១. សេចក្តីស្តើម
រដ្ឋធមមនុញ្ញននរពះរាជាណាចរររមពុជា១៩៩៣ និងចាប់ភូមិបាល២០០១ បានទទួ លស្គាល់
ធានា និងការពារសិទិធជាម្ចាស់រមមសិទិលធ លើដ្ីធីស
ល រម្ចប់របជាពលរដ្ឋដដ្លម្ចនសញ្ជ
ា តិ ជាដមមរ។ ទាំង
រដ្ឋធមមនុញ្ញរមពុជានិងចាប់ភូមិបាលមិ នអនុ ញ្ជញតឲ្យជនបរលទសម្ចនសិទិធជាលោគី និ ងជារមមសិទិរ
ធ រ
លលើដ្ីធីលល ៅរមពុជាលទ។ លោគី រមមសិទិរ
ធ រ និងមន្រនតីរដ្ឋឋភិ បាលដដ្លលធវើលទធរមមននរមមសិទិធឲ្យលៅជន
បរលទសនឹងទទួ លការផតនាទលទស។
លទធរមមននរមមសិទិធ ជាដ្ាំ ល
ើ រការលផទរលោគៈស្សបចាប់របស់បុគាលករជនលៅបុ គាលករជន
ដ្នទ តាមរយៈការលរ់ ការដ្ូ រ ការលធវើអាំលណាយ ឬការលធវើសនតតិរមម1។ លទះជាយ៉ ងណារ៏លដ្ឋយ
រាល់លទធរមម2ននរមមសិទិធលនះរតូវដតអនុវតតតាមបញ្ញតិ នត នចាប់។
លដ្ើមបីឈានដ្ល់ការលធវើលទធរមមននរមមសិទិធ
បុគាលករជនរតូវដតម្ចនលោគៈស្សបចាប់។ លតើ
លោគៈជាអវី? លតើ លយើងលផទរលោគៈ និងលធវើលទធរមមននរមមសិទិបា
ធ នលដ្ឋយរលបៀបណា?
២.
គៈ
?
ភោគៈគឺ
។ ភោគៈ
បលណា
ត ះអាសនន
ហរ
ចាំ ដ
៍
រតង់ ថាលោគៈជាសិទិធកាន់ កាប់ឬសិទិ ជា
ធ ម្ចាស់
រករមមសិទិធ
៌
លយ
ម្ចនបលង់
ភោគៈ 3
លយ
អាចទទួ លបាន កម្មសិទិិ ធ លុះរតាដតបានកាន់ កាប់ដ្ី
ទី ៣០ ដម
4
ឆ្នាំ២០០១5
និ ងលរកាយឆ្នាំ១៩៧៩
៥
លោគៈ
ឲ្យ
6
៣.
ជាដ្ាំ ល
1
2
3
4
5
6
ើរ
(
សន្តតិកម្ម
ដំផ្
)
ម្ចនជាអាទិ៍
ការបន្តម្រតក ឬការផ្ទទរកម្មសិទិិធអចលន្វតថុផ្ៅអនកសនងម្រតក
ើ រទិទិួលបាន្សិទិិជា
ធ ផ្ោគីផ្លើដីធ្ីម្
ល ួយ តាម្រយៈការងាររបស់ខ្ួន្
ល ឬការទិិញ ដូរ ឬផ្ទទរម្រតក
ដីផ្ោគៈជាដីកាន្់កាប់បផ្្
ត ោះអាសន្នរបស់ជន្ម្ននក់
ម្នរតា ៦ កថាខ្
ម្នរតា ២៩ កថាខ្
ឌ ១ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ឌ ២ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៣០ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
1
(
)
និងលរគឿងតុបដតង
ដដ្លដ្ឋរ់ ជាប់មិនអាចបាំ ដបរបាន
លុះ
7
៣.១ លក្ខខណ្ឌច្បាប់នឲ្
ាំ យបានក្ម្មសទិ
ិ ធិ
ម្ចនលរខម
ម្ចនរ់
ឌ ចាប់ មួយចាំនួនដដ្លនាាំឲ្យអនរកាន់ កាប់ ដ្ី
ទទួ លបាននូវ
១.
ទទួ លបាននូ វ
។ ជន
ទិធិ លុះរតាដតជនម្ចនរ់ លនាះបាន ៖
២.
៣.
៤.
៥.
8
៣.២
ដោយ
ម្ចនលរខម
ឌ ចាប់ មួយចាំនួនដដ្លនាាំឲ្យអនរកាន់ កាប់ ដ្ី
លរពាះដតការកាន់ កាប់
។ លរខម
មិ ន
ទទួ លបាននូវ
ឌ មួ យចាំនួនលនះម្ចនជាអាទិ៍ ៖
១.
២.
៣.
៤.
9
លលើអចលនវតថុ
២០០១
៣០
។ បដនថមលលើសលនះលទៀត
ដ្ឋ គឺ ជាការកាន់ កាប់មុសចាប់
៤.
មមវតថុ
10
៣០ ដម
ឆ្នាំ២០០១ ការ
ការ
បាន
7
8
9
ម្នរតា ៣៧ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៣៨ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៣២ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
10
ម្នរតា ៣៩ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
2
៥
ជនបរលទសមិ នអាចកាលយជាលោគី ស្សបចាប់ ឬជារមមសិទិធររលលើដ្ីធី លលៅរមពុជាលទ11 លលើរ
ដលងដតបានសញ្ជញតិ ជាដមមរ។
ជនបរលទសដដ្លបានដរលងបនលាំប័
ណ សញ្ជញតិលដ្ើមបីឲ្យបានកាលយជា
រមមសិទិធររលៅរមពុជានឹ ងរតូវផតនាទលទសតាមម្ចរតា២៥១ននចាប់ភូមិបាល លហើយដ្ី ធី រល តូវរ ឹបអូ សជា
សមបតតិរដ្ឋលដ្ឋយឥតសាំ
ង12 ប៉ុ ដនតជនបរលទសអាចជួលសរម្ចប់ រិចាការវ ិនិ លយគ។
៥. រសបៀបលទ្ធក្មមនៃក្មមេទ្
ិ ិធ
រលបៀបលទធរមមននរមមសិទិគ
ធ ឺ ជាដ្ាំ ល
វតថុតាមរយៈការលរ់
ការដ្ូ រ
ើរ
ននការ
ការលធវើអាំលណាយ
មរ
លលើអចលន
ឬតាមរយៈសនតតិរមមស្សបលៅតាមបញ្ញតិ តចាប់។
រលបៀបលទធរមមននរមមសិទិម្ច
ធ ន ៤ ដផនរសាំខាន់ៗម្ចនជាអាទិ៍ ៖
(១) លទធរមមលដ្ឋយការលរ់ អចលនវតថុ
(២) លទធរមមលដ្ឋយការដ្ូ រអចលនវតថុ
(៣) លទធរមមលដ្ឋយសនតតិរមម និង
(៤) លទធរមមលដ្ឋយរបទនរមម ។
៥.១
លទិធកម្មភោយការលក់អចលនវត្ថុ
តាមរយៈរិចស
ា នាជាលាយលរខ
៖
គឺ ជាការលផទរសិទិធជារមមសិទិធននអចលនរទពយ
៍ អរសររវាងអនរលរ់និងអនរទិ ញ ដដ្លអនរលរ់ ជារមមសិទិរ
ធ រពិ ត
របារដ្និងម្ចនសញ្ជ
ា តិជាដមមរ។ ការទិ ញនិងលរ់ រវាងបតីនិងរបពនធរតូវចាត់ ជាលម្ចឃៈ។ បុគាលដដ្ល
មិ នអាចលរ់អចលនវតថុគឺ (១) បុ គាលមិ នដមនជារមមសិទិធររ (២) បុ គាលម្ចនអចលនវតថុជារមមវតថុនន
ការរ ឹបអូ ស (៣) រមមសិទិធររអវ ិោគដដ្លគ្មមនការយល់រពមពីរមមសិទិធររអវ ិោគលផសងលទៀត។
ការលផទររមមសិទិទ
ធ ិ ញលរ់រតូវដតចុ ះបញ្ាីរិចាសនាលៅអងាោពសុរ ិលយដ្ី
ប៉ុ ដនតការចុ ះបញ្ាី
អាចលធវើលៅបានលុះរតាដតោាប់ រាល់ករស្គរបង់ពនធដ្ឋរលលើអចលនវតថុពី ការ ិយល័យពនធដ្ឋរ។13 ការ
ទិ ញលរ់ អាចលធវើលៅឃុាំសង្កាត់ ប៉ុ ដនតរតូវលៅចុ ះបញ្ាីលៅរដ្ឋបាលសុរ ិលយដ្ីស្សុរម
ឌ
លដ្ើមបី កាត់
លឈាមះពី រមមសិទិរ
ធ រចាស់មរជារមមសិទិធររថ្មី ឬលដ្ើ មបីលធវើបចាុបបននោពម្ចាស់រមមសិទិធលពញលលញលលើ
អចលនវតថុ។
៥.២ លទិធកម្មភោយការដូ រអចលនវត្ថុ ៖ គឺ ជាដ្ាំល
អចលនវតថុលហើយរលបៀបននការដ្ូ រស្សបចាប់
ើ រការននការដ្ូ ររវាងអចលនវតថុ និ ង
គឺ រតូវលធវើលដ្ឋយម្ចនរិចាសនាដ្ូរលៅឃុាំ-សង្កាត់
រួម
ទាំងលិមិតលផទររមមសិទិធននរទពយជាអចលនវតថុ14។ ចាំ លពាះនី តិវ ិធី កាត់ លឈាមះពីរមមសិទិរ
ធ រចាស់ មរ
រមមសិទិរ
ធ រថ្មី ោគី ទាំងពី ររតូវលៅចុ ះបញ្ាីរដ្ឋបាលសុរ ិលយដ្ី និងបង់ពនធលៅការ ិយល័យពនធដ្ឋដដ្ល
11
12
13
14
ម្នរតា ៤៤ នន្រដឋធ្ម្មន្ុញ្ញ ន្ិងម្នរតា ៨ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៨ កថាខ្
ឌ ៣ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៦៩ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
ម្នរតា ៧០ នន្ចាប់ភូម្ិបាល
3
នឹ ងលចញរាល់ករស្គរបង់ពនធដ្ឋរលលើអចលនវតថុ
សិទិធថ្ីព
ម ី រដ្ឋបាលសុរ ិលយដ្ីស្សុរម
សរម្ចប់ជារបលយជន៍ននការទទួ លបានប័
ណ រមម
ឌ។
15
៥.៣ លទិធកម្មភោយសនតត្កម្ម
៖ គឺ ជាការលផទរពីអរ
ន ស្គលប់ លៅអនរដដ្លលៅរស់ ម្ចនជាអាទិ៍
ិ
(១)ការលផទរឥតបណា
ត ាំ អាចលធវើដផែរលលើប័
ណ រគួស្គរ
ឬករស្គរគតិ យុតិឬ
ត ភសតតាងលផសងលទៀតដដ្ល
ុ
បញ្ជ
ា រ់ពីទយទ16របស់អនរស្គលប់ (២)ការលផទរលដ្ឋយម្ចនបណា
ត ាំ អាចលដ្ឋយផ្ទទល់
ផ្ទទល់នដ្របស់អរ
ន ស្គលប់ លៅមុ នលពលស្គលប់
និង(៣)
តាមអចាយទន
ត់ ឬជាអរសរ
ដដ្លជាការលផទរម្ចនសាំបុរត
បណា
ត ាំ មរតរដដ្លអនរស្គលប់ បានលធវើលៅស្គលាឃុាំសង្កាត់ និង/ឬលៅចាំ លពាះមុ មលមធាវ ីមុ នលពលដដ្ល
មលួនស្គលប់។ រនុងររ
ី ដដ្លស្គលប់ មិនបនសល់ទុរទយទឬអចឆ័យលាភី17 លនាះរទពយជាអចលនវតថុ
នឹ ងលៅជារមមសិទិក
ធ រជនរបស់រដ្ឋ
៥.៤
18
លទិធកម្មភោយប្រទានកម្ម
៖
គឺ ជាការឲ្យជាលាយលរខ
៍ អរសរតាមទរមង់លិមិត
យថាភូ ត19នូ វរទពយជាអចលនវតថុដដ្លបានចុ ះបញ្ាីលៅរដ្ឋបាលសុរ ិលយដ្ី លៅអនររពមទទួ ល
លទធ
រមមលដ្ឋយរបទនអាចោាប់លដ្ឋយលរខម
ឌ ននការរបទនលហើយលបើ រពមទទួ លអនរទទួ លរតូវលគ្មរព
លរខម
៍ រដ្ឋឋភិ បាលអាចលធវើលទធរមមលដ្ឋយរបទនរមមលៅអនររពម
ឌ ននការរបទន។
ឧទហរ
ទទួ លដ្ូ ចជាការឲ្យស្គនរ់លៅ ឬដ្ឋាំដ្ាំណាាំចិញ្ាឹមជីវ ិតប៉ុ ដនតអរ
ន ទទួ លមិ នអាចយរលៅជួ លបនត លរ់ ឬ
លធវើម្ចនបានហួសពីររមិតជី វោពរបស់អរ
ន ទទួ លលនាះលទ។
រាប់រយហិ តាបានលធវើរបទនរមមជាលរចើនហិ តាឲ្យស្គលាលរៀន
រូនរបស់មរ
ជនដដ្លម្ចនចាំ ការ
ឬអងាការលដ្ើមបីជារបលយជន៍ដ្ល់
រិ ចាការសងាម លហើយស្គលាឬអងាការមិនអាចលរ់ លទ តាមបណា
ត ាំ រុងរបទនរមម
ន
។
ចាប់ ភូមិបាល
២០០១
www.sithi.org/landrights
15
សន្តតិកម្ម
16
ទយទ
17
18
19
អចឆ័យលាភី
ការផ្ទទរតាម្ទលូវចាប់ន្ូវរទិព្យរបស់អក
ន ស្លលប់ឲ្យផ្ៅអនករស់ (អនកបន្តម្រតក)
អនរទទួលមរតរ ឬរទពយជាចលននិង/ឬអចលនវតថុ
អនរម្ចនសាំបុរតបណា
ត ាំមរតរ
ម្ចរតា ៧៨ ននចាប់ភូមិបាល និងម្ចរតា ១៦១ ននររមរដ្ឋបបលវ
ី
លិមិតយថាភូត = លិមិតលធវើតាមរូបមនតននចាប់ ដ្ូចជាលិមិតបញ្ជ
ា រ់ជាលដ្ើម
4