bilaabo sanadba sanad iyo dugsiyada kale ee degmada inta uga baahan yahay sharciga Gudida
Waxbarasho Ee Gobolkku. Najiitada ka soo baxda qiimaynta degmadu ay samaysay iyo barmaamijka
kuurgalimeedba waa in sanadkiiba mar la baahiyaa oo ay Gudiduna dib u eegis ku samaysaa.
Barmaamijyada Bulsho
U kuurgalida horumarka barmaamijyada waxbarasho iyo isla xisaabtanka horumarkaasi waxaa ka masuul ah
maamuulaha dhismaha iyo shaqaalaha. Maamuule kasta oo dhisme waa in uu sameeyaa qaab qiimayna si uu ula jaan
qaadi karo isla xisaabtanka iyo in ahdaafta horumarineed si loo hubiyo in barmaamijyadu ay yihiin kuwa si
taxadirleh loo qiimeyey. Barmaamij cusub waa in la qiimeeyaa iyadoo la fiirinayo arin macquula isla wakhtiga ay
tahay in la aqoonsado waxtarka barmaamijka.
Kormeeraha guud waxaa uu siin doonaa degmada iyo wixii kaalmee ka baxsan, talo iyo adeeg ku waajahan
maamulaha dhismaha iyo shaqaalaha sida looga baahdo kolba in la qabto shaqo waxbtar u leh barmaamijyada
qiimaynta.
Xeerarka Hagaya Qiimaynta Barmaamijyada Dhigaalka
Dhamaan barmaamijyada qiimaynta hawlahoodu waa in ay ku fooganaadaan kor u qaadida gudashada waajibkaadka
waxbarasho ee ardayga iyo horumarkeeda. Qofku waa in uu u isticmaalaa macluumadkan si caqliya markay noqoto
go aan qadashada, si loo horumariyo ardaygu in uu guul gaadho. Qawaaanintan soo socota waa in ay noqdaan
tilmaamayaasha qiimaynta barmaamijyada waxbarasho iyo isticmaalka najiitooyinkuba.
A.Tilmaamayaal badan baa loo baahan yahay si loo helo sawir ku filan tayada waxbarasho.
B.Manhaj waxtarleh iyo waxbarasho qiimaynteeduu joogto noqoto ayaa loo baahan yahay.
C.Tilmaamayaal tayada waxbarashada ahi waa in ay noqdaan kuwa la fahmi karo Lana isticmaali karo.
D.Qiimaynta iyo kuurgalidu waa qaybo isku jira kana qayba waxbarashada.
E.Heerar badan (Degmada, Dugsiga, Fasalka) Macluumad ururinbaa loo baahan yahay si loo helo sawirka
dhamayska tiran ee tayada waxbarasho.
Qiimaynta iyo Kuurgalida ardayga markay noqoto horumarka shaqo
108
Gudida, Kormeeraha guud, maamuulaha dhigaalka, maamuulaha iyo macalimiintaba waxaa ka go’an inay qiimayn
iyo u kuurgalidba ku sameeyaan ardayda sida ay wax u baranayaan si ay u meel mariyaan hadafka Degmada: si loo
hawl galiyo arday waliba in uu fikiro wax barto meel sare gaadho, loona xanaaneeyo. Ujeedada ugu muhiimsan ee
qiimaynta iyo u kuurgalidu waa in ardayga la siiyo iyo waalidintoodaba xogaha ay u baahan yihiin si ay horumarka
u joogteeyaan inta ay ka gaadhaayaan meesha ugu sareysa ee gudashada habka gobolka u dhigay iyo manhajka
degmda hadafkiisa. Marka lagu daro, qiimaynta xogaha macalimiinta qiimaynaya, maamuulayaasha wax dhigaya,
Gudida Waxbarasho, iyo bulshada fahansan tayada waxbarasho ee Dugsiga Cherry Creek ee la xidhiidha koritaanka
ardayga iyo gaadhitanka hadafkiisa.
Nidaamka Qiimaynta Degmada Guud Ahaan
Nidaamka guud ee qiimaynta iyo nidaamka u kuurgalida waa in ay bixiyaan xog lagula socdo sida ugu wanaagsan
ee qorshaha Degmadu loo fuliyey. Xogta qiimaynta Degmada waa in ay qiimaysaa oo ay taageertaa, oo ayna
badalin, macalinka xukunkiisa waa in ay adkaysaa oo ay iskhaashi kala samaysaa dugsiga iyo qiimaynta degmada
iyo sidoo kale gobol ahaanba iyo tijaabooyinka qaran ahaan la sameyey. Nidaamka qiimaynta degmada oo idil waa
in uu awood siiyaa shaqaalaha degmada si ayu imtixaamaan joogtaynta iyo saxsanaanta xukunka macalinka isla iyo
inta u dhaxaysa dugsiyada.
Nidaamka qiimaynta guud ee degmadu waxaa uu qayb ka yahay isla xisaabtanka la wadaago ee guud kaaso ay ku
mid yihin ardaydu, macalimiintu, waalidku, maamuulayasha dugsigu iyo Gudidu, kuwaas oo dhamaan tood ka wada
masuula iyo Lana xisaabtamaya ardayga koritaankiisa iyio horumarkiisaba.
Fasalada iyo Heerka Dugsiga darajayntiisa iyo nidaamka qiimaynta.
Degmada waxaaka go’an in barmaamijyadeeda waxbarasho ee ka dhigaya in ardaygu gaadho yoolkiisa si cad, oo la
aqoonsan yahay, oo una suurta gal ah ardayda. Waa inay xooga saartaa guusha garaadka maskax ahaaneed markay
noqoto qiimaynta waxbarasho ee ardayga.
Maamuulayaasha iyo shaqaalaha xirfada lihiba waa in ay qorsheeyaan nidaam darajaynta iyo qiimayna oo ah in ay
u kuurgalaan duubaana horumarka ardayga markay noqto hadafkiisa waxbarasho, nidaamka gobolka u yaal, hadafka
manhajka ee degmada. Xogta iyo warbixinta qofka ardayga ahba waa in lagu ilaaliyaa layskuna diraa qaab kaaso
ah mid macno u leh waalidka iyo ardaydaba marka loo kuurgalayo horumarka gudashada waxbarasho ee ardayga.
Iyo sidoo kale macalimiintaba.
Fasalka iyo nidaamka qiimaynta dugsiguba waa in ay siiyaan ardayda fursado ay ku soo bandhigi karaan cilmiga iyo
xirfadhaa ay ku isticmaali karaan farsamooyin kala duwan oo ah qiimayn.
Inkastoo Gudidu ay aqoonsantahay in darajaynta iyo / ama qiimaynta nidaamka uu dabeecad ahaanba ku qoto
xukunka, nidaamka ilaalinta tayada kaaso loo baahanyahay taaso isticmaalaysa siyaasad iyo istaraajiyado cayiman si
loo yareeyo khaladaadka aadmuhu galayo ama heshiis laaanta markay noqoto qiimaynta gudashada waxbarashada
ee ardayga.
Xeerarka Tilmaamaya Qiimaynta Ardayga iyo Xidhiidhinta Horumarineed ee Shaqo
Dhamaan qiimaynta shaqo ee ardayga waa in ay ku foognaataa kor u qaadida koritaanka ardayga iyo gudashadiisa
waxbarasho. Xeerarkan soo socda waa in ay tilmaamaan horumarka iyo maamuulka ardayga markay noqoto
qiimayntiisa iyo isticmaalka naajiitadaba.
A.Macalinku waa in uu leeyahay doorka muhiimka ah markay noqoto qiimaynta ardayga gudasha waxbarashadiisa
iyoi horumarkiisaba. Macalinku xukunka uu xukumo ardayga gudashadiisa waxbarasho iyo horumarkiisaba in uu
yahay mid saxa oo layskuna halayn karo marka sees looga dhigo macluumadka sida fasalka gudashadiisa
waxbarasho, darajada, iyo layliga guriga.
B.Qiimayntu waa in ay qayb ka noqotaa nidaam isku xidhan (manhajka, waxbarista, qiimaynta, horumarinta
shaqaalaha) si ay u noqdaan kuwa waxbarasho midho dhala oo isbadal leh keena oo korna u qaada gudashada
waxbarasho ee ardayga.
109
C.Qiimaynta dhamaan heerarka (fasalka, dugsiga, degmada) waa in ay la kulmaan habka farsamo ee laysku halayn
karo, saxa ah iyo guud ahaanba iyo in la horumarinkaro si saxa iyo in uu yahay mid xasaasiya arimaha sinaanta
dhamaan ardayda oo dhan iyadoon hoos loo dhigayn habka.
D.Degmada iyo qiimaynta heerka dugsiga waa in ay taageeraan macalimiintu qiimaynta socota iyo hawlaha
kuurgalida.
E.Qiimayntu waa in ay noqotaa muraayada habka ugu wanaagsan ee wax lagu barayo iyo manhajka, iyadoo indhaha
lagu haynayo qaybaha ugu muhiimsan.
F.Ardaydu waa in ay soo bandhigaan fursado lagu cadaynaayo habka uu ardaygu u gudanayo waajibadkiisa shaqo
hab qiyaaso oo kala duwan. Haba yaratee waa in aanay qiyaas kaliyi ku filnaan cadayn ahaan heerka gudashada
waxbarasho ee ardayga markay noqoto saxsanaanta ama hadafyada manhajka.
G.Nidaamka qiimaynta waa in uu kor u qaadaa dugsiga ama joogtayda macalinka markay noqoto qiimaynta
gaadhitaanka ardayga ee ah si cadliya iyo hab la barbardighi karo.
H.Qeexitaanka
Qiimayn
Soo ururinta macluumadka ku sahabsan ardayda ama barmaamijyada; maxsuulka ka soo baxa najiitooyin dhowra
ayaa laysku darayaa isla qiimaynta.
Kuurgalida
Isticmaalka xukunka ah qiimaynta xogta, is barbardhiga gudashada waxbarsha si loo gaadho najiito.
Waxaa Dib U Eegid Lagu Sameeyey: December 12, 2011
Waxaa La Meel Mariyey: January 9, 2012
TIXRAAC GUDBAN: JLDAC, Baadhitaan/ Tijaabin Ardayda
LC, Xidhiidhka Hayadaha Cilmibaadhista Waxbarasho
ARDEYDA CUNTADA ALARJIGA KU LEH (JLCDA)
Gudidu waxay aqoonsan tahay in arday badani oo la baadhay laga helay in naftoodu ay halis u tahay cuntada oo ay
alarji ku leeyihiin. Si loo waajaho arinta tan loona dabaqo waxyaalaha sharcigu u baahan yahay in la maro markay
noqoto maamuulada cuntooyinka alarjiga ah ee ay ardaydu qaarkood waxyeelada u leh. Gudidu waxay u dajisay in
la helo kuwan soo socda.
Qorshaha Daryeelka Cafimaadka
Kalkaalilsada dugsiga ama maamuulaha dugsiga isagoo la tashaynaya kalkaalisada dugsiga, waxaa uu samaynayaa
oo uu fulinayaa qorshe daryeel cafimaad arday kasta oo laga helo in naftiisu halis ay u tahay cuntada xasaasiyad
lagu noqdo, qorshuhu waa in uu waajaha xidhiidhka ka dhexeeya dugsiga iyo shaqaalaha cafimaad ee gargaarka
degdega ah, marka lagu daro amarada ka jawaabid dawo degdega. Hadii arday uu yahay mid xaq u leh naafonimo
marka loo eego xeerka fadaraalka, Farqada ardayga 504 ee qorshaha, Barmaamijka Waxbarashada Ee Qofaysan
(IEP) iyo/ ama qorshayaasha kale ee la sameyey iyadoo loo eegayo kuwa ku munaasibka ah sharciga fadaraalka
hadii ay baahidaasi is waafaqaan.
Meelsiin Macquula
Hoy siin macquuli waa in la sameeyaa si l oo yareeyo ardayda halista u noqota arin sababi karta in ay cuntada ku
xanuusadaan isla deegaanka dugsiga dhexdiisa. Hadii ardaygu uu u gudbo sidii arday naafo ah marka loo eego
xeerka fadaraalka, Farqada ardayga 504 ee qorshaha Barmaamijka Qofeed ee Waxbarasho(IEP) iyo/ ama qorshe
lagu horumarinayo marka loo eego adeegsiga xeerka fadaraalka kaaso dabaqaya baahiyaha.
110
Helitaanka Dawaynta Degdega ah
Daweynta degdega ah si loo daweeyo ardayga cuntada ku noqday alarji ama kuba xanuunsadayba waa in lagu
ilaaliyaa meel badbaada ah oo shaqaalaha dugsigu u qorsheeyeen ayna gali karaan. Markastooy suurta gal tahay iyo
wakhti ku munusaabia, waalidiinta ardayda/ ama qofka sharciyan uga masuulka ahba waa in ay dugsiga siiyaan
dawooyinka looga baahan yahay in lagu daweeyo ardayga cuntada ka xaasasiyada ama ku xanuunsadayba, ilaa iyo
ardayga loo awood siiyo in uu isagu iskii u qaadan karo dawadan marka loo eego siyaasada gudida JLCA, Adeega
Caafimaad ee Ardayga Loo Baahan Yahay.
Tobabarka Shaqaalaha
Maamuulaha dugsigu ama shaqaalaha la siman maamuulaha, iyadoo la tashatay kalkaalisada caafimaadka ee
dugsiga si loo xadido shaqaalaha ku haboon tababarka xaasaasiyada ee xaalada degdega ah taaso ay ku jiraan
shaqaalaha sida tooska ah ugu lugleh ardayga la og yahay in uu cunto ka qaaday xasaasiyad wakhtiga dugsiga lagu
jiro maalintii. Ugu yaraan, tobabarku waa in uu u diyaariyaa shaaalah in ay fahan bilow ah ka haystaan cuntada
xaasaasiyada laga qaado iyo muhiimada ay leedahay in laga fogaado wax yaalaha sababi kara in cuntada lagu
sumoobo, awooda lagu aqoonsan karo in cuntada lagu xanuunsan karo iyo awooda ah in laga jawaab bixin karo
wakhtiga ku munaasib ka ah marka ardaydu ay dhibaato ka soo gaadho xanuunka uu ka qaaday cuntada ficilkeeda.
Tababarka waa in ay sidoo kale ku jirtaa amaro maamuulada iskii isku mudida dawada epinephrineka.
Waxaa la meel mariyey: June 14, 2010
TIXRAAC SHARCI: 20 U.S.C. 1400 et. Seq. (Xeerka Ashqaasta Naafada ah Horumarintooda Waxbarasho 2007)
29 U.S.C. 701 et. Seq. (Farqada 504 ee Xeerka Dib u Dajinta 1973)
42 U.S.C. 12101 et. Seq. (Xeerka Naafanimada ee Maraykanka)
C.R.S. 22-2-135 (Xeerka Cuntooyinka Xasaasiyada Laga Qaado Ee Dugsiga Caruurta ee Colorado iyo Maamuulka
Xanuunka Cuntada Lagu Xasaasiyado ku yimaada)
C.R.S. 25-1.5-109(Waaxda Caafimaadka ee Colorado Ee Cafimaadka Dadweynaha iyo Deegaanka waa inay
horumariyaan, ilaaliyaan iyo in ay sameeyaan hab nidaam oo loo heli karo dugsiga degmada si ay u soo ururiyaan
xogaha khuseeya cuntooyinka xasaasiyada leh)
1 CCR 301-68 (Xeerka Gudida Waxbarashada Ee Gobolku xukumada marla la tixgalinayo Maamuulka Dugsiga
Caruurta ee Colorado Ee Xiiqda iyo Anaphylaxis Dugsiga Caruurtee Colorado Ee Cuntooyinka Xasaasiyada Laga
Qaado iyo Anaphylaxis Maamuulideeda Xeerka ah)
TIXRAAC GUDBAN: JLCA, Adeega Cafimaad ee Ardayga iyo Baahiyaha.
111