disaster_protection_pocket_book

ljkb\df hf]lvd
/ ;+/If0f
-ljkb\ k|efljt ;d'bfodf dlxnf / afnaflnsfx¿sf]
;+/If0fsf nflu ;xof]uL k'l:tsf_
ljkb\ k|efljt If]qdf lqmofzLn ;fdflhs sfo{stf{x¿, ;fdflhs tyf ;fd'bflos
;+:yf Pj+ ;/sf/L lgsfox¿sf nflu lgMz'Ns ljt/0fsf nflu dfq .
k|sfzs
:jtGqtf cleofg g]kfn, u|fdL0f dlxnf ;[hgzLn kl/jf/, k|mL b :n]E;
;xof]uL
lk|m8d kmG8
;Dkfbg
ldng w/]n
efiff ;Dkfbg
lbjfs/ Kofs'/]n
k|sflzt ldlt M @)!% cu:6
cfly{s ;xof]u M lk|m8d km08
;'emfj tyf k|ltlqmofsf nflu M :jtGqtf cleofg g]kfn
hfjnfv]n, nlntk'/, kmf]g g+=M )! %))!%(^
Od]n M [email protected]
j]e M www.swatantrataabhiyan.org
u|fdL0f dlxnf ;[hgzLn kl/jf/
kf+u|]6f/–!, l;Gw'kfNrf]s
kmf]g g+=M )!! $(%)(* / $(%)((
2
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
kf7 !
ljkb\ / ljkbsf ljlzi6 cj:yfx¿
ljkb\ s] xf] <
k|fs[lts jf dfgj l;lh{t 36gfx¿sf sf/0f dfgj ;d'bfosf] lgoldt hLjg k|efljt
ePsf] cj:yf g} ljkb\ xf] . pbfx/0fsf nflu, af9L, klx/f], cfuhgL, e"sDk jf ;8s
tyf ;jf/L b'3{6gf, åGå jf o'4 cflbsf sf/0faf6 dflg;x¿ 3/af/ ljxLg, lj:yflkt
x'g] / ;~ro tyf ef}lts ;fdu|L nufot cfwf/e"t cfjZostfx¿af6 jl~rt x'g'kbf{
ljkb\sf] kl/l:ylt ;[hgf x'g] ub{5 . @)&@ j}zfvdf uPsf] e"sDk / To;af6 l;lh{t
cj:yf ljkb\sf] cj:yf lyof] .
o:tf b'3{6gfx¿af6 ;a} 7fpFdf ;dfg kl/l:ylt ;[hgf gx'g klg ;Sb5 . h:tf] ls
@)&@ j}zfvsf] e"sDkaf6 g]kfnsf #@ lhNnf k|efljt eP klg !$ lhNnf ;ª\s6u|:t
lhNnf /x]sf lyP, hxfF a9L ljkb\sf] cj:yf ;[hgf ePsf] lyof] .
ljkb\df b]lvg] ljlzi6 cj:yfx¿
ljkb\ Ps ljlzi6 cj:yf xf] . o; cj:yfdf lgoldt sfo{ ;Dkfbg ul//x]sf sltko
;/sf/L tyf u}/;/sf/L lgsfox¿, lghL k];f tyf Joj;fox¿ / lgoldt /f]huf/L
Pj+ cfocfh{gsf ultljlwx¿ gsf/fTds 9ª\un] k|efljt ePsf x'G5g\ .
ljkb\df d"ntM k|efljt ;d'bfon] lgDg cj:yfx¿sf] ;fdgf ug{'k/]sf] kfOG5 M
•
3/af/ ljxLg eP/ jf c;'/lIft dx;'; u/]/ lj:yflkt x'g'k/]sf], c:yfoL Pj+
;fd"lxs a;f]af;df a:g'k/]sf]
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
3
• /fHosf ;]jf k|bfos lgsfox¿ / ;'/Iff lgsfox¿ p4f/, /fxt Pj+ ljkb\
Joj:yfkgsf cGo sfo{x¿df Jo:t /x]sf] x'Fbf cGo ;d:ofx¿nfO{ gh/ cGbfh
ug'{k/]sf]
• cfkmGtsf] d[To' 3fOt] tyf ef}lts Ifltsf sf/0f dflg;x¿sf] dgf]bzf l7s
gePsf]
• dflg;x¿sf sfg'gL klxrfg, ;DklQ ;DaGwL nufot dxTjk'0f{ sfg'gL
sfuhftx¿ ;fydf g/x]sf], x/fPsf] jf gi6 ePsf]Ù sltko 7'nf ljkb\x¿df
;/sf/L sfof{nox¿df /x]sf k|df0fx¿ ;d]t gi6 x'g uPsf]
• ahf/ tyf Jofkfl/s ultljlw 7Kk ePsf sf/0f /f]huf/L, b}lgs dhb'/L Pj+
pkef]Uo ;fdu|Lx¿sf] cefj
• dflg;x¿ JolQmut ;+/If0f / eljiosf] ;'lglZrt hf]xf]sf nflu Ps csf{;Fu
gsf/fTds k|ltikwf{, åGå / dgd'6fjdf ;+nUg
•
:jf:Yo, ;kmfO Pj+ dlxnf / aflnsfx¿sf nflu ;'/lIft :yfg tyf kl/j]zx¿sf]
cefj eO{ eosf] jftfj/0f
•
k/Dk/fut lje]b, ;fd'bflos Pj+ ef}uf]lns ;+/rgf Pj+ JolQmsf zf/Ll/s tyf
dfgl;s cj:yfsf sf/0f lglZrt ;d"x, JolQm jf kl/jf/x¿ cfkt\sfnLg /fxt,
k'gnf{e / k'g:yf{kgfsf ;]jfx¿af6 jl~rt x'g'kg]{ cflb
4
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
kf7 @
ljkb\df ;dodf b]lvg] ;+/If0fsf k|d'v ;jfnx¿
ljkb\df b]lvPsf dfly pNn]lvt ljleGg kl/j]z / cj:yfsf sf/0f dflg;x¿sf]
hLjg / dof{bf hf]lvddf kb{5 . ljz]if u/L ;fdlhs zlQm ;+/rgfdf k5fl8 kfl/Psf
;d"xx¿, k/Dk/fut ¿kdf g} e]befjsf l;sf/ ePsf JolQm tyf ;d"xx¿ o:tf]
hf]lvddf a9L kb{5g\ . g]kfnsf] ;Gbe{df eGg] xf] eg] dlxnf / afnaflnsfx¿, ljkGg
tyf blnt Pj+ hftLo lje]bsf] l;sf/ ePsf ;d'xx¿ g} o; k|sf/sf] hf]lvddf a9L
/x]sf x'G5g\ .
ljkb\hGo kl/l:yltsf sf/0f d"ne't ¿kdf rf/ j6f ;+/If0fsf ;d:ofx¿ b]lvg
;Sb5g\, h'g o; k|sf/ /x]sf 5g\ M
!= zf/Ll/s lx+;f Pj+ Iflt
zf/Ll/s lx+;f Pj+ Iflt eGgfn] ljkb\df b]lvPsf cK7]/f kl/l:yltx¿sf] kmfObf p7fO{
jf o;af6 pTkGg dgf]bzfsf sf/0f dflg;x¿k|lt x'g ;Sg] zf/Ll/s Pj+ dfgl;s
lx+;f, b'Jo{jxf/, a]rlavg, >d zf]if0f Pj+ aFw'jf dhb'/L, anfTsf/ tyf cGo of}g lx+;f,
s'6lk6 tyf oftgf cflb x'g\ . e"sDkh:tf ljkb\ kZrftsf] cj:yfsf sf/0f k|d'v
¿kdf lgDg ;d:ofx¿ b]lvg ;Sb5g\ M
•
c;'/lIft af; :yfg Pj+ l;lj/x¿sf] ;'/Iff Joj:yfkg, zf}rfno Pj+ vfg]kfgL
tyf dlxnfx¿sf ljz]if cfjZostfdf cfwfl/t ;fdu|Lx¿sf] pknAwtf x'g
g;Sbf dlxnf / afnaflnsfx¿ of}g b'Jo{jxf/, of}g lx+;f tyf anfTsf/h:tf
36gfx¿sf] l;sf/ x'g ;Sb5g\ .
•
ljkb\sf sf/0f l;lh{t cleefjsx¿sf] gsf/fTds dgf]bzf / kl/j]zsf sf/0f
afnaflnsfx¿dfly lx+;f, s'6lk6 cflb x'g ;Sb5g\ .
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
5
•
ljkb\sf sf/0f l;lh{t cefj / jl~rtLs/0fsf sf/0f afnaflnsfx¿ lahfOF
ug{tkm{ k|]l/t x'g ;Sb5g\, h;sf sf/0f afnaflnsfx¿dfly oftgfk"0f{
lqmofsnfk tyf ;hfox¿ x'g ;Sb5g\ .
•
lj:yfflkt ;d'bfo / /}yfg] ;d'bfoaLr ljljw ljifox¿df dgd'6fj, åGå tyf
lx+;f klg k}mng ;Sb5g\ .
•
ljkb\sf sf/0f pTkGg a]/f]huf/L, jl~rt / xtf; dfgl;stfsf dfem k|efljt
;d'bfosf o'jf, lszf]/lszf]/L, afnaflnsf tyf dlxnfx¿nfO{ dfgj a]rlavgdf
;lqmo ;d"x jf JolQmx¿n] nnfOkmsfO{ >ddf n}hfg, a]rlavg ug{ klg
;Sb5g\ . /f]huf/L, /fxt tyf cGo gfddf 7uL ug{ klg ;Sb5g\ .
•
Psn cleefjssf afnaflnsf, cleefjs u'dfPsf afnaflnsf jf cGo
sf/0faf6 PlSnPsf afnaflnsfx¿ tyf ul/aL / ljleGg cj;/af6 jl~rt
ePsf afnaflnsfx¿nfO{ kl/jf/af6 cnUofpg], u}/sfg'gL 9ª\un] wd{ ;+:sf/
kl/jt{g u/fpg], hah{:tL afn u[xx¿df n}hfg] tyf cGt/f{li6«o wd{k'q jf
wd{k'qLsf] k|lqmofdf k|of]u ug]{ / a]rlavg;Dd klg ug{ ;Sb5g\ .
@= /fxt tyf ;]jf ;'ljwf;Dd kx'Frsf] cefj
;+/If0fsf b[li6sf]0faf6 ljkb\ / ljkb\ kZrft\sf ;dodf /fxt tyf ;]jf ;'ljwf;Ddsf]
k'x'Fr lgolGqt x'g' / lglZrt ;d'xsf dflg;x¿ To;af6 jl~rt x'g' klg ;d:of
xf] . clwsf+z ljkb\sf ;dodf b]lvg] /fxt tyf ;]jf ;'ljwf;Ddsf] kx'Frsf] cefjsf
cj:yfx¿ lgDg /x]sf 5g\ M
•
/fxt ljt/0f tyf cGo ;]jf ;'ljwf ljt/0fdf dlxnf, ckfª\utf ePsf tyf
Ho]i7 gful/s Pj+ PlSnPsf afnaflnsf / 3/d"nL afnaflnsfx¿nfO{ leGg}
nfOg tyf ;xeflutfsf] Joj:yf gul/g'
•
lglZrt ;d"x, e"uf]n jf hfthfltsf dflg;x¿ lj?4 5'jf5't jf cGo lje]b
u/L ;Fu} Ps} :yfgaf6 Ps} ;dodf /fxt tyf cGo ;]jf ;'ljwf ljt/0f gul/g'
•
;fFemsf] ;dodf jf laxfg ;a]/} /fxt ljt/0f jf cGo k|zf;lgs sfd sf/afxLx¿
Ul/g', h;n] ubf{ 6f9f a:tL ePsf, dlxnf, afnaflnsf, ckfª\utf ePsf tyf
Ho]i7 gful/sx¿ ;xefuL x'g g;Sg'
•
/fxt tyf ;]jfx¿sf] ljt/0fdf /fhgLlts, wfld{s, ;fDk|bflos lje]b tyf
kIfkft ul/g'
6
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
•
/fxt tyf ;]jfx¿sf] ljt/0f / Joj:yfkg sfo{df :yfgLo /}yfg]x¿sf] cj/f]w
x'g' tyf /fxt tyf cGo ;fdu|Lx¿ af6}df n'l6g' cflb
#= clwsf/ bfaL tyf pkef]udf ;d:of
ljkb\sf ;dodf b]lvg] ;+/If0fsf ;jfnx¿df k|efljt JolQm tyf ;d'bfon] cfk\mgf
clwsf/ bfaL tyf pkef]udf cK7]/f] l:ylt ;[hgf x'g' klg Ps xf] . ljkb\ k|efljt
;d'bfosf nflu ;/sf/ tyf u}/;/sf/L ;+:yfx¿af6 pknAw x'g] ;]jf tyf ;'ljwfx¿sf]
k|flKt / pkef]usf nflu lglZrt k|lqmof tyf sfuhft Pj+ klxrfg v'Ng] b:tfa]hx¿sf]
cfjZostf kb{5 . t/ ltg} b:tfa]h / sfuhftx¿sf] cefjdf k|efljt ;d'bfox¿
cfkm"n] kfpg'kg]{ Go"gtd clwsf/ tyf ;]jf ;'ljwfaf6 jl~rt x'g ;Sb5g\ . o;sf
;fy} ljkb\ Joj:yfkg tyf k'gnf{e / k'glg{df{0f k|lqmofsf af/]df kof{Kt hfgsf/L
pknAw gu/fpg], o:tf k|lqmofx¿df k|efljt ;d'bfosf] cy{k"0f{ ;xeflutf tyf g]t[Tj
;'lglZrt gul/g] Pj+ o; k|lqmofdf ePsf sdL sdhf]/Lx¿sf ;jfndf k|efjsf/L
hjfkmb]lxtf / ph'/L k|0ffnLx¿sf] Joj:yf x'g g;Sbf k|efljt ;d'bfosf JolQmx¿nfO{
cfk\mgf] clwsf/ bfaL / pkef]udf ;d:of ;[hgf x'g hfG5 . ;fy} k|efljt JolQm unt
kmfObf lng rfxg] JolQmx¿sf] kmGbfdf kg{ ;Sg] vt/f /lx/xG5 . ;fdfGotof ljkb\df
o; k|sf/df lgDg ;d:ofx¿ b]lvG5g\ M
•
gful/stf, /fxbfgL, hGd btf{ k|df0fkq tyf nfnk'hf{h:tf sfuhftx¿ gi6
x'Fbf jf x/fPsf sf/0fn] /fxt tyf cGo ;'ljwf k|fKt ug{af6 jl~rt x''g'
•
e"ldxLg jf ;fj{hlgs hUufdf a;f]af; ul//x]sf tyf 8]/fdf al;/x]sfx¿nfO{
:yfgLo ;/sf/n] /fxt tyf cGo ;'ljwf k|bfg ug{af6 jl~rt ug]{ tyf
k|efljtsf] ;"rLdf g/fVg]
•
cleefjssf] d[To' ePsf] jf PlSnPsf sf/0fn] dlxnf tyf afnaflnsfx¿
k|efljt klxrfg, ;"rLs/0f / /fxt ;]jfaf6 jl~rt x'g'
•
k|efljt ;d'bfo tyf JolQmx¿nfO{ ;/sf/af6 pknAw x'g] ;'ljwf, /fxt tyf
k|fKt ug]{ k|lqmofx¿sf af/]df kof{Kt hfgsf/Lsf] cefj /xg'
•
k'glg{df{0f tyf a:tL :yfgfGt/0fsf ;Gbe{df k|efljt tyf hf]lvddf /x]sf
;d'bfosf] /fo ;Nnfx, ;'emfj Pj+ k|ltlqmof lng] Joj:yf gx'g' / ;xeflutf
g/xg'
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
7
•
/fxt tyf sfg'gL hl6ntfx¿ k/]df ;Dks{ ug]{ JolQm tyf ;+:yfx¿ gx'g' Pj+
ph'/L k|lqmof tyf u'gf;f] ;'g'jfOsf] Joj:yf gx'g'
•
lj:yflkt ;d'bfox¿ tyf k|efljt ;d'bfosf] ljr/0f -cfjfudg_nfO{
clen]vLs/0f, cg'udg / ;xhLs/0f gul/Fbf k|efljt JolQm tyf kl/jf/sf
;b:ox¿ dfgj a]rlavg, lx+;f Pj+ cGo clwsf/ xggsf] hf]lvddf kg'{
$= e]befjk"0f{ lqmofsnfkx¿
ljkb\sf ;dodf b]lvg] ;+/If0fsf] csf]{ dxTjk'0f{ ;jfn e]befjsf] ;d:of xf] . k|efljt
;d'bfoleq} k/Dk/fut ¿kdf /lxcfPsf hftLo Pj+ n}lª\us e]befj tyf 5'jf5't
sfod /xg' / To;df klg ljleGg ;d"xx¿n] wd{ ;Dk|bfo tyf ljrf/sf cfwf/df
ug]{ e]befjn] ;+/If0fsf yk hl6n ;d:ofx¿nfO{ phfu/ ub{5g\ . ljkb\sf ;dodf
;fdfGotof lgDg e]befjsf ;d:ofx¿ b]vf kg]{ ub{5g\ M
hftLotfsf cfwf/df, ljz]if u/L blnt ;d'bfonfO{ cGo ;/x Ps} nfOg / :yfgaf6
/fxt tyf cGo ;'ljwf lngaf6 jl~rt ul/g]
•
blnt tyf 5'jf5'tsf] l;sf/ ePsf ;d'bfosf JolQm Pj+ kl/jf/nfO{ cGo
hfthflt ePsf :yfgdf c:yfoL l;lj/, 6x/f agfpg glbg], Ps} wf/fsf] kfgL
k|of]u ug{ glbg] / zf}rfnox¿sf] k|of]u ug{ glbg]
•
lglZrt wd{ jf /fhgLlts ;d"x tyf ;Dk|bfosf] JolQm jf kl/jf/nfO{ dfq ;]jf
/ /fxt pknAw u/fpg] jf cGoeGbf yk /fxt tyf ;'ljwf pknAw u/fpg]
•
/fxt tyf k'glg{df{0f / k'gnf{esf] ;]jf lng lglZrt bn jf wfld{s ;d"xdf
cfa4 x'g'kg]{ ;t{x¿ /fVg]
8
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
kf7 #
ljkb\df ul/g] ;+/If0fsf sfo{x¿
ljkb\sf ;dodf ul/g] ;+/If0fsf sfo{x¿ d"ntM rf/ k|sf/sf x'G5g\, h;nfO{ tn
JofVof ul/Psf] 5 M
!= hf]lvdsf] n]vfhf]vf tyf cg'udg
hf]lvdsf] n]vfhf]vf tyf cg'udg eGgfn] k|efljt ;d"x ;'/Iffsf b[li6sf]0fn] tyf
dfly pNn]lvt ;d:ofx¿sf ;DefJotfsf b[li6sf]0fn] s] slt ;'/lIft 5g\ egL
;+/If0fsf] d"Nofª\sg ug]{, hf]lvddf /x]sf ;d"xx¿sf] klxrfg ug]{, ;+/If0fsf k|d'v
ljifox¿sf] k|fyldsLs/0f ug]{ / Jofjxfl/s cEof;x¿sf dfWodaf6 hf]lvd Go"gLs/0f
ug]{ xf] .
hf]lvdsf] n]vfhf]vf ubf{ c:yfoL l;lj/, c:yfoL lzIf0f s]Gb|, ljBfno tyf
k|efljtx¿sf 3/, /fxt ljt/0f k|lqmof, gofF JolQm, ;d"x tyf ;+:yfx¿sf] cfudg
/ ultljlw, ;'/Iff ;+oGqsf] cj:yf, cfrf/;+lxtfsf] k|of]u, ;+/If0f cg'udg k|0ffnLsf]
;~rfng tyf ;~rf/ dfWodsf ultljlw, lj1fkg tyf ;"rgfx¿sf] cg'udg ug{kb{5 .
o; k|lqmofdf zf/Ll/s tyf dfgl;s Iflt / lx+;fsf] hf]lvd, lje]bsf] cj:yf, kx'Fr
tyf sfg'gL sfuhftsf] cj:yf, /}yfg] ;d'bfosf] b[li6sf]0f / Jojxf/, ;/sf/L
lgsfox¿sf] ;~rfngsf] cj:yf cflbsf] cg'udg tyf n]vfhf]vf ug{kb{5 . o;sf
nflu lgDg k|Zgx¿ ;xof]uL x'g ;Sb5g\ M
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
9
zf/Ll/s tyf dfgl;s lx+;f Pj+ Iflt;Fu ;DalGwt k|Zgx¿
•
dlxnf / afnaflnsfx¿ lj?4sf lx+;fsf] cj:yf klxn] / clxn] s:tf] 5 <
•
dlxnf / afnaflnsfx¿dfly x'g] b'Jo{jxf/ tyf of}g b'Jo{jxf/sf] cj:yf klxn]
/ clxn] s:tf] 5<
•
afnaflnsfx¿ >ddf ;+nUg x'g hfg] cj:yf klxn] / clxn] s:tf] /x]sf] 5 <
•
dlxnf / afnaflnsf tyf cGo JolQmx¿ aFw'jf dhb'/L Pj+ a]rlavg tyf of}g
zf]if0fdf kg]{ hf]lvdsf] cj:yf klxn] / clxn] s:tf] 5 <
•
/fHo ;+oGq jf u}//fHo ;d"xx¿af6 /fxt ljt/0f tyf cGo ;Gbe{df cgfjZos
lje]b, s'6lk6, ckx/0f tyf lu/k\mtf/L Pj+ oftgf tyf lx+;fsf 36gf ePsf
5g\ ls 5}gg\ <
•
/}yfg] ;d'bfoaf6 lj:yflktx¿sf lj?4 s'g} e]befj, b'Jo{jxf/ jf lx+;fTds
ultljlw ePsf 5g\ ls 5}gg\ <
;]jf, ;'ljwf Pj+ /fxt;Ddsf] kx'Frsf] ;Lldttf;Fu ;DalGwt k|Zgx¿
•
s] ;a} ;d"x tyf k|efljtx¿sf] /fxt tyf cGo cfjZostfx¿df ;xh / ;dfg
kx'Fr 5 <
•
s] ckfª\utf ePsf, Psn dlxnf, PlSnPsf tyf 3/d"nL afnaflnsf / Ho]i7
gful/sx¿nfO{ /fxt tyf cGo ;'ljwf ljt/0f k|lqmofdf ljz]if Joj:yf jf ;'ljwf
k|bfg ul/Psf] 5 <
•
s] dlxnf / afnaflnsf nlIft ljz]if cfjZostfdf cfwfl/t /fxt tyf ;'ljwfx¿
Joj:yf ul/Psf 5g\ <
•
st} /fxt tyf ;'ljwfx¿ ;b/d'sfd, ;~rf/ dfWod k'u]sf If]q, uflj; sfof{no
jl/kl/ jf To:t} ;xh 7fpFdf dfq s]lGb|t 5g\ ls <
•
/fxt tyf ;'ljwfx¿sf] Joj:yfkg / pknAwtfdf /fhgLlts tyf k|zf;lgs
k|efj s:tf] /x]sf] 5 < o;n] s'g} ;d"xnfO{ a9L nfeflGjt / s;}nfO{ sdhf]/
agfPsf] 5 <
•
/fxt ;fdu|L tyf ;'ljwfx¿sf] ljt/0fdf s'g} Jojwfg t v8f ePsf] 5}g <
•
/}yfg] ;d'bfon] /fxt ;fdu|L tyf ;'ljwf ljt/0fdf s;/L ;xof]u ul//x]sf] 5 <
10
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
clwsf/ bfaL tyf pkef]udf cfpg] cj/f]w;Fu ;DalGwt k|Zgx¿
•
s] ;a} k|efljt ;d'bfonfO{ ;/sf/af6 pknAw x'g] /fxt, ;xfotfsf] kof{Kt
hfgsf/L 5 <
•
s] k|efljt ;d'bfonfO{ pknAw u/fOg] /fxt, ;xfotf Pj+ cGo cj;/sf nflu
lglZrt k|lqmof / of]Uotf tf]lsPsf] 5 < k|efljt ;d'bfosf ;a}n] tL k|lqmof
/ of]Uotf k|dfl0ft ug{ ;S5g\ < s'g ;d'bfo o;af6 k|efljt ePsf 5g\ <
•
sfg'gL sfuhft x/fPsf tyf To; sf/0fn] ;d:ofdf k/]sfx¿nfO{ s:tf]
k|sf/sf] j}slNks Joj:yf ul/Psf] 5 < sfg'gL ;xfotfsf] Joj:yf ul/Psf] 5
ls 5}g <
•
s] /fxt tyf ;'ljwf ljt/0f / Joj:yfkgsf nflu k|efjsf/L ;"rgf k|0ffnL tyf
ph'/L k|lqmofsf] Joj:yf ul/Psf] 5 <
lje]b;Fu ;DalGwt k|Zgx¿
•
/fxt tyf k'glg{df{0fdf pknAw x'g] ;fdu|L Pj+ ;xfotfsf] ljt/0f ;dfg 5 ls
5}g <
•
/fxt tyf k'glg{df{0fdf pknAw x'g] ;fdu|L Pj+ ;xfotfsf] ljt/0f ljz]if ;d"x
nlIft 5 ls 5}g <
•
/fxt tyf k'glg{df{0fdf pknAw x'g] ;fdu|L Pj+ ;xfotfsf] ljt/0f k|0ffnL /
k|lqmof tyf ;do lje]b ;[hgf ug]{ vfnsf 5g\ ls 5}gg\ <
@= ;/f]/sf/jfnf tyf k|efljt ;d"xdfem k}/jL tyf ;r]tgf
ljkb\sf ;dodf ;+/If0fsf nflu ul/g] dxTjk"0f{ sfo{ ;/f]sf/jfnf ;d'xx¿dfem k}/jL
tyf k|efljt ;d'bfodfem ;r]tgf xf] . o; ;Gbe{df :yfgLo txdf n]vfhf]vf tyf
d"Nofª\sgsf qmddf b]lvPsf ;jfn / ;Defljt ;dfwfgsf pkfox¿nfO{ :yfgLo
ljkb\ Joj:yfkg ;ldlt tyf ljkbdf lqmofzLn ljleGg ;d"xx¿ -Sn:6/x¿_, :yfgLo
lgsfo / u}/;/sf/L ;ª\3 ;+:yf tyf cfd ;~rf/ dfWodnfO{ hfgsf/L u/fpg /
cfjZos sf/afxLsf nflu pTk|]l/t ug{ h?/L x'G5 .
To;} u/L k|efljt ;d"xx¿dfem ;/sf/L tyf u}/;/sf/L ;ª\3 ;+:yfx¿af6 pknAw x'g]
/fxt, ;]jf tyf ;xof]usf sfo{qmdx¿sf] ljj/0f, k|lqmof tyf ;Lldttf Pj+ tf]lsPsf
lhDd]jf/ JolQm tyf lgsfox¿af/] :ki6 / Jofks hfgsf/L u/fpg h?/L x'G5 .
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
11
;fy} k|efljt ;d'bfonfO{ :yfgLo txdf b]lvPsf ;+/If0f ;DaGwL hf]lvd / ;Defljt
;+/If0fsf Jofjxfl/s pkfox¿sf af/]df klg ;r]t u/fpg h?/L x'G5 .
#= ;fd'bflos ;d"x, ;+:yf Pj+ ;/sf/L lgsfox¿sf] Ifdtf ljsf;
:yfgLo txdf /x]sf ;fd'bflos ;ª\3 ;ª\u7g, ;d"xx¿ ljkb\sf ;dodf cToGt}
dxTjk"0f{ / k|efjsf/L lgsfox¿ x'g\ . afn ;+/If0f ;ldlt, cfdf ;d"x, dfgj a]rlavg
lj?4sf ;d"x, j8f gful/s d~r, art tyf ;xsf/L ;d"xx¿ o; k|sf/sf
;fd'bflos ;+:yfx¿ x'g\ . o:tf ;fd'bflos+ ;+:yfx¿n] ;d:ofsf] klxrfg ug{,
k|efljtx¿sf] clen]vLs/0f ug{ tyf ;d:ofdf k/]sf JolQm tyf kl/jf/nfO{ cfk;L
;xfotf k|bfg ug{ ;S5g\ . ;fy} ;d'bfodf zflGtk"0f{ lqmofsnfk / Jojxf/ tyf
dlxnf / afnaflnsfx¿sf] ;+/If0fdf cg'udgsf sfo{ ug{ tyf cK7]/f]df k/]sfx¿nfO{
;xof]uL ;+:yf;Dd k'¥ofpg ;S5g\ . o:tf ;d"xx¿nfO{ ;+/If0fsf ;jfnx¿sf] klxrfg
ug{ tyf ;+/If0fsf pkfox¿ cjnDag ug{ ljleGg cg'lzIf0f tyf Jofjxfl/s sfo{x¿
dfkm{t\ ;3fpg ;lsG5 .
:yfgLo ;/sf/L ;+oGqx¿nfO{ ljkb\sf ljlzi6 cj:yf, pgLx¿sf lhDd]jf/L tyf
;+/If0fsf ljljw cfofdx¿sf af/]df k|lzlIft tyf ;+j]bgzLn agfO{ cfjZos ;+/If0fsf
sfo{x¿ ug{sf nflu k}/jL ug{ ;lsG5 . o;sf nflu :yfgLo lgsfodf sfo{/t
sd{rf/Lx¿, k|x/L, lzIfs tyf ;fd'bflos kl/rfnsx¿nfO{ ljljw k|lzIf0f Pj+ Ifdtf
ljsf;sf sfo{x¿ u/L o; If]qdf kl/rfng ug{ ;lsG5 .
$= k|ToIf ;+/If0f ;]jfsf sfo{x¿
ljkb\sf ;dodf dfgj clwsf/ tyf dlxnf / afnaflnsf Pj+ sdhf]/ agfOPsf
;d"xx¿sf] ;+/If0fsf nflu k|ToIf ;+/If0f ;]jfsf sfo{x¿ klg ug{ ;lsG5 . k|ToIf
;+/If0f ;]jfsf sfo{x¿ eGgfn] To:tf sfo{qmdx¿ kb{5g\, h;n] k|efljt ;d'bfonfO{
;'/Iff / Gofodf kx'Fr agfpg ;xof]u ub{5g\ . o; cGtu{t dgf];fdflhs k/fdz{ ;]jf,
sfg'gL ;xfotf ;]jf, ;+/If0fsf nflu ef}lts ;+/rgf tyf ;fdu|Lx¿sf] ljt/0f, k'gjf{;
tyf c:yfoL l;lj/ Joj:yfkg tyf p4f/ sfo{x¿ kb{5g\ .
12
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
kf7 $
ljljw ;d"xaf6 x'g ;Sg] ;+/If0fsf sfo{x¿
ljkb\sf ;dodf ;d"x k4ltaf6 sfo{ ;~rfng eO{ k|ToIf ;+/If0f ;]jfsf sfo{x¿
;+/If0f ;d"xdf cfa4 lgsfo tyf ;+:yfx¿n] ;~rfng ug]{ eP klg hf]lvdsf]
Go"gLs/0f / ;+/If0fsf] ;'lglZrttf ;a} sfo{ ;d"xx¿n] ug{ ;Sb5g\ / ug'{kb{5 . tn
ljleGg sfo{ ;d"xx¿n] s;/L ;+/If0fsf] sfo{ ug{ ;S5g\ egL Jofjxfl/s pkfox¿
;'emfOPsf 5g\ . oL s]xL pbxf/0fx¿ dfq x'g\ . :yfgLo txdf o:tf cGo w]/} sfo{x¿
klg ug{ ;lsG5 .
lzIff sfo{ ;d"xn] s]s] ug{ ;S5 <
•
pd]/ k'u]sf ;a} afnaflnsfx¿ ljBfno jf j}slNks lzIf0f l;sfO s]Gb|x¿df
;xefuL ePsf] ;'lglZrt ug]{
•
ljkb\ klxn] ljBfno cfO/x]sf ljBfyL{ ;ª\Vof / ljkb\ kZrft\ cfPsf
;ª\Vofsf] leGgtf, ljBfnodf uon ePsf ljBfyL{x¿sf] cj:yf ;f]wvf]h
u/]/ afnaflnsfx¿ x/fPsf, lj:yflkt ePsf jf kl/jf/;Fu 5'l6\6Psf] cj:yf
klxrfg / ;DalGwt lgsfodf l;kmfl/;
•
afnaflnsf tyf lszf]lszf]/Lx¿nfO{ cfjZos Go"gtd z}lIfs ;fdu|Lx¿sf]
pknAwtfsf] ;'lglZrt ug]{, ;/sf/af6 jf u}/;/sf/L lgsfoaf6 To:tf ;fdu|Lx¿
;xof]u k|fKt ePsf 5g\ eg] To;sf] hfgsf/L lbg] / pknAw u/fpg]
•
z}lIfs s]Gb|x¿ afnaflnsfsf cj:yf cg's"n nlrnf] tyf ;'/lIft ePsf]
;'lglZrt ug]{, lzIfs Pj+ :jo+;]jsx¿sf nflu ;+/If0f cfrf/;+lxtf Pj+
lgodx¿ lgdf{0f u/L nfu" ug]{
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
13
•
lszf]/lszf]/L tyf :yfgLo o'jfx¿nfO{ ljleGg ;xhstf{sf] e"ldsfdf ;+nUg
agfpg], ;a} lzIf0f s]Gb|x¿df ;+/If0fsf ;"rgf tyf hfgsf/Lx¿ k|bfg ug]{
•
lzIf0f s]Gb|x¿df dgf]ljdz{ ;]jf pknAw u/fpg], lzIfsx¿nfO{ ;+/If0f tyf
dgf]ljdz{ ;DaGwL cfwf/e"t k|lzIf0f pknAw u/fpg]
•
lzIf0f l;sfO s]Gb| tyf :yfgx¿ lx+;f Pj+ lje]baf6 d'Qm agfpg]
•
lzIf0f l;sfO s]Gb|x¿df afns / aflnsfsf nflu 5'6\6} ;'/lIft zf}rfnosf]
Joj:yf ug]{
•
ljBfno tyf ;d'bfodf /x]sf ;+/If0f ;ldltx¿nfO{ k'ghf{u[t ug]{, ph'/L /
;'g'jfOsf] Joj:yf ug]{
•
:yfgLo ;+/If0f ;ldlt, ;+/If0f ;d"x, ;'/Iff ;+oGq tyf ljBfno Pj+ lzIf0f
l;sfO s]Gb|x¿dfem lgoldt ;dGjo, ;xsfo{ tyf cGtlqm{of ug]{
vfB tyf u}/vfB /fxt sfo{ ;d"xn] s] ug{ ;Sb5 <
•
vfB tyf /fxt ;fdu|Lsf] cfjZostf klxrfg, ljt/0f / pkof]usf] cj:yf
cg'udgdf :yfgLo dlxnf / afnaflnsf tyf pgLx¿sf ;d'x;Fu lgoldt
k/fdz{ ug]{ / pgLx¿nfO{ klg ;+nUg u/fpg]
•
vfB tyf /fxt ;fdu|L ljt/0f k|lqmofdf b]lvPsf sdL sdhf]/L, lje]b,
jl~rtLs/0f tyf unt cEof;x¿sf] ph'/Lsf nflu ljZj;gLo cg'udg tyf
ph'/L k|0ffnL sfod ug]{
•
6'x'/f tyf kfl/jfl/s la5f]8df k/]sf afnaflnsf, ckfª\utf ePsf JolQm /
ltgsf kl/jf/, Psn dlxnf / ltgsf kl/jf/ Pj+ Ho]i7 gful/sx¿n] ;xhtfsf
;fy /fxt k|fKt ug{ ;Sg] Joj:yf ;'lglZrt ug]{
•
afnaflnsf tyf lszf]lszf]/Lx¿nfO{ ljBfnodf cfsif{0f ug{, l6sfO/fVg tyf
kf]if0fsf nflu lbjf vfgfh:tf Joj:yfx¿ ;~rfng ug]{
•
c:yfoL l;lj/ tyf k|efljt ;d'bfodf hfg] /fxt ;fdu|Lsf] Psåf/ k|0ffnL Pj+
clen]vLs/0f sfod ug]{ / 6f9fsf ;d"x tyf kl/jf/sf ;donfO{ klg Wofgdf
/fvL lbpF;f]sf] ;dodf ljt/0f Joj:yf ldnfpg]
•
/fxt ljt/0f klqmofdf :yfgLo ;+/If0f ;ldlt tyf ;'/Iff ;+oGqsf] ;xeflutf
;'lglZrt ug]{
14
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
•
dlxnf / lszf]/Lx¿sf ljz]if cfjZostf / cj:yfnfO{ ;Daf]wg ug]{ ;fdu|Lx¿
klg /fxt Kofs]hdf /fVg]
•
vfB tyf u}/vfB /fxt ljt/0fsf nflu cfPsf ;d"x tyf ;xfotfdWo]
;'/lIft ;fdu|Lsf] dfq Psåf/ k|0ffnL dfk{mt\ :yfgLo lgsfo, ;+/If0f ;ldlt
tyf gful/s d~rx¿sf] ;+nUgtfdf ljt/0f ul/Psf] / cflwsfl/s ;+:yfx¿n]
cfrf/;+lxtf cGtu{t /xL ljt/0f u/]sf] ;'lglZrt ug]{, h:tf] kfOof] To:t} /
h;n] klg h];'s} ljt/0f ug{ gkfpg] lgod nfu" ug]{
:jf:Yo tyf kf]if0f ;d"xn] s] ug{ ;Sb5g\ <
•
:jf:Yo :jo+;]js, :jf:YosdL{ tyf cGo ;xfotfsdL{x¿nfO{ s'g} klg 3fOt]
tyf la/fdL JolQmnfO{ kl/jf/nfO{ k"j{hfgsf/L gu/fO{, kl/jf/sf ;b:o ;fydf
glnO{ jf pgLx¿sf] kfl/jfl/s clen]lvs/0f gu/L c:ktfn jf cGoq n}hfg]
sfd gug{ ;r]t agfpg]
•
c:ktfn tyf :jf:Yo ;]jf k|bfosf lgsfosf sd{rf/Lx¿n] klg 3fOt] tyf
la/fdLsf] kl/jf/sf Go"gtd klg Ps ;b:o ;fydf /x]sf] s'/f ;'lglZrt ug]{
•
cleefjsx¿ pkrf/df cGoq hfg k/]sf] cj:yfdf afnaflnsfsf] x]/rfxsf
lglDt s'g} csf]{ lhDd]jf/ jo:s ;fydf /x]sf] ;'lglZrt ug]{
•
3fOt] tyf la/fdLnfO{ 3/ kl/jf/df kof{Kt :ofx/ tyf ;]jf pknAw ePsf]
;'lglZrt ug]{
•
hf]lvddf /x]sf tyf k5fl8 kfl/Psf ;d"xx¿sf] :jf:Yo ;]jfdf kx'Fr / ;'/Iffsf]
Joj:yf ug]{, ;do ;dodf :yfgLo txdf :jf:Yo ;"rgf k|bfg ug]{ tyf :jf:Yo
l;lj/x¿ ;~rfng ug]{
•
hf] sf]xLnfO{ klg lagfcg'dlt hyfefaL :jf:Yo l;lj/ jf cf}ifwL ljt/0f ug{
/f]s nufpg], ;DalGwt lgsfoaf6 cg'dltk|fKt lgsfo jf ;d"x / cg'dltk|fKt
;]jf dfq pknAw x'g] l;lj/ ;~rfng ug]{
•
:jf:YosdL{ tyf :jo+;]jsx¿ Dffgl;s tgfj / dgf];fdflhs ;d:ofsf af/]df
;r]t /xg], ;a} afnaflnsf tyf JolQmx¿nfO{ dfgl;s pkrf/ cfjZos x'Fb}g
tyf ;fdfGo lqmofsnfkx¿af6 klg ;fdfGo cj:yfdf kmsf{pg ;lsg] s'/fdf
;r]t /xg]
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
15
•
;fgf gfgLsf cfdfx¿ o; kl/j]zdf emg\ a9L tgfjdf /xL afnaflnsfsf]
:ofxf/df plrt Wofg k'¥ofpg g;Sg] ;Defjgf /xg] x'gfn] pgLx¿sf nflu
;d"xx¿ lgdf{0f u/]/ :yfgLo txdf efjgfTds ;xof]u pknAw u/fpg]
•
;d'bfodf cGwljZjf; / unt cEof;sf lj?4 tyf kl/jf/ lgof]hg, ;/;kmfO,
Pr\cfOeL P8\; cflbsf af/]df ;r]tgf cleofg ;~rfng ug]{
•
:jf:YosdL{x¿nfO{ of}g lx+;f tyf b'Jo{jxf/sf 36gfx¿ klxrfg ug{ ;Sg] u/L
tflndx¿ k|bfg ug]{
•
:jf:YosdL{, ;+/If0f ;d"x, ;'/Iff ;+oGqdfem ;"rgf cfbfgk|bfgsf nflu l;kmfl/;
k|0ffnL :yflkt ug]{
•
:jf:Yo ;+:yfdf x'g ;Sg] ;Defljt b'Jo{jxf/, lx+;f tyf lje]bsf] ph'/L /
;'gjfO ug{ cfrf/;+lxtf tyf ph'/L k|0ffnLx¿ :yfkgf / ;~rfng ug]{
cfjf; tyf l;lj/ Joj:yfkg sfo{ ;d'xn] s] ug{ ;Sb5g\ <
•
cfjf; tyf l;lj/sf] l8hfOg / gS;fª\sgsf qmddf afnaflnsf, dlxnf /
ckfª\utf ePsf JolQmx¿sf] ;xefuLtf ;'lglZrt ug]{, pgLx¿sf lglDt ;xh
/ ;'/lIft Joj:yf ;'lglZrt ug]{
•
Psn dlxnf tyf 6'x'/f afnaflnsf / ckfª\utf ePsf Pj+ Ho]i7 gful/s dfq
ePsf kl/jf/sf] cfjf; lgdf{0fsf nflu ;fd'bflos ;xof]u kl/rfng ug]{
•
gofF cfjf; tyf l;lj/x¿, zf}rfno tyf wf/fx¿ dlxnf / lszf]/lszf]/Lx¿sf
nflu uf]kgLotf sfod /xg] tyf ;'/lIft ePsf] ;'lglZrt ug]{
•
l;lj/ tyf gofF cfjf; If]qdf ;'/Iff tyf ;"rgf s]Gb| Pj+ zf}rfno /x]sf]
;'lglZrt ug]{
•
6'x'/f tyf kl/jf/eGbf aflx/ al;/x]sf afnaflnsf km]nf k/]df j}slNks
:ofxf/sf nflu l;kmfl/; ug]{
•
l;lj/ tyf ;fd"lxs cfjf;, ljBfnoh:tf ljleGg ;fj{hlgs :yfgx¿df dlxnf
/ afnaflnsf ;+/If0faf/] ;r]tgfd"ns ;"rgfx¿ 6fF:g]
•
l;lj/ tyf cfjf; If]qdf lgoldt ;'/Iff ;+oGqsf] sfof{no /x]sf] ;'lglZrt u/L
l;lj/ tyf cfjf; If]qnfO{ dlb/f / h'jf tf; lgif]lwt If]q agfpg]
16
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
•
l;lj/ tyf cfjf; ;ldlt cGtu{t ;'/Iff ;ldlt lgdf{0f u/L dlxnf, afnaflnsf
tyf lszf]/lszf]/L lj?4 ePsf lx+;f Pj+ hf]lvdx¿sf] cg'udg / ;d:of
ph'/L ug]{ Joj:yf ug]{
•
;'/Iff ;DaGwdf b]lvPsf ;d:ofx¿sf af/]df dlxnf / afnaflnsfn] hfgsf/L
lbg] tyf ph'/L ug]{, ph'/L k]l6sf tyf ;ldltx¿ u7g ug]{
•
l;lj/ tyf c:yfoL cfjf;df cfpg] aflx/L JolQmx¿sf] cfjfudgsf] clen]v
/fVg]
vfg]kfgL tyf ;/;kmfO ;d"xn] s] ug{ ;Sb5 <
•
vfg]kfgLsf wf/fx¿ agfpFbf dlxnf, afnaflnsf tyf ckFª\ud}qL agfpg]
•
vfg]kfgLsf wf/fx¿ dlxnfx¿sf nflu ;'/lIft tyf ;xh / pHofnf] 7fpFdf
agfpg]
•
vfg]kfgLsf wf/f tyf kfgL lng] :yfgx¿df hftLo 5'jf5't gx'g] jftfj/0f
agfpg] tyf ;a}sf nflu kx'Frof]Uo :yfgdf lgdf{0f ug]{
•
dlxnf / lszf]/Lx¿sf nflu 5'6\6} zf}rfno lgdf{0f ug]{ tyf k|of]u ePsf
;fdu|Lx¿sf] plrt Joj:yfkg ug]{ Joj:yf ug]{
•
dlxnf tyf lszf]/Lx¿ Pj+ afnaflnsf / o'jfx¿dfem of}g tyf k|hgg
:jf:Yoh:tf ljifox¿df hfgsf/L lbg] / ;/;kmfOsf af/]df ;r]tgf agfpg]
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
17
kf7 %
e"sDk k|efljt JolQm tyf kl/jf/nfO{ g]kfn ;/sf/n]
lbg] ;'ljwf tyf /fxtsf] ljj/0f
•
e"sDkdf k/L d[To' ePsfx¿sf] lsl/of vr{ afkt d[tssf Psf3/sf lgs6td
kl/jf/hgnfO{ k|lt d[ts rfln; xhf/ ?k}ofF u[x dGqfnon] pknAw u/fpFb5 .
•
d[To' ePsf JolQmsf Psf3/sf k|To]s kl/jf/nfO{ Ps nfv ?k}ofF ;/sf/n]
pknAw u/fpFb5 .
•
e"sDkn] rs]{sf] 3/x¿ dd{tsf nflu kl5 3/ lgdf{0f / k'gjf{; tyf
:yfgfGt/;DaGwL s'g} klg ;'ljwf gkfpg] ;t{gfdf u/fO{ k|lt 3/ kl/jf/ dd{t
afkt kRrL; xhf/ ?k}ofF;Dd cg'bfg u[x dGqfno dfkm{t pknAw u/fpFb5 .
o:tf] ;'ljwf afFs], alb{of, bfª\ / ;'v]{t lhNnfsf af9L kLl8tx¿nfO{ ;d]t
pknAw u/fpFb5 .
•
cleefjs gePsf afnaRrfsf] /fxt /sd gfafnssf gfddf lhNnf dlxnf tyf
afnaflnsf sfof{no ;+/Ifs eO{ a}ª\s vftf vf]n]/ /flvlbO{ gfafns aflnu
ePkl5 ;DalGwt afnsnfO{ lbg'kb{5 .
•
e"sDkaf6 3fOt] ePsfsf] ODKnfG6 tyf ;f];DaGwL zNolqmof, cf}ifwL, ODKnfG6
lemSg] / lems]kl5sf] Ps cg'udg;Ddsf] ;Dk"0f{ vr{sf nflu k|ltJolQm Psd':6
kRrL; xhf/ ?k}ofFsf b/n] c:ktfnnfO{ pknAw u/fpg] / ;f] /sd e'QmfgL
lbPkl5 ;DalGwt JolQm / ;/sf/;Fu c:ktfnn] s'g} /sd lng / p7fpg
kfpFb}g .
•
c:yfoL cfjf; afktsf] /sd ljt/0f ug]{ qmddf s'g} k|lqmofut ;d:of b]lvPdf
Ps} kl/jf/nfO{ bf]xf]/f] gkg]{, jf:tljs kLl8t / ljkGgn] k|fyldstfsf ;fy
/fxt kfpg], clen]v cBfjlws x'g] / yk cfly{s bfloTj gx'g] u/L lhNnf
b}jL k|sf]k p4f/ ;ldltn] /fhgLlts ;+oGqsf] ;Nnfxdf pko'Qm lg0f{o lng
;Sg]5 . t/ To:tf] lg0f{o u[x dGqfnoaf6 cg'df]bg u/fpg'kb{5 .
18
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
•
cfjZos k|df0f h'6fpg g;lsPdf jf k|df0f gfl;Psf] / k'l/Psf] ePdf ;j{bnLo
;+oGqsf] l;kmfl/;df Ifltsf] nut ljj/0fsf cfwf/df e"sDk kLl8tnfO{ kl/ro
kq pknAw u/fpg ;lsG5 . kl/ro kq ljt/0fsf avt kmf]6f] pknAw x'g
g;s]df kl5 6fF; ug]{ u/L kl/ro kq pknAw u/fpg ;lsG5 .
•
e"sDk kLl8t kl/ro kqsf cfwf/df xfn} uPsf] ljgfzsf/L e"sDkn] k'¥ofPsf]
Ifltaf6 k|efljt If]qsf e"sDk kLl8t s[ifsx¿nfO{ cfly{s jif{ @)&!÷)&@ /
@)&@÷)&# sf] dfnkf]t ldgfxf ul/Psf] 5 .
•
e"sDk k|efljt $( lhNnfsf sIff !)df cWoog/t ljBfyL{x¿n] :yfgfGt/0f x'g
rfx]df :yfgLo lgsfosf] l;kmfl/;df z}lIfs ;q @)&@sf nflu dfq nfu" x'g]
u/L z}lIfs ;q k|f/De ePsf] ltg dlxgfleq ;DalGwt lhNnf lzIff sfof{non]
ljBfno :yfgfGt/0f ug{ cg'dlt lbg ;Sb5 .
•
e"sDk k|efljt ;ª\s6u|:t !$ lhNnfsf ;fd'bflos ljBfnosf ljBfyL{x¿nfO{
kf];fs tyf z}lIfs ;fdu|L vr{afkt k|lt ljBfyL{ Ps xhf/ ?k}ofF k|bfg ug]{
Joj:yf ul/Psf] 5 .
•
e"sDk kLl8tx¿nfO{ kl/ro kq / /fxt :j¿k kGb| xhf/ ?k}ofF zL3| ljt/0f
ug]{ sfo{df hgzlQm ck'u x'g uPdf lhNnf b}jL k|sf]k p4f/ ;ldltn] lhNnfdf
pknAw h'g;'s} sfof{nosf sd{rf/Lx¿nfO{ v6fpg] 5 . To;/L klg hgzlQm
cefj ePdf ;f] ;ldltn] ;DalGwt gu/kflnsf tyf ufpF ljsf; ;ldltsf
;fd'bflos ljBfnosf lzIfsx¿nfO{ ;f] sfo{df v6fpg ;Sb5 .
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
19
;xfotf tyf ;Dks{sf nflu
ljkb\sf ;dodf dfgj clwsf/ xgg, e]befj tyf dlxnf / afnaflnsf lj?4 lx+;f,
b'Jo{jxf/, cf];f/k;f/ / a]rlavgsf 36gfx¿ ePdf lhNnf k|zf;g sfof{no tyf
lgDg 7]ufgfx¿df ;Dks{ /fVg ;lsG5 M
g]kfn k|x/L M !))
g]kfn k|x/L, dlxnf afnaflnsf ;]jf s]Gb| -dlxnf ;]n_ M )! $$!$&$%
afnaflnsf vf]htnf; s]Gb| M !)$
afn x]NknfOg M !)(*
/fli6«o dfgj clwsf/ cfof]usf] x6nfOg M )! %)!))))
o; afx]s :yfgLo txdf dlxnf tyf afnaflnsfsf If]qdf lqmofzLn ljleGg u}/;/sf/L
;ª\3 ;+:yfx¿df klg ;Dks{ /fVg ;lsg]5 .
l;Gw'kfNrf]s lhNnfdf lqmofzLn s]xL ;+:yf / ;Dks{ kmf]g gDa/x¿ lgDg 5g\ M
u|fdL0f dlxnf ;[hgzLn kl/jf/, vf8Lrf}/
6'sL ;ª\3 ;'gsf];L
dlxnf cfTdlge{/tf s]Gb|, d]nDrL
:jtGqtf cleofg, hfjnfv]n M )! %))!%(^
l;Gw'kfNrf]s lhNnfdf lqmoflzn s]xL ;+:yf /
;Dks{ kmf]g gDa/x? lgDg 5g\ M
u|fld0f dlxnf ;[hglzn kl/jf/, vf8Lrf}/ M )!! $(%)(* / $(%)((
6'sL ;+3 ;'gsf]zL, l;Gw'kfNrf]s M )!^ @@@^$@
dlxnf cfTdlge{/tf s]Gb|, d]nDrL M )!! $)!)$* / $)!)$(
zQmL ;d'x, l;Gw'kfNrf]s M (*$()(*@&( -/:dLtf >]i7, sfpG;Ln/_
l;lj; g]kfn M )! $&*)$$^, !^^) )! !))))
o; afx]s :yfgLo txdf dlxnf tyf afnaflnsfsf] If]qdf lqmlzn ljeGg u}/;/sf/L
;+3 ;+:yfx?df klg ;Dks{ /fVg ;lsg]5 .
20
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
ljkbsf] ;dodf dfgj a]rlavg, tyf lx+;f
b'Jo{jxf/af6 s;/L ;'/IfLt /xg]
•
s;}sf] klg cgfjZos k|nf]egdf gkg]{, s;}n] To:tf] nf]e b]vfPdf glhsdf
/x]sf ;+:yf, kl/jf/ tyf ljZj;gLo / hfg]a'em]sf ;fyLx?;Fu ;/;Nnfx ug]{ .
•
a}b]lzs /f]huf/Ldf hfFbf klg ;/sf/n] tf]lslbPsf] lgod / k|s[of ckgfP/
cflwsfl/s / ;xL af6f] / Ph]G;Laf6 dfq hfg] .
•
b]z leq jf b]z aflx/ 3'Dg jf sfdsf nflu hfFbf klg hfgL a'dmL, 3/ kl/jf/df
hfgsf/L u/fP/ dfq hfg], ;se/ l;dfkf/L sfddf ghfg] .
•
ljkbdf cfOk/]sf] ;d:ofdf gcflQg], ;+odtfsf ;fy ;d:of xn ug{ b]z leq}
tyf :yfgLo 7fpFd} /f]huf/L tyf cfDbfgLsf cj;/x? vf]Hg] .
•
sxL+ klg hfFbf cfk\mgf dxTjk'0f{ sfuhx? h:t} gful/stf, kf;kf]6{, nfnk'hf{,
hGdbtf{x? cfk'm;Fu} /fVg] .
•
cfk\mgf] dfgl;s tgfj tyf qf; x6fpg glhsdf /x]sf dgf]ljdz{stf{ tyf
;fdflhs sfo{stf{;Fu ;xfotf lng] .
•
;xfotfsf gfddf a;]sf] 7fpF ;fg]{ jf cGoq n}hfg vf]Hg]x? clwsf/Ls
;/sf/L AolQm x'g\ xf]Ogg\ hfFr ug]{ .
•
c:yfoL cfjf; tyf zf}rfnox?df aQL tyf 9f]sfdf r's'nsf] Aoa:yf u/L
;'/IfLt eP/ a:g] .
•
dlxnf tyf afnaflnsfx?sf nflu ;'/IfLt ;'Tg] :yfgsf] Aoa:yf ug]{ . /ftLsf]
;dodf lszf]/cj:yfsf afns / aflnsfx? tyf dlxnf / k'?ifsf nflu 5'6\6}
;'Tg] :yfgsf] Aoa:yf ug]{ .
•
c:yfoL a;f]af; tyf lzlj/ If]qdf /ftsf] ;dodf afnaflnsfx? zf}rfno
hfFbf tyf lzlj/af6 aflx/ hfFbf ;d'xdf hfg] .
•
lzlj/ tyf c:yfoL a;f]af;sf] If]qdf dfbskbfy{sf] lalqmljt/0f lgif]w ug]{ .
•
hf] s;}sf] klg z+sf:kb Aoxf/ jf ckl/lrt AolQmsf ultljlw b]lvPdf ;dodf
g} k|x/Ldf ;Dks{ ug]{,
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
21
•
ck/fw, lx+;f, b'Jo{jxf/ tyf k|fs[lts hf]lvd b]lvPdf ;xfotfsf] nflu
glhssf] k|x/L sfof{nodf ;Dks{ ug]{
•
sfg'gL ck\m7]/f tyf sfuhx? x/fPdf ufpF ljsf; ;ldlt jf gu/kflnsfsf]
sfof{nox?df ;dod} ;Dks{ ug]{ / hfgsf/L u/fpg]
•
al:t ljsf; / k'g:yf{kgf ;/sf/sf lgsfox?n] dfq ub{5g\ To:tf] ;xfotf
u5f}{+ egL cfpg]x?sf] ;/sf/L kl/rokq dfu ug]{ hfFr ug]{ .
•
dfgj clwsf/ dlxnf / afnaflnsfsf] If]qdf sfd ug]{ ;+:yfx?;Fu 5nkmn
u/f}+ .
-;Gbe{ >f]t M P6ljg, zlQm ;d'x, kf}/vL, dfOlt g]kfn,
IOM
tyf
AWO
;+:yfaf6 k|sflzt ;fdfu|Lx?_
ljkbdf afn ;+/If0fsf nflu xfdL s] ug{ ;Sb5f}+ <
•
kl/jf/ tyf cljefjs Pj+ ;d'bfox?n] s] ug{ ;S5g\ <
•
cfk\mgf afnaflnsfnfO{ kl/jf/;Fu} /fvf}+ / s;}sf] k|nf]egdf afnaflnsfnfO{
zx/df afn>dsf nflu tyf afnu[xx?df gk7fcf}+ .
•
ljBfno hfg] pd]/sf afnaflnsfnfO{ afn Sna tyf glhsdf pknAw afn
lzIf0f s]Gb|x?df ;xefuL u/fcf}+ .
•
/ftLsf] ;dodf lszf]/cj:yfsf afns / aflnsfx?sf nflu 5'6\6} ;'Tg]
:yfgsf] Aoa:yf u/f}+ .
•
c:yfoL a;f]af; tyf lzlj/ If]qdf /ftsf] ;dodf afnaflnsfx? zf}rfno
hfFbf tyf lzlj/af6 aflx/ hfFbf ;d'xdf hfg] tyf jo:sx?sf] ;fydf hfg]
Aoa:yf ldnfcf}+ .
•
/fxt ljt/0f tyf vfgfsf] nfOgdf afnaflnsf, Ho]i7 gful/s, ;'Ts]/L tyf
ue{jtL dlxnf Pj+ ckfFutf ePsf AolQmnfO{ klxnf] k|fyldstf lbpF .
•
afnaflnsfsf] ;d:of / ljrf/x?nfO{ ulDe/tfk'j{s ;'gf}+ / pgLx?n] lbPsf
;'rgf tyf hfgsf/Lsf] ;To tYo hfFr u/f}+ .
•
lzlj/If]q tyf c:yfoL a;f]af;sf] If]qdf dfbskbfy{sf] lalqmljt/0f lgif]w u/f}+ .
afnaflnsfnfO{ r'/f]6, ;'tL{ tyf dfbs kbfy{sf] lalqm, cf];f/k;f/ tyf ljt/0f
/ k|of]unfO{ lgif]w u/f}+ .
22
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
•
afnaflnsf dfgl;s tgfjdf /x]sf] kfOPdf jf cgf}7f] Aoaxf/x? u/]sf] kfOPdf
glhssf] afnaflnsfsf] If]qdf sfd ug]{ ;+:yf;Fu ;Dks{ u/f}+ .
•
c:yfoL a;f]af;sf] :yfg tyf lzlj/ If]qdf s'g} AolQm jf ;d'xsf] Aoaxf/
z+sf:kb nfu]df glhss]f k|x/L tyf ;fdflhs ;+:yfdf va/ u/f}+ .
:jo+ afnaflnsfn] s] ug{ ;S5g\ <
•
cfk;df ;fyLx?nfO{ AolQmut ;'/Iffsf] af/]df hfgsf/L lbcf}+ / Ps csf{af6
k|fKt ;'rgf tyf hfgsf/Lx? jo:sx?nfO{ klg egf}+ .
•
s;}sf] k|nf]egdf gk/f}+ / cj;/x?sf] cfzdf zx/ tyf afn u[x n}hfg] k|:tfj
cfPdf cljefjs tyf glhsdf /x]sf afn clwsf/ sfo{stf{ jf k|x/L rf}lsdf
hfgsf/L lbcf}+ / ;Nnfx lnpF .
•
cfk'mnfO{ k/]sf cK7]/f tyf ;d:ofx? ;fyLefOnfO{ jf ljZj;gLo cljefjsnfO{
egf}+ / cfjZos ;Nnfx lng] jf glhssf] afn lzIf0f s]Gb|x?df ;Dks{ u/f}+ .
•
;fyLx?n] ef]Ug'k/]sf OHht ;Ddfgdf 7]; k'Ug] ;d:of tyf cK7]/fx?nfO{
uf]klgo /fvf}+ / ;fdflhs sfo{stf{ jf k|x/LnfO{ dfq hfgsf/L lbpF .
•
ljBfno aGb /x]sf] cj:yfdf glhssf] afn lzIf0f s]Gb|, afn Snasf
lqmofsnfkx?df ;xefuL xf]pF .
•
3/sf] Aoa:yfkg sfo{df cfk'mn] ;Sg] sfddf cljefjsx?nfO{ ;xof]u u/f}+ .
;xfotfsdL{ tyf ;fdflhs sfo{stf{x?n] s] ug{
;S5g\ <
•
ljBfno hfg] pd]/sf afnaflnsfnfO{ afn Sna tyf glhsdf pknAw afn
lzIf0f s]Gb|x?df ;xefuL u/fcf}+ .
•
cljefjs tyf :jo+ afnaflnsfx?nfO{ :j/Iffsf pkfox?, c;n Aoaxf/x?
tyf glhsdf pknAw ;]jf ;'ljwf tyf afnaflnsf nlIft sfo{qmd / ;+:yfx?sf
af/]df hfgsf/L lbpF .
•
/fxt ljt/0f tyf vfgfsf] nfOgdf afnaflnsf, Ho]i7 gful/s, ;'Ts]/L tyf
ue{jtL dlxnf Pj+ ckfFutf ePsf AolQmnfO{ klxnf] k|fyldstf lbpF .
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f
23
•
afnaflnsf dfgl;s tgfjdf /x]sf] kfOPdf jf cgf}7f] Aoaxf/x? u/]sf] kfOPdf
afnaflnsfnfO{ tflnd k|fKt dgf];fdflhs dgf]ljdz{stf{;Fu ;Dks{ u/fpF .
•
c:yfoL a;f]af;sf] :yfg tyf lzlj/ If]qdf s'g} AolQm jf ;d'xsf] Aoaxf/
z+sf:kb nfu]df glhss]f k|x/Ldf va/ u/f}+ .
•
afnaflnsfnfO{ s'g} klg lsl;dsf] cK7]/fx? b]vf k/]df lhNnf afn sNof0f
;ldlt, lhNnf dlxnf afnaflnsf sfof{no, afn x]NknfOg -!)(*_, vf]htnf;
s]Gb| -!)$_ tyf afn ;+/If0fsf ;+:yfx?df va/ u/f}+ .
:yfgLo ;/sf/L lgsfo tyf ;'/Iff ;+oGqx?n] s]
ug{ ;S5g\ <
•
k|efljt afnaflnsfx?sf] cj:yf ;DaGwdf tYof+sx? ;+sng / cBfjlws ug]{,
ljz]ift afnaflnsfx?sf] hGd btf{, gfd / kl/jf/ klxrfgsf] clen]lvs/0f
u/f}+ .
•
/fxt ljt/0f tyf vfgfsf] nfOgdf afnaflnsf, Ho]i7 gful/s, ;'Ts]/L tyf
ue{jtL dlxnf Pj+ ckfFutf ePsf AolQmnfO{ klxnf] k|fyldstf lbpF .
•
afnaflnsf dfgl;s tgfjdf /x]sf] kfOPdf jf cgf}7f] Aoaxf/x? u/]sf] kfOPdf
afnaflnsfnfO{ dgf];fdflhs dgf]ljdz{stf{;Fu ;Dks{ u/fcf}+ .
•
afnaflnsfdfyL lx+;f, b'Jo{jxf/ gug{ kl/jf/ tyf jo:sx?nfO{ ;r]t agfpg] /
afn>ddf n}hfg], cf];f/k;f/ tyf a]rlavg ug{] jf ug{ nfu]sf, afnaflnsflj?2
of}g lx+;f ug]{x? tyf afnaflnsfsf] kmlh{ klxrfg / cgfy k|df0fLs/0f ug{
vf]Hg]x?nfO{ sfg'gL sfjf{xL u/f}+ .
•
ljktsf] cj:yfdf afn laHofO{ ug]{ afnaflnsfx?dfyL oftgf jf b'Jo{jxf/ gu/L
afn Gofok|0ffnL cGtu{t sfjf{xL u/f}+ .
-/fi6«Lo afn ;+/If0f ;~hfnsf] ;fd'bflos clknkqaf6 ;fef/_
24
ljkb\df hf]lvd / ;+/If0f