moa pipel hangre - Wantok Niuspepa

Apa
HIGHLANDS
________
Namba
55
Trinde, I Novemba 1972
Prais 1O
*MOA PIPEL HANGRE
Long poto antap hialkisim skel lQng gavman.
Tasol i no gat wanpeyumi lukim Namba Wan
man indai long hangMi
s
t
a
Michael
la
Minista,
I
holim
ol
rop
re.
Somare,
Long poto long rait
kaukau i bin kuk pinis
i
sanap
han
yu lukirn Kaunsila
long ais.Hia em
Pimbi.Ern
i tok long
long pies Kandep.
yia
1943
samting
i gat
Long Kandep tasol nau
..l4kpela
taim
nogut
wan
21,000 rnanmeri pikinini
kain
long
dispela.Tasol
i save kisirn skel long
tausen
pipel i
rais
Wanpela planti
na pis.
bin
dai
pinis
bikos i
wanpela man na men i
gavman
bilong
save kisim
wan paun no gat
rais long olgeta de na helpirn ol.
wanpela
tin pis
long
Kaunsila
Apa Pimbi i
wik. 01, yet
i no gat tok,
sapos gavman i no
sayor olgeta long gaden helpim ol pipel nau,bai
Long Westen Hailans planti i mas i dai.
nau 50,000 pipel i save
Olgeta de ol bikpela
balus bilong ami,ol DC3 I prativ Sosaiti
i givim
bilong
ol kampani, na 54 bek rais
na 54 kes
planti liklik balus xoa
01 Mataungan bj.long
i go i karn bi
i flai
Rabaul
i buttgim 200 bek
bringim
kaikai
i
long
drai
bilong
salim i go
go long Hailans. 0Lhelong
Hailans.
likopta
tu i wok ra ol
Taun Kaunsil
bilong
trak long ol rot.
Port
Moresby
i
salim
ol
01 mani ol man i wok
tn bilong
winim mani
long bungim em i no bi
bilong ol hangrernan.
long bairn kaikai tasol;
Sampela skul i hápim
yumi mas bairn balus na
kaikai; sainpela surnatin
trak tu.
gavman i i wok; sampela i resis.
map nau
Olgeta pipel, ci skul
bin lusim $70,000 long
na ol sios na ol lain i
helpimol man. 01 bik
helpim ol
pela kampani tu i givim mas insait
wankantni.
01 1 ken
planti mani.
01 lokal
pipe 1 tu i salim mani i kam ionq:
bungim kain kain kaikai
FAMINEAPPEAL
na i salim i go.
2522
BOX
Long Mime Bay 18 ko KONEDOBU
Sapos yu gat tok,yu raitim sotpela tasol. Sapos yu raitim
longpela, bai mipela I sotim. Yu mas raitim nem bilong yu
tru long olgeta pas
i kam long mipela.
Sapos yu no laik
yu raitim wanpela
mipela i prinim nem bilong yu tru,orait
nemnarapela
bilong yu.
TOK PISIN
GUTPELA
Dia Edita.- Tok pisin
rait i kam long Wantok
tumas, i
em i gutpeia
kiiaim planti samting i
kamap long Papua Nu Gi
ni.
Mi wanpela bilong Nec
Melenesia.
Mi gutpela
long tok pisin. Tok pi
sin rait .i kamap long
tru
Wantok i gutpela
bilong
long tingting
mipela Nec Melenesia.
P.C. Paisley Mathew,
Madang.
long edita I bilong bilasim Wantok tasol.
Yu husat Kaunsil, pa
ten,
ol memba bilong
Haus
Asembli yu sent
long dispela pas orait,
tasol
i go long
rait
Wantok na mi ken lukim.
Remi Miamba,
Lae.
PATER I LA/K
TOK BEK
Mi laik
Dia Edita.tenkim tupela, Kapou na
long toktok tu
Anang,
pela I bin naitim long
gita Insait long lotu.
ting toktok bilong yu
tupela i onait, tasol i
gat
sampela
anapela
tingting tu.
Nogut yu
Mi save tupela
Dia Edita.I no save long
amamas tnu long baim dispela,
na olsem mi
Wantok na nitim ol pas. laik
tokbek long yutu
painim pela.
Na ml save
gutpela
planti
kain
God I givim maus long
tingting ol i save nait yumi. Yumi map long
na traim long stnetim toktok na singsing long
sindaun bilong yumi.
dispela maus. Long pati
Yes, em I gutpela tru maus bilong
yu i paia
sampela taim ol rap long singsing ama
tasol
no gat nupela tingting.
mas tru.
Samtaim maus
01 i save toktok
long bilong
yu I mekim tok
wanpela samting tasol,
nau mi
sem tu. Onait,
askim yu:
I gat
olsem toktok bilong ba
laik
m men,
mini dres, na tambu long yusim maus
long
senis
bilong
katolik
bilong yu insait
sios, na planti anapela lotu 0 nogat? Nogat.
tingting
samting olsem.
Orait
mi
Em i asua bilong hu
gita na kundu I wankain
yu.
sat? Mi yet mi tok ol olsem rnaus bilong
bikman bilong bosim yu Maus bilong yu I mekim
mi ol pipel,
i sik na singsing
nogut,
orait
slek tumas na yumi save nau maus bilong
yu i
toktok
long
wanpela doti na sapos kundu o
samting tasol.
gita I helpim maus bi
Wanem taim bai
ol I long yu long mekim dis
stretim’ ol dispela sam pela
singsing
nogut,
ting ol pipel i toktok
orait nau kundu na gita
long stretim?
I mekim wok nogut
Saos no gat man bi
Insait long lotu maus
na stretim
long toktok
bilong
yu I mékim tok
ci wan bilong ol pipel
son, I tenkim long God
mi ting ol pas I kam na I liptimapim nem bi
OL BIKMANI
SLEK 0 S/K
WANTOK
-
Trinde,
1. Novemba .1972
-.
Pes 2
I VVANBEL
long yu I gutpela. Bi
long wanem? Bel bilong
autim
gutpela
yu i
tingting
na
gutpela
toktok.
Sapos kundu na
gita I helpim maus long
strongim
na autim dis
pela
gutpela
tingting
na toktok,
orait, nau
glta na kundu i mekim
gutpela wok.
toktok
Mi tingting
bilong singslng em i as
singsing. Sapos
bilong
toktok I tok long ama
mas, onait nau singsing
bilong ama
I sIngsing
mas. Sapos toktok I go
long tingting
son, o
nait nau sIng.sing son
I kamap. Sapos toktok I
long tlngting
son, o
rait nau sIngslng son
i kamap. Sapos toktok I
long
samting
bilong
lotu,
orait nau singsing lotu i kamap.
Insait bilong
toktok
em i makim kain kain
singsing. Kundu na gita
na piano na flut
ol
dispela
musik I helpim
bilong maus tasol.
Sapos yu toktok long
hap bilong Deveit,onait
i
yu ken save Devit
pilai long hap long pa
ti na long danis tu.Hap
I no samtIng
bilong
singsing
lotu
tasol.
Nogat.
Long yurop, Australia
Pilipin na Indonésiayu
painim kain kain musik
insait
long
lotu.
Yu
painim gita tu insait
long lotu.
Pater Willem Valks
Wewak.
Dia Edita.Mi lalk
bekirn pas bilong Bnigita Panaga-Kapou wantaim
John D. Amang.
yu tok gita i
John
gutpela bilong bel hepi
na I no bilDng lotu01sent wanem? Yu bel hevi
taint yu lotu?, Nating
bilip
bllong
yu tru I
stap we? Lotu em i taint
bilDng hepi
tu.
Yumi
bung bilong givim tok
tenkyu long God Papa.Ent
± taint bilong
kisim
Em I taint bi
‘strong.
long mamas,bil0ng wanem yuxnl save, yuxtui pi
kinini bllong God
Bnigita, yusave wan
long olkain
santtlng I
bin senis long lotu ka
tolik. Yu wankain long
hap
planti pipel long
bilong Yurop tnu.Nating
yunti ntoa pas long 01
kain kain lo 01 man ta
sol I bin putint, Laka?
gut pasta
Yu tingint
int.Husat bipo tnu ± pas
tumas long ol’lo’tasol?
Nating yuml save pinis,
01 farlse tasoU Nating
yumi wankaln long 01 o
nogat?- 01 dispela 10 1
bin senis I samting man
i kirapim. Long taint ol
ol ±
putim ol,
Ibm
gat mining. Tasol taint
sam
lo I senis na 01
pela 10 1 bin lusim mi
ning na I kantap olsent
bilong
turnbuna
toktok
na yumi save
nating,
Yu
bihainim ol nating
lukim ol tumbuna bilong
yu putim purpur woka
Nau tude yu go
baut.
raun long taun yu no
men
ken luklm wanpela
putim purpur. Lo bilong
dres I senis, em tasoU
Na long
olkain
10
bilong
eklesIa I wan
kain. Olsem bilong
Wa
nem yumi seksek planti
long samt±ng nating na
larim planti
mauswara
nating?
Yu ting tu lotu Lute
tru bi
ran I no lotu
long Jisas, a? Susa,tru
tumas ml tokint yu. Mipela I luteran 0 mipela
I katolik. Mipela i bi
hainint wanpela rot ta
sol,
na dispela
rot I
Jisas Kraist, Tru I gat
sampela lo ± narakain.
Tasol Jisas na ol apo
sel na ol profet ± givmm yunti wanpela tok ta
sol,
na dispela 01 tok
± stap long Buk Baibel.
Olsem
ntipela
I save
pinis tok I wankain, 0rait
ntipela olgeta
I
ken yusim wanpela Balbel tasol.Yumi 01 Kris
ten I bod± bilong Jisas
Kraist na mipela ± mas
wok wantaim na wanbel.
Nating
yum± putint ai
ntoa long Balbel na ± no
seksek long kain kain
tok I go raun bai yumi
ken kl±a ntoa
Orait em tasol,
tok
tok bilong ml. Yupela I
no tingt±ng nau ml lalk
kros,
nogat,
mi laik
stretim
dlspela
ting
ting tasol. Tenkyu
Mi Nona
C.M. Alex±shafèn.
NO KEN TOK
BILAS LAKA
Pren hap tok bilong
man
yu I sutint olgeta
01 i save wok nabaut
long olgeta hap bilong
ol taun,
na wanem hap
ol waitntan I stap long
en.
Tasol brata
longlong
bilong yu I no lIklik
yet. Yu tokse sapos ta
mm bIlong selp gavman o
independens bal ± kamap
bai ol waitntan I go bek
long pies
biiong 01.
Na 01 1 bin wok long
ci waitman bai ± pun
dauri long sit
bilong
pala. Husat ± tokint yu?
Man em i save wok
long ol waltntan em tu I
hatwok. bilong helpim em
yet,
sapos
I laik
go
bek long as pies bliong
em, orait
em I woklm
tlng
tok bllong
yu 1
Simon Kewa na ml
tu olsent,yu toktok long
samting yu yet yu no
save o yu no klia gut
long en. Yu maus wara
antap tasol
na yu no
save long as bilong nupela, aidia bilong sios
Vt. II I kantapim.
Planti yupela ntannteni
I tok win tasol long ci
senls sios i wokint. Yupela
askint,
"bliong
wanem sios I senisint ci
samting?"
Olsent wanem,
I gat sampela long yu
pela i save sindaun na
tlngting planti
olsent?
Bilong wanent tru sios
i woklm ol senis? Mi
ting i no gat wanpela
long yupela ± save bekit
dispela asklnt wantaint planti
gutpéla na
stretpela tingting. Bi.
long wanem tnu man I
mekint senis long olkain
samting
long
dispela
graun? Bilong wanem tru
sios I kantaplnt ol sen
is? I gutpela long ask
im kain
questen a? Na
ating yupela I sindaun
na tingting
planti na
painlm aut ci
senis
i mining wanent, em I
gutpela
tru.
Nogut yu
luklnt ci senis na knos
nating.0l katollk yang
pela ntanmeni
long 01
haiskul na long 01 blk
pela skul olsent Gonoka
TTC, i gat het, save na
gutpela
bikpela
tlng
ting
long lukiuk
long
tupela
sait
long koin
coin.
50mm
OLABOI SAMPELA
TOK I PANI MOA
gen. Yu kros
hatwok
long em, wanem bai em I
go kaikal manl na kai
kai bilong yu. Em i ken
kisim men na go paitim
na waslnt saksak,
em I
strong bllong tupela.
Sapos yu no hatwok,
bal yu kislm kaikai we?
Sapos yu tok
hambak
long bisnls bilong yu o
no
yu sindaun nating
gat hatwok, na bisnis
bilong yu bal I ran?
Pren yu mas save gut
tu 01
arapela
wantok
bllong yumi 01 1
save
wok. nabaut long santpela
faktor±
bilong
ntekint
kantapim samting bilong
helpint planti man.
01 ± no wok nating.
Sapos yuml
o1get
I
stap
long ci as pies
bllong yum± bal yu kls
im kago we bilong salim
long stua bilong yu?
RobIn Lepat,
U1U/E.N.B.D.
pater pundaun
rabis tingting
Dia Edita.
Mi lalk
autint tingting
bilong
ml long pas hia "Planti
Pater
Pundaun"
namba
51,
Tninde 6 Septernba
1972.
Em pas I kant
long
Bnigita
Paragu
Kapou, GoroJça TTC. Wan
tok Brlgita, yu to1 01sent 01 pater I pundaun
blkos pianti
senis
I
kantap long sios,
gita
na kundu ± krai nais
tuntas na tanim bel.
0 tarangu dispela hap
tok bilong
yu ± no
stret,± rabls
tru.
MI
Bnigita, yu bin tok
olsent,
ci planti senis
long slos I mekim
ol
pater I pundaun. Knanki
tingting
MI askint yu
nau wantok, olsem wanem
yu ken tlngtlng
tasol
long senis long 01 pre,
gita, na kundu? Sapos
tingt’ing bllong yu I go
tasol olsem, tarangu yu
no gat pianti
tlngtIng
long kokonas bilong yu
antap, laka?
Yu ting
tlng olsem wanent long
ci bikpela wok ci pater
± meklnt
long olgeta
de? Mekint misa,
skulim
WANTOK
-
Trinde,
katekisnto,
stretim
ci
trabel
bilong ci men,
lukautim
wok
bilong
misln, buk kiplng, wokbus na planti
ntoa ci
narapela wok.
I gut yu
bin askim
brata biicng
yum± hIa
Simon Kewa long toklm
yu dlspela ic long buk
bilong katolik slos we
tok.
Yu piiai
gita na
kundu insait long sics
Bnigita yu in
wantaim
smatpeia kwesten bilong
yu. Brata hia I no map
beklnt.
Na ti tu ml no
map long bekint. Mitu
pela Simon I no save
long olkaIn
Kanon Lo
Canon Law
bilong ka
tolik
sics.
Tasol ml
lik tanlnt bek dlspela
kwesten
i go
long yu,
Bnigita. Yu map tokim
raltupela Simon sapos I
gat wanpelalo long buk
em I tok, " YU NO KEN
SENISIM OL PRE NA YU NO
KEN PILAIM GITA 0 PAIT
IM KUNDU INSAIT LONG
HAUS LOTW"
Tru tumas planti sen
is i no gut ‘long ci
lapun. Tasol ol dispela
senls I gutpela long ci
yangpela ci i stap long
haiskul na long ci bik
pela skul olsem Gorcka
TTC. Yu ken map long
kisim
mining
bilong
ci dispela
senls.
long wanem yu kisint ci
kain save?
Bilong slip
natlng
wantaim na no
Bnigita,
laik
yusim?
mi ting yu paitint na
ting tok hla. Yu laik
tasol laka?
mekim nals
Em tasol sapos yu bel’
hat rttim tasol bai ml
lap knanki long em.
Joseph Mutaanu’-Parc.
Boroko,
,
RAITIM PAS LONG WANTOK
i.Novemba 1972
-
Pes 3
WATPO KILIM BIKBEI
*
NATIONAL1
$PORTABLE RAmOj
IS
NATIONAL
‘NATIONAL
is the best radio
THE
NAME
NATIONAL
you can buy.
is
the best value
rTi
for money.
ASK
FOR
NATIONAL
AT YOUR NEAREST STORE.
THE
NAME
IS
NATIONAL
Burns Phi’Ip N.G. Ltd.
for service and real value.
WANTOK
‘
Trinde,
iNovemba 1972
-
Pes4
Planti long yumi I save
wanpela
animal
ci I
kciim Baflo 0 Bikbel.
Dlspela animal, ating
I wanpela
namba
wan
animal long laip bliong
pianti man long dispela
graun.
Onait nau yu ting bi
long wanent mlpela I tok
olsent?
Nau yu nitint
dlspela stonl gut..
Long ci dispela
hap
graun 0 kantni hia, Indonesia, India,
Phill
iplne, ‘Saina,
Japan,
Korea, Vietnam na Mal
aya,
ci i gat planti
pipel
moa. 01 dispela
pipel,
namba wan kai
kai tru bilong
ci
I
nais. Orait nau bal yumi mas klia gut
sapos
dispela animal blkbel I
bai ci dispela
no gat,
pipel
bal wok, hat tru
long wok rais..
Pastalm tru blkbei I
helpim
ci man
long
brukim graun na mekim I
go malumalu.
Dispela
wok em i bikpela
wok
tnu map long ci rakta
i ken meklm.
Onait
taint graun I
pinis
ol man I
redi
pianint pikinini
bliong
rais. Tasci taint ci man
I yusim bikbei gen long
kislnt plklninl rals na
mekim ci wok
bliong
rausim skin bliong ra
is.
01 dispela wok I save
I stap olsent,
cigeta
taim.. Sampeia taim tu
long wanem pies
I no
gat wara, ci yusint bik
bel tu long tanim tanlm
bIkpeia
wll long hul
wara long pulim wara ±
go long ‘gaden rals.
Olsem tasol
yumi I
ken lukim nau. 01 bik
bel ± olsent ci masin I
save heipim long olkain
wok. TaSQ1 ci I no save
kcstlnt yuml long iantI
manl long bait bensln,
spea pats na oJ arapela
santtlng bliong meklm ci
ntasin I wok gut.
01 blkbei
I blkpeia
oisem ci bulntakau,
ta
sd ci I win moa iikiik
long pianti santting. Oi
I no save lcngicng cisem
buimakau
na ci
liklik
manki yet map
long lukautim ol I go
na I kant long ci wok.
Yumi
I ken
klsim
pianti
susu long
ci
bikbel.
Susu bliong ci
buimakau
long
wanent
I gat ntoa gnis.
NATING YUMI TU INAP
YUSIM OL BIKBEL.
01 dispela kantni cisent mipela I bin tok
pinis
long en,
I bin
yuslnt dispela
animal
long’plantl
handet yla
1 kant map nau.
Long Papua Nu Gini ci
Yurcpian I bin bninglm
ci bikbei I kant long
yIa 1900.
Long ci pies
olsent Madang na Rabaui
bipo,
yu map painlm
plantl ntoa long dispela
animal.
I no long taint tasol
ci I bin sutlm piantl
long masket Insait long
Gazelle
Peninsula long
Is Nu Brlten.
Mipela I
no save bilong wanem ci
i bin killrn ci.
Em I gutpela
sapos
yumi tingim
gut wanent
gutpeia we dispeia anI
mal I ken heipim yumi
tu. Nating yuml tu map
yusim ci bikbei
cisem
ci
dispela
kantni
I
save yuslm nau.
Mipela ± ting
em i
wanpela gutpeia
rot tu
long
heipim
Nesenei
Ekonomi 0, gutpela pas
In bilong
wlnim
na
iusint ci mani bilong
kantni bilong yuml.
namba foa slua nau
Saiwatut Rural Kopra
tiv I bairn pinis wanpe
la nupela stua gen ‘long
Menyamya. 01 1 bin balm
long wanpela Yuropien.
Em ± namba foa stua
nau ol i bosIm.Em I mm
bisnis bilong ol I ran
gut.
KopratIvem I nu
pela sarntlng
long hap
bllong Menyamya.
tori
S
bilongtumbuna
Bipo tnu, long ci al- trait
long rausim rop
lan bilong
Trobnian,
tasci ci ,I paulmca moa
I gat wanpela kaln piyet wantaint ci rep hia
pel tasol i bin I stap insait long kiaut.
na ci save mekim wanpeOlsent nau sapos yumi
la kain tok tasol.
hanint klaut i pairap,
Orait lcng wanpela de em yurni save ci dlspeia
wanpeia lain man i bung man hia
insait
long
wantaim na ci i pasim klaut
I
trait
trait
tok lcng wckim wanpela long rauslm rop I pas
haus taua na bal I go nantbaut long ci lek bi
antàp tru lcng klaut.
long ci
01
1 go lcng bus na
Na ci
arapela
lain
kisim olkain
diwai na hia
i bin stap
na I
rep,
na ci
I
stat pundaun wantaim taua I
long wokim dispela taua go daun icng’graun. Tai go antap. 01 1 wok i It ci i pundaun, ci I
go map ci i kamap long i go daun nambaut long
wanpeia hap klaut
na olgeta
iikiik
allan
sampela long ci 1 kalap kiostu
lcng ailan
bii go long
dispela
hap long ci
kiaut.
01
dispeia
man i
Taim ci i kalap
i go statim nupela pies
bi
long dispela
hap klaut lcng ci yet long ci hap
nau, taua I bruk na I hia ci i bin pundaun
pundaun na ci lain
man long en. Olsem nau I
hia I stap long klaut,
gat
planti
narapela
i pas nambaut long ci kaln kain
tck pies i
rep ci I bin wokint taua stap namel long ci dis
long en. 01 i wok long pela ai1anGibson Henry
,
,
.
Yu no gat iektrik?
Maski, samting nating.
Kisim tasol dispela lam
kerasin:
PETROMAX. Em i
win tru, i lait olsem
san.
Yu laik ol
kamap klia
i lait tru?
insait long
poto bilong yu i
na kala bilong ol
Putim AGFA film
kamera bilong yu.
DOLMAR so map long mekim
wok bilong tenpela man.
Yu malolo; em i wok
1
ORG
NAL
-
rEIrnm3x
MADE
IN
GERMANY
T
BRECKWOLDT & Co.
TOYOtaiai
nambawan tru
bilong olkain
ka, trak, bas.
LTD. P MORESBY
NGPTY.
WANTOK
-
Trlnde,
1 Novemba 1972
-
Pes 5
Resis Bilong ol Kuki
Mista Aloysius Itsima, kuki bilong Goroka Hotel
I wokim kaikai hia insa1it long wanpela resis b.i
long ol nambawan kuki bilong Papua Nu Gini.
KRISTEN SENTA
Mlsta Roger Dixon,
seketeni bilong Melane
bilong ol
sien Kaunsll
Sios,i bin opim wanpela
senta
nupela kristen
cv
long Lae Institut
T.eknolcj I.
Dispela haus em I bi
long ci Luteran. Yunai
tet, Katcilk, Engliken,
na Sevende wantaim.
Wanpeia lokal kantda,
Mista Korea Kapela bI
long Gaip Distnik I bin
kostim
wcklnt na em I
$15,000 doia.
bikpeia skul didiman Yunaitet Sios i bin kirapim
long Laicki, kiostu long Port Moresby’.
01 1 gat 100 eka graun na 4-pela trakta na wan
pela trak. 01 masin hia i kant long wanpela lain
long Skotlan ci I kcllm "War on Want".
Namba wan bosman biicng dispeia fam em i Mista
Dennis Stony; bipo em i .gat bikpeia bisnis kaka
ruk icng Australia.
Namba tu em I Mista David Funifani
yu lüklm
long raithan tnu long poto Em I bin wok li-pela
yia olgeta lcng dipatmen bilong didlman.
Nau em i skulim 17 yangpela fama. Oi pipel bi
long Pert Monesby i hepi tru nau pianti sayor na
kaikai moa i ken kamap icng ci maket bilong 01.
Raplm ci kios long dispela
sop oi I kolim SUNLIGHT.
Em i mm: lait bliong san.
WANTOK
-
‘Trinde,
1 Novemba 1972
-
Pes 6
I GAT PLANTI
MUSIK MOA
I iuk oisent ol pipel
Papua Nu Gini I
bliong
lalkint tru oi stringben
muslk. Pianti pipel tea
long kain
I salim tck
musik olsem ‘I mas kamap
long redic.
Planti lokal
strIngben tu I wokim musik
bliong oi stret.Oi i no
narapela kantni. Nogat.
Bliong ol yet ci I wck
Mini
it nupela song.
01 redic
stesin bI
icng gavman I bin katint
daun long teprlkota moa
olsent 10,000 kaln kain
musik na singsing bI
long ci pies.
Olsem na
pianti manmeni moa map
hanirn na lalkint ci sIngsing bliong
Papua Nu
Gini stret.
01 man i stap long ci
taun ci I laikim
tumas
musik bliong gita;tasol
ci man long bus ol I
laikim yet kundu.
sta
bilongHelt,
ReubenTaureka,
Dokta
i
opim nupela
haus sik
long Arawa long Bou
gainvi lie
Em hia nem
bilong ol
i sindaun.
Kirap long
lephan na yu lukim:Mis
ta Paul Lapun,memba bi
long Bougainville;Misis
Taureka;
Mista Andrew
Peacock, Minista bilong
ol Teritori;
Dokta Mc
Namara, Distrik Helt 0fisa; Dokta Symes,. Di
rekta bilong
ol Pablik
Helt.
-
Mis Deborah
Wabing
wantaim pren bilong en,
Mlsta Kapui. Mis Debo
rah em’ i save lukautim
gut tru dispela kapul I
bilong
olset pikinini
em.
Na kapul
em i save
long
bihainim
tumas
tok. Nau em I tckim em
lukiuk
long em i tas
stret long kantera,
ha
kapul i hanim tok kwik
taim na I tanim pes I
go long kamena.
WANTOK
-
Tninde,
1 Novetba 1972
-
Pes 7
E3ihain ais I kukirn blgeta samting long haD bilong Mariant/Kandep graun
i no gat kaukau na gras samting. I olsern ‘esan nating; no gat wara tu.
Em hia ples maunten br
kau na ol yar tn. Nabaul
Hia ol i pulimapim ol
bek poteto long karibu
balus bilong ami long
Port Moresby. 01 poteto
i kam long Australia.
Poteto em i save kamap
na karim hariap tumas
na i gut tru long help
im ol man ,i gat hangre.
Wan wan man i gat
hangre i save kisim wan
paun rais long de long
han bilong gavman.
HA
HA
Namba tu kiap bilong Kar
lukiuk raun wantaim Micha
Hia ol kalabusman .1 wok long rausim ol bek rais I kam long balus.
WANTOK
-
Trinde,
1 Novemba 1972-
Pes 8
I
01 Poto i
Ob wokman bong Pont Monesby pbes babus I kanim ob bek p0teto I go insait bong bikpeba babus bilong ami.
tpela taim.. .yu bukim ob maunten kau
I gat planti kanuka na kunai.
LANS
.JGRE
,
Hebikopta hia
bningim nais i go bong 1500 pipel bong hap
bilong Kane Kane, bong wanem ol i no gat pies balus.
Mista Levi Yoyiyo, i go
mare bong pbes Kandep.
Long D,I.E.S.
Ob manki i sana,p I gunia bong wanem koipeba ren I wasim ob. Gb I sanap
hia bong pies balus bibong Kandep na bukim olkaikal I kamap.
WANTOK
-
Trinde,
1 Novemba 1972
-
Pes 9
na men i
01 skuiboi
orait pinis long kaikai
rais na pis tasol.
01
bret samting bai 01
tambu long en. Em i ofa
bilong
01 long helpim
ol brata.
Skul kepten bilong ol
em Mista Noki Makap i
givim
$600 dola long
Mista John Colman,
em
siaman bilong bungim ol
presen mani
long hap
bilong Mt. Hagen
aidia bilong
helpim hailans,
BIKPELA HANGRE I WANKMN OLSEM OL PUKPUK I LAIK KILIM OL HAILAN PIPEL
sogeri gat has
bisop bi
01 katolIk
long Papua Nu Gini I
nupela
givim wanpeia
baslong
ci skulbci na
men biicng ScgenI Hal
skul klostu
long Port
Moresby.
Bas hia
map long
kant 25 paslndla.
Blsop Schmidt bilong
Mendi
long Saten Hal
ians I biesim bas na I
givlt ki bilcng en long
bliong
Studen Kaunsil
Sogeni Haiskui.
Namba wan samting 01
ntekim
sumatin
I bin
ol I
lcng dispela bas,
bin go long Port Mones
bungim mani
by bllcng
bilong heipim ci hangre
man long hailans.
presen
Long dispela
scirn em i
misin I lalk
wantairn ol
lalk
wok
skul bliong gavman.
00K MAO
jr’s
DRILL/!
.-J LN
./
Tupeladok i pait.
Maski: E’m i bun hi.long mi!
Nogat em
dok:
Liklik
bilong mi!
WANTOK
-
01 350 sumatin bilong
Hagen Haiskul,
long
laik bilong
01 yet, 01
i iaik
hapim kaikai i
nap long 2-pela wik bai
ol i ken winim
sampela
mani bilong givim long
ol brata i sot long kai
kai long Westen na Sa
ten Hailans Distrik.
Mt.
GEE, T1-4M-K,
WW4E!
i-r SN’TI
HANGRE LONG
LAIK BILONG OL
Dipatmen bilong Didi
man i hepi long painim
nupela
pasin
bilong
heipim ci haiians pipel
long winim kaikai
fla
tani tu.
Long mun Julal dipat
men hia I kisint 100,000
ilkilk kiau bilong wanpela gutpela pis tru.
01 didiman cfisa hia
I bin putim dispela ci
kiau nabaut icng’ci ni
va na han wara na ci i
go bikpeia hariap tru.
01 man long hailans I
ken
mekint ci likilk
raunwara
tu na givirn
kaikal
long ci likiik
pis na bai ci i go bik
pela.
Tasol ci niva na
wara nating bilong hallans I gut tru
long ci
dispela pis.
Kain pis hia ci
I
kciim traut I swit moa
na ci furbpian
I laik
hukim ci na kaikai tu.
,__-
Pisin i kam na tok
yutupela wet liklik.
Trinde, 1 Novemba 1972
-
Pes 10
Nau tupela wantaim i
gat hap hap. Tupela
i tok tenkyu.
tok 1 orait
Pi.si..n
OLGETA
HARIM
GUT!
Dispela sop pauda, ol i kolim "COLD POWER" i nambawan tru. Em iwasim na
rausim tru ol kainkain pipia long ol kios bilong yu.
Dispela sop pauda I gat wanpela kain strongpela marasin long en i sage mekim.
save tru long rausim ol kain pipia long ol kios.
Yu ken usim wara long tang or long wara nating. Dispela i kol wara. Sop
"COLD POWER" 1 strong moa na i ken rausim ol pipia long kios bilong yu.
-
*
WANTOK
-
Trinde
1 Novembal972
-
Pes 11
MISTA
Tan
MATIABE‘‘uwi
-i<omo Openj
MISTA
TambuT
AS
PLES. OL
ASNagia
35
OL’KRISMAS.
SKUL. Em i go long medikal skul long kantap olsent
wanpela medikal odeli.
na tu’i
bin memba
WOK. Em i wanpela bisnisman
bilong Haus Asernbli long yla 1964 ma nau.
JOHN N.MIDDLETON
MISTA
Sumkar Open
AS
-
KOITAGAMANO
Nebiiyer Open
PLES. Tambul
KRISMAS. 40
SKUL. Em I no bin long wanpela skul.
WOK. Pastaim em I bin wok kamda wantaint DDA na
bihain em i wok olsem man bilong tanim tok. Em I
bin memba long Haus Asembli lcng yia 1964 I karn
map nau.
STA
HARRY MIC.HUMPHREYS
TaTasea Open
PL2S. Australia
OL KRISMAS. 56
PLES. ASSydney Australia
SKUL. Em ± bin pinisim haiskul long Australia.
KRISMAS.
OL
39
WOK. Long yla 1936 em ± stap long anti map 9-peSKUL Em ± bin go long skul long Australia nä
la yla.
Bihain em i stap long wanpela wok ol I
bin winim wanpela
setifiket
ol I kolim Nu Saut kolim kontrol
komisin
long Jemani
map 9-pela
Wels Living.
yia na long 1953 em i bosim wanpela plantesin
WOK. Em i bosman bilong wanpela plantesin long long Wes Nu Bniten. Em I memba bilong Haus long
Karkan Allan, long Madang.
yla 1967 1 kam map nau.
WANTOK
Trinde,’iNovemba 1972
Pes 12
-
-
saksak
NUPELA MASIN BILQNG
WOKIM SAKSAK
Nau
em
i
isi
long ci man
tru
bilong ci
pies I gat saksak.....
Nau ol pies i ken bung
na bairn
wanpela masin
bilong wokim saksak...
Nau yu ken
wok bisnis
wantairn
yu raitim pas
tasol na askim
long
KIWI INDUSTRIES, P.O. BOX 1116, LAE
JOSEPHINEABAIJAH bilong Haus Asembli I
bin gc long kantrl Malawi, namel long Afrlka,cl
sent maus bilong Papua Nu Gini insalt long wanpe
bipo ol I
la bikpela
kibung bllong 82 kantnl
stap anmnltlong Engian.
long ol pasln bi
01 dellget hia bal I tcktok
long heipim lo na haus asembll c painten biicng
ol kantrl Insalt long dispela asosiesen.
KRISTEN PRES I wokim kain kain buk bilong
strcngim bilip na bilong sanapim gutpela pasin
na sindaun na bel isi bilong ol manmeri no ol
pikinini.
Yu ken askim tu long:
MISS
KEREMA LOKAL GAVMAN KAUNSIL
na
SEPIK COASTAL AGENCIES,WEWAK
Bairn masin bilong Papua Nu Gini stret....
lokal ofisa bilong ami
Nau yu ken bairn dispela buk:
Sotpela Lotu Bilong
Helpim Yumi, Buk 3
Dispela buk i gat 65 sotpela lotu
bilong sarnpela tok I stap long
Nupela Testarnen. Sampela tisa
I wokirn p/anti gutpela tok bilong
skul na lam//i na kongrigesen.
Salim edo I go long:
--
KRISTEN PRES
Sales Division
The Christian Book Centre
Box 222, Madang
Mesa Ted Dire bilong RIgc long Papua na Mesa
Lowa bliong Talasea long Nu Brlten, tupela i bin
go long bikpela skul bilcng ci ofisa long Queens
Tupela bai stap
map 12
cliff long Australia.
tun olgeta.
WANTOK
Trinde,
1 Novemba 1972
-
Pes 13
WOKMAN
Yu LUKIM
PAINIM HAGEN
PATER WIL IAMROSS em
tuntbuna tru
bliong cigeta lain bilong Hagen.
Em yet i karn long Hagen long yia1934.Poroman bilong
em oi pait
man I sutint long banana.
HIa em i sanap wantaim sampela lokal sis
ta; Klrap long lephan
na yu go long raithan
na yu lukirn Sista Tere
Sis
sia, Sista Helena,
YU
ta Margaretis, na Sista
Olgeta ci I
Aloysia.
kam long Sepik Distnik.
NAMBA WAN TIM LONG
TERITORI
Long gutpela tim olgeta man i mas
bung na wok wantaim.
Wane]a wanpela i mas save gut
long wok bilong poroman bilong em.
Dispela em i pasin tru bilong
Ansett Airlines bilong
Papua New Guinea.
Yu ken pilim: mipela olgeta
manmeri bibong Ansett,
mipela I bung wantaim,
i wok wantaim.
Vu kam long ofis na yu
laik baim tiket.
Wantu, yu ken lukim
mipela i gat planti saveman moa.
Man o men i raitim tiket bilong yu,
man i makim pies bilong yu long balus,
man i kisim kago bilong yu,
mekanik i redim balus,
bikagoboi biiong balus,
oi boskru bilong balus,
kepten bilong baius
olgeta manmeri hia
ol i save moa long wQk
bilong oi stret.
01 i olsem wanpela tim tru.
01 i win moa.
Tru tumas:
ol I namba wan tim
lonq dspela Teritori.
-
ANSETTARUNES
OF PAPUA NEW GUINEA
in conjunction with ANSETT AIRLJNES OF AUSTRALIA
WANTOK
-
Tninde,
1 Novemba 1972
-
Pes 14
2131/154
Atlng yu harim pinis
long redic ci i tok,bi
gin long namba 2 de bI
long Oktoba,
wokntan i
stap long ci biktaun I
ntas kisimpe I nc ananit
long $11 dcia long
wanpela wik.
Lukaut
Em I hap tok
tasol.
SAVE
TRU
LONGPE?
Sapos yu wckmanna
ting
na yu no insait
long asosiesen
bllcng
ci wokman, bal yu nc Inap kisim $11 long’ wik.
Na sapos bosman bilong yu tu i flc Insait
long asosiesen
bliong
ci bisnisman, orait,nau
tu yu no kisim $11.
WE?
Dispeia
tok
bliong
$11 dcia em i bilong
Port Moresby,
Rabaul,
Lae, Madang, Wewak, na
Popondetta.
Tasci ci man hia I
mas wok 44 aua, I olsem
wan belo long Sarere.
01 1 kisim $10.50 pe
Lorengau,
long Goroka,
Daru, na Kavieng.
YANGPELA BOl
Nupela Jo tu i tok ci
bcl I nc gat 19 knlsmas
yet na I no manit na ci
I no gat kain kaln save
ci I mas klsint $8 long
wanpela wik insalt long
ci taun.
Tasol iukaut: dispela
I tru
bosman bI
yu em i
melomngbabi
Asosiesenbliong
i -1g
l3osman.
ci
Wanpela samting yet:
nau ntipela I tok long
wok 44 aua long wik. I
gat planti man tumas i
save wok 40 aua tasol..
em i tin o1. i no save
long Sarere
wok cigeta
na Sande. Kain woka olset I no ken kisim bik
pela pe.
WANTOK niuspepa I tok
oltaim, ci wokman ± mas
insait long ci
asosie
Sen bilong
helpim ci
yet. Nau yu ken iukim
tok bliong mlpela I tnu.
Kaunsila Go Long
Australia Gen
Mis4a Terry Gleeson i
tokim 01 pipel
olsem.
Sapos ol pipel
I no
yusim dispela mani gut,
gavman I no ken
bai
givim bikpela mani long
ol gen.
ruya,
Narooma, Eden,
Cooma, Albury,
Leeton,
na Kanbera.
Long
bikpeia
haus
long Kanbera ol kaun
sila i bungim mlnista
bilong Ekstenei TeritorI, Mista Andrew ‘Pea
cock na toktok wantaim
et.
pela wok.
yia
ol
Long olgeta
plpei
I save karnapim
olsem $500,000
samting
dola long ol sarnting ol
salim long
I save go
bikpela maket long Port
Moresby
bilong dis01 pipel
pela kaunsll I harim ol
toktok bilong Mista Bcyamo Sail, naol i amamas tasol long helpim
kaunsii
bilong ol.
.
Minista Opim Hays
Long Septemba namba 7
9-pela
presiden
de,
2-pela
vais
wantaim
presiden
na
wanpela
olgeta
kaunsila bilong
Dlstrik bilong Papua Nu
Gini ci i bin go iukluk
raun long Australia.
taint ci lain
Lcng
Gavman I bin givim
i stap
long
kautsii
$19,000
dola long ol
Australia,
ci I bin go
pipel
biion
Unggai,
lukim sampela cfis biinsait
long
Isten
Haigavtan
long ci lckal
lans
Distrik,
klcstu
ci
kaunsil,
faktcri,
banis
bulrnakau,
pies lciig Goroka Lokal Gayman Kaunsil.
putirn ci pis,
bilong
Presjden
bilong diepies
biiong
wokim cipela
kaunsil,
kaunsila
kain abus long ci tIn
Akepa Niakw
I laikim
na Snowy Riva.
01 kaunsila I biti go ci pipel mae ‘kirap na
raun lcng ci skruim wok bilong Orum
lukluk
taun ba rot i kamap gut.
sampela bikpela
Klak bilong kaunsil,
olsem Sidni, Nowra, Mc-
Long namba 30 de bi
long mun Ogas long dlsrnlnista bi
pela yia,
gavman asolong lokal
slesen Mista Boyamo Sa11 1 opirn nupela kaun
semba bilong Rigo
sil
Kaunsil
Lokal Gavman
long
Sentral
insait
Distrik.
Mista Boyarno Sali i
olsem
tckirn ol pipel
em i wanRigo Kaunsil
kaunsii
pela bikpeia
long hap bilong Papua.
bilong dis01 pipel
pela hap wantairn kaunsil
bilcng oi i mekirn
wok tru.
gutpela
hia
i gat
Kaunsil
olkain
bikpeia
pianti
masin bilong mekirn bik
Tumas Mani
READ’
THE LITERACY AND
LITERATURE MAGAZINE
. Published Quarterly
. Subscription $1 yearly
The Editor, Box 43,
P.O., Ukarumpa, E.H.b.
Wantok Publications bi
long WewakP.O.Box 396
I wokirn,na Winji Pres
long Wewak I prinim.
-
YU KEN HARIM BROTKAS BILONG OLGETA STESIN
BILONG PAPUA NEW GUflEA.
TOK NA MUSIK I KAMAPSTRONG NA KLIA MOA MOA.
Vu no ken bairn nanapeba redio map
long dispeba kain SANYO. Nogat tru.
MOBETA VU GO LUKIM NA HARIM LONG STUA BILONG :
BRECKWOLDT & Co
NG PTY LTD
‘
‘PORT MORESBY
‘MADANG RABAUL
LAE MT HAGEN WEWAK KIETA
WANTOK
Trinde,
‘
*
.
1 Novemba 1972
-
Pes 15
‘
Adres:
yu
01 10 ‘BILONG WIN
Painim wanem samtinçi i stap insait long
piksa.
Pastaim yu ritim tolç aninit long
bilong
painimaut wanern sconting i
piksa
na
yu
mas
painim. Bilong painim yu
hait
tanim
piksa nabaut nabaut.
mas tanim
Kisim pensil na raunim dispela samting yu
bin painim long piksa, bai mipela I ken
lukim yu bin painim tru o nogat.
Ilariap, mipela I mas kisim bek piksa
insait long wan mun. Mun i stat long
de yu lukim daunbilo long olgeta pes
bi long dispe la niuspepa.
Ilau salim piksa wntaim nem na adnes
bilong yu i kam long
PIKSA
BOX 396
WEWAK
,
Pepa bilong olgeta manmeni i givim
stretpela tokbek bai i go insait long
wanpela basket. Bihain wanpelapikinini
i pulim wanpela piksa I kam antap.
Sapos em i bibong yu, orait, yu winim
5 dola$5.0O.
‘
‘
--
Em hia tupela ka I barn, na tupela
man
1 kros na tupela I iaik
palt.
Tasol
wanpela plisman I stap klostu.Yu painim dispela plisman. Yu rnakim gut bai
mlpeia I ken lukim. Nau yu saiirn dis
pela piksai kam bek long mipela.
Nem bliong
Em tasol. Vu traim. Em 1 isi moa.
Sapos yu stap long skul o long kaunsil o long
warIpela kiap, mobeta gupela kisim plant.i
WANTOR .1 kam olgeta ta.zm Sapos yupela kis.im
lO-pela o rnoa, ba.i pra.zs i daun tru Yu rait
na askim mipela tasol
Hia nau yu rait.zm
Nem
Sapos u wanpela u laik kis.im WANTOK .i kam
long yu stret, orait gu salim dispela tiket
.z kam
Mi laik kisim WANTOK niuspepa map wan yia
olgeta Nau ml salim $4 foa dola i kam,
4
Nem
Adres
Adres
Mi laikim
Salim i kam long
WANTOK
-
P 0
pepa
i
kam olgeta taim
Salim
BOX 396
-
WEWAK
i
kam long
WANTOK
-
P 0 BOX 396
-
WEWAK