t/ ;f] zAbn] lwtf] jf k§f ;Demf}tfnfO{ hgfpg]
5}g .
;'/lIft sf/f]af/sf ;DaGwdf Joj:yf ug{ ag]sf] P]g
k|:tfjgf M b]zsf] cfly{s ljsf;sf nflu cfly{s lqmofsnfksf]
clwstd k|j4{g ug{ ;'/lIft sf/f]af/sf ;DaGwdf PsLs[t sfg"gL
Joj:yf u/L rn tyf cd"t{ ;DklQpk/sf] bfloTj kl/kfng ug]{
u/fpg] Joj:yf tTsfn ug{ jf~5gLo ePsf]n],
-u_
æcd"t{ ;DklQÆ -OG6\oflGhan k|k6L{_ eGgfn] sfg"gL
xs ;[hgf ug]{ dfn;fdfg, axLvftf, ;'/lIft laqmL
s/f/, lnvt, clwsf/kq / d'b|fafx]ssf cGo
rn;DklQ ;Demg' k5{ .
-3_
æclen]vÆ eGgfn] cfjZostfg';f/ x]g{, b]Vg, vf]Ng
jf k|fKt ug{ ;lsg] lsl;dn] s'g} lnvt jf ljB'tLo
jf cGo dfWodåf/f ;l~rt u/L /flvPsf] hfgsf/L
;Demg' k5{ / ;f] zAbn] o; P]gadf]lhdsf]
;"rgf;d]tnfO{ hgfpF5 .
-ª_
æpkef]Uo j:t'Æ eGgfn] JolQmut, kfl/jfl/s jf
3/fo;L k|of]hgsf nflu pkof]u ul/g] h'g;'s}
dfn;fdfg ;Demg' k5{ .
k|ltlglw;efsf] 3f]if0ff, @)^# hf/L ePsf] klxnf] jif{df
k|ltlglw;efn] of] P]g agfPsf] 5 .
kl/R5]b–!
k|f/lDes
!=
;+lIfKt gfd / k|f/De M -!_ o; P]gsf] gfd æ;'/lIft sf/f]af/
P]g, @)^#Æ /x]sf] 5 .
t/ ;f] zAbn] qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgnfO{
hgfpg] 5}g .
-@_ of] P]g t'?Gt k|f/De x'g]5 .
@=
kl/efiff M ljifo jf k|;Ën] csf]{ cy{ gnfu]df o; P]gdf,–
-s_
-v_
æcbfntÆ eGGffn] g]kfn ;/sf/n] ;jf]{Rr cbfntsf]
;xdlt lnO{ g]kfn /fhkqdf ;"rgf k|sfzg u/L
tf]lslbPsf] cbfntsf] afl0fHo Ohnf; ;Demg' k5{ .
æclwsf/kqÆ-OG:6'd]G6_ eGgfn] lgoldt Jofj;flos
sf/f]af/sf] l;nl;nfdf b/kL7 jf x:tfGt/0fsf]
dfWodaf6 c?nfO{ k|bfg ug{ ;lsg] lnvt tyf z]o/
k|df0fkq ;Demg' k5{ / ;f] zAbn] gub e'QmfgLsf] xs
k|dfl0ft ug]{ h'g;'s} lnvt;d]tnfO{ hgfpF5 .
-r_
æpks/0fÆ -OSjLkd]G6_ eGgfn] s[lifhGo pTkfbg,
df}Hbftdf /x]sf] dfn;fdfg jf pkef]Uo j:t'afx]ssf
cGo dfn;fdfg ;Demg' k5{ .
-5_
æqmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgÆ eGgfn] lwtf] lbg]
JolQmsf] df}hbftdf /x]sf] afx]ssf cGo ;jf/L ;fwg,
;jf/L ;fwgsf] 6]n/, xjfO{hxfh jf oGq hl8t 8'Ëf
;Demg' k5{ .
-h_
æs[lifhGo pTkfbgÆ eGgfn] s[lif Joj;fodf ;+nUg
lwtf] lbg] JolQmsf] s6fg gul/Psf ?vafx]ssf
b]xfosf dfn;fdfg ;Demg' k5{ M–
-!_
x's]{sf], x's{+b} u/]sf] jf kl5 x's{g] afnLgfnL,
-@_
kfgLdf pTkflbt hnr/,
-#_
3/kfn'jf kz'kIfL -eljiodf hGdg];d]t_,
-$_
v]tLkftLsf] l;nl;nfdf k|of]u ePsf] jf ;f]af6
pTkfbg ePsf dfn;fdfgx?,
-%_
-6_
æhdfgtÆ eGgfn] e'QmfgLsf] bfloTj jf k|lttkq
cGtu{t hf/L ug]{ JolQmsf] e'QmfgLsf] bfloTj h:tf
;xfos bfloTj ;Demg' k5{ / ;f] zAbn] axLvftf,
;'/lIft laqmL s/f/, lnvt, clwsf/kq jf cGo cd"t{
;DklQsf ;DaGwdf e'QmfgL u/fpg ;xof]u k'¥ofpg]
bfloTj;d]tnfO{ hgfpF5 .
afnLgfnL jf 3/kfn'jf kz'af6 pTkflbt tof/L
cj:yfdf gk'u]sf pTkfbgx? .
-7_
æbtf{ sfof{noÆ eGgfn] bkmf $ adf]lhd :yfkgf
ePsf] ;'/lIft sf/f]af/ btf{ sfof{no ;Demg' k5{ .
-em_ ævl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xsÆ -kr]{h dgL ;]So"l/6L
OG6]«:6_ eGgfn] b]xfosf] xb;Ddsf] s'g} klg lwtf]sf]
xsnfO{ vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs ;Demg' k5{ M–
-8_
æbfloTj axg ug]{ JolQmÆ eGgfn] axLvftf, ;'/lIft
laqmL s/f/ jf cGo cd"t{ ;DklQsf ;DaGwdf bfloTj
k"/f ug'{ kg]{ JolQm ;Demg' k5{ .
-9_
ælwtf] lng] JolQmÆ eGgfn] lwtf]sf] ;Demf}tfadf]lhd
lwtf]sf] xs k|fKt ug]{ C0f jf pwf/f] lbg] JolQm jf
laqm]tf jf cGo JolQm ;Demg' k5{ / ;f] zAbn]
axLvftf jf ;'/lIft laqmL s/f/ vl/b ug]{ JolQm /
dfn;fdfg k§fdf lbg] JolQm;d]tnfO{ hgfpF5 .
-0f_
ælwtf] lbg] JolQmÆ eGgfn] lwtf]sf] ;DklQdf cfˆgf]
:jfldTj jf clwsf/ eP jf geP klg s'g}] e'QmfgL
lbg' kg]{ jf ;'/lIft bfloTj ;DkGg ug'{ kg]{ st{Jo
ePsf] JolQm ;Demg' k5{ / ;f] zAbn] axLvftf jf
;'/lIft laqmL s/f/sf] laqm]tf tyf dfn;fdfg k§fdf
lng] JolQm;d]tnfO{ hgfpF5 .
-t_
ælwtf]sf] ;DklQÆ eGgfn] lwtf]sf] xs;Fu ;/f]sf/
ePsf] s'g} klg k|s[ltsf] cd"t{ ;DklQ, hl8t ;fdfg,
sf6\g' kg]{ ?v, pTvgg ug'{ kg]{ vlgh h:tf
rn;DklQ ;Demg' k5{ / ;f] zAbn] eljiodf ;[hgf
x'g] lwtf]sf] ;DklQ, d'n'sleq jf aflx/ /x]sf] lwtf]sf]
;DklQ, laqmL ul/Psf] axLvftf jf ;'/lIft laqmL
-`_
-!_
dfn;fdfgsf] k"/f jf cf+lzs d"No ;'/lIft ug{
;f]sf] laq]mtfn] ;f] xs lnPsf] jf cfk"m;Fu
lglxt /fv]sf], jf
-@_
laqm]tfafx]s cGo JolQmn] lwtf] lng] JolQmnfO{
dfn;fdfg jf ;f]sf] k|of]upk/ xs k|fKt
u/fpg d"No jf k|ltkmn lbO{ lghn] ;f]
dfn;fdfgpk/ lwtf]sf] xs lnPsf] / To:tf]
d"No jf k|ltkmn h'g k|of]hgsf nflu lnPsf] xf]
;f]afkt g} k|of]u u/]sf] .
æhl8t ;fdfgÆ -lkmS:r/_ eGgfn] k|rlnt
sfg"gadf]lhd ;DklQ;DaGwL clwsf/ ;[hgf x'g]
crn;DklQdf h8fg ul/Psf] jf h8fg ug]{
clek|fon] /flvPsf dfn;fdfg ;Demg' k5{ .
t/ ;f] zAbn] ;lhn} x6fpg jf lemSg ;lsg]
sf/vfgfsf] d]lzg, sfof{no d]lzg jf 3/]n' pkof]usf
dfn;fdfgx? hl8t ;fdfgdf kg]{ 5}g .
2
s/f/, k§fdf lbPsf] dfn;fdfg tyf lwtf]sf]
;DklQaf6 k|fKt nfe;d]tnfO{ hgfpF5 .
-y_
ælwtf];DaGwL ;Demf}tfÆ eGgfn] lwtf]sf] xssf] ;[hgf
ug]{ jf ;f]sf] Joj:yf ug]{ ;Demf}tf ;Demg' k5{ .
-b_
ælwtf]sf] xsÆ -;]So'l/6L OG6/]:6_ eGgfn] s'g}
bfloTjsf] kl/kfngf ;'/lIft ug]{ u/L lwtf]sf]
;DklQdfly /x]sf] ;DklQ;DaGwL clwsf/ ;Demg'
k5{ .
-w_
ælgoldt Jofj;flos sf/f]af/sf] l;nl;nfsf]
vl/bstf{Æ -jfo\/ Og b cl8{g/L sf];{ ckm lahg]z_
eGgfn] lgoldt?kdf Ps} lsl;dsf dfn;fdfg laqmL
ug]{ JolQmaf6 To:tf] dfn;fdfg vl/b ubf{ ;f]
dfn;fdfgdfly /x]sf] c? JolQmsf] clwsf/df c;/
kg{ ;Sg] eGg] s'/f yfxf gkfO{ c;n lgotn] vl/b
ug]{ JolQm ;Demg' k5{ .
-g_
-k_
-km_
k§fdf lbPsf] dfn;fdfg jf k|bfg ul/Psf] ;]jfafkt
e'QmfgL kfpg] clwsf/ ;[hgf ug]{ vftf ;Demg' k5{ .
-a_
ædf}Hbftdf /x]sf] dfn;fdfgÆ eGgfn] s'g} Jofkf/,
Joj;fodf laqmL jf k§fdf lbgsf nflu /flvPsf
dfn;fdfg ;Demg' k5{ / ;f] zAbn] s'g} pBd jf
Joj;fodf k|of]u x'g] sRrf kbfy{, cw{–tof/L, tof/L
jf To:tf pBd jf Joj;fodf k|of]u ul/Psf jf
pkef]u ul/Psf] dfn;fdfg;d]tnfO{ hgfpF5 .
-e_
æd"NoÆ eGgfn] ;Demf}tfadf]lhd lbOPsf] jf lbOg]
k|ltkmn ;Demg' k5{ .
-d_
ædfn;fdfgÆ eGgfn] lwtf]sf] xs cfa4 x'Fbfsf avt
rn?kdf /x]sf] ;a} k|sf/sf j:t'x? ;Demg' k5{ / ;f]
zAbn] hl8t ;fdfg, laqmL ug]{ k|of]hgsf nflu s6fg
ul/g] ?v tyf s[lifhGo pTkfbg;d]tnfO{ hgfpF5 .
t/ ;f] zAbn] axLvftf, ;'/lIft laqmL s/f/,
d'b|f, lnvt jf clwsf/kqnfO{ hgfpg] 5}g .
ælgoldt Jofj;flos sf/f]af/sf] l;nl;nfdf k§f lng]
JolQmÆ -n];L Og b cl8{g/L sf];{ ckm lahg];_
eGgfn] lgoldt?kdf Ps} k|s[ltsf] dfn;fdfg
laqmLug]{ jf k§f lbg] Joj;fodf ;+nUg JolQmaf6
cGo t];|f] JolQmsf] :jfldTj;DaGwL clwsf/df jf
lwtf]sf] xs jf k§f;DaGwL xsdf xgg x'g ;S5 eGg]
s'/f yfxf gkfO{ c;n lgotn] To:tf] dfn;fdfg
k§fdf lng] JolQm ;Demg' k5{ .
-o_
ævl/bstf{Æ -kr]{h/_ eGgfn] s'g} klg lsl;dn] s'g}
;DklQ k|fKt ug]{ jf To:tf] ;DklQdf xs k|fKt ug]{
JolQm ;Demg' k5{ .
æaxLvftfÆ -PsfpG6_ eGgfn] clwsf/kq jf ;'/lIft
laqmL s/f/af6 k|dfl0ft gePsf], laqmL ul/Psf] jf
3
ædfn;fdfgsf] k§fÆ eGgfn] b]xfosf] dfn;fdfgsf]
k§f ;Demg' k5{ M–
-!_
Ps jif{eGbf a9L ;dosf] nflu ul/Psf]
dfn;fdfgsf] k§f,
-@_
clglZrt
cjlwsf]
dfn;fdfgsf] k§f,
-#_
z'?df Ps jif{ jf ;f]eGbf sd cjlwsf] nflu
dfn;fdfgsf] k§f lbOPsf]df k§f
lbg]
JolQmsf] ;xdltadf]lhd k§f lng] JolQmn]
dfn;fdfgdf sAhf k|fKt u/]sf] ;doaf6 Ps
nflu
lbOPsf]
n]l8Ë_, uf]bfd3/, bflvnf /l;b h:tf xssf] lnvt
jf e/kfO{ ;Demg' k5{ .
jif{eGbf a9L cjlw;Dd cljlR5Gg?kdf
To:tf] dfn;fdfg sAhfdf lnPsf] ePdf,
-z_
t/ k§fdf lng] JolQmn] To:tf] k§fdf
lnPsf] dfn;fdfg Ps jif{eGbf a9L cjlwsf]
nflu cfˆgf] sAhfdf /fv]sf] 5}g eg] To:tf]
dfn;fdfg Ps jif{eGbf a9L cjlwsf] nflu
k§fdf lbPsf] dflgg] 5}g .
-$_
-/_
-n_
-j_
s'g} dfn;fdfg Ps jif{ jf ;f]eGbf sd
cjlwsf] nflu k§fdf lbPsf] eP tfklg Ps
jif{eGbf a9L cjlwsf] nflu gjLs/0f ug{
;lsg] k|fjwfg To:tf] k§fdf ul/Psf] ePdf .
æ/lhi6«f/Æ eGgfn] bkmf $ sf] pkbkmf -#_ adf]lhd
lgo'Qm jf tf]lsPsf] JolQm ;Demg' k5{ .
ænfeÆ -k|f]l;:8;_ eGgfn] b]xfoadf]lhdsf] sfd
sf/afxLaf6 k|fKt ePsf] jf x'g] nfe ;Demg' k5{ M–
-!_
lwtf]sf] ;DklQsf] laqmL, k§f, Ohfhtkq,
ljlgdo jf cGo s'g} lsl;dn] x'g] xs
x:tfGt/0faf6 ePsf] s'g} klg lsl;dsf]
k|flKt,
-@_
lwtf]sf] ;DklQsf ;DaGwdf ;Íng jf
ljt/0faf6 ePsf] s'g} klg k|flKt,
-#_
lwtf]sf] ;DklQaf6 ;[lht clwsf/,
-$_
lwtf] ;DklQsf] d"Nosf] xb;Dd lwtf]df x'g
uPsf] xflg gf]S;fgL, q'6L jf lwtf]sf]
;DklQsf] zt{sf] pNn+3gaf6 pTkGg ePsf]
xflg gf]S;fgLafktsf] bfaL,
-%_
lwtf]sf] ;DklQsf] d"Nosf] xb;Dd tyf lwtf]
lbg] JolQm jf lwtf] lng] JolQmnfO{ e'QmfgL
ug'{ kg]{ xb;Dd lwtf]df x'g uPsf] xflg
gf]S;fgL jf IftLsf] sf/0faf6 jf lwtf]sf]
;DklQsf] zt{sf] pNn+3g ePsf] sf/0faf6
k|fKt x'g] e'QmfgLof]Uo aLdf /sd .
ælnog xf]N8/Æ eGgfn] b]xfosf JolQmx? ;Demg'
k5{ M–
-!_
cbfnt, k|rlnt sfg"gadf]lhd clwsf/k|fKt
clwsf/L jf bfdf;fxL;DaGwL k|rlnt
sfg"gadf]lhd bfdf;fxL;DaGwL Joj;foLsf]
cfb]zaf6 lwtf] lng] JolQmsf] lwtf]sf]
;DklQdf xs k|fKt ug]{ jf To:tf] lwtf]sf]
;DklQ sAhf ug{ kfpg] clwsf/k|fKt JolQm,
-@_
s'g} lwtf]sf] ;DklQdf lgoGq0f /fVg]
JolQmafx]s sfg"gsf] sfof{Gjogsf] l;nl;nfdf
lwtf] lng] JolQmsf] lwtf]sf] ;DklQdf clwsf/
k|fKt ug]{] cGo JolQm .
ælnvtÆ eGgfn] dfn;fdfgsf] 9'jfgL jf e08f/0fsf]
Joj;fo ug]{ JolQmn] hf/L u/]sf] afxskq -lan ckm
4
-if_
ægub nfeÆ eGgfn] d'b|f, r]s jf lgIf]k h:tf nfe
;Demg' k5{ / ;f] zAbn] o:t} k|sf/sf cGo gub
nfe;d]tnfO{ hgfpF5 .
-;_
æ;Í]t lrGxÆ eGgfn] x:tfIf/ ug]{ kIfsf] klxrfg ug]{
jf clen]vsf] cflwsfl/tf u|x0f jf :yflkt ug]{
p2]Zon] s'g} klg dfWodaf6 gfd jf ;Í]t u|x0f jf
sfof{Gjog ug]{ sfd ;Demg' k5{ .
#=
t/ ;f] zAbn] xftn] g} x:tfIf/ ug'{ kg]{
afWotfnfO{ hgfpg] 5}g .
-x_
-If_
-q_
-1_
æ;DklQ k|fKt ug]{ sfo{Æ eGgfn] vl/bstf{, bfg k|fKt
ug]{, lwtf] lng] jf aGwsL lng] JolQmsf ?kdf ;'/If0f
k|fKt ug]{ JolQmn] ;DklQ lng] jf cGo s'g} :j]lR5s
sf/f]af/af6 ;DklQpk/ xs ;[hgf ug]{ sfo{ ;Demg'
k5{ .
of] P]g nfu" x'g] M -!_ b]xfosf sf/f]af/sf ;DaGwdf of] P]g
nfu" x'g]5 M–
-s_
w/f}6L -Kn]h_, aGwsL -xfOkf]lys];g_ tyf xfo/
kr]{h nufot lwtf]sf] ;DklQaf6 bfloTj
;'/lIft ug]{ k|of]hgsf nflu ul/g] ;Dk"0f{
sf/f]af/,
-v_
axLvftf / ;'/lIft laqmL s/f/sf] a]r lavg, /
-u_
dfn;fdfgsf] k§f .
:kli6s/0f M o; bkmfsf] k|of]hgsf] nflu
æaGwsLÆ eGgfn] rn;DklQsf] aGwsLnfO{ dfq
hgfpF5 .
æ;"rgfÆ eGgfn] btf{ sfof{nodf btf{ ul/Psf] jf
btf{sf] nflu k]z ul/Psf] clen]v ;Demg' k5{ / ;f]
zAbn] btf{ ul/Psf] jf btf{sf] nflu k]z ul/Psf]
;+zf]wg, lg/Gt/tfsf] ljj/0f / ;dflKtsf]
ljj/0f;d]tnfO{ hgfpF5 .
-@_ kIfx?sf aLrdf ePsf] ;Demf}tfdf h'g;'s} s'/f
n]lvPsf] eP tfklg jf lwtf]sf] ;DklQdf :jfldTjsf] clwsf/
lwtf] lng] jf lwtf] lbg] JolQm hf];Fu /x]sf] eP tfklg pkbkmf
-!_ df plNnlvt sf/f]af/x?sf ;DaGwdf of] P]g nfu" x'g]5 .
æ;'/lIft laqmL s/f/Æ eGgfn] dfn;fdfg jf k§fdf
lnPsf] dfn;fdfgpk/ C0f bfloTj tyf lwtf]sf] xs
;[hgf ug]{ clen]v ;Demg' k5{ .
-#_ pkbkmf -!_ / -@_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP
tfklg b]xfosf sf/f]af/sf ;DaGwdf of] P]g nfu" x'g]
5}g M–
æx:tfGt/0fÆ eGgfn] Ps JolQmaf6 csf]{ JolQmdf k"0f{
jf cf+lzs?kdf x:tfGt/0f x'g] axLvftf, ;'/lIft
laqmL s/f/, clwsf/kq, lnvtdf /x]sf] e'QmfgLsf]
clwsf/ jf e'QmfgL kfpg] cGo clwsf/ ;Demg' k5{ .
-ss_ æx:tfGt/0f u/L lng] JolQmÆ eGgfn] clwsf/ jf
e'QmfgL x:tfGt/0f u/L lng] JolQm ;Demg' k5{ .
-sv_ æx:tfGt/0f u/L lbg] JolQmÆ eGgfn] clwsf/ jf
e'QmfgL x:tfGt/0f u/L lbg] JolQm ;Demg' k5{ .
5
-s_
sd{rf/Lsf] Ifltk"lt{sf] bfaLsf] x:tfGt/0f .
-v_
s'g} Joj;fosf] laqmLsf] l;nl;nfdf ;f]
Joj;fo;Fu ;DalGwt axLvftf jf ;'/lIft
laqmL s/f/sf] laqmL ePsf] /x]5 eg] To:tf]
laqmL ;DaGwdf .
-u_
;Íngsf] k|of]hgsf] nflu x:tfGt/0f ul/Psf]
axLvftf, ;'/lIft laqmL s/f/ jf clwsf/kq
;DaGwdf, /
-3_
s'g} s/f/ cGtu{t kl/kfng ug'{ kg]{ ;d]t
bfloTj ePsf] x:tfGt/0f u/L lng] JolQmn]
;f]xL s/f/ cGtu{t e'QmfgL kfpg] clwsf/sf]
x:tfGt/0f ;DaGwdf .
u/L btf{ clen]v v8f ug]{ / ;f]sf] ;~rfng
tyf ;Def/ ug]{ .
kl/R5]b–@
;'/lIft sf/f]af/;DaGwL btf{ sfof{nosf] :yfkgf / ;~rfng
$=
btf{ sfof{nosf] :yfkgf M -!_ o; P]gadf]lhdsf] ;"rgfx?
btf{ ug{sf] nflu g]kfn ;/sf/n] ;'/lIft sf/f]af/ btf{
sfof{no gfd u/]sf] Pp6f btf{ sfof{nosf] :yfkgf ug]{5 .
-v_
s'g} klg JolQmn] cg'/f]w u/]df lghnfO{ o;
P]gdf Joj:yf ePadf]lhd btf{ sfof{nosf]
clen]vaf6 hfgsf/L pknAw u/fpg] .
-u_
k|To]s cfly{s jif{ ;dfKt ePsf] 5 dlxgfleq
cfk"mn] u/]sf] sfdsf] jflif{s k|ltj]bg k|sfzg
ug]{ .
-@_ btf{ sfof{non] ug]{ s'g} jf ;a} sfd sf/afxL
ug{sf nflu g]kfn ;/sf/n] s'g} lghL lgsfo;Fu ;Demf}tf
u/L To:tf] lgsfo dfkm{t btf{ sfof{non] ug'{ kg]{ sfd
sf/afxL k"/f ug{ cfjZostf cg';f/ ;xof]u lng ;Sg]5 .
btf{ sfof{non] To:tf] lgsfo;Fu ;Demf}tf ug'{cl3 To:tf]
lgsfo b]xfoadf]lhd ;Ifd eP gePsf] s'/fdf Wofg lbg'
kg]{5 M–
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd btf{ sfof{nosf] :yfkgf
geP;Ddsf] nflu g]kfn ;/sf/n] o; P]gadf]lhd ;"rgfx?
btf{ ug]{ sfd ug{sf] nflu s'g} sfof{nonfO{ tf]Sg ;Sg]5 .
-#_ btf{ sfof{nosf] sfd sf/afxLnfO{ Jojl:yt ug{
g]kfn ;/sf/n] sDtLdf /fhkqflÍt låtLo >]0fL jf
;f];/xsf] sd{rf/LnfO{ /lhi6«f/sf] ?kdf lgo'lQm ug{ jf tf]Sg
;Sg]5 .
-s_
;"rgf
;3fp
;fwg,
kof{Kt
-v_
btf{ sfof{non] /fv]sf] ljB'tLo /lhi6«Ldf
pko'Qm Jofj;flos k|rngcg'?k kx'Fr /fVg
;Sg] Ifdtf eP gePsf] .
-$_ pkbkmf -#_ adf]lhd lgo'Qm jf tf]lsPsf]
/lhi6«f/n] o; P]gadf]lhd tf]lsPsf sfd tyf st{Jo k"/f
ug'{ kg]{5 .
%=
btf{ sfof{nosf] sfd, st{Jo / clwsf/ M -!_ btf{ sfof{nosf]
sfd, st{Jo / clwsf/ b]xfoadf]lhd x'g]5 M–
-s_
;"rgf jf ;"rgf;Fu ;DalGwt s'g} ;+zf]wg,
;"rgfsf] lg/Gt/tf;DaGwL ljj/0f, ;"rgfsf]
;dflKt;DaGwL ljj/0f, q'6L ;Rofpg] ljj/0f
tyf lnog xf]N8/sf] xs;DaGwL ;"rgfx? btf{
ug{sf nflu ljB'tLo k|ljlwåf/f ;~rfng x'g]
^=
6
btf{;DaGwL sfddf btf{ sfof{nonfO{
k'¥ofpg To:tf] lgsfo;Fu cfjZos
hgzlQm, cfly{s tyf k|fljlws ;fwg
eP gePsf],
sfof{nosf] ;"rgfdf kx'Frsf] clwsf/ M -!_ o; P]gadf]lhd
btf{ ePsf] ;"rgf;Fu ;DalGwt hfgsf/L ;fj{hlgs
clen]vsf] ?kdf /xg]5 .
&=
-@_ btf{ sfof{non] ;"rgfsf ;DaGwdf s'g} 9fFrf jf
dfWodåf/f tof/ kf/]sf] ;"lrkqx? tyf cGo clen]vx?;d]t
;fj{hlgs clen]vsf] ?kdf /xg]5 .
To:tf] lwtf]sf] ;DklQ jf ;f]af6 k|fKt nfe;Fu ;DalGwt
k|f/lDes ;"rgf jf ;+zf]wg btf{;d]tsf] sfd ug{ kfpg] u/L
clVtof/L k|bfg u/]sf] dflgg]5 .
-\#_ k|To]s JolQmnfO{ btf{ sfof{nodf /x]sf] pkbkmf -!_
jf -@_ adf]lhdsf clen]v x]g]{ / ;f]sf] cfjZos k|ltlnlk
k|fKt ug]{ clwsf/ x'g]5 .
-$_ o; bkmfadf]lhd k|f/lDes ;"rgf lwtf];DaGwL
;Demf}tf ;DkGg x'g'cufj} jf lwtf]sf] xs cfa4 x'g'cufj}
btf{ ug{ ;lsg]5 .
k|f/lDes ;"rgfsf ljifoj:t'x? M -!_ k|f/lDes ;"rgfdf
sDtLdf b]xfosf s'/fx? pNn]v ePsf] x'g' kg]{5 M–
-%_ s'g} k|f/lDes ;"rgfdf o; bkmfadf]lhd pNn]v
ug'{ kg]{ s'g} s'/f pNn]v x'g g;s]sf] eP tfklg ;f] ;"rgfn]
o; kl/R5]bdf pNn]v ePsf cGo zt{x? k"/f u/]sf] ePdf /
To:tf] ;"rgfsf] e|fds cy{ gnfUg] ePdf o; P]gadf]lhd
k|efjsf/L ePsf] dflgg]5 .
-s_
lwtf] lbg] JolQmsf] gfd, 7]ufgf / cGo ljj/0f,
-v_
lwtf] lng] JolQm jf lghsf] k|ltlglwsf] gfd,
7]ufgf / cGo ljj/0f,
-u_
*=
lwtf]sf] ;DklQ;Fu ;DalGwt ljj/0f .
t/
pTvgg
;DklQdf
;DalGwt
ug'{ kg]{5
To:tf] ;"rgf s6fg ul/g] ?v,
ul/g] vlgh kbfy{ jf lwtf]sf]
hl8t ;fdfg;Fu ;DalGwt ePdf
crn;DklQsf] ljj/0f;d]t pNn]v
.
-@_ lwtf] lbg] JolQm jf lghn] clVtof/L lbPsf]
JolQmn] lghsf] tk{maf6 o; P]gadf]lhd k|f/lDes ;"rgf
btf{ sfof{no ;dIf btf{ ug{ ;Sg]5 . lwtf] lbg] JolQmn]
clVtof/L lbPsf] lnvt To:tf] ;"rgfdf ;dfj]z x'g
cfjZos 5}g .
-#_ lwtf] lbg] JolQmn] lwtf];DaGwL ;Demf}tf ;DkGg
u/]sf] cj:yfdf To:tf] ;Demf}tfdf plNnlvt lwtf]sf] ;DklQ
/ To:tf] lwtf]sf] ;DklQaf6 k|fKt nfesf ;DaGwdf ;f]
;Demf}tfdf :ki6 Joj:yf ePsf] jf gePsf] h];'s} eP tfklg
7
;"rgfdf plNnlvt gfdsf] kof{Kttf M -!_ ;"rgfdf b]xfosf
s'/fx? pNn]v ePdf lwtf] lbg] JolQmsf] gfd ;f] ;"rgfdf
kof{Kt?kdf v'nfPsf] dflgg]5 M–
-s_
lwtf] lbg] JolQm k|fs[lts JolQm eP lghn]
k|fKt u/]sf] g]kfnL gful/stfsf] k|df0fkqdf
plNnlvt gful/stf gDa/ To:tf] ;"rgfdf
pNn]v ul/Psf] eP,
-v_
lwtf] lbg] JolQm u}/–g]kfnL gful/s eP lghn]
k|fKt u/]sf] /fxbfgLdf plNnlvt gfd / ;f]
/fxbfgL hf/L ug]{ b]zsf] gfd tyf gDa/
To:tf] ;"rgfdf pNn]v ul/Psf] eP,
-u_
lwtf] lbg] JolQm k|rlnt sfg"gadf]lhd :yfkgf
ePsf] ;Ël7t ;+:yf eP k|rlnt sfg"gadf]lhd
:yfkgf eO{ dfGotf k|fKt u/]sf] gfd / btf{
k|df0fkq gDa/ To:tf] ;"rgfdf pNn]v ul/Psf]
eP,
-3_
-ª_
To;/L x:tfGt/0f ePsf] s'/f yfxf kfPsf] jf ;f] x:tfGt/0f
ug{df dGh"/L lbPsf] eP tfklg ;f] lwtf]sf] ;DklQsf]
;DaGwdf btf{ ul/Psf] ;"rgf To:tf] x:tfGt/0fkl5 klg
dfGo /lx/xg]5 .
lwtf] lbg] JolQm k|rlnt sfg"gadf]lhd g]kfn
/fHoleq Joj;fo ;~rfng ug{ dfGotfk|fKt
ljb]zL ;Ël7t ;+:yf eP To:tf] ;+:yfn] g]kfn
/fHoleq sf/f]af/ ;~rfng ug{ k|rlnt
sfg"gadf]lhd dfGotf k|fKt u/]sf] gfd To:tf]
;"rgfdf pNn]v ul/Psf] eP, /
-@_ o; P]gadf]lhd btf{ ul/Psf] ;"rgf uDeL/?kdf
e|dk"0f{ x'g] u/L lwtf] lbg] JolQmn] cfˆgf] gfd kl/jt{g
u/]df klg To:tf] gfd kl/jt{g u/]sf] ldlteGbf cufl8 jf
;f] ldltn] rf/ dlxgfsf] cjlwleq lwtf] lbg] JolQmn] k|fKt
u/]sf] ;DklQsf] ;DaGwdf lwtf]sf] xs kl/kSj u/fpg btf{
u/]sf] To:tf] ;"rgf dfGo /lx/xg]5 . gfd ;Rofpg]
k|of]hgsf nflu gfd kl/jt{g ul/Psf] rf/ dlxgfleq To:tf]
;+zf]wg k]z u/L ;f] gfd ;RofPdf dfq gfd kl/jt{g
ul/Psf] rf/ dlxgfkl5 lwtf] lbg] JolQmn] k|fKt u/]sf] lwtf]sf]
;DklQdf lwtf]sf] xs kl/kSj ug{ To:tf] ;"rgf dfGo
/lx/x]sf] dflgg]5 .
lwtf] lbg] JolQm k|rlnt sDkgL sfg"gcGtu{t
btf{ gePsf] t/ k|rlnt sDkgL sfg"gadf]lhd
g]kfn /fHoleq Joj;fo ;~rfng ug{ kfpg]
ljb]zL ;Ël7t ;+:yf eP To:tf] ;Ël7t ;+:yf
;+:yfkgf ePsf] b]zsf] k|rlnt sfg"gadf]lhd
dfGotfk|fKt gfd To:tf] ;"rgfdf pNn]v
ul/Psf] eP .
-@_ ;"rgfdf lwtf] lbg] JolQmsf] gfd kof{Kt?kdf
v'nfOPsf] cj:yfdf To:tf] ;"rgfdf lwtf] lbg] JolQmsf]
Jofkfl/s gfd jf cGo s'g} gfd pNn]v gePsf] sf/0fn] dfq
To:tf] ;"rgf k|efjsf/L gePsf] dflgg] 5}g .
-#_ pkbkmf -@_ adf]lhd lwtf] lbg] JolQmsf] gfd
kl/jt{gug]{ ;DaGwdf cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s s'g}
;"rgf btf{ ul/;s]kl5sf] kl/l:yltdf ePsf] kl/jt{gn] ;f]
;"rgfnfO{ uDeL/?kdf e|dk"0f{ agfPsf] cj:yfdf ;d]t ;f]
;"rgf dfGo /lx/xg]5 .
t/ ;"rgfdf lwtf] lbg] JolQmsf] Jofkfl/s gfd dfq
pNn]v ePsf] cj:yfdf To:tf] ;"rgfdf lwtf] lbg] JolQmsf]
gfd kof{Kt?kdf pNn]v u/]sf] dflgg] 5}g .
!)= ;"rgfsf] cjlw / ;f]sf] ;dflKtaf6 kg]{ c;/ M -!_ o;
P]gadf]lhd btf{ ul/Psf] ;"rgf btf{ u/]sf] ldltn] kfFr jif{sf]
cjlw;Dd axfn /xg]5 . o;/L btf{ ul/Psf] ;"rgfsf] cjlw
;dfKt x'g'cufj} lg/Gt/tfsf] ljj/0f btf{ gul/Pdf To:tf]
;"rgf kfFr jif{sf] cjlw ;dfKt ePkl5 dfGo x'g] 5}g .
-#_ ;"rgfdf PseGbf a9L lwtf] lbg] JolQmsf] gfd /
PseGbf a9L lwtf] lng] JolQmsf] gfd pNn]v ug{ ;lsg]5 .
-$_ ;"rgfdf s'g} JolQm lwtf] lng] JolQmsf] k|ltlglw
xf] eGg] s'/f v'nfpg g;s]sf] s'/fn] dfq ;f] ;"rgfsf]
kof{Kttfdf s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
(=
-@_ btf{lagf g} lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf]df afx]s
;"rgf axfn /xg] ;dofjlw ;dfKt ePkl5 ;"rgf cdfGo
x'g]5 / ;f] ;"rgfaf6 kl/kSj u/fOPsf] lwtf]sf] xs
ckl/kSj x'g]5 .
;"rgfsf] kl/jt{gaf6 pTkGg c;/ M -!_ lwtf]sf] ;DklQ
laqmL, ljlgdo ul/Psf], k§f jf Ohfhtdf lbOPsf] jf s'g}
klg lsl;dn] x:tfGt/0f ul/Psf] ePdf lwtf] lbg] JolQmn]
8
-@_ lwtf] lbg] JolQmn] x:tfIfl/t clen]vgåf/f
clVtof/L lbO{ s'g} ;+zf]wgsf] ;"rgf btf{ ul/Psf]df To:tf]
;+zf]wgsf] ;"rgfn] ;d]6]sf] lwtf]sf] ;DklQdf yk x'g]
Joj:yf u/]df jf s'g} lwtf] lbg] JolQmnfO{ ;"rgfdf ;dfj]z
u/]df ;f] ;+zf]wg dfGo x'g]5 . lwtf]sf] nfesf ;DaGwdf
;Demf}tfdf :ki6?kdf pNn]v ePsf] jf gePsf] h];'s} eP
tfklg To:tf] ;Demf}tf ul/;s]kl5 ;f] ;Demf}tfdf plNnlvt
lwtf]sf] ;DklQ tyf ;f]af6 k|fKt nfenfO{ ;d]6\g] u/L
;+zf]wg btf{ ug{ kfpg] u/L lwtf] lbg] JolQmn] clVtof/L
lbPsf] dflgg]5 .
-#_ ;"rgf axfn /xg] ;dofjlw ;dfKt ePsf] sf/0fn]
s'g} lwtf]sf] xs ckl/kSj ePdf To:tf] ;"rgf ;dfKt
x'g'eGbf cl3 jf kl5 d"No lt/L lwtf]sf] ;DklQ k|fKt ug]{
JolQmsf la?4 lwtf]sf] xs s'g} klg cj:yfdf kl/kSj ePsf]
dflgg] 5}g .
!!= ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lbg] JolQmsf] gfd M -!_ o;
P]gadf]lhd btf{ ul/Psf] k|f/lDes ;"rgf jf ;+zf]wgsf]
;"rgfdf h;sf] gfd lwtf] lng] JolQm jf lghsf] k|ltlglw
egL hlgPsf] 5 To:tf] JolQmnfO{ ;f] ;"rgfdf plNnlvt
lwtf] lng] JolQm elgg]5 .
-#_ ;"rgfdf PseGbf a9L JolQmsf] gfd lwtf] lng]
JolQmsf] ?kdf hlgPsf] ePdf To:tf] k|To]s JolQmn] ;+zf]wg
btf{ ug{ s;}nfO{ clVtof/L lbg ;Sg]5 .
-@_ ;+zf]wgsf] ;"rgfåf/f pkbkmf -!_ adf]lhdsf] lwtf]
lng] JolQmnfO{ gfd ;+zf]wg u/L gx6fP;Dd To:tf] JolQm g}
lwtf] lng] JolQmsf] ?kdf sfod /lx/xg]5 .
-$_ ;"rgfdf PseGbf a9L lwtf] lng] JolQmsf] gfd
pNn]v ePsf]df s'g} Ps lwtf] lng] JolQmn] x:tfIfl/t
clen]våf/f btf{ ug{ clVtof/L lbPdf ;+zf]wg dfGo x'g]5 .
!@= ;"rgfdf ;+zf]wg M -!_ k|f/lDes ;"rgf Ps jf PseGbf a9L
;+zf]wgx?af6 ;+zf]lwt x'g ;Sg]5 . k|f/lDes ;"rgfsf]
;+zf]wgsf] ;"rgfdf b]xfosf s'/fx? ;dfj]z ePsf] x'g' kg]{5 M–
-s_
btf{ gDa/af6 k|f/lDes ;"rgfsf] klxrfg
ul/Psf] x'g' kg]{,
-v_
;+zf]wgsf] clVtof/L lbg] ;"rgfdf plNnlvt
lwtf] lng] JolQmsf] klxrfg ul/Psf] x'g' kg]{,
-u_
;"rgfnfO{ ;+zf]wg ug{ vf]lhPsf] s'/f :ki6?kdf
v'nfOPsf] x'gk' g]{,
-3_
;"rgfsf] ;+zf]wg ePsf] s'/f b]vfpg] u/L
;"rgfnfO{ k"0f{?kdf k'gn]{vg u/L k|f/lDes
;"rgfdf v'nfpg' kg]{ ;Dk"0f{ hfgsf/L pknAw
u/fpg' kg]{ .
-%_ ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] Pp6f JolQmn]
clVtof/L lbPsf] ;+zf]wgn] ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng]
csf]{ JolQmsf] clwsf/df s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
-^_ lwtf]sf] ;DklQ yk ug]{ ;+zf]wg btf{ ul/Psf]
ldltb]lv dfq yk ul/Psf] lwtf]sf] ;DklQsf] xsdf ;f]
;+zf]wg dfGo x'g]5 .
-&_ lwtf] lbg] JolQm yk ug{sf nflu ;+zf]wg btf{
ul/Psf] eP ;f] ;+zf]wg btf{ ul/Psf] ldltb]lv dfq yk
ul/Psf] lwtf] lbg] JolQmsf] xsdf ;f] ;+zf]wg dfGo x'g]5 .
-*_ lwtf]sf] ;DklQ jf lwtf] lbg] JolQm yk ug]{
;+zf]wgafx]ssf] cGo ;+zf]wgsf] ;"rgfdf plNnlvt lwtf]
lng] JolQmn] To:tf] ;+zf]wg btf{ ug{ clVtof/L lbPdf dfq
;f] ;+zf]wg dfGo x'g]5 .
9
-(_ ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] ;a} JolQmx?nfO{ ;f]
;"rgfaf6 afx]s ug]{ jf To;/L afx]s ul/Psf lwtf] lng]
JolQmx?sf] ;§f gofF lwtf] lng] JolQmsf] gfd ;"rgfdf
pNn]v gug]{ jf To:Tff] ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lbg] ;a}
JolQmx?sf] gfd x6fpg] jf To;/L x6fOPsf lwtf] lbg]
JolQmsf] ;§f gofF lwtf] lbg] JolQmsf] gfd ;"rgfdf pNn]v
gug{] ;+zf]wg cdfGo x'g]5 .
-$_ ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] JolQm PseGbf
a9L ePsf] cj:yfdf h;n] lg/Gt/tfsf] ljj/0f btf{ ug{
clVtof/L lbPsf] 5 To:tf] lwtf] lng] JolQmsf xsdf dfq
pkbkmf -#_ df pNn]v ePadf]lhdsf] cjlw;Dd ;"rgf axfn
/xg]5 .
-%_ pkbkmf -#_ adf]lhd ;"rgf axfn /xg] cjlw
;dfKt x'g'eGbf cufj} lwtf] lng] JolQmsf] clVtof/L]adf]lhd
csf]{ lg/Gt/tfsf] ljj/0f btf{ gul/Pdf lwtf] lng] To:tf]
JolQmsf xsdf ;"rgfsf] axfnL cjlw ;dfKt x'g]5 .
;"rgfsf] axfnL cjlwnfO{ lg/Gt/tf lbg h'g tl/sfaf6
;"rgf btf{ ug'{ kg]{ xf] ;f]xL tl/sfaf6 kl5Nnf] lg/Gt/tfsf]
ljj/0f btf{ ug{' kg]{5 .
-!)_ ;+zf]wgsf] btf{n] s'g} klg ;"rgfsf] axfnL
cjlwnfO{ lj:tf/ ug]{ 5}g .
!#= ;"rgfsf] lg/Gt/tf M -!_ b]xfosf ljj/0f pNn]v u/L btf{
ePsf] lg/Gt/tfsf] ljj/0fn] ;"rgfsf] axfnL cjlw lj:tf/
ug{ ;Sg]5 M–
-s_
btf{ gDa/af6 k|f/lDes ;"rgfsf] klxrfg x'g]
ljj/0f,
-v_
lg/Gt/tfsf] clVtof/L lbg] ;"rgfdf plNnlvt
lwtf] lng] JolQmsf] klxrfg x'g] ljj/0f,
-u_
;"rgf btf{ ug{ clVtof/L lbg] lwtf] lng]
JolQmsf] ;DaGwdf lg/Gt/tfsf] ljj/0f btf{
u/L ;"rgfsf] k|efjsfl/tf lg/Gt/ x'g] ljj/0f .
!$= ;"rgfsf] ;dflKt M -!_ b]xfosf s'/fx? v'nfO{ ;dflKtsf]
ljj/0f btf{ u/L ;"rgfsf] k|efjsfl/tf cGTo ug{ ;lsg]5 M–
-@_ ;"rgf axfn /xg] kfFr jif{sf] cjlw Joltt
x'g'eGbf 5 dlxgfcufj} o; P]gadf]lhd lg/Gt/tfsf] ljj/0f
btf{ ug{ ;lsg]5 .
-s_
btf{ gDa/af6 k|f/lDes ;"rgfsf] klxrfg
ul/Psf],
-v_
;dflKtsf] clVtof/L lbg] ;"rgfdf plNnlvt
lwtf] lng] JolQmsf] klxrfg ul/Psf],
-u_
btf{ ug]{ clVtof/L lbg] lwtf] lng] JolQmsf]
xsdf ;f] ;"rgf k|efjsf/L gePsf] eGg] s'/f
v'nfOPsf] .
-@_ b]xfosf cj:yf k"/f ePdf lwtf] lbg] JolQmn] lwtf]
lng] JolQm;Fu lnlvt dfu u/]df To:tf] dfu k|fKt u/]sf]
aL; lbgleq lwtf] lng] egL ;"rgfdf hlgPsf] JolQmn]
;dflKtsf] ljj/0f btf{ ug'{ kg]{5 M–
-#_ pkbkmf -@_ adf]lhd Dofbleq} lg/Gt/tfsf] ljj/0f
btf{ ul/Pdf To:tf] ljj/0f btf{ gul/Psf] eP ;f] ;"rgf h'g
ldltdf ;dfKt x'g] lyof] ;f]xL ldltb]lv kfFr jif{sf]
cjlw;Dd To:tf] ;"rgf axfn /xg]5 .
-s_
10
s'g} klg ;'/lIft bfloTj ltg{ afFsL g/x]sf] /
k]ZsL lbg], bfloTj axg ug]{ jf s'g} lsl;dsf]
d"No r'Stf ug]{ k|lta4tf gu/]sf], jf
-v_
lwtf] lbg] JolQmn] k|f/lDes ;"rgf btf{ ug{
clVtof/L glbPsf], jf
-u_
;"rgfdf ;dflji6 laqmL ul/;s]sf] axLvftf
jf ;'/lIft laqmL s/f/sf ;DaGwdf /sd
e'QmfgL ug'{ kg]{ bfloTj ePsf] JolQm jf To:tf]
bfloTj k"/f ug'{ kg]{ cGo JolQmn] To:tf]
bfloTj k"/f ul/;s]sf] .
-#_ ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] JolQmsf]
clVtof/Ladf]lhd ;dflKtsf] ljj/0f btf{ ePdf To:tf] lwtf]
lng] JolQmsf] xs ;dfKt x'g]5 . ;dflKtsf] ljj/0f btf{
ePdf ;f] ;dflKtsf] ljj/0f;Fu ;DalGwt ;"rgf To:tf]
clVtof/L lbg] lwtf] lng] JolQmsf xsdf k|efjsf/L x'g]
5}g .
-v_
k|f/lDes ;"rgfsf] ;DaGwdf C0fLsf] gfd
pNn]v gePdf,
-3_
lg/Gt/tfsf] ljj/0fdf k|f/lDes ;"rgfsf] btf{
gDa/ pNn]v gePsf] jf To:tf] lg/Gt/tfsf]
ljj/0f bkmf !# sf] pkbkmf -@_ adf]lhd 5
dlxgfsf] cjlwleq k]z gul/Pdf, /
-ª_
;dflKtsf] ljj/0fdf k|f/lDes ;"rgfsf] btf{
gDa/ pNn]v gul/Psf] ePdf .
t/ lwtf]sf] ;DklQ k|fKt ug]{ JolQmn] To:tf] ;"rgf
btf{ gePsf] eGg] d'gfl;a dflkmssf] ljZjf;df k/L d"No
a'emfPsf] cj:yfdf lghsf] xsdf of] Joa:yf nfu" x'g]5}g .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg
;f] pkbkmfadf]lhd btf{ sfof{nodf btf{sf] nflu k]z ePsf]
clen]v b]xfosf] cj:yfdf btf{ sfof{non] btf{ ug{ OGsf/
u/]df To:tf] clen]v btf{ ePsf] dflgg] 5}g M–
o; P]gadf]lhd btf{sf] nflu nfUg] b:t"/
clen]v;fy ;+nUg gePdf,
;+zf]wgsf] ;"rgfsf] ljj/0fdf k|f/lDes
;"rgfsf] btf{ gDa/ pNn]v gu/]df, C0fLsf]
gfd pNn]v gu/]df jf ;+zf]wg;Fu ;DalGwt
;"rgfsf] Dofb ;dfKt eO;s]sf] ePdf,
-#_ pkbkmf -@_ df plNnlvt cj:yfdf afx]s
sfof{non] cfk"m ;dIf btf{sf] nflu k]z ePsf] k|f/lDes
;"rgf, ;+zf]wgsf] ;"rgf, lg/Gt/tfsf] ljj/0f jf ;dflKtsf]
ljj/0f btf{ ug{ OGsf/ u/] tfklg To:tf] clen]v btf{
eP;/x dflgg]5 .
!%= ;"rgfsf] k|efjsfl/tf M -!_ k|f/lDes ;"rgf, ;+zf]wg,
lg/Gt/tfsf] ljj/0f jf ;dflKtsf] ljj/0f btf{ ug{sf] nflu
nfUg] b:t"/ ;lxt btf{ sfof{nodf k]z ePdf jf btf{
sfof{non] btf{sf] nflu To:tf] clen]v :jLsf/ u/]df To:tf]
;"rgf jf ljj/0f btf{ sfof{nodf btf{ ePsf] dflgg]5 .
-s_
-u_
-$_ btf{ sfof{non] s'g} clen]v btf{ ug{ OGsf/
u/]df ;f]sf] sf/0f ;lxtsf] ;"rgf ;DalGwt JolQmnfO{
oyflz3| lbg' kg]{5 .
-%_ o; P]gadf]lhd btf{ ug{ clVtof/L kfPsf] JolQmn]
btf{ u/]sf] ;"rgfsf] xb;Dd dfq To;/L btf{ ul/Psf] ;"rgf
k|efjsf/L x'g]5 .
-^_ ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] JolQmn] clVtof/L
lbPsf] ;"rgfn] ;f] ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] csf]{
JolQmsf] clwsf/df k|efj kfg]{ 5}g .
11
-&_ btf{ sfof{non] s'g} clen]vsf] ;"rL b'?:t
g/fv]sf] sf/0fn] ;f] clen]vsf] k|efjsfl/tfdf c;/ kg]{
5}g .
-v_
k|To]s clen]vnfO{ lbPsf] btf{ gDa/, btf{sf]
ldlt / ;do ;d]t v'n]sf] clen]v v8f u/L
/fVg' kg]{ .
!^= unt 9Ën] btf{ ul/Psf] ;"rgf;DaGwL bfaL M -!_ s'g}
JolQmnfO{ cfˆgf] gfddf btf{ sfof{no ;dIf btf{ ePsf] s'g}
;"rgf oyfy{df cfwfl/t gePsf] jf unt 9Ën] btf{ ul/Psf]
eGg] nfu]df To:tf] JolQmn] To:tf] ;"rgf ;Rofpgsf] nflu
btf{ sfof{nodf b]xfosf s'/f v'nfO{ ;Rrfpg] ljj/0f btf{
ug{ ;Sg]5 M–
-u_
k|To]s clen]v ;fj{hlgs lg/LIf0fsf nflu
v'nf /fVg' kg]{ .
-s_
k|f/lDes ;"rgfsf] btf{ gDa/af6 ;f] ljj/0f;Fu
;DalGwt clen]vsf] klxrfg ePsf] s'/f,
-v_
;f] ljj/0f ;Rofpg] ljj/0f ePsf] s'/f, /
-u_
s'g cfwf/df ;f] JolQmnfO{ ;f] clen]v coyfy{
xf] eGg] nfu]sf] xf] To:tf] cfwf/ / ;f]
JolQmnfO{ coyfy{tf x6fpg ;f] clen]vdf
s;/L ;+zf]wg ug'{ k5{ eGg] nfu]sf] 5 ;f] s'/f
jf s'g cfwf/df ;f] JolQmnfO{ ;f] clen]v
unt 9Ën] btf{ ul/Psf] xf] eGg] nfu]sf] xf]
;f]sf] cfwf/ .
-@_ btf{ sfof{non] k|f/lDes ;"rgfnfO{ lwtf] lbg]
JolQmsf] gfdaf6 btf{ u/L /fVg' kg]{5 .
-#_ btf{ sfof{non] k|f/lDes ;"rgf tyf ;f];Fu
;DalGwt ;a} clen]vx?nfO{ Ps cfk;df cfa4 x'g]
lsl;daf6 btf{ u/L /fVg' kg]{5 .
-$_ btf{ sfof{non] qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgsf]
qmd;+Vof plNnlvt ;"rgfsf] ;DaGwdf qmd;+Vof clÍt ;"rL
v8f u/L /fVg' kg]{5 .
-%_ btf{ sfof{non] Dofb Joltt ePsf] ;"rgfx?sf]
clen]v Dofb Joltt ePsf] ldltn] bz jif{;Dd ;'/lIft /fVg'
kg]{5 .
-^_ btf{ sfof{nosf] bfloTj s]jn k|zf;lgs x'g]5 .
;"rgf btf{ ubf{ jf ;"rgf btf{ ug{ OGsf/ ubf{ btf{
sfof{non] To:tf] ;"rgf kof{Kt ePsf] jf ckof{Kt ePsf] jf
;"rgfdf plNnlvt hfgsf/L oyfy{ jf coyfy{ ePsf] eGg]
s'g} s'/fsf] lgwf{/0f ug]{ 5}g .
-@_ o; bkmfadf]lhd btf{ ePsf] ;Rofpg] ljj/0fsf]
btf{n] ;"rgfsf] k|efjsfl/tfdf s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
!&= btf{ sfof{nosf] bfloTj M -!_ btf{ sfof{non] cfk"m ;dIf btf{
ePsf] k|To]s ;"rgfsf ;DaGwdf b]xfoadf]lhd ug'{ kg]{5 M–
-s_
!*=
btf{ ul/Psf k|To]s clen]vnfO{ 5'§f5'§} btf{
gDa/ lbg' kg]{ .
12
btf{ sfof{noaf6 hfgsf/L k|fKt ug{ ;lsg] M -!_ btf{
sfof{non] cfk"m;Fu s'g} hfgsf/Lsf] nflu cg'/f]w ug]{ s'g}
klg JolQmnfO{ b]xfoadf]lhd hfgsf/L pknAw u/fpg'
kg]{5 M–
-s_
lwtf] lbg] s'g} vf; JolQmsf] gfd pNn]v u/]sf]
/ ;a} lwtf] lng] JolQmx?sf] xsdf axfn /x]sf]
;"rgf btf{ sfof{non] tf]s]sf] ldlt / ;dodf
btf{ ePsf] jf gePsf] s'/f,
!(= btf{ z'Ns;DaGwL Joj:yf M -!_ k|f/lDes ;"rgf, ;+zf]wgsf]
;"rgf, lg/Gt/tfsf] ljj/0f, ;dflKtsf] ljj/0f, ;Rofpg]
ljj/0fsf] btf{sf] nflu jf clen]v vf]hLsf nflu kfFr ;o
?k}ofF z'Ns nfUg]5 .
-v_
k|To]s ;"rgfsf] btf{ gDa/ / ;f] ;"rgf btf{
ePsf] ldlt / ;do,
-u_
k|To]s ;"rgfdf plNnlvt lwtf] lng] / lwtf]
lbg] JolQmsf] gfd / 7]ufgf,
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg
btf{ sfof{non] pknAw u/fPsf] ljB'tLo k|ljlwsf] pkof]u
u/L clen]v vf]hL u/]afkt s'g} klg z'Ns nfUg] 5}g .
-3_
-ª_
-#_ o; P]gadf]lhd pknJw u/fOPsf cGo ;]jfx?sf
nflu s'g} klg z'Ns nfUg] 5}g .
k|To]s ;"rgf jf ;+zf]wgsf] ;"rgfdf plNnlvt
lwtf]sf] ;DklQsf] ljj/0f, /
-$_ /lhi6«f/n] btf{ sfof{noaf6 pknJw u/fOg] ;]jf
pkef]u ug]{ JolQmx?sf] vftf v8f u/L To:tf] ;]jfafkt
nufOPsf] z'Ns cfjlws?kdf e'QmfgL ug]{;DaGwL sfo{ljlw
to ug{ ;Sg]5 .
k|To]s k|f/lDes ;"rgf;Fu ;DalGwt k|To]s
clen]vsf] btf{ gDa/ / ;f] btf{ ePsf] ldlt,
;do / ;f] clen]v ;+zf]wg, lg/Gt/tfsf]
ljj/0f, ;Rofpg] ljj/0f jf ;dflKtsf] ljj/0f
s] xf] egL klxrfg ug{] s'/f .
kl/R5]b–#
lwtf]sf] xs;DaGwL Joj:yf
@)= lwtf]sf] xs M -!_ pkbkmf -@_ sf] cwLgdf /xL o;
P]gadf]lhd s'g} klg JolQmn] lwtf]sf] xs lbg / lng
;lsg]5 . o;/L lwtf]sf] xs lbFbf lnFbf s'g} lwtf]sf]
;DklQdfly PseGbf a9L JolQmsf] lwtf]sf] xs;d]t ;[hgf
x'g] u/L lwtf]sf] xs lbg / lng ;lsg]5 .
-@_ b]xfosf] s'g} klg s'/f v'nfO{ clen]vsf] vf]hL ug{
btf{ sfof{nodf cg'/f]w ug{ ;lsg]5 M–
-s_
k|f/lDes ;"rgfsf] btf{ gDa/,
-v_
qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgsf] qmd;+Vof,
-u_
lwtf] lbg] JolQm g]kfnL gful/s eP lghsf]
gful/stf k|df0fkqsf] gDa/, jf
-3_
lwtf] lbg] JolQm u}/ g]kfnL gful/s eP
lghsf] gfd tyf /fxbfgL gDa/ .
-@_ lwtf] lbg] JolQm;Fu /x]sf] pkef]Uo j:t'dfly
vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs -kr]{h dgL ;]So'l/6L OG6]«:6_
afx]ssf cGo lwtf]sf] xs ;[hgf ug{ ;lsg] 5}g .
-#_ lwtf]sf] ;DklQ k|of]u ug]{, ef]u ug,]{ laqmL ug]{,
ljlgdo ug],{ ldl>t ug]{ jf cGo s'g} klg lsl;dn] xs
x:tfGt/0f ug]{ clwsf/ lwtf] lbg] JolQm;Fu /x]sf] sf/0fn]
dfq lwtf]sf] xs cdfGo ePsf] dflgg] 5}g .
-#_ btf{ sfof{non] cfˆgf] st{Josf] kfngf ubf{
s'g}klg dfWodaf6 ;"rgf jf hfgsf/L ;+k]|if0f ug{ ;Sg]5 .
13
-#_ lwtf];DaGwL ;Demf}tf Ps jf PseGbf a9L lwtf]sf]
xs;Fu ;DalGwt x'g ;Sg]5 .
@!= ;'/lIft bfloTj M -!_ bkmf @) adf]lhd ;[hgf ePsf] lwtf]sf]
xsn] Ps jf PseGbf a9L ;fdfGo jf ljz]if?kdf pNn]v
ul/Psf bfloTjx? ;'/lIft ug{ ;Sg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhdsf] ;'/lIft bfloTj df}lb|s jf
u}/df}lb|s x'g ;Sg]5 .
@$= lwtf] lng] JolQmsf] sAhfdf /x]sf] lwtf]sf] ;DklQ M -!_ lwtf]
lng] JolQmn] cfˆgf] lhDdf / ;+/If0fdf /x]sf] lwtf]sf]
;DklQpk/ dgfl;a /]vb]v k'¥ofpg' kg]{5 .
-#_ lwtf]sf] xsn] efjL bfloTj klg ;'/lIft ug{
;Sg]5 . To:tf] bfloTj afWofTds, zt{ ;lxtsf] jf :j]lR5s
x'g ;Sg]5 .
-@_ lwtf]sf] ;DklQ lwtf] lng] JolQmsf] lhDdfdf
/x]sf] cj:yfdf cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s b]xfosf
s'/fdf b]xfoadf]lhd x'g]5 M–
-$_ lwtf]sf] xsn] klxn] g} sfod /x]sf bfloTjx?nfO{
;d]t ;'/lIft ug{ ;Sg]5 .
-s_
lwtf]sf] ;DklQsf] aLdfafktsf] vr{ / ;f]
;DklQ;Fu ;DalGwt s/ jf z'Ns nufot
dgfl;a dflkmssf] vr{sf] e'QmfgL ug]{ bfloTj
lwtf] lbg] JolQmsf] x'g] / To:tf] vr{x?
plNnlvt lwtf]sf] ;DklQaf6 c;"npk/ ug'{
kg]{,
-v_
s'g} b'3{6gfaf6 lwtf]sf] ;DklQdf xflg
gf]S;fgL ePdf To:tf] xflg gf]S;fgLafkt aLdf
/sdn] gvfd]sf] xb;Ddsf] hf]lvd lwtf] lbg]
JolQmn] Joxf]g'{ kg]{, /
-u_
@#= lwtf];DaGwL ;Demf}tfsf] k|efjsfl/tf M -!_ lwtf];DaGwL
;Demf}tf clen]vsf] ?kdf /xg]5 . lwtf];DaGwL ;Demf}tf Ps
jf PseGbf a9L clen]vsf] ?kdf /fVg ;lsg]5 .
lwtf]sf] ;DklQaf6 k|fKt /sdafx]ssf] s'g} klg
j[l4nfO{ lwtf] lng] JolQmn] cltl/Qm ;'/If0fsf]
?kdf /fVg' kg]{ / lwtf] lbg] JolQmnfO{ /sd
zf]wegf{ ul/Psf]df afx]s lghn] ;'/lIft
bfloTj sd u/fpg To:tf] /sd pkof]u ug{
;Sg] .
-@_ o; P]gdf cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s
lwtf];DaGwL ;Demf}tfsf zt{x?cg'?k ;f] ;Demf}tfsf kIfx?,
lwtf]sf] ;DklQ k|fKtstf{, ;fx" tyf lnog xf]N8/;d]tsf
xsdf nfu" x'g]5 .
@%= lwtf]sf] ;DklQdf lwtf]sf] xssf] cfa4tf M -!_ b]xfosf]
cj:yfdf dfq lwtf]sf] ;DklQdf lwtf]sf] xs cfa4 eO{ ;f]
;DklQsf ;DaGwdf lwtf] lbg] JolQm / t]>f] kIflj?4 To:tf]
xs rng rnfpg ;lsg]5 M–
@@= lwtf]sf] ;DklQsf] ljj/0f M s'g} lwtf]sf] ;DklQsf] ljj/0fn]
h'g s'/fsf] ljj/0f lbg vf]h]sf] xf] ;f] sf] dgfl;a ?kn]
klxrfg x'g] u/L ljj/0f lbPdf To:tf] ljj/0fnfO{ kof{Kt
dflgg]5 . qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgsf] xsdf o; P]gdf
cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s lwtf]sf] ;DklQsf] ljj/0f
;fwf/0f 9Ën] klg JoQm ug{ ;lsg]5 .
:kli6s/0f M o; bkmfsf] k|of]hgsf] nflu æ;fwf/0f
9Ën]Æ eGgfn] lwtf] lbg] JolQmn] pkef]u ug]{ pkef]Uo j:t'
afx]s lwtf] lbg] JolQmsf] ;a} hfoh]yf jf ;a} rn;DklQ
h:tf zAbfjnL pNn]v u/L lbPsf] ljj/0f ;Demg' k5{ .
14
-s_
lwtf]sf] ;DklQsf] ljj/0f pNn]v
lwtf];DaGwL ;Demf}tf ePsf]df,
u/L
-v_
lwtf] lng] JolQmn] lwtf] lbg] JolQmnfO{ d"No
lbPsf]df, /
-u_
lwtf] lbg] JolQm;Fu lwtf]sf] ;DklQpk/
clwsf/ /x]sf] jf lghdf To:tf] lwtf]sf] ;DklQ
lwtf] lng] JolQmnfO{ x:tfGt/0f ug{ ;Sg]
clwsf/ /x]sf]df .
cfˆgf] sAhfdf lnPkl5 dfq kl/kSj x'g]5 . o;sf nflu btf{
u/fO/xg' kg]{5}g . To:tf dfn;fdfg, clwsf/kq, lnvt jf
;'/lIft laqmL s/f/ sAhfdf lnPsf] avtb]lv g} To;dfly
/x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj x'g]5 / ;f] sAhf sfod /x];Dd
;f] xs sfod /xg]5 . o; pkbkmfadf]lhd sAhfdf lnO{
kl/kSj u/fOPsf] dfn;fdfg, clwsf/kq, lnvt jf ;'/lIft
laqmL s/f/dflysf] lwtf]sf] xs lwtf] lng] JolQmn] sAhfsf]
cjlweGbf cufl8, sAhfsf] cljlwleq jf sAhfsf] cjlw kl5
klg ;"rgf btf{ u/]/ kl/kSj u/fpg ;Sg]5 .
-%_ gub nfeafx]s lwtf] lng] JolQmn] /sd sAhfdf
lnPkl5 dfq To:tf] /sddfly /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj x'g
;Sg]5 .
-@_ cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s lwtf]sf] ;DklQdf
/x]sf] lwtf]sf] xssf] cfa4tfn] o; P]gadf]lhd lwtf] lng]
JolQmnfO{ To:tf] lwtf]sf] ;DklQaf6 nfe k|fKt ug]{ lwtf]sf]
xs k|bfg ug]{5 .
-^_ qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgdf /x]sf] lwtf]sf] xs
;f] ;jf/L ;fwgsf] ;fwf/0f ljj/0f lbP/ jf ;f]sf] qmd;+Vof
pNn]v u/L ;"rgf btf{ u/]kl5 dfq kl/kSj x'g ;Sg]5 .
kl/R5]b–$
lwtf]sf] xssf] kl/kSjtf / k|fyldstf
-&_ nfedfly /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj u/fpg ;"rgf
btf{ u/fpg cfjZos x'g] 5}g .
@^= lwtf]sf] xssf] kl/kSjtf M -!_ s'g} lwtf]df lwtf]sf] xs
cfa4 eO{ o; bkmfadf]lhdsf zt{x? k"/f ePdf To:tf]
lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf] dflgg]5 .
-*_ gf;f]df lng] JolQmsf] lhDdfdf dfn;fdfg /x]sf
avt lghn] ;f] dfn;fdfgnfO{ ;d]6\g] u/L lnvt hf/L
u/]sf] /x]5 eg] To:tf] lnvtpk/ lwtf]sf] xs kl/kSj
u/fPkl5 dfq To:tf] dfn;fdfgdfly /x]sf] lwtf]sf] xsnfO{
kl/kSjtf k|bfg ug{ ;lsg]5 . gf;f] lng] JolQmsf] lhDdfdf
dfn;fdfg /x]sf avt ;"rgf btf{ u/fO{ To:tf dfn;fdfgdf
lwtf]sf] xs kl/kSj u/fOPsf] eP To:tf] lwtf]sf] xs
lnvtdf kl/kSj u/fPsf] lwtf]sf] xs;Fu ;DalGwt x'g]5 .
-@_ o; bkmfdf cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s
lwtf]sf] xs kl/kSj u/fpgsf] nflu btf{ sfof{nodf ;"rgf
btf{ u/fpg' kg]{5 .
-#_ vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs s'g} pkef]Uo
j:t'df cfa4 eO;s]kl5 dfq To:tf] pkef]Uo j:t'df ;[hgf
ePsf] vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs kl/kSj x'g]5 . ;f] sf]
;"rgf btf{ u/fO{ /xg' kg]{ 5}g .
-(_ lwtf]sf] ;DklQpk/ /x]sf] lwtf]sf] xssf]
kl/kSjtfn] lwtf]sf] ;'/Iffy{ lbPsf] hdfgtpk/ /x]sf]
lwtf]sf] xs;d]tnfO{ kl/kSj agfpg]5 . hdfgtpk/ /x]sf]
-$_ dfn;fdfg, clwsf/kq, lnvt jf ;'/lIft laqmL
s/f/dfly /x]sf] lwtf]sf] xs lwtf] lng] JolQmn] To:tf] lwtf]
15
lwtf]sf] xs kl/kSj u/fpg ;"rgf btf{ u/fpg cfjZos x'g]
5}g .
To:tf] ;"rgf ck|efjsf/L ePsf] jf bkmf @& sf] pkbkmf -!_
adf]lhd To:tf] lwtf]sf] xssf] kl/kSjtfsf] lg/Gt/tf cj?4
ePsf] x'g' x'Fb}g .
-!)_ e'QmfgLsf] clwsf/ jf kl/kfngpk/ /x]sf]
lwtf]sf] xssf] kl/kSjtfn] e'QmfgLsf] clwsf/nfO{ ;'/lIft
ug]{ crn;DklQsf] aGwsLpk/sf] lwtf]sf] xsnfO{ ;d]t
kl/kSj agfpg]5 .
-#_ lwtf]sf] ;DklQdf klxn] cfa4 ePsf] lwtf]sf] xsn]
o; P]gadf]lhd ;"rgf k|efjsf/L gePsf] jf kl/kSj eO{
g;s]sf] lwtf]sf] xspk/ k|fyldstf kfpg]5 .
@&= kl/kSjtfsf] lg/Gt/tf M -!_ lwtf]sf] xssf] kl/kSjtfsf]
lg/Gt/tf g6'6\g] u/L lwtf];DaGwL xs klxn] s'g} Ps tj/df
kl/kSj agfOPsf] / kl5 csf]{ tj/df kl/kSj agfOPsf]df
;f] xs lg/Gt/?kdf kl/kSj eO/x]sf] dflgg]5 .
-$_ lwtf]sf] ;DklQsf] ;DaGwdf sfod ePsf] btf{ jf
kl/kSjtfsf] ldlt g} ;f] lwtf]sf] ;DklQaf6 k|fKt nfesf]
xsdf klg ;f]xL btf{ jf kl/kSjtfsf] ldlt sfod ePsf]
dflgg]5 .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] kl/kSj agfOPsf] lwtf]sf] xs
x:tfGt/0f u/]df lwtf] lbg] JolQmsf ;fx"x?sf] xs lj?4,
lwtf] lbg] JolQmaf6 x:tfGt/0f u/L lng] JolQmsf] xs lj?4
tyf lnog xf]N8/sf lj?4 To:tf] lwtf]sf] xssf]
kl/kSjtfnfO{ lg/Gt/tf lbgsf] nflu o; P]gcGtu{t ;"rgf
btf{ u/fO{ /fVg' kg]{ 5}g .
@(= lnogxf]N8/sf] clwsf/pk/ lwtf]sf] xssf] k|fyldstf M o;
P]gsf] cwLgdf /xL lnog xf]N8/n] lwtf]sf] xs kl/kSj
x'g'cufj} / lwtf]sf] ;DklQ ;d]6\g] ;"rgf btf{ ug'{cufj}
;"rgf btf{ u/]sf] cj:yfdf afx]s cGo cj:yfdf lwtf]sf]
xsn] lnog xf]N8/sf] clwsf/pk/ k|fyldstf kfpg]5 .
#)= lwtf]sf] ;DklQ vl/b ubf{sf] c;/ M -!_ lwtf]sf] xs /x]sf]
s'/fsf] hfgsf/Llagf / ;f] lwtf]sf] xs kl/kSj x'g'cufj} s'g}
vl/bstf{n] ;f] lwtf]sf] ;DklQafkt d"No lt/L vl/b u/]sf]
eP To:tf] vl/bstf{n] vl/b u/]sf] lwtf]sf] ;DklQdf /x]sf]
lwtf]sf] xsn] To:tf] vl/bstf{nfO{ s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
@*= Pp6} lwtf]sf] ;DklQdf /x]sf lwtf]sf] xssf] k|fyldstf M
-!_ o; P]gdf cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s Pp6} lwtf]sf]
;DklQdf PseGbf a9L JolQmsf] lwtf]sf] xssf] ;[hgf ePsf]
cj:yfdf ;"rgf btf{ ePsf] / ;"rgf btf{ gePsf] lwtf]sf]
xsdWo] ;"rgf btf{ ePsf] lwtf]sf] xsn] k|fyldstf kfpg]5 .
;"rgf btf{ ePsf] lwtf]sf] xsdf klg To:tf] lwtf]sf] xsn]
lwtf]sf] xssf] ;"rgf btf{ u/fPsf] ;do jf lwtf]sf] xs
kl/kSj ePsf] ;do cg';f/ k|fyldstf kfpg]5 .
t/ d"t{ ;DklQpk/sf] lwtf]sf] ;DklQsf] xs To:tf]
;DklQ To;/L lwtf] /fv]sf] hfgsf/Llagf / ;f] lwtf]sf] xs
kl/kSj x'g'cufj} vl/bstf{n] k|fKt ul/;s]sf] x'g' kg]{5 .
-@_ pkbkmf -!_ sf] ;j{dfGotfdf k|lts"n c;/ gkg]{
u/L b]xfosf s'/fdf b]xfoadf]lhd x'g]5 M–
-@_ lwtf]sf] ;DklQ ;d]6\g] u/L klxnf] ;"rgf btf{
ul/Psf] ;do jf lwtf]sf] xs klxnf] k6s kl/kSj ePsf]
;dodWo] h'g cl3Nnf] x'G5 ;f] lwtf]sf] xsn] k|fyldstf
kfpg]5 . lwtf]sf] xssf] k|fyldstf lgwf{/0fubf{ klxnf] k6s
;"rgf btf{ eP kl5 jf lwtf]sf] xs kl/kSj eO;s]kl5
-s_
16
lgoldt Jofj;flos sf/f]af/sf] l;nl;nfdf
dfn;fdfg vl/b ug]{ vl/bstf{sf] xsdf To:tf]
dfn;fdfgpk/ /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj
ePsf] / lwtf]sf] xs /x]sf] hfgsf/L lghnfO{
ePsf] eP tfklg To:tf] dfn;fdfgdf /x]sf]
lwtf]sf] xsn] lghnfO{ s'g} c;/ kfg]{ 5}g,
-v_
-u_
-3_
pTkfbgdf sfod /x]sf] lwtf]sf] xsn]
c;/ kfg]{ 5}g .
#!= lwtf]sf] ;DklQ k§fdf lng] JolQm M -!_ lwtf]sf] xssf]
hfgsf/Llagf To:tf] lwtf]sf] xs kl/kSj x'g'cufj} s'g}
dfn;fdfg k§fdf lng] s'g} JolQmn] ;f] dfn;fdfg k§fdf
lnPsf]df To:tf] dfn;fdfgdf /x]sf] lwtf]sf] xsn] lghsf] ;f]
dfn;fdfgdf /x]sf] k§fsf] xsdf s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
pkef]Uo j:t' vl/b ug]{ JolQmn] lwtf];DaGwL
xssf] hfgsf/Llagf / pkef]Uo j:t' ;dfa]z
ug]{ ;"rgf btf{ ug'{cufj} To:tf dfn;fdfg
vl/b u/]df To:tf] pkef]Uo j:t'df /x]sf]
lwtf]sf] xs kl/kSj eP tfklg jf geP tfklg
;f] JolQmnfO{ To:tf] pkef]Uo j:t'df /x]sf]
lwtf]sf] xsn] s'g} c;/ kfg]{ 5}g,
-@_ lgoldt Jofj;flos sf/f]af/sf] l;nl;nfdf
dfn;fdfg k§fdf lng] JolQmnfO{ To:tf] dfn;fdfgpk/sf]
lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf] / lwtf]sf] xssf] hfgsf/L eP
tfklg To:tf] dnf;fdfgdf /x]sf] lwtf]sf] xsn] lghsf]
k§fsf] xsdf s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwg vl/b ug]{
JolQmn] ;f] ;jf/L ;fwgdf /x]sf] lwtf]sf]
xssf] 1fg a]u/ jf btf{ ul/Psf] ;"rgfdf ;f]
;jf/L ;fwgsf] qmd;+Vof ljj/0f pNn]v
gu/]sf] jf To:tf] ljj/0f unt 9Ën] pNn]v
u/]sf] ePdf To:tf] qmd;+Vof clÍt ;jf/L
;fwgdf /x]sf] lwtf]sf] xsn] lghnfO{ s'g}
c;/ kfg]{ 5}g,
-#_ qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwg k§fdf lng] JolQmn]
;f] ;jf/L ;fwgdf /x]sf] lwtf]sf] xssf] hfgsf/Llagf jf btf{
ul/Psf] ;"rgfdf ;f]sf] qmd;+Vof ljj/0f pNn]v gu/]sf] jf
To:tf] ljj/0f unt 9Ën] pNn]v u/]sf] ePdf To:tf]
qmd;+Vof clÍt ;jf/L ;fwgdf /x]sf] lwtf]sf] xsn] lghsf]
k§fsf] xsdf s'g} c;/ kfg]{ 5}g .
#@= vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xssf] ;"rgf M lwtf] lbg] JolQmn]
dfn;fdfg a'lemlnPsf] kfFr lbgleq s'g} JolQmn] To:tf]
dfn;fdfgsf] vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xssf] ;DaGwdf
;"rgf btf{ u/fPdf lwtf]sf] xs cfa4 ePsf] / ;"rgf btf{
ePsf] ;dosf] aLrdf To:tf dfn;fdfgpk/ ;[hgf ePsf]
vl/bstf{, k§f lng] JolQm jf lnog xf]N8/sf] clwsf/pk/
To:tf] lwtf]sf] xsn] k|fyldstf kfpg]5 .
s[lifhGo pTkfbg vl/b ug]{ JolQmsf] xsdf,–
-!_ pkef]Uo j:t'sf] ?kdf pkef]u ug{
vl/b ul/Psf] s[lifhGo pTkfbgdf /x]sf]
lwtf]sf] xsn] c;/ kfg]{ 5}g,
-@_ pkef]Uo j:t'sf] ?kdf pkef]u ug{ vl/b
gul/Psf] s[lifhGo pTkfbgsf] xsdf
lwtf]sf] xssf] hfgsf/Llagf tyf To:tf]
xs kl/kSj x'g'cufj} To:tf] s[lifhGo
pTkfbg a'emL lnPdf To:tf] s[lifhGo
##=
17
lwtf]sf] ;DklQsf] a]rlavg / To;af6 k|fKt nfe M -!_ o;
P]gdf cGoyf Joj:yf ePsf] jf kIfx? aLr cGoyf ;xdlt
ePsf]df afx]s lwtf]sf] ;DklQsf] laqmL, k§f, Ohfht,
ljlgdo, a]rlavg jf cGo lsl;dn] x:tfGt/0f ul/Psf] eP
ePsf] vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xsn] To:tf dfn;fdfg jf
kz'kIfLpk/ /x]sf] cGo ljjfbo'Qm lwtf]sf] xspk/
k|fyldstf kfpg]5 M–
tfklg ;f] lwtf]sf] ;DklQpk/ /x]sf] lwtf]sf] xs lg/Gt/ /xL
/xg]5 .
-@_ o; P]gdf cGoyf Joj:yf ePsf] jf kIfx? aLr
cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s lwtf]sf] ;DklQsf] a]rlavg
kl5 ;f]af6 k|fKt nfedf lwtf]sf] xs cfa4 x'g]5 .
-#_ d"n lwtf]sf] ;DklQdf lwtf]sf] xs kl/kSj
ePsf]df To:tf] d"n lwtf]af6 k|fKt nfepk/ klg lwtf]sf] xs
sfod} /xL /xg]5 . b]xfosf] cj:yfdf afx]s lwtf] lbg]
JolQmn] k|fKt u/]sf] nfe ;f] nfe k|fKt u/]sf] ldltn] aL;
lbg kl5 ;f] nfedf /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj x'g] 5}g M–
-s_
btf{ ul/Psf] ;"rgfn] z'?sf] lwtf]sf] ;DklQ
;d]6]df / To:tf] z'?sf] lwtf]sf] ;DklQaf6
k|fKt ePsf] nfe gub nfe ePdf jf z'?sf]
;"rgfdf h'g k|s[ltsf] nfe pNn]v ul/Psf]
lyof] ;f]xL k|s[ltsf] nfe k|fKt ePdf, jf
-v_
aL; lbgsf] ;do cjlw ;dfKt x'g'cufj}
To:tf] nfepk/ lwtf]sf] xs kl/kSj u/fO{Psf]
ePdf .
-s_
lwtf] lbg] JolQmn] df}Hbftdf /x]sf] dfn;fdfg jf
3/kfn'jf kz'kIfLpk/ sAhf lnO{ vl/b d"No;DaGwL
lwtf]sf] xs kl/kSj ePdf, /
-v_
vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs lng] JolQmn] ;"rgf
btf{ u/fpg'eGbf cufj} ljjfbo'Qm lwtf]sf] xs lng]
JolQmn] ;f]xL df}Hbftsf] dfn;fdfg jf 3/kfn'jf
kz'kIfLnfO{ ;d]6\g] u/L klxn] g} ;"rgf btf{ u/fO{
;s]sf] /x]5 eg] vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs lng]
JolQmn] ljjfbo'Qm lwtf]sf] xs lng] JolQmnfO{
lnlvt?kdf hfgsf/L lbPsf] / ;f] hfgsf/Ldf
df}Hbftdf /x]sf dfn;fdfg jf 3/kfn'jf kz'kIfLsf]
ljj/0f lbO{ To:tf] hfgsf/L lbg] JolQmsf] lwtf] lbg]
JolQmsf df}Hbftdf /x]sf dfn;fdfg jf 3/kfn'jf
kz'kIfLpk/ vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs /x]sf] jf
lghn] To:tf] xs k|fKt ug]{ ck]Iff u/]sf] s'/f;d]t
v'nfPsf] ePdf .
#^= dfn;fdfg lgoGq0f -l/6]G;g_ df lng] clwsf/sf] k|fyldstf M
sfg"gsf] sfof{Gjogaf6 dfn;fdfg lgoGq0f lng] clwsf/sf]
;[hgf eO{ To:tf] dfn;fdfg sAhfdf lnPsf] cj:yfdf ;f]
dfn;fdfgdf lwtf]sf] xs kl/kSj eP tfklg To:tf]
dfn;fdfgpk/ b]xfosf cj:yfdf lgoGq0fdf lng] clwsf/n]
k|fyldstf k|fKt ug]{5 M–
#$= pks/0f vl/b d"Nodf lwtf]sf] xssf] k|fyldstf M vl/b
d"No;DaGwL lwtf]sf] xs lwtf] lbg] JolQmn] pks/0fdf sAhf
k|fKt ubf{sf avt jf ;f] k|fKt u/]sf] kfFr lbgleq kl/kSj
u/fOPsf] eP To:tf] vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xsn] ;f]xL
;DklQpk/ /x]sf] ljjfbo'Qm lwtf]sf] xspk/ tyf ;f]
;DklQaf6 k|fKt nfedf /x]sf] lwtf]sf] xspk/ ;d]t
k|fyldstf kfpg]5 .
-s_
#%= df}Hbftdf /x]sf] dfn;fdfg jf 3/kfn'jf kz'kIfLdf /x]sf]
vl/b;DaGwL lwtf]sf] xssf] k|fyldstf M b]xfosf cj:yfdf
df}Hbftdf /x]sf] dfn;fdfg jf 3/kfn'jf kz'kIfLdf kl/kSj
18
To:tf] dfn;fdfgsf ;DaGwdf ;fdu|L jf
;]jfafktsf] e'QmfgL ;'/lIft ug{ To:tf dfn;fdfg
sAhf lng] JolQmsf] kIfdf ;f] lgoGq0f lng] clwsf/
;[hgf ePsf] ePdf, /
-v_
To:tf] ;fdu|L jf ;]jf lgoldt Jofj;flos
sf/f]af/sf] l;nl;nfdf pknJw u/fOPsf] ePdf .
ePdf / To:tf dfn;fdfg hl8t ;fdfg x'geGbf cufj} jf
hl8t ;dfg eO{;s]sf] ldltn] kfFr lbgleq ;"rgf btf{
ul/Pdf hl8t ;fdfgdf /x]sf] kl/kSj lwtf]sf] xsn]
crn;DklQsf] :jfdLsf], lnogxf]N8/sf] jf aGwsL lnvtdf
h'g;'s} Joj:yf ul/Psf] eP tfklg aGwsL lng] JolQmsf]
xspk/ k|fyldstf kfpg]5 .
#&= hl8t ;dfg M -!_ lwtf]sf] xs hl8t ;fdfgdf ;[hgf ug{
;lsg]5 . lwtf]sf] xs ;[lht dfn;fdfg kl5 hl8t x'g]
;fdfg ePdf ;f]df lwtf]sf] xs lg/Gt/ /xL/xg]5 .
-@_ pkbkmf -!_ df h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg
;fdfGo lgdf{0f ;fdu|Lx?df /x]sf] lwtf]sf] xs To:tf
;fdu|Lx? crn;DklQdf ;dflji6 x'Fbfsf avt ;dfKt
x'g]5 .
t/ o;/L lgwf{/0f ul/Psf] k|fyldstf lgdf{0f;DaGwL
aGwsL xsdf nfu" x'g] 5}g .
:kli6s/0f M o; pkbkmfsf] k|of]hgsf] nflu ælgdf{0f;DaGwL
aGwsLÆ eGgfn] crn;DklQdf ul/g] lgdf{0f ;'wf/afkt
e'QmfgL lbg] s'g} klg bfloTj ;'/lIft ug]{ u/L k|rlnt
sfg"gadf]lhd btf{ ul/Psf] aGwsL ;Demg' k5{ .
-#_ ;lhn} x6fpg jf lemSg ;lsg] sf/vfgfsf] d]lzg,
sfof{no d]lzg jf 3/]n' pkof]usf dfn;fdfgx?sf]
k|fyldstf o; bkmfadf]lhd lgwf{/0f ul/g] 5}g .
-*_ ;'/lIft bfloTj kl/kfng gePdf o;
bkmfadf]lhdsf] k|fyldstf k|fKt ug]{ lwtf] lng] JolQmn]
b]xfosf s'/fdf b]xfoadf]lhd x'g] u/L crn;DklQaf6 hl8t
;fdfg 5'6\ofO{ n}hfg ;Sg]5 M–
-$_ o; bkmfdf cGoyf Joj:yf ul/Psf]df afx]s
hl8t ;fdfgpk/sf] lwtf]sf] xs crn;DklQdf /x]sf cGo
;a} jf:tljs clwsf/x?sf] cwLg:y x'g]5 .
-%_ crn;DklQsf] :jfdL jf aGwsL lng] JolQmsf] xs
k|rlnt sfg"gadf]lhd btf{ x'g'cufj} ;"rgf btf{ ul/Pdf
hl8t ;fdfgdf /x]sf] kl/kSj lwtf]sf] xsn] To:tf]
crn;DklQsf] :jfdLsf] xs jf aGwsL lnvtdf h'g;'s}
Joj:yf ul/Psf] eP tfklg aGwsL lng] JolQmsf] xspk/
k|fyldstf kfpg]5 .
-^_ o; P]gadf]lhd btf{ u/fpg' kg]{ lnog xf]N8/sf]
xssf] ;"rgf btf{ u/fpg'cufj} ;"rgf btf{ ul/Pdf hl8t
;fdfgdflysf] kl/kSj lwtf]sf] xsn] lnog xf]N8/sf] xspk/
k|fyldstf kfpg]5 .
-&_ s'g} dfn;fdfg hl8t ;fdfg x'g'cufj} lwtf] lbg]
JolQmn] lbPsf] lwtf]sf] xs vl/b d"No;DaGwL lwtf]sf] xs
19
-s_
hl8t ;fdfg 5'6\ofO{ n}hfg] lwtf] lng] JolQmn]
crn;DklQdf k'Ug uPsf] xflg gf]S;fgLsf]
dd{t ug{ nfUg] vr{ lwtf] lbg] JolQmafx]ssf
cGo aGwsL lng] JolQmnfO{ cljnDa zf]wegf{
ug'{ kg]{,
-v_
lwtf] lng] JolQmn] 5'6\ofO{ n}hfg] hl8t
;fdfgsf] cefjn] jf To:tf ;fdfg lj:yflkt
ug'{ kg]{ cfjZostfsf] sf/0fn] To:tf]
crn;DklQsf] d"Nodf x'g uPsf] sdLafkt
To:tf] aGwsL lng] JolQm jf dflnsnfO{ /sd
zf]wegf{ ug'{ kg]{, /
-u_
ef}lts xflg gf]S;fgLafkt b]xfoadf]lhd zf]wegf{ ug'{ kg]{5
/ o;/L zf]wegf{ ubf{ lwtf] lng] JolQmsf] xs To:tf] JolQmsf]
xssf] cwLg:y x'g' kg]{5 M–
lwtf] lng] JolQmn] zf]wegf{ ug]{ bfloTj k"/fug]{
kof{Kt dfqfdf ljZjf; lbnfpg g;s];Dd
zf]wegf{ k|fKt ug]{ JolQmn] To:tf] hl8t
;fdfg 5'6fO{ n}hfg] cg'dlt lbg OGsf/ ug{
;Sg] .
#*= afnL M lwtf] lbg] JolQmsf] sAhfdf /x]sf] crn;DklQ jf
To:tf] crn;DklQpk/ /x]sf] lghsf] xsnfO{ k|rlnt
sfg"gadf]lhd btf{ u/L /fv]sf] cj:yfdf To:tf]
crn;DklQdf x'sL{ /x]sf] afnLpk/sf] kl/kSj lwtf]sf] xsn]
To:tf] :jfdL jf aGwsL lng] JolQmsf] ljjfbo'Qm xspk/
k|fyldstf kfpg]5 .
#(= ;lDdng M -!_ dfn;fdfgsf] df}lns klxrfg gi6 gx'g]
u/L cGo d"n dfn;fdfg;Fu ef}lts?kdf PsLs[t ePdf
To:tf] dfn;fdfg To:tf] d"n dfn;fdfgdf ;lDdlnt ePsf]
dflgg]5 .
-@_ ;lDdng x'g] dfn;fdfgdf klg lwtf]sf] xs ;[hgf
ug{ ;lsg]5 / To:tf] lwtf]sf] xs ;lDdng x'g] lwtf]sf]
;DklQdf klg lg/Gt/ /xL /xg]5 . lwtf]sf] ;DklQ ;lDdng
x'Fbfsf avt To:tf] ;DklQpk/ lwtf]sf] xs kl/kSj e};s]sf]
eP To:tf] lwtf]sf] xs ;lDdng ePsf] dfn;fdfgsf] xsdf
;d]t kl/kSj ePsf] dflgg]5 .
-s_
;lDdlnt dfn;fdfg x6fpg] lwtf] lng]
JolQmn] crn;DklQdf k'Ug uPsf] xflg
gf]S;fgLsf] dd{t ug{ nfUg] vr{ lwtf] lbg]
JolQmafx]ssf cGo aGwsL lng] JolQmnfO{
clanDa zf]wegf{ ug'{ kg]{5 .
-v_
lwtf] lng] JolQmn] x6fPsf] dfn;fdfgsf]
cefjn] jf To:tf dfn;fdfg lj:yflkt ug'{
kg]{ cfjZostfsf] sf/0fn] To:tf] crn;DklQsf]
d"Nodf x'g uPsf] sdLafkt lwtf] lbg] JolQm
jf cGo lwtf] lng] JolQmnfO{ /sd zf]wegf{
ug'{ kg]{5 .
-u_
lwtf] lng] JolQmn] zf]wegf{ ug]{ bfloTj k"/f
ug]{ kof{Kt dfqfdf ljZjf; lbnfpg g;s];Dd
zf]wegf{ k|fKt ug]{ JolQmn] To:tf] dfn;fdfg
5'6fO{ n}hfg cg'dlt lbg OGsf/ ug{ ;Sg]5 .
$)= ldl>t ;fdfgx? M -!_ pTkfbgdf jf ;f]sf] ;d"xdf cfˆgf]
klxrfg u'dfpg] u/L cGo dfn;fdfgdf ef}lts?kdf PsLs[t
ul/Psf] dfn;fdfg ldl>t ;fdfg x'g]5 .
-#_ ;'/lIft bfloTj kl/kfngf gePdf ;lDdlnt
dfn;fdfgpk/sf] lwtf]sf] xsn] ;du| dfn;fdfgdf xs
/x]sf k|To]s JolQmsf bfaLx?pk/ k|fyldstf kfpg] ePdf
lwtf] lng] JolQmn] cGo dfn;fdfgaf6 To:tf ;lDdlnt
dfn;fdfg x6fpg ;Sg]5 .
-@_ ldl>t ;fdfgpk/ lwtf]sf] xs ;[hgf gx'g klg
;Sg]5 .
t/ To:tf] dfn;fdfg ldl>t ;fdfg eO{ To;af6
;[lht pTkfbg jf ;d"xdf eg] lwtf]sf] xs ;[hgf x'g
;Sg]5 .
-$_ ;lDdlnt dfn;fdfg x6fpg] lwtf] lng] JolQmn]
;du| jf cGo dfn;fdfgdf s'g} xs lgxLt ePsf] lwtf] lbg]
JolQmafx]ssf] cGo JolQmnfO{ ;du| dfn;fdfgdf x'g uPsf]
20
-#_ lwtf]sf] ;DklQ ldl>t ;fdfg ePdf ;f]sf]
pTkfbg jf ;d"xdf lwtf]sf] xs cfa4 x'g]5 .
-$_ lwtf]sf] ;DklQ ldl>t ;fdfg x'g'eGbf cufj} ;f]
lwtf]sf] ;DklQdf /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf] eP
pTkfbg jf ;d"x;Fu cfa4 /x]sf] lwtf]sf] xs ;"rgf btf{
gu/]df klg kl/kSj x'g ;Sg]5 . pTkfbg jf ;f]sf]
;d"xpk/sf] lwtf]sf] xssf] k|fyldstf ldl>t ePsf] lwtf]sf]
;DklQpk/ /x]sf] lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf] ;dob]lv u0fgf
ul/g]5 .
pTkfbg jf ;f]sf] ;d"xdf cfa4 ePsf] klxnf]
lwtf]sf] xsn] ckl/kSj lwtf]sf] xspk/
k|fyldstf kfpg]5, /
-u_
PseGbf a9L lwtf]sf] xs kl/kSj ePdf
lwtf]sf] ;DklQ ldl>t ;fdfg x'Fbfsf avt ;f]
;DklQsf] d"Nosf] cg'kftdf lwtf]sf] xs ;dfg
l:yltdf /xg]5 .
-v_
;'/lIft laqmL s/f/ jf clwsf/kqdf ljjfbo'Qm
lwtf]sf] xs /fVg] JolQmnfO{ ;f]sf] x:tfGt/0f ul/Psf]
s'/f pNn]v gu/]sf] ePdf .
-@_ bfloTj jxg ug]{ JolQm / x:tfGt/0f ul/ lbg]
JolQm aLr ;DkGg ;Demf}tfsf zt{x? x:tfGt/0f u/L lng]
JolQmsf xsdf ;d]t nfu" x'g]5 .
lwtf]sf] ;DklQ ldl>t ;fdfg x'Fbfsf avt
kl/kSj ePsf] lwtf]sf] xsn] ;f]avt ckl/kSj
/x]sf] lwtf]sf] xspk/ k|fyldstf kfpg]5,
-v_
k|fKtstf{sf] lgoldt Jofj;flos sf/f]af/sf]
l;nl;nfdf k|fKtstf{n] gofF d"No lbO{ ;'/lIft laqmL
s/f/ jf clwsf/kq cfˆgf] sAhfdf lnPsf] ePdf, /
$@= x:tfGt/0f M -!_ s'g} JolQmn] axLvftf, ;'/lIft laqmL s/f/,
clwsf/kq tyf cGo cd"t{ ;DklQdf /x]sf] cfˆgf] s]xL jf
;a} clwsf/ x:tfGt/0f ug{ ;Sg]5 . x:tfGt/0f ubf{ ;'/lIft
laqmL s/f/, lnvt tyf cGo cd"t{ ;DklQdf /x]sf] clwsf/
x:tfGt/0f x'g ;Sg]5 .
-%_ ldl>t ;fdfgsf] pTkfbg jf ;f]sf] ;d"xpk/
PseGbf a9L lwtf]sf] xs cfa4
ePsf] cj:yfdf
b]xfoadf]lhd k|fyldstfsf] lgwf{/0f ul/g]5 M–
-s_
-s_
-#_ o; bkmfdf cGoyf Joj:yf ePsf]df afx]s
x:tfGt/0faf6 pTkGg lwtf]sf] xssf] cfa4tf, kl/kSjtf jf
sfof{Gjogsf] ;DaGwdf bfloTj jxgug]{ JolQmnfO{ s'g}
hfgsf/L lbg cfjZos x'g] 5}g .
-$_ x:tfGt/0fsf] hfgsf/L bfloTj jxg ug]{ JolQmnfO{
lbg'kg]{ ePdf To:tf] hfgsf/L lnlvt?kdf lbg' kg]{5 / ;f]
hfgsf/Ldf x:tfGt/0f ul/Psf] clwsf/sf] klxrfg u/L
x:tfGt/0f ul/ lbg] jf x:tfGt/0f ul/ lng] JolQmn] ;xL ug'{
kg]{5 .
$!= ;'/lIft laqmL s/f/ / clwsf/kqx?sf] v/Lb M b]xfosf
cj:yfdf ;'/lIft laqmL s/f/ jf clwsf/kqsf] vl/bstf{n]
;'/lIft laqmL s/f/ jf clwsf/kqpk/sf ljjfbo'Qm lwtf]sf]
xs / ;f]af6 k|fKt nfepk/ ;d]t k|fyldstf k|fKt ug]{5 M–
-%_ x:tfGt/0fsf] hfgsf/L k|fKt u/]kl5 bfloTj axg
ug]{ JolQmn] x:tfGt/0f ul/ lbg] JolQmnfO{ e'QmfgL glbO{
x:tfGt/0f ul/ lng] JolQmnfO{ e'QmfgL lbP/ cfˆgf] bfloTj
kl/kfng ug]{5 . bfloTj axgug]{ JolQmn] cg'/f]w u/]df
x:tfGt/0f ul/ lng] JolQmn] x:tfGt/0f ul/Psf] s'/fsf]
21
kof{Kt k|df0f oyf;dod} pknJw u/fpg' kg]{5 . x:tfGt/0f
ul/ lng] JolQmn] x:tfGt/0f u/]sf] s'/fsf] kof{Kt k|df0f
pknJw u/fpg g;s]df x:tfGt/0fsf] ;"rgf kfO;s]sf] eP
tfklg bfloTj axgug]{ JolQmn] x:tfGt/0f ug]{ JolQmnfO{
e'QmfgL u/]/ cfˆgf] bfloTj k"/f ug{ ;Sg]5 .
$#= laqmL jf x:tfGt/0fdf /f]s jf k|ltaGw M lwtf] lng] JolQm /
lwtf] lbg] JolQm aLrsf] ;Demf}tfn] axLvftf, k§f jf ;'/lIft
laqmL s/f/sf] laqmL jf x:tfGt/0fdf /f]s jf k|ltaGw
nufPdf To:tf] ;Demf}tf sfof{Gjog x'g] 5}g .
$$= efjL k]ZsL M kl/kSj lwtf]sf] xsn] lwtf] lng] JolQmn]
eljiodf lbg' kg]{ C0f bfloTj ;'/lIft ug]{ ePdf lwtf] lng]
JolQmn] lnogxf]N8/sf] xssf] ;DaGwdf jf:tljs?kdf yfxf
kfPkl5 jf lnogxf]N8/sf] xs;DaGwL ;"rgf btf{ sfof{nodf
btf{ u/]sf] ldltn] PSsfO; lbg kl5sf] cjlwdWo] h'g
cl3Nnf] x'G5 To;kl5 lbOg] k]ZsLsf] xb;Dd lnogxf]N8/sf]
clwsf/n] lwtf]sf] xspk/ k|fyldstf kfpg]5 .
lwtf];DaGwL ;Demf}tfdf sAhf jf lgoGq0fsf
af/]df s'g} klg Joj:yf g/x]sf] eP tfklg
lwtf] lng] JolQmn] cfˆgf] OR5f cg';f/ lwtf]sf]
;DklQ cfˆgf] sAhf jf lgoGq0fdf lng ;Sg],
-v_
lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg ug]{,
-u_
o; P]gdf Joj:yf ul/Psf cGo clwsf/ tyf
pkrf/ k|of]u ug]{,
-3_
lwtf];DaGwL ;Demf}tfdf Joj:yf ul/Psf cGo
clwsf/ tyf pkrf/ k|of]u ug]{, /
-ª_
cGo k|rlnt sfg"gcGtu{t pknJw clwsf/
tyf pkrf/ k|of]u ug]{ .
-#_ lwtf] lng] JolQmn] cfk"mnfO{ pknAw s'g} jf ;a}
clwsf/x? Ps;fy k|of]u ug{ ;Sg]5 .
-$_ bfloTj kl/kfng gePsf] cj:yfdf lwtf]sf]
;DklQ, axLvftf jf cGo cd"t{ ;DklQ ePdf lwtf] lng]
JolQmn] x:tfGt/0f jf ;Íng;DaGwL clwsf/sf] k|of]u ug]{
;DaGwdf o; P]gdf ul/Psf Joj:yfsf] cwLgdf /xL Goflos
sf/afxLlagf l;w} To:tf axLvftf jf cGo d"t{ ;DklQsf
;DaGwdf cfk}mn] cfjZos sf/afO{ rnfpg ;Sg]5 .
$%= k|fyldstfdf x]/km]/ M o; P]gcGtu{t k|fyldstf kfpg] xs
ePsf] JolQmn] To:tf] k|fyldstf kl/jt{g ug{ jf kl/Tofu
ug{ dGh"/ ug{ ;Sg]5 . o:tf] ;Demf}tfsf] ;DaGwdf ;"rgf
btf{ ul//xg' kg]{ 5}g .
kl/R5]b–%
lwtf]sf] xssf] sfof{Gjog
$^=
-s_
bfloTjsf] kl/kfng;DaGwL Joj:yfx? M -!_ lwtf];DaGwL
;Demf}tfsf kIfx?n] cfk;L ;xdltåf/f bfloTj kl/kfng
ug]{ ;DaGwdf cfjZos Joj:yf ug{ ;Sg] 5g\ .
-%_ bfloTj kl/kfng gePsf] cj:yfdf lwtf]sf] ;DklQ
lnvt ePdf lwtf] lng] JolQmn] To:tf] lnvt tyf ;f]
lnvtaf6 ;d]l6Psf dfn;fdfgsf ;DaGwdf cfjZos
sf/afO{ rnfpg ;Sg]5 .
-@_ bfloTj kl/kfng gePdf lwtf] lng] JolQmnfO{
b]xfoadf]lhdsf] clwsf/ x'g]5 M–
-^_ lwtf] lng] JolQmn] sAhf ug{ kfpg] cfb]z k|fKt
u/]df ;"rgf btf{ u/]sf] ldlt jf lwtf]sf] xs kl/kSj ePsf]
22
ldltdWo] h'g klxn] x'G5 ;f] ldlt b]lv lwtf]sf] ;DklQpk/sf]
k|fyldstfsf] u0fgf ul/g]5 .
$*= lwtf] lng] JolQmsf] lwtf]sf] ;DklQ sAhfdf lng] clwsf/ M
-!_ lwtf] lbg] JolQmn] lnlvt?kdf :jLs[lt lbPsf] cj:yfdf
bfloTjsf] kl/kfng gePsf] cj:yfdf klg sfg"gL
sf/afxLlagf g} lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ cfˆgf]
sAhf jf lgoGq0fdf lng ;Sg]5 .
-&_ clwsf/k|fKt clwsf/Lsf] cfb]zadf]lhd jf
;fj{hlgs lnnfdsf] dfWodaf6 lwtf]sf] ;DklQ laqmL ubf{
lwtf] lng] JolQmn] To:tf] lwtf]sf] ;DklQ v/Lb u/L lng
;Sg]5 .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] bfloTjsf] kl/kfng gu/]df
cbfntsf] cfb]zaf6 lwtf]sf] ;DklQ cfˆgf] sAhf jf
lgoGq0fdf lng ;Sg]5 . cbfntn] To;/L cfb]z lb+bf To:tf]
ljjfb lwtf]sf] ;DklQ ;d]6\g] lwtf];DaGwL ;Demf}tf tyf
bfloTjsf] kl/kfng gePsf] s'g} Pp6f ljifo;Fu ;DalGwt
ePsf] s'/fnfO{ x]/L To:tf] cfb]z lbg' kg]{5 .
$&= lwtf] lng] JolQmsf] k|fKt ug]{ clwsf/ M -!_ bfloTj kl/kfng
gePdf lwtf] lng] JolQmn] axLvftf, ;'/lIft laqmL s/f/ jf
e'QmfgL kfpg] cGo clwsf/sf ;DaGwdf vftfdf bfloTj
axg ug]{ egL hlgPsf] JolQm jf e'QmfgLsf] bfloTj axg ug]{
cGo JolQmnfO{ e'QmfgL ug{ ;"lrt ug{ / To; kl5sf s'g}
nfe cfˆgf] lgoGq0fdf lng;d]t kfpg]5 .
-#_ cbfntn] o; bkmfadf]lhd lwtf] lbg] JolQmaf6
lwtf]sf] ;DklQsf] sAhf 5'6fpg lbPsf] cfb]zpk/ lwtf] lbg]
JolQmn] ;jf]{Rr cbfntdf k'g/fj]bg ug{ ;Sg]5 .
-@_ lwtf]sf] xsn] C0f ;'/lIft u/]sf] ePdf lwtf] lng]
JolQmn] ;'/lIft C[0fsf] /sd / o; kl/R5]b cGt{ut s6fpg
kfpg] vr{ /sdeGbf a9L /sd ;Ílnt x'g cfPdf To;/L
a9L eP hlt /sd lwtf] lbg] JolQmnfO{ e'QmfgL lbg]5 .
cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s o;/L ;Ílnt /sddf s'g}
sdL x'g uPdf ;'/lIft C0f tyf o; kl/R5]bcGtu{tsf] s§f
ug{ kfpg] vr{;d]t / ;Ílnt /sd aLrsf] leGgtf lwtf]
lbg] JolQmn] lwtf] lng] JolQmnfO{ ltg'{ a'emfpg' kg]{5 .
-$_ lwtf];DaGwL ;Demf}tfsf] cwLgdf /xL lwtf] lng]
JolQmn] lwtf] lbg] JolQmnfO{ lwtf]sf] ;DklQ Pslqt ug{ /
lwtf] lng] JolQmn] tf]s]sf] b'j} kIfnfO{ dgfl;a?kdf pko'Qm
x'g] :yfgdf To:tf] ;DklQ lwtf] lng] JolQmnfO{ pknAw
u/fpg nufpg ;Sg]5 .
-%_ lwtf] lng] JolQmn] s'g} klg pks/0f /x]sf]
:yfgaf6 ;f] pks/0f gx6fO{ To;nfO{ k|of]u ug{ gldNg]
lsl;dsf] agfpg / lwtf]sf] ;DklQnfO{ lwtf] lbg] JolQmsf]
Joj;fosf] :yfg, cfjf; jf lwtf]sf] ;DklQ /x]sf] jf
e]l6Psf] cGo s'g} klg :yfgdf a]rlavg ug{ ;Sg]5 .
-#_ vftf jf ;'/lIft laqmL s/f/sf] laqmL;Fu ;DalGwt
sf/f]af/sf] xsdf lwtf];DaGwL ;Demf}tfdf Joj:yf ul/Psf]
ePdf dfq lwtf] lbg] JolQmnfO{ a9L x'g cfPsf] /sdsf]
e'QmfgL kfpg] clwsf/ x'g]5 / 36L x'g uPsf] /sdsf] nflu
lgh lhDd]jf/ x'g]5 .
$(=
-$_ lwtf] lng] JolQmn] cbfntL sf/afxL cjnDag
gu/L o; bkmfcGtu{tsf] sfd sf/afxL ug{ ;Sg]5 .
23
lwtf]sf] xssf] sfof{Gjogdf afwf lj/f]w u/]df k|fKt
clwsf/ M -!_ o; P]g, lwtf];DaGwL ;Demf}tf jf k|rlnt
sfg"g k|lts"n x'g] u/L lwtf] lbg] JolQmn] lwtf]sf] xssf]
sfof{Gjog ug]{, lwtf] a]rlavg ug]{ jf cGo tl/sfaf6
rng rnfpg] sfo{df /f]s nufPdf jf afwf lj/f]w u/]df
-@_ lwtf]sf] ;DklQ Ps jf PseGbf a9L s/f/cGtu{t
;fj{hlgs jf lghL?kdf a]rlavg ug{ ;lsg]5 .
lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQsf] ;'/Iff ug{sf] nflu
b]xfosf cj:yfdf cbfntdf lgj]bg lbg ;Sg]5 M–
-s_
lwtf]sf] ;DklQdf xflg gf]S;fgL k'¥ofPsf] jf
k'¥ofpg ;Sg] ;Defjgf /x]sf] jf unt 9Ën]
x:tfGt/0f ePsf] jf x'g;Sg] ;+efjgf /x]sf],
-#_ o; P]gadf]lhd lwtf] lng] JolQmsf] st{Jo;Fu
cg's'n x'g] u/L lwtf]sf] ;DklQsf] a]rlavg s'g} klg ;do,
:yfg jf zt{df 5'§f5'§} jf ;d"xut?kdf ug{ ;lsg]5 .
-v_
lwtf]sf] ;DklQ kQf nufpg g;lsg] cj:yf
ePsf], jf
-u_
lwtf] lbg] JolQm kQf nufpg g;lsPsf] .
-$_ lwtf]sf] ;DklQ l5§} ;8\g], uNg] eO{ jf ;f]sf]
d"Nodf t'?Gt} lu/fj6 cfpg] k|s[ltsf] eO{ ;"rgf lbg
Jofjxfl/s gx'g] ePsf]df afx]s lwtf] lng] JolQmn] lwtf]
lbg] JolQmnfO{ lwtf]sf] ;DklQ ;fj{hlgs?kdf laqmL ug{]
;do / :yfg jf lghL?kdf laqmL jf cGo s'g} tj/n]
a]rlavg ug]{ ;dosf] d'gfl;a hfgsf/L lbg' kg]{5 .
-@_ pkbkmf -!_ adf]lhd k/]sf] lgj]bgsf] ;DaGwdf
cbfntn] b]xfoadf]lhdsf] cfb]z hf/L ug{ ;Sg]5 M–
-s_
-v_
-%_ lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ s'g} ;fj{hlgs
jf JolQmut laqmLsf] dfWodaf6 vl/b ug{ ;Sg]5 .
lwtf] lbg] JolQm jf lwtf]sf] ;DklQ sAhfdf
/fVg] cGo s'g} klg JolQmnfO{ lwtf]sf] ;DklQ
a]rlavg ug{ /f]s nufpg],
%!= a]rlavgsf] kl/0ffd M -!_ a]rlavgaf6 k|fKt nfesf]
;DaGwdf b]xfoadf]lhdsf] k|fyldstfqmd cg';f/ e'QmfgL
x'g]5 M–
lwtf] lbg] JolQm jf lwtf]sf] ;DklQsf] af/]df
hfgsf/L ePsf] cGo s'g} klg JolQmnfO{
cbfnt ;dIf xflh/ x'g cfpg / lwtf]sf]
;DklQsf] ;DaGwdf hfgsf/L lbg nufpg],
-u_
lwtf] lbg] JolQmnfO{ lwtf]sf] ;DklQpk/sf]
sAhf lwtf] lng] JolQmnfO{ lhDdf lbg nufpg],
-3_
o; P]gadf]lhd lwtf]sf] xs;lxtsf] lwtf]sf]
;DklQ k|fKt u/]sf] s'g} klg JolQmnfO{ To:tf]
lwtf]sf] ;DklQpk/sf] sAhf lwtf] lng]
JolQmnfO{ lhDdf lbg nufpg] .
%)= lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg ug{ ;Sg] M
-!_ bfloTjsf] kfngf gePdf lwtf] lng] JolQmn] s'g} jf ;a}
lwtf]sf] ;DklQ laqmL ug{, ef8fdf lbg, Ohfhtdf lbg jf
cGo s'g} klg tj/n] a]rlavg ug{ ;Sg]5 .
24
-s_
lwtf] lng] JolQmn] sfg"g Joj;foLnfO{ lt/]sf]
dgfl;a dflkmssf] z'Ns / d'2fdfldnf ubf{
nfu]sf] sfg"gL vr{ nufot lwtf]sf] ;DklQ
k'gM k|fKt ubf{, u|x0f ubf{, a]rlavgsf] tof/L
tyf a]rlavg ubf{ nfu]sf] dgfl;a dflkmssf]
vr{,
-v_
lwtf]sf] xsaf6 ;'/lIft C0f,
-u_
a]rlavgaf6 k|fKt nfesf] afF8kmfF8 ug'{eGbf
cufj} lnlvt cg'/f]w k|fKt eO{ cwLg:y
lwtf]sf] xs lng] JolQmn] To:tf] xssf]
dgfl;a k|df0f lbPdf lwtf]sf] ;DklQpk/
/x]sf] cwLg:y lwtf]sf] xsaf6 ;'/lIft C0f .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQsf] laqmLaf6
k|fKt eO{ art x'g cfPsf] /sd lwtf] lbg] JolQmnfO{ lkmtf{
lbg]5 / cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s gk'u /sdsf] xsdf
lwtf] lbg] JolQm lhDd]jf/ x'g]5 .
-#_ lwtf] lng] JolQmn] pkbkmf -@_ adf]lhd k|:tfjsf]
;"rgf kfpg] xs ePsf] JolQmaf6 To:tf] ;"rgf k7fOPsf]
ldltn] PSsfO; lbgleq lnlvt bfaL lj/f]w k|fKt u/]df
lghn] o; kl/R5]bdf ePsf] Joj:yfadf]lhd To:tf] lwtf]sf]
;DklQ a]rlavg ug{' kg]{5 .
-#_ bfloTjsf] kl/kfng geO{ lwtf] lng] JolQmn]
lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg ubf{ b]xfoadf]lhd ug'{ kg]{5 M–
-s_
-v_
-$_ pkbkmf -#_ adf]lhdsf] Dofbleq bfaL lj/f]w k|fKt
gePdf lwtf] lng] JolQmn] pkbkmf -!_ adf]lhdsf] k|:tfj
cg';f/ lwtf] lbg] JolQmsf] bfloTjsf] e'QmfgL jf kfng
u/fpg lwtf]sf] ;DklQ /f]Ssf /fVg jf cfˆgf] lgoGq0fdf lng
;Sg]5 .
lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg x'Fbf ;f] a]rlavgdf
c;n lgotn] d"No lt/L k|fKt ug]{ k|fKtstf{n]
To:tf] lwtf]sf] ;DklQdf /x]sf] ;a} clwsf/,
lwtf]sf] xs jf cwLg:y lwtf]sf] xs jf
ljz]ifflwsf/lagf g} ;f] lwtf]sf] ;DklQ k|fKt
ug]{, /
%#= lwtf] lbg] JolQmsf] lwtf]sf] ;DklQ lgvGg] clwsf/ M
-!_ lnlvt?kdf cGoyf ;xdlt ePsf]df afx]s bfloTjsf]
kfngf geO{ lwtf] lbg] JolQm jf lwtf] lng] cGo s'g} JolQmn]
lwtf]sf] ;DklQaf6 ;'/lIft ;Dk"0f{ bfloTjx? k"/f ubf{ lwtf]
lng] JolQmn] e'QmfgL u/]sf] dgfl;a sfg"g Joj;foL z'Ns /
sfg"gL sf/afxL ubf{ nfu]sf] cGo vr{ nufot To:tf] lwtf]sf]
;DklQ k'gM k|fKt ubf{, u|x0f ubf{, a]rlavgsf] tof/L ubf{ jf
a]rlavg ubf{ lwtf] lng] JolQmn] u/]sf] cGo dgfl;a vr{x?
a'emfO{ lwtf]sf] ;DklQ lgvGg ;Sg]5 .
lwtf]sf] ;DklQsf] :jfldTjsf] clen]v /fVg]
sfof{non] d"No lbO{ lsGg] ;f] ;DklQsf]
k|fKtstf{nfO{ gofF :jfldTjsf] k|df0fk"hf{ k|bfg
ubf{ ;f] sfof{non] cg'/f]w u/]df lwtf] lng]
JolQmn] sAhf ug{ kfpg] u/L cbfntn] lbPsf]
cfb]zsf] 9fFrfdf gofF :jfldTjsf] k|df0fk"hf{
hf/L ug]{ clVtof/L jf bfloTj kfngf gePdf
lwtf] lng] JolQmnfO{ sAhf x:tfGt/0f ug]{ u/L
lwtf] lbg] JolQmn] u/]sf] lnlvt ;Demf}tf ;f]
sfof{no ;dIf k]z ug]{ .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg
ug'{eGbf cl3 jf a]rlavgsf] nflu s/f/ ug'{eGbfcl3 jf
bfloTj k"/f x'g'eGbf cl3 lwtf]sf] ;DklQ lgvGg ;Sg]5 .
%@= lwtf]sf] ;DklQ /f]Ssf /fVg] jf lgoGq0fdf lng] M
-!_ bfloTjsf] kfngf gePdf lwtf] lng] JolQmn] ;'/lIft
bfloTj k"0f{ jf cf+lzs?kdf kfngf u/fpgsf] nflu lwtf]sf]
;DklQ /f]Ssf /fVg jf lgoGq0fdf lng k|:tfj ug{ ;Sg]5 .
%$= bfloTjsf] kfngf gu/]df lwtf] lng] JolQmsf] bfloTj M
-!_ lwtf] lng] JolQmn] o; kl/R5]bsf Joj:yfx?sf] kfngf
gu/]df cbfntn] pko'Qm zt{ tyf cj:yfx? tf]sL ;f]xL
cg';f/ lwtf]sf] ;DklQsf] a]rlavg ug{ jf a]rlavgdf /f]s
nufpg] u/L cfb]z hf/L ug{ ;Sg]5 .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] lwtf] lbg] JolQm tyf lwtf]sf]
;DklQdf /x]sf] xs;DaGwL lnlvt bfaL k|fKt u/]sf] lwtf]
lng] cGo s'g} JolQm ;dIf pkbkmf -!_ adf]lhd k|:tfj /fVg'
kg]{5 .
-@_ lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg ubf{
Jofj;flos dfGotfcg'?k dgfl;a tj/n] To:tf] ;DklQ
a]rlavg ug'{ kg]{5 .
25
-#_ lwtf]sf] ;DklQ a]rlavg eO{;s]kl5 lwtf] lbg]
JolQm jf ;"rgf kfpg] xs ePsf] JolQm jf a]rlavg
ug'{cufj} lwtf]sf] ;DklQdf cfˆgf] xs ePsf] s'/f lwtf] lng]
JolQmnfO{ hfgsf/L u/fPsf] JolQmn] o; kl/R5]bsf Joj:yf
kfngf gePsf] sf/0faf6 lghnfO{ x'g uPsf] xflg
gf]S;fgLafktsf] Ifltk"lt{ lwtf] lng] JolQmaf6 e/fO{ lng
kfpg]5 .
-u_
-@_ /lhi6«f/ jf lghsf] k|ltlglwn] em'§f k|df0fkq hf/L
u/]df jf btf{ sfof{nodf /x]sf] s'g} klg clen]vnfO{ gi6
u/]df jf unt agfPdf lghn] o; P]gadf]lhd s;"/ u/]sf]
dflgg]5 .
-$_ lwtf] lng] JolQmn] 5fg]sf] ;do tyf t/LsfeGbf
leGg} ;do jf t/Lsfdf lwtf]sf] ;DklQ laqmL ul/Psf]
ePdf clwstd d"No k|fKt ug{ ;lsg] lyof] eGg] cfwf/df
dfq To:tf] laqmL Jofj;flos dfGotfcg'?k dgfl;a tl/sfn]
a]rlavg gul/Psf] eGg] bfaL nfUg] 5}g .
-#_ o; P]gadf]lhd s;"/ ug]{ s'g} klg JolQmnfO{
s;"/sf] dfqf x]/L krf; xhf/ ?k}ofFb]lv kfFr nfv ?k}ofF;Dd
hl/jfgf jf 5 dlxgf;Dd s}b jf b'j} ;hfo x'g]5 .
-$_ s'g} klg JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ cfˆgf] sAhfdf
/x]sf]avt To:tf] ;DklQdf x]nr]qm\ofO{+ jf nfk/jfxL u/L
xflg gf]S;fgL k'¥ofpg] sfd u/]df lghnfO{ ;f] lwtf]sf]
;DklQsf] d"Nosf] cg'kftdf hl/afgf x'g]5 / dsf{ kg]{
JolQmn] x]nr]qm\ofO{+ jf nfk/jfxL u/L xflg gf]S;fgL k'¥ofpg]
JolQmaf6 dgfl;a Ifltk"lt{ e/fO{ lng kfpg]5 .
-%_ lwtf]sf] ;DklQ h'g lsl;dsf] 5 To;} lsl;dsf
;DklQsf l8n/n] canDag ug]{ k|rlnt Jofj;flos
dfGotfcg'?k x'g] u/L lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf] ;DklQ
a]rlavg u/]sf] ePdf To:tf] laqmLnfO{ Jofj;flos
dfGotfcg'?k dgfl;a tl/sfn] laqmL ePsf] dflgg]5 .
-%_ pkbkmf -@_ adf]lhdsf] s;"/af6 xflg gf]S;fgL
k'Ug uPsf] JolQmn] Ifltk'lt{ e/fO{ lng kfpg]5 .
-^_ s'g} sfg"gL sf/afxLdf lwtf]sf] ;DklQsf]
a]rlavgsf] s'g} vf; t/Lsf ckgfO{ a]rlavg ug{ :jLs[lt
lbOPsf]df To;/L ePsf] a]rlavgnfO{ k"0f{tM Jofj;flos
dfGotfcg'?k / dgfl;a tl/sfn] laqmL ePsf] dflgg]5 .
%^= g]kfn ;/sf/ jfbL x'g] M -!_ o; P]gcGtu{t ;hfo x'g]
d'2fdf g]kfn ;/sf/ jfbL x'g]5 / To:tf] d'2f ;/sf/L
d'2f;DaGwL P]g, @)$( sf] cg';"rL–! df ;dfj]z ePsf]
dflgg]5 .
kl/R5]b–^
s;"/ / ;hfo
-@_ o; P]gcGtu{t s;"/sf] cg';Gwfg / txsLsft
sDtLdf k|x/L lg/LIfsn] ug]{5 / lghn] To:tf] s;"/sf]
cg';Gwfg / txsLsft ubf{ ;DalGwt ljifosf] lj1;Fu
k/fdz{ ug{ ;Sg]5 .
%%= s;"/ M -!_ s;}n] b]xfosf s'g} sfd u/] u/fPdf o;
P]gadf]lhd s;"/ eP u/]sf] dflgg]5 M–
-s_
btf{ sfof{nodf bflvnf ul/Psf] ;"rgfdf
hfgL–hfgL em'¶f ljj/0f pNn]v u/]df,
-v_
o; P]gadf]lhd ;"rgf btf{ u/fpg] sfddf
afwf k'¥ofPdf, /
s'g} klg JolQmsf] ;DklQ k|of]u ug]{, ef]u
rng ug]{, sAhfdf lng] jf ;DklQ lwtf]df
lbg] clwsf/df afwf k'¥ofPdf .
26
kl/R5]b–&
;+qmd0fsfnLg Joj:yf
;dosf] aLrdf ;DkGg ePsf] /x]5 eg] To:tf] sf/f]af/
pkbkmf -!_ adf]lhdsf cwLgdf /xL ePsf] dflgg]5 .
%&= o; P]g k|f/De x'g'eGbf cufj} eP u/]sf sf/f]af/ M -!_ of]
P]g k|f/De x'g'eGbf cufj} ;DkGg ul/Psf] lwtf] aGwsL
;Demf}tf -xfOkf]lys];g_, Kn]h ;Demf}tf, xfo/ kr]{h ;Demf}tf
jf o; P]gdf kl/eflift ul/Psf] dfn;fdfgsf] k§fsf]
;Demf}tfsf ;DaGwdf b]xfoadf]lhd x'g]5 . o; bkmfsf]
k|of]hgsf] nflu To:tf sf/f]af/x?nfO{ of] P]g nfu" x'g'eGbf
cl3 ePsf k"j{ sf/f]af/sf] ?kdf lnOg]5 M–
-s_
-v_
-u_
kl/R5]b–*
ljljw
%*= lwtf];DaGwL xssf] ;dflKt M -!_ ;'/lIft bfloTj afFsL
g/x]df / lwtf] lng] JolQm;Fu efjL C0f lbg], bfloTj axg
ug]{ jf cGo s'g} klg tj/n] d"No lbg] k|lta4tf gePdf
lwtf]sf] xssf] ;dflKt x'g]5 .
v08 -v_ / -u_ df cGoyf Joj:yf ePsf]df
afx]s To:tf k"j{ sf/f]af/sf] j}wtf, k|efj /
sfof{Gjogsf] lgwf{/0f ;Demf}tf ubf{sf avt
nfu" /x]sf] k|rlnt sfg"gadf]lhd ul/g]5,
-@_ laqmL ul/Psf] axLvftf jf ;'/lIft laqmL s/f/sf
;DaGwdf bfloTj axg ug]{ JolQmn] bfloTj k"/f u/]kl5
lwtf]sf] xssf] ;dflKt x'g]5 .
%(= lgod agfpg] clwsf/ M o; P]gsf] p2]Zo sfof{Gjog ug{
g]kfn ;/sf/n] cfjZos lgod agfpg ;Sg]5 .
of] P]g k|f/De x'g'eGbf cl3 ;DkGg ePsf
sf/f]af/åf/f l;lh{t lwtf]sf] xs of] P]g k|f/De
ePkl5 l;lh{t lwtf]sf] xs;Fu aflemPsf]
xb;Dd o; P]gadf]lhd l;lht lwtf]sf] xs
dfGo x'g]5, /
^)=
k"j{ sf/f]af/cGtu{t lwtf] lng] JolQmn] lwtf]sf]
xssf] ;"rgfsf ;DaGwdf ckgfpg] kl/R5]b–@
adf]lhdsf] tl/sf cg';f/ g} btf{ sfof{non]
sfd k|f/De u/]sf] ldltn] Ps jif{leq
sf/f]af/sf] ;"rgf btf{ u/fpg ;Sg]5 . o;
P]g cGtu{t ;"rgf btf{ u/L :yflkt
kl/kSjtfsf] k|fyldstf btf{ sfof{no :yflkt
ePsf] ldltb]lv u0fgf ul/g]5 .
-@_ o; P]gdf cGoq h'g;'s} s'/f n]lvPsf] eP tfklg
o; P]gsf] clwsf/If]qleq kg]{ s'g} sf/f]af/ of] P]g k|f/De
ePsf] ldlt / btf{ sfof{no :yfkgf eO{ ;~rfng ePsf]
27
;'/lIft sf/f]af/ cWofb]z, @)^@ lgliqmo ePkl5 To;sf]
kl/0ffd M ;'/lIft sf/f]af/ cWofb]z, @)^@ lgliqmo ePkl5
csf]{ clek|fo gb]lvPdf ;f] lgliqmotfn],–
-s_
;f] cWofb]z lgliqmo x'Fbfsf avt rNtL gePsf] jf
sfod g/x]sf] s'g} s'/f klg hufpg] 5}g,
-v_
;f] cWofb]zadf]lhd rfn" ePsf] s'/f jf ;f]adf]lhd
/Lt k'¥ofO cl3 g} ul/Psf] s'g} sfd jf ef]lu;s]sf]
s'g} s'/fnfO{ c;/ kfg]{ 5}g,
-u_
;f] cWofb]zadf]lhd kfPsf], xfl;n u/]sf] jf
ef]u]sf] s'g} xs, ;'ljwf, st{Jo jf bfloTjdf c;/
kfg]{ 5}g,
-3_
;f] cWofb]zadf]lhd ul/Psf] s'g} b08 ;hfo jf
hkmtnfO{ c;/ kfg]{ 5}g,
-ª_
dfly n]lvPsf] s'g} To:tf] xs, ;'ljwf, st{Jo,
bfloTj, b08 ;hfosf ;DaGwdf ul/Psf] s'g} sfd
sf/afxL jf pkfonfO{ c;/ kfg]{ 5}g / pQm
cWofb]z sfod /x];/x To:tf] s'g} sfg"gL sf/afxL
jf pkfonfO{ klg z'? ug{, rfn' /fVg jf nfu"
ug{ ;lsg]5 .
k|df0fLs/0f ldlt M @)^# ÷ ÷
28
© Copyright 2026 Paperzz