Untitled

TA KRIKANKA
Asla palitik ka Nicaragua bilara ba mita wisa Lâ bila baiki sakanka matsip ba ra tasba
ra nuhkaia sa insin nani rayakatasbaya ba dukiara, lilika brinkaia sa ai raitka ba dukiara,
sanska nani daukaia laka nani nahki yaban ba asla lakâ bilara an bak pali main kaikaia
an pakaia ai iwanka an ai natka nani ba, ban saki brikaia sa asla takanka nani ai tasbaia
bilara an mainkaikaia sa ai tawanka baiki sakanka. Yawan aiska wal pura yawan aiska
wal pura mata walsip baha sin klaunika mankisa ba atlantik kost bila ra wan silpi
nani ba ai raitka brisa prispali ai aisankara tawan ai bila main kakaia, ai mihta warka
paskanka nani an ai natka nani ra sin.
Baja nani ai raitka manki yaban ba asla klaunika ra, lâ baiki sakanka matsip wark nani
numbika mankan ba, ispail, bila ba wan tasbaia bila bak sakan baku, upla kumi bani
an karna sin munan sa wark nani ba bila ra. An tawan nani atlantik kost bila r aba
kumi bani ai bila ba bak saki aisi kaiasa wark nani sut tilara baku ai pliska brikabia
Nicaragua baiki sakanka wal ba bilara (R.A.A.S y R.A.A.N). Baku sin miskitu an sumu
nani ai tawanka silpi nani baila ra.
Kupia yamnika buwanka lakâ wan raitka nani ba bak kli saki bri wan taura waia tasbaia
dawanka baku, wark nani ta brabira ba kli aikupia lakan kabamitka ba an kontri aslika
r aba manki eark takaia numbika Nicaragua bila ra bak lakan miskitu bila kat.
Naha na sika raitka kum, wan sturka na ni ra kan kaina mankanka apu ni. Numba bak
sakan pas wan kontrika bila ra ba aisi mankan sa ba lika lal kum pura dusa walhwal
pura dusa walhwal pura dusa kumpura yawan aiska wal pura matsip (1945) man kara
an nana ra lika ba,lal kum pura dusa walhwal pura dusa walhwal pura dusa kum pura
yawan aiska wal pura yawan aiska wal pura matawalsip pura matlalkahbi (1996). Wibia
kaka yawan aiska yumpa manka luwan wina Nicaragua bilara yawan nani brisa wark
lâka numbika ba kuna naha minitka kat ra wan yapti miskitu bilara lakisa.
Naha bila lakanka na mita kli ai kupia lakan kabamitka ra kupia yamni lâka yabisa ai
pulitikka bila ra kontri aslika ba bak saki kulkankaia sa an win kaia sa atlantik kost bila
ra tawan sirpi nani raitka ba dukia ra.An wan ta warka nani ta brabrira ba,bak sakan
pali ni wilkanka yankaia sa wark nani ra wan tasbaia baiki sakanka wal ba bila ra,ban
bak paki daukan kaiasa bila wali wan tasba warkaka nani ra.
Managua, lih mairin kati lal wal pura matawalsip
Jeannette Chávez Gómez
Wark nani tanka ta brabrira mairka
NICARAGUA
Wark Laka Plamaia
Marikanka
TAURA WAUHKATAYA. RAITKA AIHWA PALI
Takrikanka bila lalka. Lukanka Laka Tihuka Nani
Ulbanka Lalka I. Bapanka Tarkika Nani (La Sirpika 1-18) • Sapta I.Dia Dukiara bara Anira Daukaia Tanka ........................................................... 1-5 • Sapta II.Wark takaia lakara raitka bri nani ba.............................................................6-12 • Sapta III.Wark Takaia Tanka ........................................................................................... 13-16 • Sapta IV.Wark Yayabra nani Pahpaia ra Bapan ba.........................................................17 • Sapta V.Wark Tatakra daukaia Dukia nani ......................................................................18 Ulbanka Lalka II. Wark Tatakra Kum Raitka ba..................................................... 19-48 • Sapta I.Aikuki Wark Takaia tanka wihki Wark Kantrakka .................................... 19-22 • Sapta II.Kantrak Tanka bara Satka nani .................................................................... 23-29
• Sapta III.Smalkanka, plis walara lakanka bara kau purara sunanka................ 30-33
• Sapta IV. Wark taki auya wina diara raya paskanka wihki kli kau
bitar daukanka tanka..............................................................................................................34
• Sapta V.Wark kantrakka Kum Nahki Alki takaski ba . ........................................... 35-39
• Capítulo VI.Wark Tatakra kum kantrakka apia kaka aikuki
prawi wark dauki tanka alki takaskanka .................................................................. 40-48 Ulbanka lalka III. Wark awarka, ris briaia, Sans bara bakisan piua .................... 49-80
• Sapta I. Wark awarka nani dukiara ............................................................................. 49-63
• Sapta II. Ris briaia wihki sans briaia nani dukiara . ................................................ 64-75
• Sapta III.Bakisan nani dukiara . .................................................................................... 76-80 Ulbanka lalka IV. Mana aibapanka dukiara ......................................................... 81-99
• Sapta I. Mana aibapanka ............................................................................................... 81-85
• Sapta II. Wark mana aibapanka ................................................................................... 86-88
• Sapta III.Mana aibapanka kaina kahbaia yabalka nani........................................ 89-92
• Sapta IV.Kati matawalsip pura yumhpa ba dukiara ............................................. 93-99 Ulbanka lalka V. Klin laka briaia wihki wark kaina kahbanka bara
wark wal trabil balaia sip nani ba dukiara........................................................ 100-129
• Sapta I.Klin laka briaia wihki wark kaina kahbanka ........................................ 100-108
• Sapta II.Wark taki wal trabil balaia sip nani ba dukiara ................................. 109-129 Ulbanka lalka VI. Tuktan waitna, mairin bara kuarika nani
warkka dukiara ................................................................................................. 130-137 • Sapta unsak . ................................................................................................................. 130-137 ii
Ulbanka lalka VII. Mairin nani warkka dukiara................................................ 138-144
• Sapta I.Mairin nani wark tatakra dukiara . .......................................................... 138-139
• Sapta II.Mairin wark tatakra kuihra piuara kaina kahbanka.......................... 140-144 Ulbanka lalka VIII. Wark natka wala nani tanka .............................................. 145-202
• Sapta I.Utla bila warkka dukiara ............................................................................ 145-154
• Sapta II.Utlara wih wark daukaia dukiara............................................................ 155-160
• Sapta III.Kabu warkka dukiara ................................................................................ 161-172
• Sapta IV.Li satka walara but plapi warkka dukiara .......................................... 173-174
• Sapta V.Pasara pali warkka dukiara....................................................................... 175-177
• Sapta VI.Utla satka paskaia warkka dukiara ...................................................... 178-180
• Sapta VII.Sauhkara truk plapaia warkka dukiara . ............................................ 181-184
• Sapta VIII.Unta warkka dukiara............................................................................... 185-186
• Sapta IX.Main ritska sakira warkka takaia dukiara .......................................... 187-190
• Sapta X.Diara twilkaia warkka dukiara ................................................................ 191-194
• Sapta XI.Silak watlara warkka dukiara ................................................................. 195-197
• Sapta XII.Kahwa nani warkka dukiara ................................................................. 198-201
• Sapta XIII.siksa, wahmuk, uhung satka ailka sakaiai, kapi, twaku, baku
sim diara wala nani, baha tilara sa piaia dukia nasla ra warkka dukiara . ........ 202 Ulbanka lalka IX. Daknira taki wark raitka plikaia .......................................... 203-252
• Sapta I.Wark tatakra asla takanka.......................................................................... 203-234 o Baiki sakanka I. Bapanka tarkika nani . ........................................................ 203-207 o Baiki sakanka II. Wark asla takanka karnika bara wakka nani ...................... 208 o Baiki sakanka III. Wark tatakra asla takanka daukaia dukia nani . ............... 209 o Baiki sakanka IV. Asla takan wauhkataya wihki laka bapanka
dukiara día bri kaia ba....................................................................................... 210-212 o Baiki sakanka V. Wark tatakra asla takanka wihki askika takanka
wala nani nina mangkaia dukiara ................................................................ 213-214 o Baiki sakanka VI. Aipaswanka tara dukiara . ....................................................... 215 o Baiki sakanka VII. Lalka nani pali dukiara ................................................... 216-218 o Baiki sakanka VIII. Dia dukiara wark tatakra asla takanka ba
baiwi tiwi nata praki ba . .................................................................................. 219-224
o Baiki sakanka IX. Mana luha daukaia dukiara . .................................................. 225 o Baiki sakanka X. Wark tatakra asla takanka nani, kumira takanka,
aikuki prawanka wihki aikuki prawanka ba kumika .............................. 226-230  Baiki sakanka piska I. Wark tatakra asla takanka kumira takanka . .... 226  Baiki sakanka piska II. Asla takanka ba aikuki prawanka, aikuki
prawanka ba kumika wihki aslika apiska lalka nani . .................... 227-230 o Baiki sakanka XI. Wark tatakra asla takanka karnika .............................. 231-234
•
•
Sapta II.Wark uplika daknira la bapanka .......................................................... 235-242
Sapta III.Daknira unsabanka nani . ........................................................................ 243-252 o Baiki sakanka I. Wark alki takaska dukiara.................................................. 244-249 o Baiki sakanka II. Wark takaskanka prahni . ................................................. 250-251 iii
o
Baiki sakanka III. Aikuki Wark alki takaska tara wihki prahni ra ai kupia
kumi taki tabaikanka .................................................................................................252 Ulbanka lalka X. Wark tatakra kampani wakaia raitka bri ba dukiara ................. 253 • Sapta unsak............................................................................................................................ 253 Ulbanka lalka XI. ................................................................................................ 254-255 • Sapta unsak. Kasak tankara warkka takanka ..................................................... 254-255 Ulbanka lalka XII. ............................................................................................... 256-262 • Sapta unsak. Piu wal la karnika tiwanka ............................................................ 256-262 Ulbanka lalka XIII. Wark Ministiriuka dukiara ................................................. 263-265 • Sapta unsak . ................................................................................................................. 263-265 WAUHKATAYA WALKA. WARK LAKA DAUKAIA YABALKA
Ulbanka lalka I. Wark laka daukaia yabalka lukanka tihuka nani ................. 266-269
• Sapta I. Lukanka tihuka nani ............................................................................................266
• Sapta II.Laka daukaia bara nahki daukaia tanka........................................................ 267
• Sapta III.Wark laka daukaia yabalka plamaia nani............................................ 268-269 Ulbanka lalka II. . ................................................................................................ 270-280
• Sapta I.Wark tankara karnika bri nani dukiara . ................................................ 270-274
•
Sapta II.Wihta nani karnika dukiara . .................................................................... 275-280 o Baiki sakanka I. Warkka dauki dukiara ......................................................... 275 o Baiki sakanka II. Trabilka tarkika dukiara .................................................... 276 o Baiki sakanka III. Tasbaia piska dukiara....................................................... 277 o Baiki sakanka IV. Wark lalka wala nani wihki apiska wala
nani karnika dukiara ................................................................................. 278-279 o Baiki sakanka V. Ai kupia laka kumira bapanka . ...................................... 280 Ulbanka lalka III. Wark laka dauki, tilara dimi nani ba..................................... 281-284 • Sapta unsak. Tilara dimi nani ba ............................................................................ 281-284 Ulbanka lalka IV. Wark laka dauki piua ra daukanka natka nani dukiara...... 285-306
• Sapta I.La maisapakanka wihki la paiwanka nani dukiara............................ 285-288
• Sapta II.Piua nani dukiara . ....................................................................................... 289-293
• Sapta III.Tanka sirpi taki nani dukiara .................................................................. 294-298
• Sapta IV.Trabilka wihki daukanka nani kukanka bara baiki
sakanka nani dukiara.................................................................................................. 299-303 o Baiki sakanka I. La Kukanka .................................................................... 299-301 o Baiki sakanka II. La daukan piska baiki saki dukiara ...................... 302-303
iv
•
Sapta V.Wark apiska uplika daukaia apia dukia, nayara tawaia bara
trabilka tilara dukiara dimaia sip apia tanka...................................................... 304-306 Ulbanka lalka V. La dingkanka kum ra yabalka nani . ..................................... 307-369
Sapta I.Yabalka aihwa ................................................................................................................. 307-369 • Baiki sakanka I. La dimaia dukiara . .................................................................... 307-318 • Baiki sakanka II. La wina nayara tawi tanka .................................................... 319-322 • Baiki sakanka III. Wal ai tanka briaia tanka ...................................................... 323-325 • Baiki sakanka IV. Trabilka sainka nani . .............................................................. 326-330 • Baiki sakanka V. Trabilka sainka nani yabalka ................................................ 331-345 o Baiki sakanka piska I. Wauhtaya wal tanka marikanka................. 332-334 o Baiki sakanka piska II. Witnis nani aisanka........................................ 335-337 o Baiki sakanka piska III. Tilara nani aisanka ........................................ 338-339 o Baiki sakanka IV. Wihta ai nakra wal kaikanka ................................. 340-342 o Baiki sakanka piska V. Tanka kakaira nani bapanka ................................ 343 o Baiki sakanka piska VI. Sins laka masinka nani wal tanka
kakaira takaia ....................................................................................................... 344 o Baiki sakanka piska VII. Wihta lukanka ........................................................ 345 •
•
•
•
Baiki sakanka VI. La wapnika mangkanka ....................................................... 346-347 Baiki sakanka VII. Mapara aisaia yabalka nani . .............................................. 348-359 Baiki sakanka VIII. La kaina kahbaia natka nani . ........................................... 360-363 Baiki sakanka IX. La wapnika mangkan ba daukaia . ................................... 364-369 Ulbanka lalka VI. La wihki tawan iwanka pawanka dukiara daknira taki
unsabanka laka daukaia yabalka nani . ........................................................... 370-402
•
Sapta I.La tanira daknira taki unsabanka laka daukaia yabalka nani ................ 370
Sapta II.Tawan iwanka pawanka tani ra daknira taki unsabanka nani
laka daukaia yabalka . ................................................................................................................ 371-402 o Baiki sakanka I. Wina kat wapnika mangkaia................................... 371-372 o Baiki sakanka II. Makabanka nani wahia ........................................... 373-376 o Baiki sakanka III. Ai tanka briaia laka................................................... 377-384 o Baiki sakanka IV. Wark alki takaskaia yabalka .................................. 385-389 o Baiki sakanka V. Lilara dimi wapni mangkaia tabaikanka ........... 390-402 Ulbanka lalka VII. ............................................................................................... 403-407 • Sapta unsak . ................................................................................................................. 403-407 o Baiki sakanka I. Luwaikira bapanka nani .................................................... 403 o Baiki sakanka II. Asla ai kupia laka bapanka .............................................. 404 o Baiki sakanka III. Nata prakaia ra bapanka nani.............................. 405-407 v
TAURA WAUHKATAYA. RAITKA AIHWA PALI
Takrikanka Bila Lalka. Lukanka Laka Tihuka Nani
I
Wark takaia ba wan raitka kum sa, tawan karnika pahpaia ra sa, baku sim gabamint
bui kaina kahban kaia sa. Gabamint bui Nicaragua luhpia nani karnika nani ba sut yus
munan kabia yamnika nani sakan kaia dukiara.
II
Wark takaia laka plamaia ba gabamint laka karnika wauhkataya kum sa, baha wal sika
gabamint ba, upla wark takaia laka ba nani bapi brih muni alki daukisa.
III
Wark tatakra nani pawanka yamnika briaia dukiara naha wark laka plamaiara bapan
ba sika, raitka nani kaina kahbaia dia sip nani ba bapan sa, baku sim sipsa, kau yamni
daukan kaia, wark taki auya ba wal, kantrak nani wal apia kaka asla taki ai raitka bapi
nani ba wal.
IV
Naha wark takaia laka plamaia raitka nani bapan ba sip tnayara lulki swin kabia apia sa.
V
Wark takaia laka nani ba, tawan uplika klauna ai brinka kat diara daukaia ai raitka bri laka
ba karnika alki takaskisa, bahamna sika, wark takaia laka nani ba karna pali bapansa, bara
dia bapan ba kat daukan kaia sa.
VI
Naha laka nani na, lal kat lal kat bapan sa, latan param sa, baku sim, aikuki prawi wark taki
tawan ai pawanka alkaia laka ba alki daukisa.
VII
Wark takaia laka nani ba, wark tatakra rayaka yamnika ba, ta baikisa,, kaina kahbisa bara
kau yamni iwi kabia dukiara.
1
VIII
Wark takaia laka bapanka kum kum tilara, apia kaka wark takanka laka sirpi kum kum
tilara unsabanka kum bara kabia kaka, apia kaka sim, nahki tanka briaia ba latan apia
kabia sa kaka, ani ba wark tatakra mapara kau yamnika bara ba yus munan kabia sa.
IX
Naha laka plamaia ra aisaras dukia nani ba, baku sim, la Sirpika nani bapan nani ba, wapni
daukan kabia sa, tawan iwanka tnatka ba kat, tawan raitka ba wal, Nicaragua kuntri wala
aikuki la sain munan nani ba wal, la tihuka nani wal, rait laka nani wal, wark takaia raitka
nani wal baku sim sins laka nani sut praki kaiki wal wapni daukan kabia.
X
Naha laka plamaia ra la nani bapan ba, baku sim, wark takaia laka tnayara Sirpika nani
ba, kuntri aiska raitka ba karnika bri sa, baku bamna, upla yakan ai brinka bri ba, tawan
uplika aiska brinka munhtara diman kaia sa.
XI
Mairin wihki waitna ba wark kum alkaia dukiara kulkanka kumi yaban sa, baku sim natka
nani ba kumi witin nanira yaban kaia sa, nahki wan kuntri laka ra bapan ba kat wal.
XII
Wark tatakra nani ba, ai warkka ba kat ban wark taki kaia ba, dia la bapan ba kat wal kaina
kahbisa, baku sim, sut kat ba ai raitka bri sa kau wark yamni ra sunan kaia laka ba, baha
tilara diara wala kaikras kaia sa, wark takan piua, nahki ai warkka dauki ba, sinska laka,
nahki kasak ai warkka dauki nata alki nani ba baman laki kaikan kaia sa.
XIII
Wark tatakra nanira, wark kum dukiara nahki aibapan sa kaka sutra praiska kumi aibapan
kaia sa, baku sim, wark daukaia tanka ba kumi kaia sa, tawan iwanka laka ba kat, mayara
kulkanka luha kaia sa, pulitik, suts laka dukiara, waitna apia kaka mairin ba dukiara, apia
kaka ai umpirka dukiara sim, baku wal upla baku yamnika nani ba kulkanka yaban kaia
sa.
2
ULBANKA LALKA I
BAPANKA TARKIKA NANI
SAPTA I
Dia dukiara bara anira daukaia tanka
La Sirpika 1. Naha laka plamaia na wal bapisa, nahki aikuki prawi wark daukaia laka nani
ba, wark yayabra wihki wark tatakra nani raitka bara dia daukaia ai pahpaia ra bri nani
laka ba bapisa.
La Sirpika 2. Naha laka plamaia ra bapan nani ba, bara wark laka nani bapan ba,
Nicaragua bilara upla bani ba, baku sim asla takanka nani bara ba, apia kaka nanara bal
diman nani sut mapara, ai pahpaia ra sa, dia bapan ba kat daukan kaia. Baha tilara sim
bangwi sa, Nicaragua luhpika wark tatakra nani, Wark Ministiriuka adarka wal, Nicaragua
bilara wark takrikisi kuntri wala ra taki wih bangwan nani ba sim.
La Sirpika 3. Naha laka plamaia wina tnayara lakan sa, raks twilki uplika nani, ai warkka
daukaia bri ba dukiara baman.
La Sirpika 4. La alkras uplika nani, kuntri wala gabamintka warkka dadaukra nani, baku
sim, kuntri wala asla takanka apiska satka nani sut ba, naha laka bapanka wina tnayara
apia sa, Nicaragua luhpika wark tatakra nani kaina kahbaia dukiara aisi piuara.
La Sirpika 5. Ispail ba, Gabamint aisanka bila aihwa pali ba, aikuki prawi wark daukaia
tanka ra, yus munan kaia raitka bri sa. Atlantik Kus tawanka ra bila aisanka nani ba sim,
bila aihwa pali kulkanka yaban sa, Klauna Lakara iwanka tasbaia yahbra bara waupasa
tanira, baku sim, Miskitu bara Sumu tawanka nani kaina piua wina Jinotega wihki Nueva
Segovia ra iwi nani tasbaia bilara, aikuki prawi wark laka daukan sa kaka.
Wark Ministiriuka bui Wark Laka Plamaia na wihki wark daukaia laka sirpi ba sim, Atlantik
Kus tawanka ra aisi bila nanira lakan kabia sa. Baku sim, wark tatakra asla taki la bapan
nani ba, bara, tawanka sirpi wina wark tatakra nani yamnika dukiara ulbanka bara nani
ba sim, tawanka aisi bilara lakan kabia sa.
SAPTA II
Wark takaia lakara Raitka bri nani ba
La Sirpika 6. Upla ba wark tatakra kum kulkan sa, ani piua ra, ai bila wal apia kaka, ulbi
wal, yakan yakan, apia kaka, daknira taki, param aisi wal apia kaka, natka kum wal, piua
prahni kum, apia kaka, piu wihka wark takaia dukiara pramis takan sa kaka, upla kum wal,
apia kaka asla takanka kum wal wark yayabra baku kulkan sa, wark daukaia tanka kum
tilara, baha ra sika aisan sa warkka ba daukan kaia mana kum aibapi yabia dukiara, baku
sim sipsa warkka ta brih wal apia kaka tabaiki wal paskanka kum daukan kaia, apia kaka
sins warkka kum kaia.
3
Ani piuara wark tatakra ba, warkka ba daukaia, apia kaka, bukaia dukiara kupia kumi taki,
apia kaka ai natka kum wal ai tabaikaia uplika, apia kaka uplika nani plikan sa kaka, wark
yayabra uplika ba, naha nani sut warkka yayabra takisa, ,ai kupia laka wina apia kaka
natka kum wal kaina wina au takan sa piuara.
La Sirpika 7. Kasak kulkanka bri wark tatakrika nani ba, dia warkka satka dauki balan ba
wina kulkanka ba yaban sa, sakuna wark pliska kumra mangkan ba wina bal takras sa.
Aima banira kasak kulkanka yabi wark tatakrika kum sa apis ta bri nani ba, lalahka waki
nani ba, kan witin nani sika wark yayabra ninara apis nani ba ta bri sa, baku sim, naha
laka plamaia ra bapan bakku, sipsa naha uplika nani ba, apia kaka daknika nani ba saki
upla wala mangkan kaia.
La Sirpika 8. Wark yayabra kum ba sika, upla kum ra apia kaka dakni kumra ai dukia
daukbia dukiara wark yabisa, baha dukiara mana kum aibapi yabi sa.
La Sirpika 9. Wark yayabra nani ai raitka brisa kantrak lalka nani, kantrak ninkara nani,
baku sim, kampani satka nani wark uplika nani ra kantrak yabi nani ba upla wala yamnika
dukiara witin klauna ai lalahka wal, ai yamnika wal, ai masinka nani wal yus muni dauki
piuara.
La Sirpika 10. Wark yayabra ninara wark dauki uplika kulkanka yabi sa, baku sim baha
natka kat, wark tatakra wala nani aikuki prawi wark daukaia raitka bri sa, apis ta bri nani,
apis lalka nani, lalahka wawakra nani, but kiaptin, wibia kaka ani uplika, upla wala ninara
wark ta bri, apia kaka lalahka waki nani sut ba.
La Sirpika 11. Wark yayabra ba wala mangkan piuara aikuki prawi wark daukaia tanka
nani ba diara wala takras. Wark yayabra sins munan uplika wihki raya manghkan pahpaia
nanira sa, kati matlalkahbi piua kat, aikuki prawi wark daukaia tanka bara la wina sim
baku bapan sa, baha sika kau wala mangkaras kainara baku bapan sa, dauki warkka ba
nata alkan piuara, raya mangkan ba pahpaia ra baman luan kabia sa.
La Sirpika 12. Kampani baku kulkanka yabisa yamnika nani pakaia daknika kumra,
yamnika paki, baiki saki wauhi atkaia daknika nanira. Kampanika piska kum baku kulki
sa, kampani pawaia dukaiara, warkka watla wala paskan nani ba, apiska satkara baiki saki
wark dauki nani sut ra, baha nani sut ba dakni ra yakan taki ai warkka daukaia plikras
piuara.
SAPTA III
Wark Takaia Tanka
La Sirpika 13. Wark takaia, apia kaka, wark kum alkaia tanka ba sika, wark tatakra kum
bui warkka kum dauki sa, upla wala mihta mununhtara, baha ba nina makansa, wark
yayabra uplika, baku wal ai warkka ba dauki yabisa, dia daukbia wisi witin mihtara wark
yaban ba kat alki daukisa.
4
La Sirpika 14. Wark yayabra pahpaiara sa, las mayara ba, kampani kum bilara, nainti
pursint wark tatakra nani ba, Nicaragua luhpika nani kaia sa. Wark Ministiriuka ba, naha
laka na kat daukaia sip apia pali sa kaka, laka sim ulbi mangkan kaia sa, baku wal lika
wark yayabra nani ra sanska laka wala yaban kaia sipsa, warkka daukaia uplika uya apu
sa piuara.
La Sirpkia 15. Adar apu sa Nicaragua tasbaia bilara Nicaragua luhpika nani ra kantrak
yaban kaia, lata tanira taki wark daukaia dukiara, ani piuara Wark Ministiriuka adarka
param yabras sa kaka, kan naha apiska tara sika, warkka daukaia tanka bara dia brinka
nani ba bapan kaia sa, la bui baku adarka yaban sa kaka.
La Sirpika 16. Wark Ministiriuka ba, naha warkka daukaia apiska bri nani bak ku, mana
luhakira upla nanira tabaikan kabia, naha sat warkka daukaia dukiara, baku sim nahki
warkka daukaia tanka nani ba laka bapan kaia sa.
SAPTA IV
Wark Yayabra nani pahpaia ra bapan ba
La Sirpika17. Wark yayabra nani ba, naha La Plamaia ra, dia daukaia adarka bri ba
purkara, naha nani ba daukaia ai pahpaia ra brisa:
a) Wark tatakra ra mana aibapan kaia sa, ai warkka mana, nahki tankara, bara dia piuara
warkka daukaia wisi wal au takan ba kat;
b) Dia sat warkka briaia dukaira wark tatakra ai raitka bri ba rispik munan kakaia sa,
baku wina taiban laka wal yaka lalah aibapan kaia apia sa, bara sim alkaia sim apia
sa wark kum briaia dukiara, baku sim, mayara kulkanka laka nani sim ulbi bukan
kaia apia sa, baha purkara sim, wark tatakra ba wark kum alkbia apia dukiara witin
mapara natka satka nani daukan kaia apia sa;
c) Wark tatakra nanira kulkanka bara rispikka laka yaban kaia sa, baku sim, ai bila wal,
ai daukanka wal, apia daukras wal sim, yaka wark uplika wina tara rispikka mayara
ikan kaia apia sa;
d) Wark uplika ra, piua kat yaban kaia sa, wark ra yus munaia dukia nani ba, baku sim,
warkka daukaia dukia pitka kat yamni kaia sa, nahki wal aisi wapni takan ba kat,
baku sim, wark tatakra ba, wark yayabra wal aisi wapni taki muni yus munan kaia,
witin klauna ai tulska nani, warkka daukaia ra nitka takisa sa kaka;
e) Wark tatakra tulska nani ba, diara kum mana aibapaia, paan muni baku apia kaka,
natka wala wal sim sip alki takaskras kaia sa;
f ) Sanska yaban kaia apia sa, rum dik tauki wal ai warkka ra waia, apia kaka, baku wal
ai warkka alki daukaia, baku sim diara saura nani dih tauki wal sim wark daukan kaia
apìa sa;
g) Wark pliskara sanska yaban kaia apia sa, raks satka nani kumi sim brih yus muni
tauki kaia, ya nani ai warkka daukaia ra yus munaia adarka bri nani baman sip kabia
sa, yus munan kaia;
h) Wark tatakra mana wina dakban kaia apia sa, wark yayabra trabilka munan, wark
nani alki takaskan sa kaka;
5
i)
j)
k)
l)
m)
n)
o)
p)
q)
r)
Wark tatakra asla takanka karnika ba rispik munan kaia sa, baku sim, wark tatakra
asla takanka paskaia tilara dimi trabil munaia apia sa;
Wark tatakra ra, ai mana wina bara yamnika wina sim dakbraskira sanska yaban kaia
sa, wihta mawan ra waia la kat paiwan sa piuara, witnis baku, apia kaka, uplara la
dingkaia, apia kaka witin ra la dingki sa piuara, la tara trabilka kumra, apia kaka, apis
trabilka kum ra sim;
Wark takaia awarka ba kulkan kaia sa, ris briaia yua mangkan nani yaban kaia sa,
bara wark takaia yua nani ba sim, latan pliskara ulbi saban kaia sa;
Wark tatakra tanka nani, bara dia nani taki sut ba wauhtaya ra ulbi, pliska kat
mangkan kaia sa, nahki Wark Ministiriuka aisi ba kat; baku sim, wark tatakra makabi
ba wauhtaya ra ulbi yaban kaia sa, nahki piua wark takan ba, dia warkka daukan ba
bara ai mana nahki bri kan ba sim;
Wark pliskara sanska yaban kaia sa, wark pura kakaira nani ba, ai wauhkataya wal,
wih pura kaiki kaia baku sim, makabi walanka nani ra una kahki kaia sa;
Wark pliskara sanska yaban kaia sa, wark tatakra aslika ta uplika nani, apia kaka,
kupia krakraukra nani ba, ai wauhkataya wal, wih laki kaiki kaia, baku sim, unsaban
kum bara piuara, diara tanka nani makabi wali ba sim unakaki kaia sa;
La nani bara aikuki asla takanka laka nani ra, wark tatakra nani kampani ta briaia
raitka bapan nani ba kat daukan kaia sa;
Wark tatakra wina tara rispikka ba mayara ikan kaia apia dukiara pura kaikan kaia sa,
baku sim, mairin nanira watawi lukanka wal nina blikan kaia apia sa;
Wark tatakra nanira yaban kaia sa, mana luhakira, utla apia kaka, yapaia watla kasak
kum, upla nitka yus munaia dukia sut bri kaka, ani piuara, wark daukaia dukiara,
apia kaka, wark yayabra nitka baku sim, truk mana uba tara dukiara, wark pliskara
takaskaia brinka bara sa piuara;
Naha wark laka plamaia ra dia bapan nani ba sut ba kulkanka yabi dia ba kat daukan
kaia sa, baku sim, wark laka wala nani, asla taki la bapan nani ba, wark laka sirpi nani
sut, baku sim, la tara dimi wapni daukan wauhkataya nanira bapan nani ba, bara OIT
ra Nicaragua sain munan laka nani sut ba kulkanka yaban kaia sa.
Sapta V
Wark Tatakra Daukaia Dukia Nani
La Sirpika 18. Wark tatakra nani ba, naha La plamaia ra, dia daukaia adarka bri ba
purkara, naha nani ba daukan sa: a) Wark ba daukaia sa nahki bara dia piuara daukaia wisi wark yayabra wal wapni
takan ba kat;
b) Wark yua, awarka, bara wark yayabra adarka aisan ba kat daukan kaia sa;
c) Diara ma nani ba kau ailal sakaia, bara yamnika nani sim kau bukaia trai kaikaia
sa; d) Wark yayabra wihki ai panika nani ra rispik laka mariki kaia sa, unsabanka laka
ba naya ra lakaia sa;
6
e) Kampani sinska laka, diara atkaia smatka bara diara paskan nani ba main kaikaia
sa; f ) Wark daukaia dukia satka nani mihtara mangkan sa kaka, kasak main kaiki yus
munaia sa, baku sim, warkka daukaia dukiara, tuls nani, bara utla nani baku
yaban nani ba, wark nata alkan piua ra kli laki yaban kaia sa;
g) Trabil saura, diara sauhki tikaia dukia baku kum kampani yamnika nani, apia
kaka ai panika nani purara aula sa kaka, aihnikira tabaikan kaia sa;
h) Smalkanka satka nani, kau diara kakaira takaia dukiara, wark yayabra wal ai
tanka brin nani ra, wih yamnika ba brin kaia sa; i)
Wina tara yamnika ra trabil briaia apia dukiara, diara tanka nani mangkan ba sut
dia ba kat kulkanka yaban kaia;
j)
Rum dih bla taki, apia kaka diara saura yus muni wark takaia apia sa;
k) Wark taki piuara raks satka kumi sim yus munaia apia sa, witin ai warkka ra yus
munaia brinka bri nani ba baman yus munan kaia sa; l)
Wark tatakra walara, wal prawaia dukiara yamnika satka nani pramis daukaia
apia sa, baku sim, taiban laka wal mapara trabil munaia apia sa; bara m) Purkara, kantrak wina, asla taki la bapan nani, bara wark bilara la nani aisi ba kat
daukan kaia sa.
Ulbanka Lalka II
Wark tatakra kum raitka ba
Sapta I
Aikuki Wark takaia tanka wihki wark kantrakka
La Sirpika 19. Aikuki wark daukaia apia kaka wark takaia tanka ba, dia natka wina bal
takan kabia sim, tanka ba sika, upla kum bui, upla wala mihta mununhtara wark dauki
yabi sa, mana kum aibapi ba dukiara.
Upla kumra wark kantrakka yabi tanka ba sika, wark yayabra kum wihki wark tatakra
kum wal, ai bila wal baman, apia kaka, wauhtaya ra ulbi wal, ai tanka brih bangwisa,
aikuki prawi wark kum daukaia dukiara, apia kaka witin bui, ai walka ra warkka kum
dauki yabaia dukiara.
La Sirpika 20. Wauhtaya ulbi wal Kantrak dauki piuara naha dukia nani bri kaia sa: a) Kantrak daukan pliska bara yua sim; b) Sain muni uplikak nani nina wauhkataya bara watla pliska, nitka sa kaka
kampanika lalka nina wihki tailtilka wal; 7
c) Warkka tanka bara ani pliska apia kaka pliska nanira warkka ba ba daukaia ba; d) Yu banira, apia kaka, wik banira dia pitka warkka daukaia ba tanka, yu ra sapa,
tihmia ra sapa apia kaka wal sutra sapa; e) Latan aisaia sa kantrakka ba piu prahni dukia sapa, apia kaka, piu wihka dukia
sapa; f) Mana nahki aibapaia tanka, natka nani, aibapaia piua bara pliska, piu ra kulkaia
brinka sa sapa, wark daukan ra sapa, tas ra apia kaka piskara sapa, warkka mana
piska kum yabisa sapa, tras kulki tauki mana, apia kaka, yamnika yuika nani taki
wina aibapisa sapa, ai mana purara praki yabi sa sapa, baku sim nahki mana
kulki saki ba sut param aisaia sa; g) Kantrakka yabi uplika, apia kaka lalka ba nina sain munan kaia sa, mihta lilkika
buskan kaia sa, uplika ba ulbaia sip apia sa kaka, baha ba witnis wal mawanra
daukan kaia sa.
Luan ra bapan dukia nani ba wina kum apu sa kaka, aikuki prawi kantrak daukan uplika
nani ba naha laka wina swakwi takisa tanka lika apia sa. Diara sut tilara, tan ka brin kaia
sa, laka ba sut bapan baku, nahki wark takaia ra, bara wark uplika asla taki la bapan ra
aisi ba baku.
La Sirpika 21. Kantrak kum daukan ba wina laka krikan sa kaka, baku sim, pat au taki
muni kau wark ta krikras wina, laka ba pura luan sa kaka, sip sa wark laka wihta nanira
plikan kaia, baku wal wihta nani ba aisan kabia dia pitka wark ra sauhkan tanka ba.
La Sirpika 22. Wark takaia tanira, sip sa kantrak kum daukaia, mani 16 alki luan kainara.
Sapta II
Kantrak tanka bara satka nani
La Sirpika 23. Wark kantrakka kum ba, wahia wal ra daukan kaia sa, sain muni uplika nina
wal sut sain munan kaia sa, baha wina Kumba ba, wark tatakra mihtara yaban kaia sa.
Wauhkataya lilkika nanai ba Wark Ministiriuka ra yabaia sip sa, karnika yabaia dukiara.
La Sirpika 24. Wark kantrakka kum ba ai bila wal baman aisi daukan kaia sip sa, naku
piuara: a) Untara wark daukaia dukia; b) Utla bila warkka daukaia; baku sim c) Piu prahni apia kaka, piu kum kum warkka, yu matawalsip wina pura luras warkka
nani. Naku piuara, wark yayabra uplika ba, wark tatakra ra, taura yu yumhpa bilkara wauhtaya
kum ulbi yaban kaia sa, baha ra ulban kaia sa, warkka ta krikan yua ba, dia warkka
daukaia ba, baku sim dia pitkka mana aibapaia pramis taki ba. Mapara diara wala apu sa
8
kaka, baha wauhkataya wal baman sipsa, aikuki prawi wark kum dauki ba tanka marikan
kaia. La Sirpika 25. Aikuki prawi wark kum dauki tanka ba, apia kaka, upla kum wal kantrak
dauki ba, sipsa piua kum mangkan kaia, apia kaka, piua apu ban ai kainara wark dauki
waia.
La Sirpika 26. Wark kantrakka kum ba, piua apu ban ai kainara wark dauki waia kulkisa,
naha dukia nani takras sa kaka: a) Aain muni uplika nani ba warkka piua kum mangkisa; b) Warkka bukaia apia kaka daukaia dukia ba, piua kum bilka ra daukaia dukia sa
kaka; c) Aima banira apia kaka, baha piua kat warkka ba daukaia sa kaka, wark uplika
nani asla taki dia laka bapan kabia sim, naha mapara diara kangbras sa.
La Sirpika 27. Kantrak kum ba, apia kaka aikuki prawi wark daukaia tanka ba, ban piu
wihkara taki waia kulkisa, piua kum mangkras sa kaka. Baku sim, warkka piua bapan kan
ba pat luan kabia sim, uplika ba kau yu yawan aiska pura matawalsip praiska kau warkka
ba ban dauki sa kaka, apia kaka, ninkara kli kantrak yari daukan piua luan sim ban wark
dauki sa kaka, apia kaka kli kantrak yari daukan sa kaka. La Sirpika 28. Ban piu wihkara wark dauki waia kantrak kumra, sain muni uplika ba, aisi
wapni daukan kaia sa, yu yawan aiska pura matawalsip praiska, wark daukka alki kaikaia,
baha piuara, uplika bani sip sa kantrakka ba prakan kaia, witin nani mapara trabilka
luhakira.
La Sirpika 29. Kantrak kumra, upla rayaka yamnika aibapaia apia wisi ulbaia ba adar apu
sa. Upla rayaka yamnika mana ba nayara lakaia sip apia sa.
Sapta III
Smalkanka, plis walara lakanka, bara kau purara sunanka
La Sirpika 30. Kampani nani, wark tatakra aslika nani aikuki prawi, ta baiki warkka satka
nani daukan kabia, piua banira, smalkanka satka nani, baku wal sinska laka kau kuaki
waia dukiara, wark tatakra nani ba, ai warkka daukaia smatka kau paki waia dukiara, baha
warkka nani tilara waitna bara mairin nanira sanska yaka dimi yamnika nani kakaira taki
waia kabia. Piua banira smalkanka nani wark tatakra nani ra yaban kaia sa, kampani ba,
wark tanka raya dingkaia dukiara piua prahni kum praki piua nanira.
La Sirpika 31. Aikuki aisi kaiki wina wark tatakra ba sipsa, wark pliska kum wina plis walara
lakan kaia,piua prahni kum apia kaka,ban ai kainara waia dukiara lakan kaia,sakuna baha wal
warkka tanka mayara ikaia lika apia, mana aibapi tanira, apia kaka, raitka kum bri tanira sim. La Sirpika 32. Trabil tara kum takan piuara, wark alki takaskaia apia dukiara, apia kaka
lalah patka wauhaia apia dukiara, baku sim, lalah trabilka tara kum briaia apia dukiara,
9
sipsa wark tatakra ba piu prahni kum wark pliska walara lakan kaia, lakanka ba ba trabilka
luan ninkara ban kaia lika apia sa, baku sim, ai mana bara, ai warkka tanka ba mayara
ikan kaia apia sa.
La Sirpika 33. Purara sunanka tanka sika, wark tatakra kum ba, wark pliska mayara bri ba
wina wala kau purara sunaia tanka. Wark tatakra bani ba ai raitka bri sa, ai warkka pliska
wina kau purara sunaia, ai skulka diman wauhkataya alkuya piuara, baku sim warkka raya
ba daukaia sinska laka dimi nata alkan piuara. Wark pliska kumra upla dingkaia nitka sa
kaka, wark tatakra kum naha warkka daukaia sip sa kaka, baha pliskara mangkan kaia
sa.
Sapta IV
Wark taki auya wina diara raya paskanka wihki kli kau bitar daukanka tanka
La Sirpika 34. Masin warkka dauki wina, diara raya kum paskaia, kau bitar daukaia apia
kaka, kli paskaia tanka nani ba, baha dukia nani laka bui waki wan kabia.
Sapta V
Wark kantrakka kum nahki alki takaski ba
La Sirpika 35. Alki takaskaia tanka sika, wark kantrakka kum piua prahni bilkara alki
takaski ba. Alki takaskanka ba, sain munan uplika kumi bani wina balan kaia sip sa,
sakuna aikuki sain munan kantrakka ba aiska lika alki takaskras sa.
La Sirpika 36. Alki takaskanka ba, kantrakka apia kaka aikuki prawi wark dauki ba wina,
piska kum ra kaia sipsa, apia kaka kantrakka aiskara kaia sip sa, baku sim, upla ailal wark
takisa sa kaka, yakan yakan daukaia, apia kaka daknira taki daukan kaia sip sa. La Sirpika 37. Yakan yakan warkka ba alki takaskan kaia sipsa: a) Trabil saura kum wina wark tatakra ba wark takaia sip apia takan ba, apia kaka
wark wina siknis takan ba kati matawalsip pura wal wina pura luras sa kaka,
witinka trabil bri ba, ban wihka ai kainara kahwa ban takaskras kaia sa kaka; b) Siknis aihwa, apia kaka wark taki wina briras sikniska ba, wark tatakra ra yaka
wik yawan aiska kum pura matlakahbi bilkara pain takaia sipsa kaka, purkara
kau wik yawan aiska kum pura matlahbi pitka yari daukaia sipsa kaka; c) Wark tatakra mairin ba lupa briras kainara bara brin luan ninkara ris briaia piua
ba; d) Sark tatakra ba silakra apia kaka prisanra kauhan piuara, sakuna ninkara la wina
pri laka yaban nani ba, naku taki piuara, wark tatakra ba ai mana ba alki takaskan
kabia, silakra kauhuya piua wina, sakuna naha laka plamaia ra la Sirpika 17, piska
h) ra aisi ba raitka lika ban bri kabia sa. Wark tatakra ba ai warkka dauki wina
trabilka ba brin sa kaka, apia kaka, ai kaina kahbi wina takan sa kaka, apia kaka,
10
wark yayabra yamnika nani kaina kahbi wina trabilka ba brin sa kaka, naha bui
wark tatakra mana briras nani ba sut aibapi yaban kaia sa; e) La kum ai purara bapan dukiara wark ba alki takaskan bara aimana sim briras
nani ba, kamapani laka kat daukan nani ba; f ) Wark tatakra nani bui wahbi sakan sa kaka, witin nani ai ninara gabamint apiska
nani mawanra bubia dukiara, aisi kaiki kupia kumi daukaia daknira blikan nani
sa kaka, upla mana kau mayara kamisanka nanira blikan sa kaka, baku sim, la
kat daukan sa kaka, bara ai mana luha nani sa; g) Aisi kaiki ai kupìa kumi wal daukan nani ba. Alki takaskanka ba naku daukan kabia: a) Naha laka Sirpika piska a) aisi ba tanka ra lika, wark takaia sip apia takaskan
piua wina, wan wina tara yamnika wihtika nani bui ahkia yua kat pain takbia
wisi aisan ba wih alkan yua ba kat, apia kau kaina wina wina trabilka ba pain
takan sa kaka.
b) Piska d) ra aisi tanka ra lika, wark tatakra ba silakra kauhi wihta mihtara diman
trabilka, apia kaka, apis kum wal trabil bri tanka ba wauhtaya wal maisapaki
piua wina, ahkia piua kat laka aisi wapni daukbia, apia kaka, ban trabil mihtara
kauhbia yua ba kat. Wark tatakra ba wark yayabra ra maisapakan kaia sa, silakra
kauhan wina yu yumhpa bilkara, baha purkara dia pitka wihka ra bara sim pura
praki kulkan kaia sa, baku sim, ai trabilka wapni dauki luan ninkara, yu yumhpa
bilkara ai warkka pliskara wih diman kaia sa, baha purkara praki kulkaia sa dia
pitka wihka ra tanka sim, auya piuara, witin ilpkara, wihta wina wauhtaya kum
saki ai warkka pliskara yaban kaia sa.
c) Wark alki takaskanka ba takan kaia sa, piska f) ra aisi ba takan piuara, ahkia piua
wina warkka ba daukaia apia kaka, warkka alkaia yua ba wina.
La Sirpika 38. Daknira wark alki takaskan baku kulkisa, kampani apia kaka, wark pliska
kum wina, warkka tatakra tila wina piska kumra, apia kaka sutra trabilka ba kangbi sa
piuara, naha trabilka nani, wark yayabra purara trabil saura uya apu wina bal takan sa
kaka: a) Wark daukaia dukia apu sa kaka; b) Wan wina tara yamnika klinka laka, apia kaka, kaina kahbaia dukiara, wihta nani
bui kasak alki kaiki muni, kampani ra, apia kaka wark pliskara prakaia wisi adar
yaban sa kaka;
c) Kampanika apia kaka warkka pliska warkka pawanka, apia kaka lalahka trabilka
dukiara, piua prahni kum praki piuara; d) Ai karnika pura luan trabilka kum ai purara balan wina, wark ba istikira alki
takaskaia brinka bara kan piuara.
Daknira warkka kum alki takaskaia banira, trai kaikan kaia sa, wark yayabra wihki wark
tatakra aikuki asla taki aisi kaiki muni daknika wal kamisan kum paski wapni daukan
kaia sa.
11
Ai karnika pura luan trabilka ba, pain laki kaikan, wark yayabra purara trabilka apu sa
kaka, daknira warkka kum alki takaskaia ba, wark Ministiriuka bui, wark pura kakaira nani
apiska bak ku, adarka yaban kaia sa, baku sim naha apiska nani ba wark tatakra nani
wihki wark yayabra, apia kaka warkka lal uplika nanira paiwi aisi kaikan kaia sa, baku
wal, wark alki takaskaia makabanka ba, yu matlalkahbi bilkara aisi wapni daukan kaia sa,
raitka bara sa, apia kaka, apu sa tanka ba. Wark alki takaskaia adarka yaban ninkara, wark
yayabra ba wark tatakra nanira yu matlalkahbi pìtka mana aibapan kaia sa.
La Sirpika 39. Dia dukiara wark alki takaskan dukia nani ba luan ninkara, apia kaka wark
alki takaskan piua ba wih alkan ninkara, wark pura kaikaia apiska ba, wark tatakra nanira
maisapakan kaia sa, wark kli ta krikuya ba dukiara. Wark yayabra nani ba wark pura
kakaira makabi walanka sutra paran win kaia sa.
Sapta VI
Wark Tatakra kum Kantrakka apia kaka aikuki prawi wark dauki tanka alki
takaskanka
La Sirpika 40. Upla yakan kantrakka, apia kaka aikuki prawi wark dauki tanka kum nata
alkanka ba wal sika, naha bilara dia raitka bara adarka nani bara kan ba sut nata praki
sa. La Sirpika 41. Upla yakan kantrakka apia kaka aikuki prawi wark dauki tanka kum ba
nata prakisa: a) Piua mangkan ba nata alkan piuara, apia kaka dia dukiara kantrak daukan ba
warkka dauki nata alkan piuara; b) Wark yayabra ba prubia kaka, apia kaka kahwa takan dukiara kampani ba alki
takaskaia nitka sa kaka; apia kaka wark tatakra ba prubia kaka, apia kaka, kahwa
takuya piuara; c) Wark tatakra ba wihta bui la dauki muni silak mihtara mangkuya piuara; d) Kampanika ba, apia kaka bisniska watla ba, lalah trabilka dukiara, la wina alki
muni, Wark Ministiriukak bui ban praki swiaia adarka yaban sa kaka; e) La wihta bui la dauki wina, kampanika ba ban praki swiaia wisi la bapan sa; f ) La aisi ba kat, kampanika ba nata alkan sa kaka; g) Wark tatakra ba almuk takan pinsanka yaban sa kaka; h) Ai karnika pura luan, baku wal kampani prakaia nitka sa kaka. La Sirpika 42. Dia dukiara wark kantrakka kum alki takaskan kabia sim, wark yayabra ba, la
bilara dia bapan ba kat, wal witin ai pahpaia ra sa, wark tatakra ra mana aibapi yaban kaia,
apia kaka yaura kabia sim, piska b) ra ais ba kat, warkka yuika yamnika nani ba pitka kat
aibapi yaban kaia sa, wibia kaka bakisan bara kati matawalsip pura yumhpa mana ba.
La Sirpika 43. Aikuki prawi wark dauki tanka kum, aisi kaiki kupia kumi taki muni nata
praki ba wal, wark tatakra mani ailal wark daukan mana yamnika ba lika alki takaskras sa,
Wark Laka Plamaia, la Sirpika 45 ra bapan ba kat. 12
La Sirpika 44. Piua mangkras, ban ai kainara wark daukaia kantrakka kum ba, wark
tatakra bui nata prakan kaia sip sa, wark tatakra ra bui, yu matawalsip pura matsip
kainara, wark yayabra ra wauhtaya ulbi maisa pakuya ba wal.
Unta warkka dadaukra tanira, wark yayabra ra ai bila aisi wal baman maisapakan kaia sip
sa, witnis wal mawanra.
La Sirpika 45. Wark yayabra ba, ban la apu wina upla warkka kum alki takaskan sa kaka,
wark tatakra ra mana aibapan kaia sa, mana ba naha pitka kaia sa: 1) Kati kum mana aibapan kaia sa, taura mani yumhpa wark takan banira; 2) Yu yawan aiska kum mana, kainara mani walhwal wark taki wan nani mana. Aima kumira sim, mana aibapanka ba kati kum ninkara kaia apia sa, bara kati matsip
purkara sim kaia apia sa. Mani piska kum kum ra wark takan nani ba, dia pitka wark takan
ba kat kulki saki aibapan kaia sa. La Sirpika 46. Kantrak kum nata prakan ba, naha Wark Laka plamaia ra dia bapan ba
kat, bara wark laka wala nanira aisi ba wal alki kaikan, wark yayabra ba patka sa kaka, apia
kaka, wark tatakra raitka mapara taiban laka bara sa kaka, apia kaka sim, wark tatakra
nani raitka nani pura kahbaia dukiara asla takaia trai kaikan dukiara trabilka munan sa
kaka, wark tatakra ba, wark wihtika ra la plikaia sip sa, kli ai warkka ra bara sim natka
ra dingkan kaia dukiara, baku wal wark yayabra pahpaia ra sunan kabia sa, kli warkka
pliskara dingkaia ba, la bui kli dingkaia wibia sa kaka, baku sim, kli dingkan piua ba kat
mana briras nani kan ba sim aibapan kaia sa.
Kli warkka ra dingkaia wisi la bapan ba, wark yayabra bui, la wihta aisan ba kat daukras
kabia sa kaka, naha bui wark tatakra ra aibapan kaia sa, mani wihka takan mana aibapi
ba purkara sim pitka wala kum aibapi yaban kaia sa.
Wark laka wihtika ba, naha unsabanka nani wapnika mangkan kaia sa, la mihtara
mangkan piua wina yu yawan aiska kum pura matawalsip bilkara, wapnika mangkan
sim unsabanka ban la wihta wala mihtara mangkan piuara lika, baha la wihtika ba ai
mihtara diman piua wina, yu yawan aiska yumhpa bilkara wapnika mangkan kaia sa.
Baha piua bapan ba sip puras kaia sa, baku bamna, ani la wihtika bara la wihta lalka nani,
naha piua bapan ba kat, wapnika mangkras kan sa kaka, trabilka wauhi nani makaban sa
piuara, naha wihtika lalka nani bui, wapni daukras kan nani purara wirhika kum bapan
kabia, witin nani ai mana bri ba wina matawalsip pursintka kum dakban kabia.
La Sirpika 47. Kasak kulkanka yabi warkka tatakra kum sa kaka, naha laka plamaia ra,
la Sirpika 7, baiki sakanka a) ra aisi baku nani kaka, kli warkkara dingkan kabia apia sa,
sakuna wark yayabra bui mana kum aibapan kabia, kati wal wina kati matlalkahbi mana
briaia pitka, warkka tatakra ba mani kum pitka wark takan sa piuara, baha sim, mana
yamnika wala briaia raitka bri ba purkara pura praki yaban kaia sa.
13
La Sirpika 48. Wark yayabra ba, kantrak kum nata prakan kaia sipsa, la Sirpika 42 ra
aisi ba baman raitka yabi wal, ahkia piuara warkka tatakra, wan kaina aisi nani ba kum
daukan sa piuara: a) Rispikka kulkanka tara kum krikan sa piuara; b) Wark yayabra, apia kaka ai panika nani rayaka wihki wina tara nani mapara
trabil saura yaban sa piuara; c) Wark yayabra turka apia kaka ninara sauran aisan dukiara wina tara kulkanka
tikan sa, apia kaka kampani yamnika kasak sauhkan sa puuara; d) Yakan yakan apia kaka daknira kantrak daukan ra pramis takan nani mapara
saura daukan wina kampani yamnika kasak sauhkan sa piuara. Wark yayabra ba naha raitka ba sipsa sa yus munan kaia, trabilka daukan ba kakaira
takan piua wina, yu yawan aiska kum pura matawalsip bilkara.
Naha laka Sirpika yus munras kainara, wark yayabra ba, adarka brin kaia sa, wark pura
kakaira apiska wina, baku sim sip wapnika mangkras kaia sa, wark tatakra ra makabi
walras sa kaka. Warkka wina sakaia adarka bapan piuara, trabilka na wark pura kakaira
mihtara lakan kaia sa trabilka tilara wina kum bui, laka bapan ba mapara la plikisa piua
ra, sakuna naha wal, patka wauhi uplika ba wihtara ai laka pliki waia ai raitka bri ba alki
takaskan kabia apia.
Ulbanka Lalka III
War awarka, Ris briaia, Sans bara bakisan piua
Sapta I
Wark awarka nani dukiara
La Sirpika 49. Wark awarka baku kulkisa, ani piuara, wark tatakra ba, wark yayabra
mihtara dimi ai warkka daukaia pramis bri ba dauki piua ba. Wark tatakra ba, wark yayabra mihtara dimi ai warkka dauki baku kulkisa, ani piuara wark
tatakra ba warkka daukaia pliska, apia kaka, warkka daukaia adarka briaia pliskara wih
dimuya piua ba wina, bahara sika, yu banira, wark awarka nanira warkka ba daukan kabia
sa, ahkia kat, ai piua bara ai daukanka nani ba pri yus munbia ba kat.
La Sirpika 50. Kakna bilkara wark takaia pyua baku kulki ba sika, titan awar matlalkahbi
wina tihmia awar matlakahbi pura wal bilka ba kat. Tihmia warkka baku kulki ba sika,
tihmia awar matlalkahbi pura wal wina, yapi lalawan titanka awar matlalkahbi bilkara
warkka dauki nani ba. La Sirpika 51. Kakna bilkara wark daukaia piua ba sika, yu banira, awar matlalkahbi
pura wal purkara luan kaia apia sa, baku sim wik kum bilara awar yawan aiska wal pura
matlalkahbi wal purkara kau luan kaia apia sa. 14
Tihmia bilkara wark daukaia piua ba sika, tihmia banira, awar matlalkahbi pura kum
purkara luan kaia apia sa, baku sim, wik kum bilara awar yawan aiska wal pura wal
purkara kau luan kaia apia sa.
Kakna wihki tihmia wal praki wark daukaia piua ba sika, yu banira, awar matlalkahbi
kum pura kum pura bakriki purkara kau luan kaia apia sa, baku sim, wik kum bilara awar
yawan aiska wal pura matsip purkara kau luan kaia sa. Kakna warkka baku kulki ba sika, yu lapta bilkara wark dauki ba, wibia kaka, yu kum
bilara titanka awar matlalkahbi wina awar yawan aiska kum taka bara bilkara warkka
dauki nanira kulkisa.
Tihmia warkka baku kulki sa, tihmia awar matlalkahbi pura wal wina, yapi lalawan titanka
awar matlalkahbi bilkara warkka dauki nani ba. Kakna wihki tihmia wal warkka baku kulkisa, kahna piska kum wihki tihmia
piska kum bilkara wark dauki nani ba. Ban sakuna, tihmia warkka baku
kulkisa, kahna wihki tihmia warkka baku kulkras sa, ani warkka kum, awar
yumhpa pura bakriki ai kainara tihmia piuara warkka ba dauki nani ba.
Wark daukaia piua baku kulki ba sika, ani wark tatakra ba, wark yayabra adarka munhtara
bara piua ba.
La Sirpika 52. Wark tatakra mairin nani kuihra sa piua ra, pat kati matlakahbi alkan
piuara, sip apia sa tihmia warkka ra dingkan kaia.
La Sirpika 53. Wark daukaia piua ba, sip apia kabia sa, awar matlalkahbi purkara kau
luan kaia, warkka pliska klin apia sa kaka. Naku sa kaka, sip apia kabia sa, wark awarka
purkara kau takan kaia.
Wark pliska kum wan wina yamnika mapara bara trabil takaia sip pliska nani ba, Wark
Ministiriuka bui, kaina wina laki kaiki muni laka bapan kabia sa.
La Sirpika 54. Wark yayabra pahpaia ra sa, Wark Ministiiriuka ra maisapakaia, naha sat
warkka dauki pliska nani ba. Masiapakras kabia sa kaka, wark tatakra nani ba ai raitka bri
kabia sa, wan wina yamnika mapara trabilka bara nani ba dukiara dahra sakan kaia, baku
sim la wihta nanira makabaia sa dimi tabaikan kabia dukiara.
La Sirpika 55. Wark daukaia piua kum ba sip sa, ban ai kainara warkka ba dauki nata
alki kaia, apia kaka piua wal bara pura sim baiki saki warkka ba dauki kaia, ris briaia piua
yabi wal.
Wark piua kum ra, ban ai kainara warkka dauki nata alkaia wisi, aisi kaiki muni wapnika
mangkan sa kaka, wark tatakra ba ai raitka bri sa, awar bakriki kum ai riska brin kaia,
warkka dauki ba bilkara, baha piua ba wark daukan baku kulkan kaia sa.
15
La Sirpika 56. Wark tatakra nani ba, la bapanka wina, wark yayabra nani aikuki aisi
kaiki au taki wina, apia kaka, wark yayabra ba klauna ai kupia laka wal, yaka wark takaia
piua ba, naha laka plamaia ra bapan ba wina kau mayara wark dauki bangwan sa kaka,
wik aiska takan baku mana aibapan kabia sa. Wik bilara wark daukaia piua mangkan
ba mayara lahbaia tanira lika, trabilka yaban mayara lahban dukia ba pura luan piuara,
wark yayabra ba sipsa kli piua ba mangkan kaia, yu yumhpa kainara wark tatatra nanira
maisapakan kaia sa.
La Sirpika 57. Wark kum ba wark daukaia piua mangkan ba wina, kianara daukan nani
sa kaka, wark awarka purkara daukan baku kulkan kaia sa, sakuna bakras kulkras kabia
sa, ani warkka nani, wark tatakra patka mita yaban, wark awarka pura lui daukan nani sa
kaka.
Wark awarka purkara daukan baku kulkansa, sandi yuara wark daukan nani ba, kuntri
aiskara yua tara baku kulkan nani ba, baku sim la wina pri yua baku bapan nani ra wark
daukan nani ba. Naha yua nanira, wark awarka purkara wark daukan nani ba, sip apia sa,
wark yua nanira ris yabi wal mana aibapan baku kulkan kaia, wark yayabra ba klauna ai
kupia laka wal dauki sa kaka.
Wark purkara wark satka kum dauki yaban kaia ba lika, aikuki prawi kantrak kum wal
dauki bangwan kaia sa.
La Sirpika 58. Wark awarka purkara wark daukaia ba, sip apia kabia sa, yu banira awar
yumhpa purkara wark takan kaia, baku sim, sip apia kabia sa, wik kum bilara awar
matalkahbi pura yumhpa purkara wark daukan kaia, wan kainara la Sirpika ra aisi nanira
lika sip kabia daukan kaia: La Sirpika 59. Wark tatakra nani ba, karna munka wark awarka purkara takaia adarka
apu sa, ban lika sipsa, tawan uplika tabaikaia dukiara lika, apia trabil saura kum balan sa
kaka:
a) Tasba sauhkanka apia kaka, trabil saura bal takan ma sakaia nani, apia kaka, tawan
ra ta baikaia warkka nanira sauhkaia sa kaka, istikira kaina kahbaia apia kaka, alki
takaskaia dukiara;
b) Masin nani, wark daukaia dukia nani apia kaka wark watla istikira kli paskaia sa
kaka, ani piuara baha aisauhanka wal, wark uplika apia kaka, tawan uplika wina tara
yamnika, apia kaka, rayaka ra trabil balan kaia sip sa kaka;
c) Tawan uplika nanira tabaikaia watla nani kli istikira bukaia dukiara, apia kaka tasba
sauhkanka trabilka kum wina, tabaikanka watla nani sauhkan nani kaka, kli istikira
paskaia dukiara; baku sim
d) Piua kum takaski wark daukaia, apia kaka, piua kum ra wark karna istikira daukaia
sa kaka, baha sim, wark tanka satka kum dukiara, apia kaka, piu yamni apia dukiara
wark tatatakra uba ailal alkaia sip sa kaka, apia kaka, wark uplika uya ailal apu sa
kaka. 16
La Sirpika 60. Wark tatakra kum ban istikira warkra waras munan dukiara, baku sim
baha warkka ba alki takaskaia sip apia sa kaka, wark tatakra kum wark piua wal daukaia
brinka bara sa kaka, wark yayabra ba wark tatakra wal aisi kaiki au taki daukan kaia sa.
La Sirpika 61. Wark daukaia piua nani, naha La Plamaia ra bapan nani ba, naha sat wark
tatakra nani purara kauras sa: a) Wark yayabra ninara warkka dauki uplika nani ba, kampani lalka nani baku,
kampani lalahka yamnika waki uplika nani, baku sim, yamnika nani waki nani
ninara la mawanra wark dauki nani ba; b) Wark pura kaiki uplika, apia kaka wark ta bri uplika nani ba; c) Piu nani klaki klakira wark dauki uplika, apia kaka, ai mawan saki baman aitani
uplika nani baku, wark Ministiriuka bui ai warkka satka ba dukiara baku la
mangkan sa kaka; d) Wark pliska wina nayara taki ai warkka dauki nani ba, warkka ta bri nani mihta
wina pri ai warkka dauki nani ba; e) Pasara plin pali nani, awala ra plapi nani, lakunra plapi nani bara kabura warkka
tatakra nani; f ) Ai warkka dauki satka dukiara, wark daukaia piua nani tilara dimras nani ba. Ban sakuna naha sat warkka tatakra nani ba sip apia sa ai warkka bara kaia awar
matawalsip pura wal kainara, baku sim baha bilkara ai raitka bri kabia sa awar walhwal
pitka ai riska brin kaia, baha sim nahki tankara aisi au takan kat brin kaia sa, apia sa kaka,
daknira ra taki la bapan nani ba kat daukan kaia sa.
La Sirpika 62. Wark awarka purkara daukan nani ba baku sim, wark uplika ai riska yuara
apia kaka, tanka kum dukiara ris yaban yua ra wark daukan sa kaka, ai warkka yua aihwa
nanira aibapi ba purkara sim pitka wala kum aibapi yaban kabia sa.
La Sirpika 63. Wark yayabra wihki wark tatakra nani wal aisi kaiki au taki muni wik
aiskara wark takaia awarka nani ba, yu banira baiki saki kau awar yari wark takaia sip sa,
baku wal, satadi yua ba piska kum, apia kaka yua aiska ba ris briaia dukiara, apia kaka sim
natka kum yus munan kaia sa, yua kum kum ra saki ris bri piua nanira sim.
Naku sa piuara pura prakan awarka nani ba, yu banira awar wal purkara kaia sip apia
kabia sa.
Baku sim aikuki ai kupia kumi taki, yu bani awar matlalkahbi pura wal wark takaia piua
ba sim, sip sa, baiki saki wal warkka dauki kaia.
Sapta II
Ris briaia wihki sans briaia nani dukiara
La Sirpika 64. Alki kainara alki takasraskira yu matlalkahbi, apia kaka sim pitka awar ra
wark taki alkan bani, wark tatakra ba ai raitka bri kabia yu kum ai riska yua briaia, apia
17
kaka yua matlakahbi pura kum ba, baha piuara ai mana aiska bri kaia sa. Ris briaia yua ba
sandi kaia sa, ai laka bapanka kat sip sa yu wala kaia.
Wik kum wark daukaia piua ba, yu matlalkahbi wina ninkara sa kaka, sip kabia ai kainara
wark taki wan kaia wik wal bilkara takaskira, baku sim, wark tatakra ba ai riska yua brin
kaia sipsa, witin wik wal bilkara takaskrikara yua matlakahbi ba wark takan sa kaka.
La Sirpika 65. Wik kum warkka riska yaban yuara, apia kaka sandi yua riska ra wark
daukan sa kaka, adarka brisa, yu aiska wala kum wark takan baku mana aibapan kaia.
La Sirpika 66. Kuntri aiskara yua tara nani baku kulkan sa, bara adarka bara wark tatakra
ba ris brih, yua mana ba sim briaia ai raitka brisa, baha sika naha nani: Kuswakati ta kriki
ra, Uli tausdi wihki uli praidi wal, Likati ta kriki ba, lihmairinkati 19, wiskati yua matawalsip
pura walhwal wihki matawalsip pura masip, krismis kati yua matlakahbi pura wal wihki
yawan aiska kum matsip yua ba.
Gabamint aimaki karnika ba, sip kabia la wina, ai mana brih wal ris briaia yua nani bapan
kaia, apia kaka bakisan ninara sim, kuntri aiska dukia apia kaka tasbaia baiki sakan piska
kum kum ra sim.
La Sirpika 67. Managua tawankara, ris yua baku bapisa mana aibapi yabi wal, siklakati
yua kum wihki yua matlalkahbi wal, baku sim kuntri taka aiskara lika lilia tara briaia yua
nani ba, ai natka kat bapan kaia sip sa.
La Sirpika 68. Kuntri aiskara yua tara kum ba, sandi yuara kauhan sa kaka, baha mankara
yu wala kum yaban kabia, baku sim baha yuara wark tatakra kum wark takan sa kaka, yu
wala kum pura praki aibapi yaban kabia. La Sirpika 69. Kuntri aiskara yua kulkanka kumra bara ris briaia bri yua adarka bri yuara,
naha warkka nani daukan kaia sipsa: a) Alki takaskaia sip apìa warkka baku, upla brinka tara nanira tabaiki warkka
nani baku; ban brinka tara bri nani pawanka warkka nanira tabaiki baku
nani; baha yuara sika atkaia watla nani baku, wihki lilia briaia watla nani
baku; bara sim ani nani warkka alki takasbia kaka, tawan brinka nanira
kasak sauhkaia sip warkka nani, kampani tara nani bara diara atki watla
nani baku sim; b) Karnika pura luan apia kaka tasba sauhkanka kum wina diara sauhki tikan
nani ba istikira paski bukaia warkka nani, bara warkka ba yu walara swiaia
sip apia dukia nani ba; c) Warkka daukanka satka kumra sip piu walara daukaia sip apia ba, tasba
purara piua saura kum aula dukiara warkka daukaia nani baku; d) Wark nani, apia kaka atkaia watla nani, yu banira brinka bara nani baku, yu
bani plun piaia brinka nani baku.
18
La Sirpika 70. Luanra la Sirpika ra aisan nani ba tanira lika, wark tatakra riska briaia yua
ba sipsa natka walara lakan kaia: a) Wik bilara yu wala kum yabaia, yua kumra wark tatakra sutra, apia kaka ai
piua ai piua baiki saki wal; b) Ris briaia yua, wan lal kat wina, yu wala yapi lalawan wan lal kat aimakan
piua kat; c) Piua ba baiki saki wal, yu kum ris briaia yua ba lakan kaia sip wik banira yu
bakriki wal ra yaban kaia.
La Sirpika 71. Wark pura kakaira apiska tara ba, pura kakaira uplika bri ba wal, ris briaia
yua ba pura kaikan kabia, baku sim, día natkara kampani nani wihki atkaia watla nani ba,
naha saptika ra bapi dukia yamnika nani brin kaia sip tanka ba sim alki kaikan kabia. La Sirpika 72. La Sirpika 66, 68 wihki 69 aisi tanira, wark tatakra wihki wark yayabra nani
aikuki aisi wapni mangkan kabia, wark tatakra an naha warkka daukan kaia nani ba.
La Sirpika 73. Wark tatakra ba ai raitka bri kabia sa, ai warkka wina sans kum briaia apia
kaka piua kum warkka wina taki waia, ai mana bri wal, naha tanka nani baku bri piuara: a) Ai aisa, ai yapti, ai luhpia apia kaka ai maritka, ai maia waitna apia kaka mairin
wal brih iwi kan, la ra aisi baku, baha tila wina kum pruan sa kaka wark takaia
yua yu yumhpa kat; b) Marit takan piuara, wark takaia yua wina yu matsip kat.
La Sirpika 74. Wark yayabra ba, wark tatakra nanira sanska kum, apia kaka, piua kum
warkka wina taki waia sip sa naha trabilka nani bri piuara: a) Ai wina kat dukiara daktar plikaia; b) Ai luhpia sirpi nani, apia kaka kahwa nani día manka bri kabia sim, daktar paiwan
sa kaka, baha sim wark awarka apia ra brih waia sip apia sa kaka; c) Wark takaia yua wina yu matlakahbi kum, ai watla bilara, ai taya kum siknis
takan sa kaka, baha sim, witin ai wina tara bara kaia brinka ba tara sa kaka. Baiki sakanka a) wihki b) ra aisi tanira, wark tatatakra ba ai mana día pitka bri ba aiska
brin kabia sa; baiki sakanka c) ra aisi tanira lika, ai mana tanka lika wark yayabra wihki
wark tatakra wal aisi wapni daukan kabia, sakuna ai mana bri ba wina bakrikika wina kau
mayara kabia llika apia. Tanka sutra wark tatakra ba daktar wina wauhtaya saki ai warkka
ra brih wan kaia sa.
La Sirpika 75. Wark tatakra nani ba ai mihtara upla kahwa pali kum bri sa kaka, wark
yayabra ra makaban kaia sip sa, wark takaia awarka kau ria mayara lahbia dukiara, baku
sim baha pitka kat ai mana sim yabi kabia dukiara, baha ba aikuki prawi aisi kaiki wapni
daukan kaia sa, día piua ra nitka bri kabia ba kat.
19
Sapta III
Bakisan nani dukiara
La Sirpika 76. Wark tatakra bani ba ai raitka brisa, yu matlalkahbi takaskraskira, ris brin
kaia bakisan ninara, baku sim ai mana ba ban plapi kaia sa, wark yayabra kum warkkara,
takaskraskira kati matlalkahbi bani wark takan piuara.
Gabamint warkka bara apiska nanira warkka tatakra nani ba, ista satadi wina jisus kli
buan sandika kat ai mana ban bri wal bakisan briaia ai raitka bri sa; krismis ipka wina
mani raya yua ba kat; baku sim mani kum bilara yu matawalsip pura matlalkahbi pitka
ra baha yamnika nani bri sa.
Baha nani tanka sutra, wark yayabra apia kaka, wark tatakra yamnika dukiara, apia kaka,
insla warkka ai piua kat daukaia sa kaka, baku sim, wark tanka kumra alki takaskaia sip
apia sa kaka, ris briaia yamnika piua aimakan ba wina yu walara lakan kaia sip sa. Wark yayabra nani ba adarka bri sa, bakisan briaia yua nani ba mangki muni wark tatakra
nani ra yaka kakaira takan kaia sa.
La Sirpika 77. Kantrak kum, apia kaka aikuki prawi wark takaia tanka kun nata prakuya
piuara, wark tatakra ba ai raitka bri sa, ai mana nani ba aibapi yaban kaia, baku sim, la kat
ai yamnika nani yaban kaia sa, piu an wark takan ba pitka kat kulki saki wal.
La Sirpika 78. Bakisan mana ba aibapan kaia sa, wark tatakra ai mana las brin ba pitka
kat.
Ai mana ba natka kum iapai sa kaka, kati matlalkahbi luan ra día pitka brin kan ba wal
kuki saki aibapan kabia. La Sirpika 79. Wark tatakra siknis takan dukiara, sanska makaban dukiara apia kaka,
tanka kasak wala kum dukiara warkka aiki takaskan sa kaka, warkka takan yua nani,
bakisan briaia raitka bri dukiara kulki saki nani ba, alki takaskras sa
La Sirpika 80. Bakisan bri piuara, wark yayabra ba, wark tatakra mapara diara kumi sim
daukaia, apia kaka, maisapakan kaia sim sip apia sa, sakuna la wihta wal trabil bri sa kaka
baman sip kabia sa.
Ulbanka Lalka IV
Mana aibapanka Dukiara
Sapta I
Mana aibapanka
La Sirpika 81. Mana aibapanka baku kulkisa, wark yayabra kum bui wark tatakra kumra
mana aibapi yabi ba, wark kantrakka kum apia kaka aikuki prawi wark dauki dukiara.
20
La Sirpika 82. Mana aibapanka ba wal prawi dauki uplika param laka kat prawi aisi kaiki
bapan kaia sa, sakuna la ra aisi ba wina kau mayara lika apia kabia. La Sirpika 83. Nahki mana aibapaia natka nani ba naha nani sa: a) Piua kum bapi wal, bahara kulkisa awar ra, apia kaka yu an ra wark dauki ba
tanka, bahara día pitka wark daukan ba lika kulkras sa; b) Wark kum daukan wal, wark piska kum apia kaka, baiki sakan piska kum dukiara,
nahara wark tatakra ba día pitka wark daukan ba kulkisa, sakuna piua an bilara
warkka ba daukan ba lika kulkras sa;
c) Tas ra, bahara wark tatakra ba pramis takisa, día pitka kum wark daukaia, aikuki
piua kum bapi ba bilkara.
La Sirpika 84. Mana aihwa ba sika wark daukaia piua mangkan ba bilkara ai mana ai
bapi yabi ba, baha tilara dingkan sa, ai mana pali ba, pura praki yabi ba, bara kamisan
nani sim.
Mana purkara aibapi yabi ba tanka sika, wark awarka purkara wark daukan mana aibapi
yabi ba.
La Sirpika 85. Wark tatakra sut ba ai raitka brisa, mana mayara bapan ba wina kau lahban
kaia apia. Mana mayara bapan tanka ba sika, wark tatakra kum, wark piua mangkan ba
daukuya wal, ai mana kau mayara kum alkan kaia sip ba, baha wal sip kaia sa, ai brinka
kau tara ba wapni mangkaia, bara pamali lalka baku rayaka nani ba tabaiki kaia sip ba. Mana mayara ba día pitka ba, bapan kaia sa, Kuntri Aiskara Mana Mayara Bapaia dukiara
kamisan mangkan ba bui, baha ba la día aisi ba kat daukan kabia sa.
Sapta II
Wark mana aibapanka
La Sirpika 86. Wark mana ba aibapan kaia sa, la kat lalahka plapi ba wal, warkka daukan
yua, warkka daukan pliska bara, kantrak wauhkataya ra apia kaka, aikuki prawi wark
daukan tankara, ahkia piua bara an aibapaia bapan ba kat, baha sim wik kum purkara
luan kaia apia sa, latara wark tatakra nani sa kaka, bara sim wik wal purkara kaia apia sa,
warkka tatakra aihwa nani sa kaka; kasak tanka nani kum kum dukiara pliska walara taki
aibapaia sa kaka, wark yayabra wihki wark tatakra wal aisi wapni daukan kaia sa. Piua
kumra sim sip apia kabia sa, diara wala nani wal mana aibapaia, wauhtaya ulbi wal, diara
piska kum apia kaka natka wala nani wal, lalah wal aibapaia mankara baha nani yus
munan kaia sip apia sa.
Mana aibapaia wisi piua bapan ba kat, apia kaka la bapan ba kat daukras sa kaka, baku
sim, naha Laka plamaia ra bapan ba kat daukras sa kaka, wark yayabra ra taibi munan
kabia, wark tatakra ra aibapi yaban kaia, wik nani aibapi yabras kan bani mana, wik wal
lui bani, tin pursint kum pura praki aibapi yaban kaia sa, naha wina nayara tawisa, alki
21
takaskanka ba, ai karnika pura luan, apia kaka, tasba sauhkanka kum bui munan sip
aibapras kan sa kaka.
Upla mana ba lilia dauki pliska, rum atki pliska nani baku ra wih aibapi yabaia adarka apu
sa, ban sakuna, bahmuna pliskara warkka tatakra nani kaka lika sip kabia baku daukan
kaia. La Sirpika 87. Sandi mana ba aibapi yaban kaia sa; warkka mana ba wik wal bani aibapi
sa kaka, baha tilara sandi mana ba dingkan baku kulkan kaia sa.
La Sirpika 88. Mana aibapi yabi ba wina klakan kaia sa, la ra nahki dakbaia wisi bapan
ba kat.
Sapta III
Mana aibapanka kaina kahbaia yabalka nani
La Sirpika 89. Mana aibakanka ba, bakisan briras kan mana aibapi yabi, kati matawalsip
pura yumhpa mana baku sim, wark taki ai wina tara ra trabil brin dukiara mana aibapi
nani sut ba, naha yamnika nani bri sa:
a) Istikira tabaiki sa tras satka wala nani briaia dukiara, baha tilara apia sa, warkka
tatakra taika nani La wihta wal pat bri nani ba;
b) Wark tatakra mana aibapi yabi ba ris munanka nani tilara dingkras kabia sa,
kampani kriwanka, apia kaka, ai walkara laki yaban kaia sip apia sa, baku bamna
minitkara aibapi yaban kaia sa.
La Sirpika 90. Wark yayabra bui wark tatakra ra, kaina wina lalah lin munan nani ba,
purkara kau wiria praki dakban kaia apia sa. La Sirpika 91. Wark tatakra ba ai raitka bri sa, ai mana aibapi yabi wauhkataya nani ba
alki kaikan kaia.
La Sirpika 92. Mana mayara bapan ba sip alki takaskras kaia sa, sakuna warkka tatakra
taika nani kiana kahbaia dukiara lika.
Sapta IV
Kati matawalsip pura yumhpa dukiara
La Sirpika 93. Wark tatakra sut ba ai raitka brisa wark yaban uplika bui, kau kati kum
pura praki aibapi yaban kaia, takaskrira mani kum wark takan ninkara, apia kaka piua
an wark takan ba pitka kat yaban kaia sa, baha sim kati kum purkara, bara mani kum
ninkara kaia sa.
22
Mana pura praki aibapaia, apia kaka kati matawalsip pura yumhpa mana aibapi tanka
ba sika, wark tatakra ra lalah wal aibapi yabi ba, ai warkka mana aihwa baku, naha La
Plamaia ra bapan ba kat.
La Sirpika 94. Mani bani, pura praki aibapaia mana ba, apia kaka, kati matawlasip pura
yumhpa mana ba, aibapan kaia sa, kati luanra día pitka aibapi yaban ba baku, baha wina
nayara tawisa, kamisan mana, diara paskan mana, wark piska mana, apia kaka natka wala
wal ai mana bri nani sim naku sa piuara, aibapan kaia sa, kati matlalkahbi luanra, kati
bani nahki ai mana brin kan ba pitka aibapi yaban kaia sa.
La Sirpika 95. Kati matawalsip pura yumhpa mana ba aibapan kaia sa, mani bani krismis
katka takriki wina yu matawalsip alkan bilkara, apia kaka, kantrak nata praki wina taura
yu matawalsip alki bilkara. Naku daukras sa kaka, wark tatakra ra aibapan kaia sa, yu kum
aibapi yabras kan lui bani, yu kumra ai mana nahki bri ba pitka.
La Sirpika 96. Kati matawalsip pura yumhpa mana aibapi yabaia tilara, wark takan baku
dingki kulkan sa: bakisan yua nani, tanka kasak wal wark dakban nani ba, ai mana wal
apia kaka, ai mana luha wal wark wina sans brin kan nani ba, wark yua apia nani kan ba,
siknis dukiara wark dakban nani, bara wark apu laka bapan nani.
La Sirpika 97. Kati matawalsip pura yumhpa mana ba sip alki takaskras kaia sa, plun
mana tabaikaia lika, mana mayara kaina kahbaia laka nani bri ba baku brisa, baku sim
nayara lakisa biuti mana aibapaia nani, mana wina klakaia laka satka nanai sut.
La Sirpika 98. Kati matawalsip pura yumhpa mana ba, mani apahki kaia sip apia sa,
kaina piura waka kau lalah briaia dukiara.
La Sirpika 99. Upla ai rayaka mana bara warkra almuk takan mana Wan Rayaka
YamnikaKaina Kahbaia Apiska (siguru) bui aibapi yabi ba, baha nani sim kati matawalsip
mana ba aibapi yaban kaia sa, día naha saptika ra la bapi nani ba kat.
Ulbanka lalka V
Klin laka briaia wihki wark kaina kahbanka bara wark wal trabil balaia sip nani
ba dukiara
Sapta I
Klin laka briaia wihki wark kaina kahbanka
La Sirpika 100. Wark yayabra sut ba adarka bri sa, ai warkka tatakra nani rayaka bara
wina tara yamnika kasak yamni kaina kahbaia dukiara, wark pliska nani ba aitani kat bri
kaia sa, baku sim, wark tulska nani día brinka bara ba kat yaban kaia sa, baku wal wark
taki pliska nanira, wark uplika mapara trabil takaia sip nani ba mayara lahbaia bara alki
takaskaia dukiara, naha wal alki takaskras sa, Gabamint karnika bui, Wark Ministiriuka
bak ku La nani bapi ba.
23
La Sirpika 101. Wark yayabra nani ba naku wark pura kahbaia natka nani daukan kaia
sa: a) Wina tara yamnika klin briaia dukiara, natka satka nani wihta nani bapan nani
ba; b) lwark takaia dukia apia kaka tulska nani yus muni wal wina tara ra trabil briaia
apia dukiara, natka nani kau kasak nani ba yus munan kaia sa, baku sim sika
aitani kat bri kaia sa, trabil takan piuara yus munaia dukiara; c) Wark tatakra nani ra smalkaia sa, wark masinka bara saika satka nani yus muni
lan takaia dukiara, baku sim tanka marikan kaia sa, naha wal día trabilka takaia
sip tanka ba, bara kaina kahbaia dukia nani nahki yus munaia tanka nani sim; d) Kaina kahbaia dukia nani nahki yus muni ba, piua banira pura kaiki kaia sa.
La Sirpika 102. Wark tatakra ba adarka bri sa, upla wina tara kaina kahbaia bara nahki
wark dukia nani yus munaia dukiara smalkanka yabi nani ba kat daukan kaia.
La Sirpika 103. Upla kaina kahbaia dukia nani ba, wark yayabra
bui mana luhakira yaban kaia sa, baku sim, piu bani klin dauki kaia
sa, asauhka kli kasak paskaia, bara kli raya atkaia, nitka bara sa kaka. La Sirpika 104. Wark dauki pliska nanira trabilka nani bara sa kaka, maisapakanka nani
mangkan kaia sa, trabilka ba tanka marikaia dukiara, baku sim, baha pliskara adarka bri
uplika nani baman dimaia sip kabia sa.
La Sirpika 105. Wark tatakra kumi sim, sip apia sa, masin kum apia kaka, trabil warkka
kum daukan kaia, tanka nani naku sa kaka lika: a) Witin ai mapara trabil balaia sip ba tanka marikan kaka; b) Nahki ai kaina kahbaia natka nani smalkan sa kaka; c) Masinka nahki yus munaia tanka, apia kaka nahki warkka daukaia tanka
aitani kat smalkan sa kaka lika;
d) Wina tara yamnika ba daktar bui kasak alki kaikan sa kaka, baku wina
baha sat sibrinkira warkka ba daukaia sipsa wisi adarka yaban sa kaka, ban
aisabia sa kaka: diara purara ulaia, ai bahkia trabilka, ai wina karna tabaikaia
warkka baku, ban wala wala; natka kumira daukan kaia sa, bin karna dauki,
apia kaka karna nikbi masinka nani yus muni piua ra.
La Sirpika 106. Wark tatakra asla takanka nani ba, ai raitka bara adarka sim bri sa, wark
takaia pliska nani kasak yamni bri kaia, baku sim yamnika bri kaia dukiara wark natka
buki ba, bara sim, tanka nani paski tilara dimi tabaikan kaia sa, baha dukiara kamisan
kum paskan kaia sa, baku sim, karna munka, kaina kahbi klin wark daukaia dukiara la
nani bapan ba kat daukan kaia sa.
La Sirpika 107. Wark tatakra nani ba ai warkka pliskara ai pata nani ridi daukan kaia
sip apia sa, sakuna ai warkka pliska wina swih takaia sip apia kaka lika, ban daukan kaia
sip kabia. Wark tatakra nani ba ai warkka pliskara yapaia sip apia kabia, ban ai warkka
dukiara, apia kaka ai karnika pura luan sa kaka sip kabia takaskan kaia.
24
Wark yayabra nani ba, wark tatakra yawan aiska pura matsip wina kau purkara bri sa
kaka, adarka bri sa, wark tatakra nani ai pata piaki bara piaia pliska paski yaban kaia sa.
Pliska ba klin apia sa kaka, bara upla mapara trabil saura takaia sip sa kaka, plun piaki
piaia pliska plis walara mangkan kaia sa, wark tatakra an bri kabia sim.
La Sirpika 108. Wark Ministiriuka ba karnika bri sa wark dauki ba alki takaskaia ani
kampanika nani, kaina kahbi klin ra wark daukaia laka nani bapan ba kat daukras nanira,
baha sim kaina wina maisapakan kaia sa, wark yayabra wihki wark tatakra nanira.
Sapta II
Wark taki wal trabil balaia sip nani ba dukiara
La Sirpika 109. Wark taki wal trabil balaia sip tanka ba sika, wark tatakra nani ai warkka
dauki ba wal, ai wina tara ra trabil briaia sip sa bara siknis takaia sip tanka nani ba.
La Sirpika 110. Wark taki wal ai wina tara ra trabil briaia tanka sika, ban wina, witin
apia ai kupia laka apia wina, wark taki ba wina, wark tatakra kum pruwaia sip ba, apia
kaka insauhkanka briaia sip ba, apia kaka sim, ai wina daukanka, sinska nanira trabil kum
briaia sip ba tanka, baha ba ban kaia sip sa, apia kaka kli pain takaia sip sa.
Baku sim wark taki wal ai wina tara ra trabil brin baku kulkisa:
a) Wark tatakra ba trabil brin sa kaka, ai watla wina ai warkka pliska ra auya
bilkara; b) Wark tatakra ba, wark yayabra adarka wal wark kum dauki trabil brin sa
kaka, wark pliska ra, apia kaka, latara kaia sip sa, bara wark awarka ra sim;
baku sim c) Wark alki takaskan piua ra takan nani ba, apia kaka baha kainara bara
ninkara takan nani ba, wark tatakra ba ai warkka pliskara kan, apia kaka sim,
ai warkka dauki kampanika watla watla wala kum ra bara kan piuara takan
nani ba. La Sirpika 111. Wark taki wina siknis takan tanka sika, siknis satka kum, ai kainara pain
takras auya ba, baha sim, wark kum taki ba wina bal takan sa kaka, apia kaka sim, wark
tatakra ba, ai warkka dauki pliska wina siknis takan sa kaka, baku sim, ai wina tara bara
sinska lakara sim, kahwa takaia apia kaka, trabilka kum briaia sip ba, baha ba sip sa
ban takaskaia, apia kaka pain takaia sim, sikniska ba, aikuki prawi wark dauki nata alkan
ninkara nu takbia kabia sim.
Naha la Sirpika ra aisi ba dukiara, wark taki wal ai wina ra isauhkan trabilka brin nani
ba, baku sim mana makaban nani ba dukiara, naha La Plamaia nayara ulban kabia, ani
aibapia sip sikniska satka nina nani ba (naha ulbi sakanka ra nayara prakan sa, wark wina
sikniska takaia satka nina wihki mana aibapanka nani). Ban sakuna, sikniska kum naha
ulbanka ra nina nani takras kabia sim, alki kaikan piuara, wark taki wina bal takan sa kaka,
wark tatakra ba ai raitka bri kabia sa, ai mana nani ba aibapi yaban kaia. 25
La Sirpika 112. Wark taki wal ai winara trabil briaia sip tanka ba sika, insauhkanka
satka nani, siknis, sinska ra trabil muni nani baku, baha sim sip sa, baku ban takaskaia,
apia kaka kli pain takaia, apia kaka wark tatakra ba ninkara, wark taki wina siknis takan
ba, apia kaka insauhkanka brin kan ba kau saura takan nani ba. Naha trabilka nani
tilara mangkan sa, mairin kuihra trabil brin nani ba, baku sim, tuktan suap lupia trabil
bri nani, baha sim, wark yayabra ba, wark kaina kahbanka bara klin briaia laka nani
Sapta I, Ulbanka Lalka V ra bapan nani ba kat daukras kan wina bal takan nani sa kaka. Luan piuara, kampani kum apia kaka wark pliska kum ra wark dauki si ai wina ra trabilka
kum, apia kaka insaukanka kum brin ba kau swapi auya sa kaka, wark taki si trabilka ba
brin ba kulkan kabia sa, baku sim, sikniska ba apia kaka insauhkanka ba lika luan piuara
takan ba wina nayara bal takan baku kulkan kabia sa.
La Sirpika 113. Wark yayabra ba naha sim daukan kan kaia sa:
a) Karmika bri apiska nanira maisapakan kaia sa, ai kampanika ra, wark taki
wina siknis, apia kaka trabilka brin nani ba dukiara, bara nahki wina takan
ba sim tanka pliki kaikaia sa; b) Naha warkka daukaia karnika bri apiska nani, trabil takan dukiara tanka
pliki kaiki nanira tabaikan kaia sa; c) Ai warkka taki kan ai wina ra trabilka, apia kaka siknis takan nani ba mana
aibapaia sa, kan rayaka kaina kahbaia apiska ra nina mangkras kan, apia
kaka piua kat brisi mana aibapras kan ba dukiara; d) Wark pliska nanira, latan kaikaia pliska nanira wauhtaya ulbi sabi kaia sa,
wark tatakra nani ba ai kaina kahbaia dukia yus munan kaia nitka bri ba
dukiara, día sat warkka daukaia pitka kat, bahara sim maisapakaia sa, masin
nani bara tulska nani kasak aitani kat yus munras kaka día trabilka ai winara
balaia sip tanka nani ba; e) Wark tatakra ai warkka dauki si ai winara trabil brin, apia kaka siknis taki,
ai warkka wina swih takan ba, kli warkka ra dingkan kaia sa, kli ai karnika
aimakan piuara, baha sim, ai mana aiska briras kan sa kaka, ai rayaka aiskara
kahwa takaskan baku; f ) Wark tatakra almuk kumra, wark pliska wala kum yabaia sa, ai wina ra trabil
brin dukiara, ai warkka almuk bri kan ba daukaia sip apia sa kaka, witin
daukaia sip warkka kum yabaia sa, ai trabilka ba ai rayaka aiskara ban kaia,
apia kaka kli pain takaia sip kabia sim; g) Kampani pliska bara, piu saura iwan dukiara wark tatakra nani siknis takan
nani ba istikira bara man luhakira saika wihki plun yaban kaia sa. Wan wina
tara yamni briaia apiska tara ba pura kaikan kabia sa, upla an siknis takan
ba, día sikniska bri ba, bara kampani día saika nani bri ba, baku sim apu
saika nani ba, brisi yaban kaia sa; h) Witin klauna, piu daktar brisi yaka, wark tatakra nani, wark satka bri nani ba
dukiara, wina tara yamnika ba alki kaiki kaia sa, kau trabil briaia sip warkka
dauki nani, baku sim daktar día aisabia nani ba kat daukan kaia sa. 26
La Sirpika 114. Wark tatakra ba wina yamnika tara kaina kahbaia apiska ra, apu sa kaka,
apia kaka wark yayabra bui nina mangkras sa kaka, wark tatakra ba wark takisi, apia kaka
kahwa takasbia kaka, wark yayabra bui mana aibapan kabia.
La Sirpika 115. Wark taki wina trabil balaia sip ba naha nani sa: a) Prura; b) Ai rayaka aiskara sip aiyauras takaskaia sip sa; c) Ai rayaka aiskara ai wina piska kum kahwa takaskaia sip sa; d) Piua kum kahwa takaskaia sip sa. La Sirpika 116. Ai rayaka aiskara sip aiyauras takaskaia tanka sika, wark takaia karnika
bri kan ba, ai rayaka aiskara sip kli takbia apia.
La Sirpika 117. Ai rayaka aiskara ai wina piska kum kahwa takaskaia tanka sika, wark
tatakra ba wark daukaia karnika bri kan ba mayara iwan tanka, baku wal, witin wark
daukaia karnika bri kan ba sip apia munisa, kan ai rayaka aiskara ai wina piska kum
pruan, piska kum tikan, apia kaka piska kum ayauras takaskan ba tawan.
La Sirpika 118. Piua kum kahwa takaskaia tanka sika, wark daukaia karnika bri kan ba
piua kumra tikisa, baha bui munan, wark tatakra ba ai karnika aiska, apia kaka piska kum
sip wark daukras munisa.
La Sirpika 119. Wark yayabra nani ba, upla wala lilak kantrak daukan sa kaka, wark
tatakra ba wark dauki si trabil brin kaka, witiin ai pahpaia ra sa.
La Sirpika120. Baha mana aibapaia ba, kulki sakan kabia sa, wark tatakra, ai mana luan
ra nahki brin kan ba wal, sim pitka aibapi yaban kabia. Ai mana ba kumi apia sa kaka, apia
kaka kulkaia trabil sa kaka, kulki sakan kabia kati matlalkahbi luan ra, kati bani día pitka
bri kan ba wal, sim pitka aibapan kabia, apia kaka kau piu prahni sa kaka, día pitka wark
takan ba wal kulki aibapan kabia.
La Sirpika 121. Wark tatakra ba, ai warkka dauki si prubia, apia kaka ai rayaka aiskara ai
wina aiska kahwa takasbia kaka, kampani ba aibapan kabia, yu andat matlalkahbi pura
yawan aiska kum wark daukan mana pitka, baha ba kulkan kabia pruan yuwa, apia kaka
kahwa takan turka brin yuwa wina.
Naha aibapanka ba, kantrak wauhkataya ra, ai mana ba nahki bara día piua ra aibapaia
wisi ulban kan ba, sim baku aibapan kabia.
Ai rayaka aiskara ai wina aiska kahwa takaskan sa kaka, mana aibapanka ba, main kaiki
uplika, apia kaka wihta nani bui yaura yabaia wisi nina makan uplika bara aibapi yaban
kabia.
La sirpika: 122 wina tabara trabil brinsa kaka, wark yayabraba, wark pura kaika
uplicanani ra maisa pahkan, tuihnti for awarkawalkras bilara an taimka bara yabalka
wihkika.
27
a) Kampanika nina, ya trabriba nina, anira dimiba and dia wark ka daukiba
b) Wark, tatrikaba nina an tawal nina taka nani an ani pliskara takaskiba.
c) Pliska, dika an trabilka takan awar kaba.
d) Trabilka ba nahki wina bara dia tanka wina taki aulaba.
e) Latwanka ka nani trabilka dia wina takanba.
f ) Trabilka takan ka uplika bara sa kaka nina bara watla pliska.
Diara sut tila wina wan wina kaina kahbi apiska tara ba (seguru wiba) maisapah kaya sa
La Sirpika 123. Ai rayaka aiskara ai wina piska kum kahwa takaskan sa kaka, wark
tatakra ba ai raitka bri sa, mana aibapanka ba kulki sakan kaia, upla kum ai rayaka aiskara
ai wina aiska kahwa takaskan piuara, día pitka yu kau ailal bara kau wiria aibapaia wisi
upla kahwa takaskan pura kaiki muni la bapan ba wal sim pitka. Aibapanka ba wihta bui
bapan kabia sa, bahara alki kaikan kabia, wark tatakra manka ba, ai wina aiska kahwa
takaskan sa sapa, apia kaka karnika mayara iwan kuna wark wala daukaia sip sa sap, apia
kaka, ai karnika mayara baman iwan sa sapa tanka nani.
Aibapankan na, aiska ba lalah wal aima kumi aibapan kabia sa, sakuna sip sa, wark
yayabra ba kasak laka wal, lalahka ba mani matsip rint muni baku aibapi kaia, baha ba,
mani bani aibapi kabia, kau kaina wina, baku sim, lalahka aiska ba piska matsip ra baiki
sakan kabia, ba purkara la wina lalah nahki pawaia tanka bapan ba sim pura praki
aibapan kabia sa.
La Sirpika 124. Wark yayabra pahpaia ra apia sa: a) Trabilka takan piuara wark tatakra ba, rum dih bla tauki kan kaka, apia kaka,
ai kupia laka wal diara saura aubi tauki kan kaka; b) Wark tatakra ba klauna, apia kaka upla wal wal prawi, kaiki ban daukan sa
kaka; c) Wark tatakra ba, ai warkka pliskara kampani wala warkka dauki si ai wina ra
trabil takan sa kaka; d) Wark tatakra nani ba, upla kum bui istikira wark yaban sa kaka, kampani
apia kaka bisniska warkka apia, baku sim warkka tanka ba yu matlalkahbi
wina ninkara sa kaka; e) Unsabanka, upla ra pruki, apia kaka yakan pruaia wisi dauki wina pruan sa
kaka, apia kaka kahwa takan sa kaka; bara f ) Trabilka ba wark wina apia, karnika pura luan apia kaka tasba sauhkanka
wina takan sa kaka. Ban sakuna wark yayabra ba pahpaia ra sa, warkka tatakra ba sika yabaia watla kum ra
brih lakaia, baku sim warkka pliskara bri kaia sa istikira sika yabaia dukia nani.
La Sirpika 125. Wark yayabra ba pri pali apia sa: a) Wark tatakra ba trabil balaia sip ba kaiki muni ban trai kaikan kaka, param
aisi wal apia kaka ai daukanka tanka wal; 28
b) Trabilka ba ai kaina kaikras, kasak daukras, apia kaka upla wala patka wina
takan sa kaka; baku sa kaka wark yayabra ba, pat uplika pahpaia wina sakan
kabia; baku sim c) Trabilka ba wark tatakra ba, día adarka yaban kan ba kat daukras, warkka ba
uba kakaira ba dukiara, baku bara ai kupia lukras dauki wina takan sa kaka. La Sirpika 126. Wark taki wina trabilka takan ba, kampani sirpi nani, apia kaka utla bila
warkka dauki wina takan sa kaka, wihta ba apia kaka, wark pura kakaira apiska ba, trabil
brin uplika makaban ba wal, sip sa la wina, mana aibapanka ninkara kum bapan kaia, alki
kaikan kabia wark yayabra lalahka yamni tanka, nahki piua wark takan ba, bara warkka
daukaia trabilka ba sim.
Naha tankara, kampani sirpi baku kulkan kabia, ani nani wark tatakra matawalsip wina
ninkara bri nani masin wal wark taki sa kaka, masin wal wark daukras sa kaka, wark tatakra
yawan aiska kum wina kau pura luras nani ba. Ban sakuna, wihta ba kaikan, kampanika
ba lalah yamnika aitani bri sa kaka, makabanka ba kulkan kabia apia.
La Sirpika 127. Wark taki wina siknis takan mana aibapanka ba, wark yayabra pahpaia
ra sa, wark tatakra ba, siknis takan manka ba mani kum kainara witin warkka taki kan
sa kaka. Baha piuara, wark tatakra ba, wark yayabra wala wala wark takan kan sa kaka,
sutkat bui aibapi yaban kaia sa, kampanika bani ra mani an takan kan sa kaka kumi bani
pitka kat aibapi yabi bangwan kabia sa. Wark yayabra nani kantrak yaban dukiara nahara
aisi ba sika, witinka nani warkka dauki si, wark tatakra siknis takan ba.
La Sirpika 128. Wark yayabra ba, trabil kum brin dukiara, wark tatakra kum ai warkka
wina swih takan kan ba, kli ai warkka ra dingkaia adarka ba daukan kaia, ani piuara, ai
wina aiska kahwa takan mana baku aibapi yabras kan sa kaka. La Sirpika 129. Gabamint karnika ra karnika ra yabisa wark pliska kumra wark dauki
wina trabil takaia sip sa kaka, piua prahni kum, apia kaka, kampanika ba piua sutra praki
swiaia. Ulbanka lalka VI
Tuktan waitna, mairin bara kuarika nani warkka dukiara
Sapta unsak
La Sirpika 130. Tuktan waitna, mairin bara kuarika wark tatakra baku kulkisa, aibapi
yaban wal yamnika bukaia warkka, latan kaikaia dukia apia kaka, sins laka warkka dauki
nani ra.
La Sirpika 131. Wark takaia manka kau mayara ba 14 mani kaia sa, naha wina nayara
nani ba, wark pura kakaira apiska tara bui laka bapan kabia.
La Sirpika 132. Gabamint, wark yayabra nani bara pamali nani pahpaia ra sa, tuktan
waitna, mairin, bara kuarika nani kaina kahban kaia, baku wal yaka wark satka nani
29
daukan kaia apia, kan baha ba ai skulka dimaia, ai wina tara yamnika, ai wina tara bara
sinska pawanka, ai kulkanka, ai spiritka pawanka nanira sauhki sa.
La sirpika: 133 Adar apcasa tuktan kuarika kum wark pliska klin apia kaka ra wark
takaya aiwina tara spiritka bara solka ra ambuk munisa kaka and ai skulka nani, ra sip
waras munisa kaka ttttihmia lilia nani dauki pliska nani baku sin tihmiawarka sutra main
nanira sin.
a) Wark nani pliska klin apia nanira daukiba, mainra, tasba muhtara wark takaya
bar adiara taski lulkan pliskara
b) tuktan kum droga nani satka aimihtara brih upliwara atkaya sat warka.
c) tihmia lilia daukinani pliska baku and wark wala nani daukaya sip apia naniba
wan raitka nani tikaya sip naniba apia sa kaka tihmia manira dauki naniba awar
yari brisnaniba.
d) d) tuktan kuarika mairin an waitna nani wina tara lainkara uba taiban laka
sinska laka tanira bara ruk laka sat ka nani munaya.
e) e). Tasba Mununhtara, li muhtara, diara purara uli wark takaya, plis an taim saura
nani, ai sinskara bara ai wina ra ambuk munaya sat ka wark ka nani.
f ) wark nani masin saura nani apia sakaka aimihtara diara wihra nani bukaya
g) wqark wala nani, satka sut wark karna takaya satka barku nani airayaka, wiria
tara bara skul nani ra takasbia kaka tuktan kuarika nani sinska an painka ra
sauhki nani. Sipsa wark wala nani bara ba daukanka brisa wark karna nani
baku,an sipsa wan rayaka nanira sin suapni priyaia , siknis mapara yamnikara
. skul lainkara ,wan wina tarara wan sinska lainkara ,mairin ,waitna pat almuk
nani work taki ,bahwi ra.
Wirhka twilkan kabia wark nani bak sakita bri nani ba ,(ministerio de salud),aslika
laka wal ai warka daukan kabia bak takan nani contri bilara yamnika lakara work taki
briwaia tuktan nani an almuk nani,wark tatakra,diara tanka yamni sakaia,pliki kaikaia
an bak saki kulki brikaia mani bani ta iwaia warka nani ba bak wal aisikaia sa asla
takanka wark tatakra nani wal,tasba mainka kaiki wal an asla klauna tasbara wahbi
sakan nani ba wal.
Daukaia apia wisi nahara aisi dukia nani ba, sip apia kabia sa, naha La plamaia ra wark
raitka dukiara aisi ba mapara yus munan kaia.
La Sirpika 134. Tuktan waitna, mairin bara kuarika nani raitka sa: a) Wark daukaia, ai brinka kasakka bri nani ba, ai auya pah daukaia, rispik lakara
bara ai raitka bri ba yus muni wal;
30
b) Ai mana sim pitka briaia sa, sim warkka dauki warkka tatakrika nani wal;
c) La kat plapi lalahka wal mana aibapan kaia sa, adar apu sa, diara wal mana
aibapaia; d) Wark pliska ba, ai wina tara yamnika, ai klinka laka bara wark dauki wina trabil
briaia sip nani mapara kaina kahbaia sa; e) Wark takaia piua ba, yu bani awar 6, bara wik bani awar 30 wina kau luan kaia
apia sa; f) Ai wina kaina kahbaia yamnika bara wina tara yamnika nani warkka nai yus
munan kabia; g) Skul natka bara awarka satka nani ra dimaia sanska briaia sa, ai brinka bara ai
warkka wal aitani kat nani ba; h) Wark tatakra asla takanka nanira dimi wark daukaia; i) Ai sinska pakanka nani ra dimaia, diara kau lan takaia natka kum wal; baku
sim j) Naha La Plamaia ra raitka wala nani bapan ba, bara daknira taki aisi kaiki wina
bapan nani ba sut yus munan kaia sa.
k) wan raitka laka wala nani briba naha nani laka bilara, tuktan nani laka an
almuk nani, baku sim la wala nani, wilkanka laka aslara tanka brinba kontri
sutranicaraguense baku
La Sirpika 135. Lâ bila baiki sakanka dusa kum pura matawalsip pura matsip. Wark
nani dauki bilara wan wahmika nani an wan tiarika nani raitka ba krikbia kaka warkka
bara taibi muni kulkan kaiasa mana kum aibapaia kaiasa piua bila kum ra matsip u
matawalsip pura matsip praiska kat sipsa kulkan kaia,aima yumhpa praiska kat wan
tasbaia pura kakaira ba wan tasbaia baiki sakanka wark dia aisi wiba kat . Lâ sauhkras
kira ni an luki kaikras kira ni, praiska kum wal nahnani taibi muni sakan kaia sa o pihua
taimka kunku kun kat prakan kaiasa. Taibi muns mana kulka ka balika wahbi sakanka
nani wan kontrika bila raba mihta ra mankan kaia sa yamni paubia dukiara tuktan nani
warkka tilara an wahma, tiara, wark tatakra nani bara main kaikaia dukiara lâ mapara
brukras kira an makabi walras kira, wahma an tiara ai warkka nani ba o ai ta brarira rait
pali kat ba sipsa ta brih marikaia wark nani Lâ ka tanka pliki saki uplika nani ra kat.
La Sirpika 136. La Sirpika 133 ra daukaia dukia apia laka bapi ba, 18 mani bri ninkara
nani dukiara sim aisi sa.
La Sirpika 137. Tuktan mairin wihki waitna kahwa nani skul smalkaia apia kaka main
kaikaia wisi upla nani apia kaka apis nani wark dauki nani ba, adarka apu sa, taibi muni
lalahka sakaia apia kaka tuktika nani ba rau sauhkaia.
31
Tawan yamnika apiska nani, apia kaka uplika nani bui, naha sat taibi munanka kum
dukiara dahra saki piuara, Wark Ministiriuka ba kamisan kum paski tanka pliki kaikan
kabia, bara aisanka ba baku sa kaka, yaka tuktika nani lalahka bara ai yamnika ba yaban
kabia, baha ba wark wihta bara la wihtika nani ra yaka daukan kabia. Ulbanka lalka VII
Mairin nani warkka dukiara
Sapta I
Mairin nani wark tatakra dukiara
La Sirpika 138. Mairin wark tatakra ba, La Plamaia ra raitka nani bapan ba, purkara
wark laka wala nanira bapan ba sut yus munan kabia, aikuki kumi bara sanska sim
wal baku brin kabia sa, baku sim mairin ba dukiara kulkanka mayara ikan kabia
apia. Ai mana ba día warkka dauki ba bara karnika bri ba kat kaiki aibapan kabia. La Sirpika 139. Mairin nani, ai taika main kaikaia bri nani ba, la nani, dakni taki la bapan
nani bara warkka bila kat laka bui yaka tabaikan kaia sa, warkka dauki tanka ba kaiki wal,
wark takaia piua ba lahbaia apia kaka, piua ba prahni klakaia.
Sapta II
Mairin wark tatakra kuihra piuara kaina kahbanka
La Sirpika 140. Wark yayabra nanira adar yabras sa, mairin kuihra piuara, ban wark
karna nani dauki kaia, ai rayaka ra trabil munaia warkka nani baku. Naku sa piuara, wark
yayabra bui wark satka kum yaban kaia sa, tuktan pawanka sauhkaia apia dukiara, baha
wal, kau kuihra tiwras kainara ai mana bri kan ba mayara ikan kabia apia sa.
Trabilka na luan ninkara, wark yayabra ba adarka bri sa, wark tatakra mairin ba kli ai
warkka pliskara lakaia, ai mana día bri ba wal.
La Sirpika 141. Mairin wark tatakra kuihra piuara ai raitka bri sa, ris brin kaia, kau baikras
kainara wik walhwal, brin ninkara, wik matlalkahbi pura wal, sutki baikan kaka kati
matawalsip, baha piuara ai mana luan ra nahki brin ka ba, apia kaka kau bitar brin kan
ba pitka aibapi yaban kaia sa, baha wal yapti ra tabaikaia apiska yamnika nani ba alki
takaskras sa. Baha ris bri piua ba, wark takan baku kulkan kabia, mani wihka wark takan,
bakisan bara kati matawalsip pura yumhpa mana aibapaia piuara.
Aisubaia piua wisi daktar mangkan kan ba kau kainara ai dahra walras aisubia sa kaka,
ausubras kainara ris briras kan ba, aisubi luan ninkara ris briaia ba wal kumira pura praki
brih ris brin kabia sa.
Tuktan ba kau wina kauhbia sa kaka, apia kaka, aisubanka kasak apia, ban baku tanka
nani sa kaka, wark tatakra mairin ba ai raitka bri sa, ris brin kaia día daktar adarka mangbia
ba wal.
32
Ris ba adarka sa briaia, bara wark yayabra adarka bri sa yaban kaia. La Sirpika 142. Kau aisubras kainara ris briaia tanka ba, wark tatakra mairin ba, adarka
bri sa, daktar wina wautaya kum saki wark yayabra mihtara yaban kaia sa, bahara marikan
kaia sa, ahkia aisubaia yua mangki ba. Wan Wina Tara Yamnika Apiska bui mana luhakira
yaban kaia sa, naha la Sirpika ra aisi wauhkataya ba.
La Sirpika 143. Wark yayabra ba, wark tatakra mairin nani, tuktan brih luan pliska
bara iwaika nani aitani kat yaban kaia sa. Wark pliska kum ra mairin yawan aiska kum
pura matawalsip wark taki bangwi sa kaka, wark yayabra ba, mairin nani ai luhpia tiala
dakakaia pliska, apia kaka watla kum paski yaban kaia sa.
Wark tatakra mairin ba, tila dakaki sa kaka, ai warkka pliska ra, wark piua ra, awar yumhpa
bani, minit matawalsip pura matsip, bri kabia sa ai luhpia tiala dakakaia dukiara. Baha
piua ba wark takan baku kulkan kaia sa.
La Sirpika 144. Wark tatakra mairin kuihra piuara, apia kaka, kau aisubras kainara bara
ninkara ris bri piuara, sip warkka wina sakan kabia apia sa. Kaina wina Wark Ministiriuka
bui bapan trabilka kum bri kaka baman sip kabia sa. Ulbanka lalka VIII
Wark natka wala nani tanka
Sapta I
Utla bila warkka dukiara
La Sirpika 145. Utla bila warkka tatakra nani ba sika, upla kum, apia kaka pamali kum
watla bilara warkka daukisa, piua banira warkka daukisa, baha warkka dauki ba wina,
wark yayabra mapara, bisnis kum, apia kaka lalahka pawanka kum lika takras sa.
Kampani nanira, upla apia kaka gabamint apiska nanira, diara atki watla, bara plis wala
nanir asim wark dauki nani ba, utla bila warkka baku kulkras kabia, pamali nani watla
bilara wark dauki wal satka kumi kabia sim.
La Sirpika 146. Utla bila warkka tatakra kumra mana aibapi yabi
ba sika, lalah wal aibapi purkara, utla pata sim yabisa, ai yapaika
sim yabisa, warkka tatakra wark taki watla bilara yapi piuara. Wark takan yamnika aibapaia dukiara, kulki kaikan kabia, pata dakaki ba bara utla yabi
ba mana sim, baha ba mana aibapi yabi ba wina bakriki pitka kulkan kabia sa.
La Sirpika 147. Utla bila warkka tatakra nani ba, awar matawalsip pura wal ris aihwa
pali brin kaia sa, baha wina awar matlalkahbi pura wal ba tihmia ra takaskraskira ris brin
kaia sa.
33
Baku sim, takaskraskira yu matlalkahbi wark taki bani ba, yu kum ris briaia ai raitka brisa,
baha purkara ai warkka dauki ba pitka kat, sanska yaban kaia sa, tihmia skulka kum
dimaia, apia kaka, wauhtaya aisi lan takaia.
La Sirpika 148. Utla bila warkka kantrakka tanka lika, pastaura wik wal warkka ba, alki
kaikanka baku kulkan kaia sa, baku sim, watla dawan, apia kaka warkka dauki uplika
wina sip sa, warkka ba nata prakan kaia, kaina wina maisapakras kabia sim, trabil kumi
apu sa.
La Sirpika 149. Utla bila warkka tatakra mana ba sip sa kati ra aibapi yabi kaia.
La Sirpika 150. Wark yayabra ba adarka bri sa, wark tatakra ba, wina tara yamnika kaina
kahbi apiska ra nina ulbi mangkan kaia; baku daukras kabia sa kaka, trabil kum takan
piuara, wark yayabra ba pahpaia ra kabia sa.
La Sirpika 151. Utla bila warkka tatakra ba, siknis bahki kum takbia kaka, baha sim, wark
yayabra wina, apia kaka, watla bila uplika kum wina witinra luan sa kaka, wark yayabra
ba pahpaia ra kabia, ai mana ba aiska aibapi yabi kaia, pain aihwa takbia ba kat, baku
sim, sika dukiara tabaikan kaia sa, wark tatakra ba, wina tara yamnika kaina kahbi apiska
ra nina mangkras sa kaka. Bahara nina mangkan kabia sim, ai mana ba lika aiska aibapi
kaia sa.
La Sirpika 152. Utla bila warkka tatakra prubia sa kaka, wark yayabra ba bikaia día lalah
tikaia ba, witin aibapan kabia sa, baha sim, witin ai warkka ra mani kum pura takan sa
kaka, bara wina tara yamnika kaina kahbi apiska ra nina mangkras kan sa kaka.
La Sirpika 153. Wark tatakra ba, utla kum ra wark takaia wisi kantrak yaban ba wina
nitka apu sa, wark yayabra nina bliki plis walara waia, witin sip sa kantrakka nata prakaia,
bara warkka takan yamnika nani ba aibapi yaban kaia.
La Sirpika 154. Utla bila warkka tatakra ba, wark yayabra bui pakan kabia sim, warkka
mana ba aibapaia sa, plun dakakan, utla yaban, kualka nani bara skulra dingkan tanka
marikaia sip kabia sim. Sapta II
Utlara wih wark daukaia tanka
La Sirpika 155. Utlara wih wark daukaia tanka sika, wark tatakra ba ai watla bila kat
warkka dauki sa, pamali masinka nani wal, apia kaka witin ai kupia laka plis kum ra
warkka dauki sa, wark yayabra kum, apia kaka kau ailal warkka, sakuna witin pura kat
pura kaiki lika apia sa, wark daukaia dukia nani ba, witin ai dukia, apia kaka, wark yayabra
dukia, warkka ba dauki sa mana aibapan kum wal.
34
La Sirpika 156. Utlara wih wark daukaia baku kulkras sa: a) Minitkara atkaia dukia paski ba;
b) Warkka dauki pliska ba, warkka tatakra bahara ai watla bri kabiai sim,
wark yayabra kampanika aikuki kumi warkka ba dauki sa kaka, apia kaka,
kampanika daknika tilara sa kaka. La Sirpika 157. Utlara wih wark dauki uplika ba, wark yayabra ailal wal piua kumira
warkka dauki kabia sim, naha La Plamaia ra ai raitka nani yabi, alki takaskan kabia apia
sa.
La Sirpika 158. Wark yayabra ba piua banira utlara wih wark dauki uplika ra wark yabi
ba adarka bri sa: a) Ai nina mangkan kaia sa, baha dukiara Wark Ministiriuka wauhkataya bri
bara; b) Wark tatakra aikuki wark dauki ba wauhkataya kum bri kaia sa, bara wark
tatakra banira, wark wauhkataya kum yaban kaia sa, bahara ulban kaia sa,
wark daukan nani ba, piska ra mana aibapan nani ba, aibapan pliska, bara
wark dukia yaban sitnika wina ulban kaia sa;
c) Wark tatakra ra, apia kaka naha bui blikan uplika ra mana aiska ba aibapan
kaia sa, baha wina sip klakan kaia apia sa, upla walara aibapaia dukiara. La Sirpika 159. Utlara wih wark dauki mana nani ba, warkka dauki yabi ba wal mana
aibapi kaia sa, apia kaka, piua kum wik wal pura luan kaia apia sa, baku sim, kampani bila
kat apia kaka, warkka pliska kat baha sat warkka daukan mana aibapi ba wina, mana kau
mayara aibapan kaia apia sa.
Wark yayabra kum naha laka ba kat daukras kaka, warkka tatakra bani ra aibapan kaia sa,
ai mana nani briras luan nani sut ba pitka kat aibapi yaban kaia sa. La Sirpika 160. Wark yayabra ba, tanka luhakira, wark tatakra ra, wark daukaia ra yus
munaia dukia nani ba yabras kan sa kaka, baku wal ai mana día bapan ba kat aibapi
yabaia kan ba, takras munan bara, sip kabia kantrakka ba, apia kaka, aikuki wark daukan
tanka ba nata prakan kaia, sakuna baha wal, wark takan yamnika nani raitka nani ba lika
ban bri kabia sa. Sapta III
Kabu warkka dukiara
La Sirpika 161. Kabu warkka tatakra baku kulkan sa, ani uplika nani kantrak kum, apia
kaka aikuki prawi wark wark daukaia tanka kum wal, wark satka nani daukisa but kum
bilara, baha ba sipsa, inska miskaia, diara nani lakaia, upla lakaia, kirhbi kaikaia, ritska bara
sins tanka pliki kaikaia butka kaia, kabu laya purara. Naha tilara apia sa, but kiaptin bara
ninkara nani ba. Bahara plun pain dakakan kabia bara ai mana ba aisi wapni daukan ba
kat aibapan kabia, daktar sim yaban kabia.
35
But bilara warkka daukaia baku tanka briaia sa, masinka ra wark daukaia, butka ta briaia
warkka nani sut, natka satka ra wakaia, bara warkka sirpi nani sut.
Mani 16 wina ninkara nani ba sip apia kabia sa, but bilara wark takaia.
Upla kumi sim sip but bilara wark yaban kabia apia, daktar wina wauhtaya kum sakras sa
kaka, bahara tanka marikaia sa, witin ai wina tara ba, but kum bilara wark takaia sip tanka
ba. Baha daktar wauhkataya ba, karnika bri kabia ba mani wal pura lika apia kabia yaban
yua wina. Ban sakuna, ai nakra kaikaia tanka lika, daktar wauhkataya ba, karnika bri kabia,
mani matlalkahbi pitka, yabuya yua wina. Istikira tanka kum sa kaka, wark tatakra kum
naha bapanka sut ba apu sa kaka, but lalka ba sip sa sanska kum yaban kaia, sakuna aima
kumi wih muni tawi balaia baman dukiara.
Kiaptin sut ba, ai warkka uplika nani ba, wauhtaya kum ra nina ulbi bri kaia sa, baha ra
mangkan kaia sa, warkka uplika nani 18 mani wina ninkara nina nani sut, bara aisuban
yua ba sim.
La Sirpika 162. But kiaptinka ba la wauhkataya nani sut bri kabia sa, witinka wark
yayabra ninara wark dauki kabia, witinka wark yayabra apia sa kaka, baku sim lalka baku
karnika bri kabia, la nani bui karnika yabi ba wal.
La Sirpika 163. Kabu ra wark takaia kantrakka ba, ai piua kum bri kabia sa, ban piua
kum mangkras kaia sip sa, apia kaka aima kum apia kaka aima ailal taki wih bal kaia
kantrakka kaia sip sa.
Piua kum dukiara Kantrak daukan nani ra, sain muni uplika nani ba latan aisan kaia
sa, wark tatakra ba ani pliskara tasba buhni ra sunan kaia ba, baku apia sa kaka, but ra
aimakan pliska bara kli brih bal sunaia baku kulkan kaia sa. Aima kum, apia kaka aima
ailal taukaia kantrakka kum ba, piua ba kulkan kaia sa, wark tatakra but ra aimakan yua
wina, latan aisan wapkara wih but wina diara sut twilki sakan yua ba kat, latan aisaras
kan sa kaka, wark yayabra ai watla bri kuntrika wapka kum ra ulan yua ba kat kabia sa.
Kantrakka sain munan uplika kumi bani ba sip sa, piua mangkras kantrakka kum ba, but
ra diara auhbaia, apia kaka twilki sakaia wapka kumra kantrakka ba nata prakan kaia,
tanka ba lika, ai walka bara maisapakan kaia sa, kau kaina wina, baha ba, awar yawan
aiska kum pura walhwal wina ninkara kaia apia sa.
Piua mangkras kantrakka kum nata prakaia ba, Nicaragua gabamintka kabu dukiara
lalka nani karnika yabi wal mangkan ba adarka munhtara kabia sa, baha ba daukan kaia
sip sa, piu saura bui munan but ba trabil briaia sip piuara, baku sim kau ai kainara plapaia
sip apia piuara.
Wark satka sutra, wark tatakra tanka ulbaia dukiara, naha La Plamaia ra bapi ba purkara,
kabu warkka tatakra kantrakka kum ba, naha tanka nani sim ulban kaia sa: a) Wark tatakra aisuban pliska bara yua ba; 36
b) Ani butka ra mangkuya ba, bara witin warkka daukaia pramis taki ba; c) Ani pliskara bara día yua ra wark tatakra but ra wih ai makaia ba, ai warkka
ta krikaia dukiara; d) Dia brinka srpi nani yaban kabia ba. Kantrakka wauhkataya kum, wark tatakra mihtara yaban kaia sa, walka ba, blikan kabia,
but ra aimaki pliska ra Wark Ministiriuka apiska ra. Kantrak ba nata prakan piuara, baha
apiska ra maisapakan kabia sa.
Kantrak kum daukan piuara, sain muni uplika nani ba, baha pliskara, wark pura kakaira
apiskara wan kaia sa, bahara kantrak ba ai bila karna wal aisi kaikan kabia dukiara,
baku sim, bapanka ra día aisi nani ba tanka param wal aisi marikan kabia sa, ninkara ai
wauhkataya ra ulbi mangki swin kabia sa. Makabanka wal, gabamint uplika ba ulban
kaia sa, bapanka nani sut ba, Wark yayabra, apia kaka lalka kum wihki wark tatakra wal
witin mawanra ulbanka ra brisi mihtara mangki muni kli au taki bangwan tanka ba.
Wark yayabra ba but bilara, latan pliska kumra ulbi saban kaia sa, kantrak bapanka kum
kum nani, wark taki uplika nani dukiara aisi tanka nani ba, param kaikaia dukiara.
Kuntri bilara wark lalka nani bara la wihta nani ba, karnika brih bangwi sa, but warkka
tatakra nani, kantrakka apia kaka, aikuki prawi wark dauki tanka wina, unsabanka takan
piuara, alki kaiki muni wapnika mangkan kaia, baha sim naku sa piua ra: a) Wark yayabra ba Nicaragua bilara ai watla apia kaka ai iwaika bri sa piua
ra; b) Ai warkka dauki yaban ba, wan kuntri butka kum bila ra daukan piua ra; c) Warkka dauki yaban ba, kuntri wala nani butka kabia sim, warkka tatakra ba
Nicaragua luhpika nani sa piua ra; d) Warkka dauki yaban ba, kuntri wala nani butka kabia sim, wark tatakra pliki
wauhkataya ba wan kuntri bilara brin sa, apia kaka kantrakka ba Nicaragua
bilara sain munan piuara. Kantrak wauhkataya ra bapanka nani ba wina, kum bui, luan ra bapi nani ba, natka wala
aisisa kaka, bahki baku kulkan kabia, bara sim ulbras kan baku kulkan kabia.
Kantrak nata prakan piua ra, wark yayabra, apia kaka lalka uplika
bui, wark tatakra ra wauhtaya kum yaban kabia, bahara ulban kabia,
piua kumra witin warkka takan ba tanka, bara warkka tanka sim. Wark tatakra bui makaban piua ra baman, sip kabia sa ulban kaia , nahki ai warkka daukan
tanka, baku sim, ai mana tanka, bara día dukiara kantrak nata prakan tanka ba, purkara
sim, wark tatakra ba aitani kat ai warkka daukan kan tanka nani ba sim.
La Sirpika 164. Wark Ministiriuka ba, wark tatakra wihki wark yayabra asla takanka kau
karna nani aikuki prawi, aisi kaiki bapi bangwan kabia, día natkara butra wark takaia
37
uplika nitka bri ba, mana luhakira maisapakan kaia, trai kaiki bangwan kaia sa, piua bani
ra wark yabaia sanska bri kaia. Aslika nani nina makan nani ba, ai tabaikan kaia sa, kabu
warkka dukiara lalka nani mangkan uplika aikuki, baku wal, naha bapanka aisi ba kat
daukaia dukiara.
But warkka takaia pliska nani ba wal, bisnis daukan kaia apia sa lalah yamnika saki briaia
dukiara. Upla kumi sim, apia kaka, asla takanka kumi sim, wark tatakra ra lalah makaban
kabia apia sa, but bilara wark kum ra mangkaia dukiara.
Upla nani, apia kaka asla takanka nani, kuntri bilara iwi bangwi si, piska luan ra bapan
dukia nani ba, laka kriki bangwan sa kaka, upla wala aikuki prawi lalah yamnika sakaia
dukiara, wan kuntri luhpika nani nina mangki brih muni but kum bilara wark yabaia
dukiara dauki bangwan sa kaka, witin nani pahpaia ra kabia sa, wark yayabra nani ba,
wark uplika nanira, día natkara kantrak ra aisi ba kat dauki bangwi nani ba tanka, baku
sim wark tatakra nani bui, sip kabia sa, apis lalka bara la wihta nani ra dahra saki ai
yamnika makaban kaia.
La Sirpika 165. Kantrakka ba día natkara daukan kabia sim, wark yayabra ba adarka bri
sa, but warkka tatakra ba kli brihwan kaia, butra sunan wapkara.
Wark tatakra ba siknis takan dukiara, but wina sakan piua ra, luan ra aisi ba, baku daukan
kaia sa.
Ban sakuna, ulbi luan piska ra bapan nani ba, warkka tatakra ba Nicaragua bilara
kantrakka ba yaban sa piua ra, baku sim, ani wapkara kantrakka ba yaban kabia sim,
wark yayabra ba, adarka bri sa, wark tatakra ba makaban sa kaka, kantrak yaban pliskara
kli bri sunan kaia.
Tanka nani sutra, uplika kli ai kuntri ra laki piuara, lalahka wark yayabra bui tiki ba, tilara
bara kabia sa, trukka mana, pata, baku sim biuti mana impaki piua ra aibapi ba, ba
purkara, ai mana sim aibapan kabia, uplika ba butka warkka tatakra pali kan sa kaka.
Baha tilara sa but aman trabilka nani ba, sakuna tilara dingkras sa, wark tatakra ba kuntri
walara trabil daukan tawan prisin ra mangkan, apia kaka, trabilka talika nani bui munan
aisan ba kat sip daukras ba. La Sirpika 166. Nicaragua butka kum kuntri wala dukia takan, apia kaka kabu biarara
tiwan sa piua ra, baha butkara kantrak daukan kan nani sut ba nata prakan baku kulkan
kaia sa, wark tatakra ba, kantrak yabah pliskara kli bri si sunan piua ra. Trabilka satka wal
sut ra, wark tatakra ba ai raitka bri sa, ai mana aibapan kaia, bri si sunan yua ba kat, wark
takan yamnika nani sim aibapi yaban kaia sa día la bilara aisi ba kat.
La Sirpika 167. Butka ba kau kabu biara ra taukisa, bara wark tatakra ba bri si sunaia
wapka ra kau waras piua ra, but kiaptin ba adar apu sa, uplika ba butka bila wina kangbi
38
sakaia, apia kaka, plun dakakras kaia, kantrak ra día ulban ba baku daukaia sa, nahki
tankara naha kantrakka nata prakan kabia sim.
La Sirpika 168. But kiaptinka sins munan, but yabalka sins munan apia kaka, but
warkka dauki wina diara wala dauki sa kaka, baha wal aitani pali sa, kantrak ba nata
prakan kaia.
La Sirpika 169. Kantrak sain muni uplika nani ba, la bilara día aisi ba kat, witin nani
sip kabia sa, ai kupia laka kat wark takaia awarka nani ba bapaia, ris awarka nani, wark
takaia awarka piska nani, bara bakisan briaia piua sim, baha tilara alki kaikan kaia sa,
wark tatakra bani día ai warkka daukaia bri ba, trabil kum takan sa kaka, ya nani ba kau
isti, bara ninkara nitka takaia nani ba, baku sim, butka ba wap ra, apia kaka kabu biarara
sa sapa, purkara, tanka talika wala nani sim alki kaikan kaia sa.
La Sirpika 170. Wark tatakra nani wih si kli tawi balaia kantrakka bri nani ba, ai raitka bri
sa, ai mana ba sunan kaia, día pitka ba kat, impakanka ba alki takaski sa, apia kaka wihka
takaskisa kaka, baha tila ra apia sa, karnika pura luan trabilka basa kaka.
La Sirpika 171. Kiaptin ninkara nani wihki but warkka tatakra nani ba, kli ai kuntri ra
blikaia dukiara, diara tras briaia tanira, istikira tabaikan kabia, naha La Plamaia ra, la
Sirpika 89 bapi ba baku.
But ba, masinka nani wal, nayara paman dukia nani, sakahkanka satka nani ba, baha
kulkanka bri kabia sa, wark tatakra nani mana wihki wark takan yamnika nani aibapaia
piua ra, kau isitikira tabaikaia dukiara ai raitka bri tanira.
La Sirpika 172. Kabu ra daiba warkka bri nani ba, warkka daukaia aitani kata bri kaia sa,
bara nahki yus munaia ba smalkan kaia sa. Baha warkka dauki siknis takaia trabilka nani
sut ba, warkka yayabra pahpaia ra kaia sa, wibia sa kaka, kahwa takaia, yus apia takaskaia,
bara insauhkanka wala wala nani.
Sapta IV
Li satka walara but plapi warkka dukiara
La Sirpika 173. Li satka walara but plapi warkka tatakra nani sa, kantrak kum apia kaka,
aikuki prawi wark dauki tanka kum wal, kabu apia laya nanira, but plapi nanira, warkka
dauki uplika nani ba.
La Sirpika 174. Wark Ministiriuka ba, la kum bapan kabia, baha wal laka satka kum
paskan kabia sa, ya nani li satka wala nani kabu laya apia ra but plapi nani ra ai warkka
karnika yabi nani ba, día natkara ai warkka daukaia nitka nani bara ba latan tanka bapan
kabia sa, naha La plamaia ra día bapi nani ba naha wark natka wala día taki ba wal praki
kumi daukaia dukiara.
39
Sapta V
Pasara pali warkka dukiara
La Sirpika 175. Pasara pali plinka warkka tatakra nani sa, kiaptin nayara wark dauki ba,
bilara wark satka nani dauki ba, tiara nani upla ra tabaiki nani ba, baku sim plin bilara
tabaikaia warkka dadaukra nani sut. La Sirpika 176. Kulkanka ban yabi sa, wan kuntri wihki kuntri wala warkka tatakra nani
wal kulkanka kumi yabaia lukanka ba, baku sim, warkka satka kumi dauki kaka, mana
satka kumi aibapaia wisi la bapan ba sim. Ban sakuna, plin ba yabal walara palisa, bara
sim plin satka wala sa kaka, mana satka wala aibapaia laka sim bapan sa.
La Sirpika 177. Pasara Pali plinka warkka yayabra wihki warkka tatakra nani raitka nani
bara daukaia adarka bri nani tanira lika, apia kaka, naha La Plamaia ra bapan nani ba
dukiara lika, pasara paalaia laka nani, Pasara paalaia laka apiska tara nani, baha warkka
daukaia laka nani wihki warkka tatakra aslika bui la bapan nani ba bui waki kabia sa. Sapta VI
Utla satka paskaia warkka dukiara
La Sirpika 178. Kantrak ninkara dadaukra nani ba, naha La Plamaia La Sirpika 9 ra, aisi
natka bri nani ba, wark piska kum daukan piua ra, kantrak dadaukra pali ba wark daukaia
dukia nani aitani kat apu sa piuara, kantrakka dadaukra pali wal aisi ai tanka briras kan
sa kaka, la bila ra dia bapan nani ba sut daukan kaia sa, wark yayabra dukiara, wark
kantrakka sut ra.
La Sirpika 179. Kantrak ninkara dadaukra kum wal, warkka tatakra nani kantrak wal
wark dauki nani ba, kantrak aihwa kum yakan yakan dauki apia kaka, daknira dauki ba
wal natka, yamnika bara karnika kumi bri kabia sa, baku sim, diara sut dukiara lika ai
warkka yayabra ba, kantrak ninkara dadukra uplika ba kabia sa.
La Sirpika 180. Kantrak dadaukra kum, wark uplika pliki kantrak ninkara dadaukra kum
wal wark takisa piua ra, Wan Wina Tara Yamnika Kaina Kahbi Apiska ra ai nina mangki bri
kaia sa, baku sim, luan piskara ulban nani ba, witin ai pahapaia ra kabia sa día kat daukaia
bapan nani ba, kantrak ninkara dadaukra ba daukras kabia sa kaka, witin daukan kaia
sa.
Sapta VII
Sauhka ra truk plapaia warkka dukiara
La Sirpika 181. Truk nani tawan billa kat, apia kaka tawan wala wala luwi wark dauki
nani ba, upla ulaika, diara kuahkaika, apia kaka, wal sut dauki dukia nani ra, wawakra
wihki warkka dadaukra aikuki prawi wark daukaia laka nani ba sim, ai laka natka wala
kum briaia sip sa, naha la Plamaia la bapan nani mapara aisaras sa piua ra.
40
La Sirpika 182. Sauhka ra truk plapi warkka tatakra mana nani ba, aibapan kaia sip sa,
yu ra, apia kaka piua kum mangki brih, wih tawi aula bani, tikit atki ba wal, diara kuahkan
ba wal apia kaka, día pitka wihkika plapi ba wal. Mana ba, wih tawi aula banira aibapi sa piua ra, wark tatakra ba ai raitka bri sa, ai mana
ba wiria sunan kaia, piua banira plapi ba wal, kau wihka takaski sa kaka, apia kaka, alki
takaski sa kaka, baha sim, la wina witin mapara trabil kum kauhaia apia sa kaka.
La Sirpika 183. Sauhka ra plapi trukka warkka tatakra nani ba naha dukia nani daukan
kaia sa, bara sim witin ai kantrakka laka sa:
a) Piua banira daktar wih ai wina tara yamnika alki kaiki kaia sa, la nanira, bara
warkka laka nani ra aisi baku;
b) Truk nani ba main kaikaia sa, pain wark takaia dukiara bara wark yayabra ra
maisapakaia, día saura kum kaikbia sa kaka; c) Truk ami sa kaka truk ra tabaikaia sa, uli uplika nani ra, bara diara brih auya
nani ra sim; d) Truk wal trabil kum takan sa kaka, maisapakan kaia sa, truk wihta nani bara
wark yayabra ra sim; e) Truk plapaia laka bara wihta nani wihki wark yayabra kupia kraukanka nani
yabi ba kat daukan kaia sa; f ) Rum dih bla taki truk wakaia apia, bara diara saura wala nani sim yus muni
truk ulaia apia; g) Kampani día aisan ba pura lui, takaskaia apia pliskara, diara kuahkaia apia,
bara upla sim sunaia apia.
Naha bapanka nani wina ani kum daukras kabia sa kaka, lauwi daukan kaia sa, ris ra
blikaia, apia kaka wark wina sakaia, día pitka saura daukan sa kaka.
La Sirpika 184. Sauhka ra truk plapi warkka yayabra nani ba, wan kainara aisi nani ba
daukan kaia sa: a) Wark tatakra nani trabilka apia si, wark ba, wihka takan apia kaka alki
takaskan sa kaka yapaika bara pata mana aibapan kaia sa; b) Truk ba pain alki paski kaia sa, pain wark takaia dukiara, bara wark tatakra
nani rayaka main kaikaia dukiara; c) Truk warkka daukaia dukia bara tulska nani día nitka nani ba yaban kaiai sa,
trabil kum takan sa piua ra, yus munaia dukiara;
d) Truk plapaia laka nani ba kulkaia sa, baku sim, Wark, Diara Paskaia wihki
Truk nani, bara Wan Wina Tara Yamnika Ministiriuka laka nani ba alki kaiki
kulkaia sa, baku wal wark pain takaia, bara truk wihki upla rayaka ba kaina
kahbaia dukiara.
41
Sapta VIII
Unta warkka dukiara
La Sirpika 185. Unta warkka dadaukra sa, insla warkka, insla wihki daiwan sahwaia, apia
kaka, dus rayaka warkka dauki uplika nani ba, baha ba wark yayabra kum mihtara ai
warkka dauki.
La Sirpika 186. Wark Ministiriuka ba, diara mangki daki lui piua bani, gabamaint apiska
naha warkka kakaira nani, baku sim wark yayabra wihki wark tatakra asla takanka nani
aikuki prawi aisi kaiki muni, piua aitani kat, la nani bapan kabia sa, kapi nasla, wahmuk,
kayu, twaku bara diara wala nani mangki sakaia ra, día laka nani yus munan kaia ba.
La ka nani mangkan ba, día piua ra yus munaia wisi daukan ba, baha piua ra día bapan
ba kadaukan kaia sa, baku sim tanka param marikan kaia sa, wark tatakra satka bara ba
dukiara, wark takaia piua dukiara, sandi yua dukiara, bakisan, klin laka bara wark kaina
kahbanka, tas nani, ai mana naqni, plun tanka, utla dukiara, truk ulaia, skul laka, bara
untara wark daukaia tanka wala nani sim.
Sapta IX
Main ritska saki ra warkka dukiara
La Sirpika 187. Main ritska saki ra wark takaia tanka sika, main ra tasba unta ra bara
walpa sakaia pliskara, nahki tasbara bara ba kat saki, paski yamnika briaia dukiara,
warkka dauki ba.
La Sirpika 188. Main kampanika nani ba naha nani dukia pali ba daukan kaia sa:
a) Bri kaia sa, isti yus munaia saika nani, naha La Plamaiara bapi ba purkara, upla
siknis nani, apia kaka wina ra insauhkanka nani piua ra aspital ra dingkaia pliska
aitani kum, krikrika nani aitani kat bri kaia sa, baku sim, aparit munaia masinka
nani, istikira trabilka kaka aparit munaia dukiara;
b) Ai warkka tatakra nanira mana luhakira yaban kaia sa, siknis takan piua ra, daktar
kaikaia, saika yabaia, aparit munaia bara aspital ra dingkaiasim, piua banira ai
warkka tatakra nani dukiara bri kaia sa, Nicaragua wina daktarka kum wihki,
aparit munaia daktarka kum, wark tatakra nani andat wal wina kau pura luras
sa kaka, kau pura luan sa kaka daktar wala mangkaia sa, wark tatakra kau yawan
aiska wal pura matawalsip uli bani daktar kum mangki kaia sa;
c) Lama alki kaikaia masinka aitani kat bri kaia sa, baku sim tala angki kaikaia
dukia nani sim, kampani warkka tatakra nani alki kaikaia dukiara, sika uplika
sim aitani kat bri kaia sa: daktar, tala angki kakaira bara nurs nani sim. Kampani
nani, wark tatakra andat wal wina ninkara bri nani ba, taibi munan kabia apia sa,
lama alkaia, tala angkaia masinka bara aspital bri kaia dukiara, sakuna, warkka
ba aibapka dauki yabi kaia sa, dakni kum witin mapara kau kasak sa kaka; d) Wark tatakra bani, kau ai warkka ra dingkras kainara, daktar wal kasak alki kaikaia
sa, wina tara tanka, kiama tanka, nakra yula tanka nani sut. Upla kumi sim wark
ra dingkan kabia apia sa, pusa siknis, kupia siknis, apia kaka, upla walara luwaia
sip sikniska nani bri sa kaka, baku sim, upla kahwa nani, apia kaka lal sikniska
42
e)
f)
g)
h)
i)
bri nani, apia kaka, siknis satka wala nani, witin klauna ai mapara trabil takaia,
apia kaka, wark tatakra wala nani mapara trabil balaia sip nani ba, wark yabras
kabia sa;
Wark tatakra bani warkka wauhkataya ra ulban kaia sa, ai wina tara yamnika
dahra, kiama, nakra yula yamnika dahra, baha ba wark makaban wina ulban
kaia sa, bahara tanka marikan kaia sa, piua bani ra wina tara wihki lama tanka
nani; día sat warkka daukaia bri ba tanka, param aisaia sa, tasba munhtara sapa,
purara sapa, bara sins munanka nani ba; wina tara ra trabil brin nani, apia kaka
insauhkanka brin nani ba, baku sim, nahki piua wark takras ba, bakisan, siknis
apia kaka diara wala dukiara wark takras tanka nani ba;
Wina tara yamnika bara lama bila ba kli kli daktar wal alki kaiki kaia sa: kati
matlalakahbi bani, tunil bara walpa baikaia masinka wal wark taki nani ba, bara
ani sut walpa yuika ai wingka puhbaia sip nani ba; baku sim, wark tatakra nani ai
kiama walaia wihki ai nakra kaikaia wal trabil briaia warkka taki nanira lika, kiama
bara nakra karnika bri ba daktar wal alki kaiki kabia; wark tatakra aihkika ra lika
mani bani, sakuna, Wan Wina Tara Yamnika wihki Wark Ministiriuka bui adarka
yabia kaka, kau piua prahni ra alki kaiki kabia. Daktar alki kaikan wauhkataya
lilkika kum ba blikan kabia sa, Wan Wina Tara Yamnika, Wark Ministiriuka wihki
Wan Rayaka Yamnika Kaina kahbaia apiska (siguru ra), alki kaiki luan yu matsip
bilkara. Wark tatakra ba, daktar ra waia apia wisi aisisa kaka, pliskara wark pura
kakaira bui param kaikan sa kaka, baha wal aitani sa, wark wina sakaia;
Wark tatakra banira, warkka wina sakaia kau yu matawalsip kainara daktar wal
ailki kaikan kaia sa, kantrak yaban piua ra daukan kan ba baku, bara día kaikan
nani ba, blikan kaia sa, Wan Wina tara Yamnika, Wark Ministiiruka wihki Wan
Rayaka Yamnika Kaina Kahbaia apiska (siguru) ra, alki kaikan yu matsip bilkara,
sakuna, wark tatakra ba warkka swih takan apia kaka, ai brinka apia sa kaka lika
blikras swibia, sakuna, nina makan apiska nanira, sim piuara maisapakan kabia
sa;
Wark tatakra banira, ai mana aibapi yabi ba purkara yaban kaia sa: 1. Yu banira aima yumhpa plun yabi kabia, pata ba witin wark taki ba wal
pitka kat bara karnika aitani kat bri kaia sa, Wan Wina Tara Yamnika
apiska bui día pitka yabaia aisi ba kat, sakuna wark tatakra ba ai watlara
ai pamalika wal pi sa kaka lika dakakras kabia sa, baha tanka ba, ulbi
swin kaia sa; baku sa piua ra, kamapani ba adarka brisa pata mana pitka
ba lalah ni aibapi yaban kaia sa, día Wark Ministiriukak aisi ba baku; 2. Wark tatakra wihki ai pamalika wal ra yaban kaia sa utla klin bara kasak
kum, bilara sim;
3. Sika winka brinka nani kau yus muni ba, mana pitka kat, isikira bri kaia
sa, atkaia pliska, apia kaka kampani kamasiri ka nani wina; Takriki skulka watla kum mangkan kaia sa, iwaika nani wihki smalkaia dukia
nani aitani kat yaban kaia sa, smalkaia uplika ba, Skul Smalkaia Ministiriukak bui
skul tuktan an sa kaka kaiki muni brinka ba kat mangkan kabia. Skulka watla ba,
bri kaia sa, aisi kaiki lan takaia wihki takriki skulka istikira nata alkaia smalkanka
nani, smalkaia awarka ba, wark tatakra wihki ai pamalika wal dimaia sip awarka
nani kaia sa, sut ba Skul Smalkaia Ministiriuka bui pura kaikan kaia sa;
43
j)
Lalah wal tabaikan kaia sa, upla kahwa takan kli bukaia aspitalka nani, Wan
Rayaka Kaina Kahbaia apiska (siguru) bui mangkan nani bara, aspital ka ra wark
dauki nani ba ai warkka daukbia dukiara, ani pliskara, nina makan apiska bui
mangkaia aisan bara, baku wina, kahwa takan nani ba, ai wina pain taki kli wark
ra diman kaia dukiara;
k) Klin laka bara kasak kaina kahbaia laka bapan ba kat daukan kaia sa, kau pali
ba, tunil wihki tasba munhtara wark dauki pliska nani ba bitnika ba aitani kat
kaia sa, bara pasa luwaika kasak pain bri kaia sa, baku wal yaka tasba yuika sitni
nani ba uba pura luwi ailal kaia apia sa, sins laka wal kupia krauki ba baku; wark
tatakra nani ra yaban kaia sa, wark daukaia dukia bara kaina kahbaia dukia kau
raya nani ba, wibia kaka: maskarit, nakra klaska, lamp, trahat, lalpura kahbaia,
mihta dingkaia, kaina kahbaia dukia wala nani sim, baku sim masin nani wihki,
warkka daukaia dukia nani, kauhla daukaia dukia, apia kaka, tasba yuika aubaia
masinka nani baku; ai mihta sikbaia wihki aihtabaia pliska nani mangkan kabia,
wark tatakra nani ba, wark wina taki bani wih yus muni kaia dukiara, klin pliska
nani paskan kaia sa, bahara wark uplika nani ba wih ai pata pih bangwi kaia
dukiara, bara día dukia nani la ra bapan nani ba wark tatakra nani rayaka kaina
kahbaia dukiara; l) Kulkanka yaban kaia sa, Wan Wina Tara Yamnika bara Wark Ministiriuka wihki
Wan Rayaka Kaina Kahbaia apiska nani bui ai karnika bri ba wal día daukaia
dukia nani bapi ba bara kupia kraukanka yabi nani ba, baku sim; baku sim m) Wan Wina Tara Yamnika apiska bui daukaia dukia nani bapi ba kat daukan kaia
sa, baku sim, wan wina tara yamnika dukiara gabamint smalki nani ba sut. La Sirpika 189. Wan Wina Tara Yamnika bara Wark Ministiriuka wihki Wan Rayaka kaina
Kahbaia apiska nani ba pahpaia ra sa, main ritska saki warkka tatakra rayaka kaina
kahbaia bara warkka pliska klin briaia laka nani ba pura kaiki kaia, baha dukiara, kamisan
kum paskan kabia main warkka dauki nani nayara. Baha sut tilara, kamisanka ba, kau ai
lukanka bapras kainara, kampanika warkka tatakra asla takanka lukanka nani ba sim alki
kaikan kabia.
La Sirpika 190. Luan ra kamisan nina makan ba, naha nani daukaia karnika bri kabia: a) Wih laki kaiki kaia sa, kati yumhpa bani, witin ai wina pali, apia kaka, ai uplika
bliki wal, wark taki pliska nani ba, baku wal, nah La Plamaia ra bapan nani ba
kat dauki kaia dukiara, baku wal, swapnika nani kaikan sa kaka, adarka yaka
wapnika mangkan kaia sa; b) Wark tatakra nani ai warkka ra dimaia dukiara, ai wina tara daktar bui alki kaiki
tanka nani ba adarka ulbi bapan kaia sa, piua banira, baku sim kantrak nata
prakan ra dauki nani ba sim, bara siknis taki apia kaka wina ra trabil takan piua
ra sim;
c) Witin bui nitka baku kaikbia piuara, wark tatakra ba paiwan kabia, witin ai wina
alki kaikaia, ai bapanka ba kasak sa sapa tanka; naku sa piua ra; yabalka mana
ba kampani bui aibapi kabia sa; 44
d) Daktar bui wark tatakra siknis, apia kaka trabil brin nanira, sika yus munaia
adarka yaban ba, bara saika ba, kampani bui atki yabaia kan ba, atki yabisa sapa
pura kaikaia sa; e) Main ritska saki warkka tatakra nani ninara, naha saptika ra día daukaia laka nani
bapi ba daukan kaia sa, warkka pura kaikaia dukiara laka bapan nani purkara,
baku sim, main laka nanira día daukaia bapi ba sim daukan kaia sa; f ) Wark tatakra nani bara ai warkka pliska kaina kahbaia bara klin briaia laka nani
satka kau kasak daukaia dukiara la bapanka nani daukan kaia sa; g) Wapnika mangkaia sa, día daktar alki kaiki si bapan dukia nani ba, warkka
tatakra ba, ban ai warkka tanka ba kat ai warkka dauki sa kaka, ai pliska wina plis
walara lakan sa kaka, tasba munhtara wark dauki kan, laki tasba purara sunan
kaka sim, piua kum piskara saika aitani kat yabi sa kaka, aspital ra dingkan, apia
kaka dingkras kabia sim, naha La Plamaia saptika ra upla warkka piska kum alki
takaskaia dukiara aisi ba, baku sim, warkka tatakra ba ai warkka ban taki kaia
sip apia sa piua ra, adarka yaban kaia sa kantrakka ba nata prakan kaia, bara
sim wark yayabra ba, wark tarakra ra aibapan kaia sa, wark takan yamnika, la
bui aibapaia wisi bapan ba purkara, mani kum wark takan bani, kati kum mana
praiska aibapan kaia sa.
h) Ai lukanka yaban kaia sa, mainka tanka ba nahki sa kaka alki kaiki muni, wark
tatakra ba main munhtara piua an pitka bara kaia sip tanka ba, lukanka aisan ba,
wark yayabra wihhki wark tatakra nani bui, día bapan ba kat daukan kaia sa. Sapta X
Diara twilkaia warkka dukiara
La Sirpika 191. Waitna karnika wal, diara twilkaia wirhika ba, bik ka ba apia kaka, tuanka
ba, día dukia bilara bri kabia sim, bara día satka dukia kabia sim, laka bapan kabia sa Wark
Ministiriuka bui, baha ra alki kaikan kaia sa, manka, wina tara yamnika bara wark tatakra
rayaka kaina kahbaia dukiara sim.
Bik nani, tuanka nani, apia kaka diara atkaia dukia nani wirhika ba, Wark Ministiriuka bui
bapan ba pura lui sa kaka, diara twilki lakaia dukia aitani kat wal daukan kaia sa; twilki
lakaia tanka ba sika, bukaia bara kli twilki sakaia.
La Sirpika 192. Bik nani, tuanka nani apia kaka, diara atkaia dukia nani, kabu purak,
wihki plapaia pliska nani bak ku blikisa piu ra, wirhika ba tausin wal pura sa kaka, pura
taya bara latan bara dikaia apia dukia wal ulban kaia sa día prais wirhika bri ba tanka.
La Sirpika 193. Twilkaia dukia kum, mairin nani wihki kau, mani
matawalsip pura matlakahbi pura wal
alkras uplika mapara wirha sa
kaka, wark tatakra waitna twilki wirhika wina kau mayara ikan kabia.
45
La Sirpika 194. Wark yayabra ba adarka bri sa, diara ai wina wal twilki lakaia warkka
tatakra nani ra, dukia ba uba ingni pali apia sa kaka, kau warkka ta krikras wina, nahki
natkara ai warkka daukaia tanka nani ba smalkan kaia sa, kau pali ba nahki nikbaia tanka
ba, wina yamnika kaina kahbaia bara trabil briaia apia dukiara. Sapta XI
Silak watlara warkka dukiara
La Sirpika 195. Silak uplika nani ba, ai kupia laka wal wark daukaia wilin takbia sa kaka,
ai mana kum bribia, baha sim, warkka ba mana, la kat nahki aibapi ba wina kau mayara
aibapi yaban kabia apia sa.
Mana aibapaia warkka baku kulkan kabia apia sa, silak watla bilara diara kaina kahbaia
warkka, main kaikaia, klin daukaia bara sakahkaia warkka nani ba, baku sim silak watla
bila kat tabaikaia warkka nani dauki ba, kan baha ba silak uplika warkka pali sa.
La Sirpika 196. Silak uplika nani wark takaia piua ba, aima banira, naha La Plamaia ra
wark Takaia piua bapi ba wina, kuata kum praiska kau mayara kabia, mana sim día pitka
wark takan ba kat aibapan kabia. Silak uplika ba, takaskraskira kati kum pura, sim warkara
baman takan sa kaka, wark takan yamnika ba día pitka wark daukan ba pura praki aibapi
yaban kabia.
La Sirpika 197. Silak watla nani ba, upla an silakra kauhi nani ba, nina tanka nani ulbi
bri kaia sa, baha ba silak uplika ra, apia kaka taika kum, witin bui makan uplika ra yaban
kabia.
Baha nina ulbanka nani ba, ai piua kat, wihta nani apia kaka, wark pura kakaira nani bui
alki kaikan kabia.
Sapta XII
Kahwa nani warkka dukiara
La Sirpika 198. Upla kahwa nani ba ai raitka bri sa wark kumra dingkan kaia, baha wina
ai wina kulkanka bara rispik laka kat iwi kaia sip kabia, baku wal, witin klauna, bara tawan
uplika nanira tabaikanka yabi kabia sa.
La Sirpika 199. Wark Ministiriuka ba, laka tanka bapan kabia sa, nahki natkara, upla apia
kaka gabamint kampanika ba kahwa nanira wark yaban kaia ba, baha ba, wan kuntri
iwanka bara lalahka pawanka pitka kat kabia sa.
La Sirpika 200. Gabamint ba, sanska yamni nani yaban kabia sa, tabaikanka satka bara
tras yabaia tanira sim, kahwa nani kampanika nanira, baha sim apis satka kuaki, aihkika
ba wark tatakra kahwa nani sa piua ra, baku sim natka sutra tabaiki sa kaka, wark yabaia
tanira, smalkanka yabi sa, kli rawi warkra dimaia tabaiki sa piua ra.
46
La Sirpika 201. Naha warkka daukaia karnika bri apiska bui smalkanka satka nani
daukan kabia sa, wark tatakra wihki wark yayabra asla takanka nani aikuki prawi, baku
sim, Wan Wina Rayaka Kaina Kahbaia apiska, ba purkara, gabamint apiska, apia kaka apis
wala nani sim, upla kahwa tabaiki nani aikuki prawi daukan kabia sa. Sapta XIII
Siksa, Wahmuk, uhung satka ailka sakaia, kapi, twaku, baku sim diara wala nani,
baha tilara sa piaia dukia nasla warkka dukiara.
La Sirpika 202. Wark yayabra ba, naha dukia nani daukan kaia sa, naha sat nasla warkka
tatakra nani ba dukiara:
a) Ai warkka tatakra nanira plun piakan yaban kaia sa, piua prahni kum, apia
kaka piua prahni kum dukia, baha dukiara aikuki prawi aiisi kaiki si daukaia
sip sa; b) Ai yapaika pliska yabaia sa, klinka tanka, kaina kahbaia bara pasa pain luwi
kaka, baku sim, aitabaia pliska bara klasit bri kaia sa; c) Istikira yus munaia saika nani mana luhakira yaban kaia sa, kau pali ba,
daiwan sirpi nani saman napa mapara saika nani baku sim, baha tanira
sikniska satka nani mapara saika nani; d) Insla warkka dauki kampanika nani, tawan bilara skul watla bara wina
nayara sa kaka, bara sim, skul dimaia tuktika 30 wina kau purara bara sa
kaka, skul dimaia Ministiriuka wal asla taki, skul watla kum mangkaia sa,
taura skulka pitka kat; e) Wark tatakra nani ra wark daukaia dukia nani yaban kaia sa, baha ba kli laki
yaban kaia sa, wark kantrakka wauhkataya ra día aisi ba kat;
f ) Wark tatakra nanira ai kaina kahbaia dukia nani día nitka ba kat yaban kaia
sa, Wark Ministiriuka ra klin laka bara wark kaina kahbanka apiska día kupia
kraukan ba kat; g) Insla mangki daiwan sahwi warkka dadaukra, piua prahni bara piua yari
warkka dauki nani ra yaban kaia sa, ai warkka pliskara wih muni kli tawi
balaia trukka mana, wihkika ba kilumita wal pura sa kaka. Naha warkkara daukaia adarka bapi nani ba wal, naha La Plamaia ra wark yayabra
daukaia dukiara la bapi nani ba, nayara swiras sa, wibia sa kaka, wark taki si wina ra trabil
kum brin wina bal taki dukia nani ba baku, bara wark taki si siknis takan trabilka nani
ba sim, ai maritka, apia kaka ai maia waitna apia kaka mairin, baku sim wark tatakra ba
luhpia pruan bikaia dukiara lalah tikaia adarka bri nani ba, baku sim, wark wina sanska
kum brih takaia tanka, wark pliskara takaskan mana, pura praki aibapaia adarka bri nani
ba baku.
47
Naha la Sirpika ra piska b)wihki g)ra asisi nani ba, wark yayabra kum, piua wihka wark
tatakra matlalkahbi purkara bri ba, bara piua prahni warkka tatakra matawalsip wina kau
purkara bri nani ba, yus munaia nitka apu kabia sa.
Ulbanka lalka IX
Daknira taki wark raitka plikaia
Sapta I
Wark tatakra asla takanka
Baiki sakanka I
Bapanka tarkika nani
La Sirpika 203. Wark tatakra asla takanka ba sika, wark tatakra apia kaka, wark yayabra
asla taki ba, ai mawan sakaia bara ai brinka nani kaina kaina kahbaia dukiara. Wark
tatakra asla takanka ba, kaina wina adarka kum nitka apia sa.
Ai laka wauhkataya briaia dukiara, wark tatakra asla takanka ba, Wark Ministiriuka ra,
wark tatakra nani asla takanka nani nina mangkaia wauhkataya bri bara bri si ai nina
managkaia sa.
La Sirpika 204. Piua banira natka kasak bara la kat dukia nani ba pliki sa kaka, wark
tatakra asla takanka ba ai raitka bri sa: a) Witin ai kupia laka kat ulban kaia sa, ai laka bapanka nani wihki nahki ai
warkka daukaia tanka nani; b) Ai kupia laka kat, ai ta uplika sakaia; c) Nahki ra asla takaia ba, yamnika wakaia nani bara ai warkka daukaia nani
ba pliki sakaia sa; d) Ai warkka tarkika nani ba bapan kaia sa.
La Sirpika 205. Wark tatakra asla takanka nani ba la apu sa, ai nina nani, bara ai nina
prahni ra maki briaia ba, pat luan piuara, daknika kum nina talika kaka yus munaia. Wan
lal blakaia apia dukiara.
La Sirpika 206. Wark tatakra asla takanka ba, asla takan kabia, upla yawan aiska kum
wina ninkara lika apia, warka yayabra aslika lika, upla matsip wina ninkara lika sip apia
kabia.
La Sirpika 207. Wark tatakra asla takanka ba sip sa kaia: a) Daknika tilara nani ba dukiara: 1. Warkka kumi daknika, tilara kabia sa sim warkka dauki, apia kaka
sim skulka diman uplika nani; 48
2. Kamapani uplika, tilara kabia, baha kampanika ra ai warkka dauki
warkka tatakra nani; 3. Kampani ailal wina, baha tilara kabia, wark tatakra nani, sim warkka
sakuna kampani wal, apia kaka kau purkara warkka dauki uplika
nani; 4. Wark satka ailal dauki daknika, baha tilara kabia, wark satka ailal
warkka tatakra nani, baha pliskara, warkka satka kumi dauki uplika
nani ba, yawan aiska kum wina kau ninkara sa kaka.
b) Warkka dauki pliska dukiara: 1. Klauna dukia, baha tilara bangwisa, kamapani kumi, apia kaka
wark pliska kumi uplika nani; 2. Alkaldi tasbaia kum pliskara, baha tilara bangwisa, wark pliska ailal
wina, sakuna alkaldi tasbaia klaki lakan kumi wina; 3. Tasbaia piska baiki sakan kum pliskara, tilara bangwi sa wark pliska
ailal wina, sakuna tasbasia baiki sakan kumi wina; 4. Kuntri tasbaia piska tara kum pliskara, tilara bangwisa, wark pliska
ailal wina, sakuna kuntri tasbaia piska taea kumi wina; 5. Kunktri aiska pliskara, baha tilara bangwisa, wark pliska tasba
piska baiki sakan matalkahbia pura yumhpa kainara daknika nani
bangwi sa. Baiki sakanka II
Wark asla takanka karnika bara wakka daukaia nani
La Sirpika 208. Wark tatakra asla takanka karnika bara warkka daukaia nani ba: a) Ai daknika uplika nani wark taki pliska tanka nani ba kau bitar daukaia, bara
klauna brinka nani sim kaina kahbaia;
b) Asla taki ai wark raitka kaina kahbaia dukiara, asla taki aisi kaiki la bapi,
natka nani plikaia sa, día ba kat daukan kaia dukiara. La mapara sa, nayara
lakaia laka ba, baha tanka briaia sa, upla kum ai warkka wina sakaia, baha
asla takanka tilara dimras sa kaka;
c) Unsabanka, kupia turbanka bara makabanka nanira, ai uplika nani dukiara
ai mawan sakaia sa, baku sim, natka satka pliki daukan kaia sa, ai raitka nani
ba kasak yus munaia dukiara; d) Wark tatakra nani ai kupia laka wal baha asla takanka ra diamaia dukiara
warkka daukan kaia sa; e) Aslika tilara diman nani sinska kau pakaia dukiara, smalkanka satka nani
bukaia sa; f ) Kampani wakaia warkka nani tilara dimi wark daukaia, día la bilara aisi ba
kat; g) Naha La Plamaia ra, wihki tabaiki nanira, la bapan nani ba daukaia dukiara
swapnika nani daukan kabia ba, la ka bapan daukras nani ba, baku sim laka
na mapara saura daukan kabia kaka Wark Ministiriuka dahra sakan kaia sa,
ninkara la wihta nanira brih waia kabia sim; 49
h) Wark taki wina trabil takaia sip dukia nani mapara kaina kahbaia natka nani
ba kau bitar daukaia, bara natka raya nani daukaia dukiara wark karna takaia
sa, baha tilara sa, ai winara trabil briaia wihki siknis takaia nani mapara kaina
kahbaia laka nani sim, baku sim, pramis takan kaia sa, ai daknika uplika nani
ba kaina kahbaia dukia nani ba yus muni kaia;
i) Ai daknika yamnika dukiara sinska pawanka warkka daukan kaia sa, skul
laka, wark taki ai iwanka ba pawaia dukiara smalkanka nani yaban kaia sa; j) Ai warkka daukaia dukiara, watla bara yamnika satka wala nani brin pìuara,
laka wauhkataya pliki brih muni warkka nani ba daukan kaia sa; k) La bilara aisi ba kat, wark alki takaskaia, ai raitka bri ba yus munan kaia sip
sa; l) Aiskara lika, diara sut ai warkka daukaia brinka mapara, bara La mapara
aisaras nani ba sut. Baiki sakanka III
Wark tatakra asla takanka daukaia dukia nani
La Sirpika 209. Wark tatakra asla takanka nani daukan kaia sa: a) Aisi kaikanka nani ulbaia wauhkataya bri kaia sa, baku sim, lalahka wakaia
bara ai daknika uplika nina ulbaia wauhkataya nani, sutkat ba Wark
Ministiriuka bui tampka prukan kaia sa; b) Aisi kaikanka nata prakra bani wauhkataya bukan kaia sa; c) Ta uplika nani wihki, apis ra ai mawan sakaia uplika nani saki wala mangkan
piua ra, baku sim, ai laka bapanka satka wala lakan piua ra, Wark Ministiriuka
ra maisapakan kaia sa, wik wal bilkara;
d) Aslatakanka lalahka nani ba, bank satka kum ra bri si apahkan kaia sa; e) Ai ta uplika daknika nani ra mangkan kaia sa, upla mani matawalsip pura
matlalkahbi purkara bri uplika nani. Baiki sakanka IV
Asla takan wauhkataya wihki laka bapanka dukiara dia bri kaia ba
La Sirpika 210. Wark tatakra asla takanka nani ba, ai laka wauhkataya brin kabia sa, ai
asla takanka wauhkataya wihki ai laka bapanka nani ba, Wark Minitiriuka ra, Wark aslika
nina mangkaia apiska wih ai nina mangki luan ninkara. Ai nina mangkaia ba kau isi
daukaia dukiara, Wark Ministiriuka ba, nina mangkaia apiska kuakan kabia, wan kuntri
aiskara. La Sirpika 211. Asla takanka wauhkataya ra bri kaia sa: a) Nina nani, taitilka, kuntrika, manka, día warkka bri ba, bara aslika ra dimi ta
krikan nani ba día warkka dauki bangwi ba; b) Ai kupia laka wal, latan bara param sisi sakan kaia sa día sat asla takanka
paskaia lukanka bri ba tanka; c) Wark tatakra asla takanka natka nani ba, watla, bara utla kum mangkan kaia
sa, anira maisapakanka nani alkaia pliska; 50
d) Ai laka wauhkataya alkras kainara, wark tatakra asla takanka dukiara ya
nani ai mawan saki, yabalka plikaia ba nina, nina mangkan kaia sa; e) Pliska yua bara awarka marikan kaia sa, bahara aidrubanka tara daukan
kabia ba, bahara sika asla takanka laka bapanka wapnika mangkan kabia,
baku sim, pastaura ai ta uplika nani wahbi sakan kabia, witin nani ai kupia
laka kat; f ) Ta krikan uplika nani, sainka, mihta lilkika, apia kaka, witnis wal mawanra ai
mihta sainka ba daukan kaia sa. Wark tatakra asla takanka nani aikuki prawanka satka nani laka wauhkataya ba, luan ra
nina makan nani ba purkara naha dukia nani nani bri kaia sa: 1) Asla takanka nani ta krikan uplika nani ba nina bara watla nani sim, bahara
bri kaia sa, nina mangkan numbika ba; 2) Ani asla takanka nani dukiara ai mawan saki ba, nina wauhkataya nani ba
param marikan kaia sa; baku sim 3) Asla takanka nani baha daknika tilara bangwi ba, día natkara bangwi kaia
ba, ta uplika nani asla taki aisi kaikanka tilara.
La Sirpika 212. Wark tatakra asla takanka laka bapanka ba, asla takanka paskan yua,
daknika tilara nani ba, ai kupia laka wal wapnika mangkan kabia, apia kaka piua kum
mangkan sa, asla takan wauhkataya sain munan yua wina, yu yawan aiska wal bilkara
daukan kabia sa, bara kainara ulban nani ba mangkan kabia: a) Asla takan ba nina, watla pliska, día dukiara paskan ba, bara ai piua nahki bribia
ba tanka. Nata makan ba ulbras kabia kaka, ai kainara ban wark dauki wabia
baku kulkan kaia sa;
b) Daknika tilara nahki dimaia tanka nani, tilara nani ba, raitka nani bara daukaia
bri nani ba; c) Dia dukiara, bara nahki tanka wal daknika wina sakan kaia ba, bara wapnika
mangkaia natka nanisim; d) Aipaswanka tara daukaia natka nani ba, día piua ra aidrubanka aihwa ba dauki
kaia ba, bara upla an wal daukan kaia sip ba tanka; e) Lalka uplika pali nani ba, nahki natkara wahbi sakaia tanka bara, daknika tilara
upla an bara kaia ba, baku sim, piua an dukiara wahbi sakan ba, bara día daukan
dukiara daknika tila wina sakan kaia tanka nani;
f ) Wark tatakra asla takanka yamnika bara dukia nani ba nahki natkara briaia, yus
munaia bara wakaia tanka nani; g) Wark tatakra asla takanka lalahka dukiara daknika uplika nani ba día pitka bara
día natkara, yabi kabia ba; h) La ka bapanka ba, satka wala daukaia natka nani; i) Wark tatakra asla takanka ba lalahka tanka marikaia piua bara, yamnika nani
nata prakaia natka, baku sim, aslika ba praki swiaia natka nani sim;
j) Wark tatakra asla takanka, tilara nani ba, asilka ba baiwi takan piua ra, apia kaka,
baha tila wina nata prakras kainara, taki wan piua ra, día ai raitka nani, bara
daukaia bri dukia nani;
k) Wark tatakra ta briaia daknika nani, bara warkka daukaia karnika; baku sim
51
l)
Aidrubanka nani día laka bapan kabia nani ba sut.
Baiki sakanka V
Wark tatakra asla takanka wihki aslika wala nani nina mangkaia dukiara
La Sirpika 213. Naha dukiara baman swin nina mangkras kabia sa:
a) wark tatakra asla takanka daukaia dukia bara día nina bliki dukia ba, naha la
Plamaia ra bapan ba wina nayara sa kaka; b) wark tatakra asla takanka, tilara uplika nani ba, naha La Plamaia, la Sirpika 20
ra numbika aisi ba kat apia sa kaka; c) yukuwi upla wala ninara sain munan kan kaiki sakan sa kaka, apia kaka, nina
mangkan nani uplika apu sa kaka. Wark tatakra asla takanka nina mangkaia dukiara la bapan nani ba,sut aitani kat sa kaka,Wark
Ministiriuka ra, wark tatakra asla takanka apiska ba, nina mangkaia, sip apia wiras kabia sa. Asla takan wauhkataya wihki aslika laka bapanka nani, la Sirpika luan nanira aisi dukia
nani ba, brin piua ra, Wark Ministiriuka ra wark tatakra asla takanka apiska ba, mahka
wark tatakra asla takanka waukataya ra ulban kabia sa, wauhkataya nani brin yua wina
yu matawalsip bilkara. Baha tilara kau piska kum kumra, bila man sa, bara bangkaia
nitka sa kaka, uplika nanira maisapakan kabia sa, wark yua yumhpa bilkara. Bila man nani
ba bangki luan ninkara, nina ba wauhkataya ra mangkan kabia, ninkara yu matawalsip
bilkara.
Nina mangkanka ra, uba alki takaski sa kaka, naha apiskak lalka bui, uplika purara laka
kum mangkan kabia.
Wark tatakra asla takanka dukiara apiska ba, baha aslika ba, wauhkataya ra nina
mangkaia api awibia sa kaka, naha la Sirpika ra piska, a), b) wihki c) ra aisi ba
dukiara, aslika uplika nani ba, nina mangkaia apia wisi maisapakan ninkara, yu
matsip bilkara, sip kabia sa, wark pura kakaira ai laka plikan kaia, baah wal witinka
ba wapnika mangkan kabia yu matawalsip bilkara. Wapnika mangkras sa kaka,
laka wala plikan kabia sa, la pura kahbanka ra, baha dukiara día la aisi ba kat. La Sirpika 214. Wark tatakra asla takanka wihki ta uplika nina mangkanka ba upla wala
nani ra sim kangbi sa.
Baiki sakanka VI
Aipaswanka tara ba dukiara
La Sirpika 215. Aipaswanka tara ba sika, wark tatakra asla takanka bilara kau karnika
tara bri ba, witinka warkka aihwa ba naha nani sa:
a) Lalka uplika daknika ba wahbi sakaia, bara ai laka bapanka ba sins munaia; 52
b) Piua banira, apia kaka satka walara sim, nahki pitka lalahka yabaia ba bapan
kaia sa; c) La bilara día aisi ba kat, wark alki takaskanka ba, au takaia apia kaka, nayara
lakaia; d) Wark tatakra asla takanka wala aikuki kumi takanka ba wapnika mangkaia, baku
sim, wark tatakra asla takanka daknika wala nani tilara dimaia, bara kuntri wala
daknika nani ra dimaia tanka sim wapnika mangkaia; e) Daknika tila wina kangbi sakaia, apia kaka, lalka uplika daknika tila wina sakaia
tanka ba, día dukiara taki ba kat kaiki wapnika mangkaia sa;
f ) Lalka uplika daknika bui, mani kumra wark lalahka ulban ba wapnika mangkaia
sa; g) Lalka uplika aisi kaiki au takan nani, bara daukaia wilin takan nani ba, baku
kaikbia sa kaka, laki kaikaia apia kaka batakaia;
h) Lalahka yus munan tanka lalka uplika daknika marikaia bri ba, au takaia apia
kaka, batakaia sip sa, baku sim, swapnika nani bara saura nani bara ba, natka
pliki wapnika mangkaia sa;
i) Asla takanka ba nata prakaia tanka wapnika mangkaia sa; j) Ai warkka daukaia laka nani bara aisi kaiki ai kupia laka bapan nani ba ulbi
sakaia sa; k) Asla takanka karnika piska nani, lalka uplika daknika bui paskan nani ba
wapnika mangkaia sa, wark asla takanka ba kau pain ai warkka daukaia dukiara;
baku sim l) Wark tatakra asla takanka warkka daukaia ba wapnika mangkaia sa. Baiki sakanka VII
Lalka nani pali dukiara
La Sirpika 216. Lalka uplika daknika ba mihtara kabia sa, asla takanka ba ai kainara
waki brih waia tanka ba, klauna aslika mawanra, bara upla wala mawanra, baha aslika
daukanka sut ba, witin ai pahpaia ra kaibia. La Sirpika 217. La tanira asla takanka lalka ba, ai warkka daukan kabia, nahki ai laka
bapanka ra sisi ba kat. La Sirpika 218. Wark tatakra asla takanka nani lalka uplika daknika ba, bara dika sirpi
wala nani ba, daukan kaia sa, día La bapi ba aipaswanka tara ra.
Baiki sakanka VIII
Dia dukiara wark tatakra asla takanka ba baiwi tiwi nata praki ba
La Sirpika 219. Wark tatakra asla takanka nani ba naha nani dukiara nata prakan kaia
sip sa: a) Asla takan wauhkataya ra nata prakaia piua bapan kan ba, apia kaka, apia
kaka aipaswanka tara ra , kau yari daukan kan ba piua aimakan dukiara; 53
b) kampanika nata prakan dukiara; baku daukaia dukia sa kaka, sakuna aslika
wala aikuki prawan sa kaka, nata prakan kabia apia; c) aihkika, daknika tila wina kuat yumhpa pitka, ai kupia laka param aisi sakan
sa kaka, bara ai laka bapanka ra aisi ba kat aisi kaiki dakaia sa; baku sim,
natka wala wina, la aisi ba wina, daknika uplika ba uba mayara iwan sa
kaka.
Wark asla takanka, ai watla bri pliskara, wark wihtika nani ba karnika bri sa, pastaura
alki kaiki wapnika mangkaia, wark asla takanka nata prakaia dukiara, wark tatakra wihki
wark yayabra asla tatakanka nani makabanka wal.
Wark wihtika kum bui, wark uplika asla takanka ba nata prakaia wisi bapan piua ra, wihta
daknika kum karnika bri nanira makabi walaia blikan kabia sa, bapanka mapara aisaras
sa kaka. Makabanka ba apia kaka, unsabanka ba wapnika mangkan piua ra, bara nata
prakaia ba au takan sa kaka, Wark Ministiriuka ra wark asla takanka apiska ba, naha aslika
nina mangkan kan ba, nata prakan kabia.
Wark asla takanka ba nata prakan kabia sim, wark yayabra wihki wark tatakra nani, raitka
bara daukaia bri nani ba lika tiwras sa.
La Sirpika 220. Ai kupia laka wal prakan sa kaka, lalka uplika daknika bui apiska prakaia
daknika kum mangkan kabia. La karnika bui blikan prakan sa kaka, wark wihtika, naha
tanka kaiki ba bui, apiska prakaia daknika kum mangkan kabia, bara witin bui lalka ba
mangkan kabia, purkara, wihta bui kau wal mangkan kabia, aslika bui upla nina nani
lakan bawina, uplika nina nani lakras sa kaka, wihta bui mangkan kabia.
Apiska prakaia daknika ba, ai warkka daukan kabia, asla takanka baiwi takan ba lalka
uplika baku, bara baha kat daukaia dukiara, asilka laka bapan ra día aisi ba kat, nina bliki
daukan kabia sa. Laka ulban ra bapras kan sa kaka, la bilara, asla takanka nani nahki nata
prakaia aisi ba kat daukan kabia.
La Sirpika 221. Wark tatakra asla takanka nata praki ba, lalahka aihwa wihki lalahka
ninara wark dauki nani kan ba, día ai laka bapanka ulban ba kat alki daukan kabia, lalahka
aihwa ba, baiki saki yuan kabia sa, daknika tilara uplika nanira, baha sim, kumi bani día
pitka ai lalahka dingkan kan ba kat praiska yaban kabia sa, lalahka wakaia wauhkataya
día aisi ba kat.
La Sirpika 222. Wark asla takanka kum,baiwi takan ninkara,daukanka apia kaka,kantrak sain
munan sa kaka, sut ba bahki ra takaskan kabia, prakaia dukiara baman wark daukan kabia. La Sirpika 223. Wark uplika asla takanka nani ba, asla taki ai warkka daukaia dukaira, la
wala apu kabia sa, naha La Plamaia ra ulban nani ba purkara, klauna ai warkka ba kau
pain daukan kaia, baku wal daknika uplika raitka kaina kahbaia dukiara.
54
La Sirpika 224. Wark yayabra nani ba, wark tatakra mana wina sip kabia sa, dakbi kaia,
wark tatakra asla takanka lalahka dukiara, witin nani wilinkira baku makaban kabi asa
kaka, baha lalahka ba aslika laka bapan ra día pitka mangkan ba kat dakban kabia sa.
Sección IX
Mana luha daukaia dukiara
La Sirpika 225. Wark tatakra asla takanka nani ba, lalah yamnika pakaia daknika kum
apia sa, baku bamna, naha yamnika nani bri sa:
a) Gabamint ra biuti mana aibpras kabia, utla bara yamnika nani bri ba dukiara,
baku sim, ai aslika wala dukia nani, wark skulka satka nani, wauhtaya aisi
kaikaia, pulaia bara lilia briaia watla nani mana sim; b) Wark masinka, wark trukka, baku sim wark dukia wala nani, wark tatakra
sinska pakaia dukiara brinka bara dukia nani sim mana luha dingkan kabia
sa, kau kaina wina Wark ministiriuka bui adarka yabia ba wal. Baiki sakanka X
Wark tatakra asla takanka nani kumira takanka, aikuki prawanka wihki aikuki
prawanka ba kumika
Baiki sakanka piska I
Wark tatakra asla takanka kumira takanka
La Sirpika 226. Wark tatakra asla takanka nani, La wina naku natkara satka wala taki sa: a) kumi ra taki wal, baha sika, wark tatakra asla takanka wal, apia kaka kau ailal
sim asla prawan piuara, laka wauhkataya raya wala kum taki sa; b) aubanka wal, baha sika, wark tatakra asla takanka wal, apia kaka kau pura
sim aikuki prawan piua ra, tila wina laka wauhkataya kumi baman takaski
sa. Baiki sakanka II
Asla takanka ba aikuki prawanka, aikuki prawanka ba kumika wihki aslika apiska
lalka nani
La Sirpika 227. Wark tatatakra asla takanka wal, apia kaka pura sim, sip sa asla taki,
daknika tara wala kum paskaia; baku sim, sim warkka dauki uplika nani asla takanka
kumba sip sa, asla taki dakni tara wala kum paskaia.
La Sirpika 228. Wark asla takanka daknika tara wal, apia kaka kau purkara asla taki, sip
sa, lalka nani apiska tara kum paskaia.
La Sirpika 229. Ani piua ra kabia sim, naha mapara au takan kabia sim, wark tatakra asla
takanka kum ba, wala ailuki prawi daknika paskan ba wina dakwi takaia sipsa, baku sim,
daknika nani asla taki, daknika kau tara tila wina sim dakwi takaia sip sa, baku sim, naha
55
daknika kau tara nani sim, lalka apiska nani wina dakwi takaia sipsa, aipaswanka tara bui
baku ai kupia laka sa kaka. Wark tatakra asla takanka nani dakni ra taki asla takan nani
ba, baha tila wina nayara takan piua ra, daknika tilara lalka wala nani sut ba nayara tawan
baku kulkan kaia sa.
La Sirpika 230. Wark tatakra asla takanka nani ba, ai raitka param bri sa, kuntri wala
daknika, witin ai talika nani kaka, aikuki asla takaia, apia kaka ai nina mangkaia prawaia. Baiki sakanka XI
Wark tatakra asla takanka ba karnika
La Sirpika 231. Wark tatakra asla takanka karnika ba sika, lalka uplika daknika tilara nani
ba, ai raitka bri ba, ban tankas wina, ai warkka wina sakaia apia dukiara.
Wark tatakra kum, ai aslika karnika bui kaina kahbi piua ra, wark wina sakan kabia apia
sa, Wark Ministiriuka bui adarka yabras sa kaka. Baha sip sa daukan kaia, la bilara, kaina
wina aisi ba kat, bara saurka ba param kaikan sa kaka lika. Naha la Sirpika ra aisi ba pura
luwi ban, wark wina sakbia kaka, Wark tatakra aslika karnika ba kulkanka yabras tanka
kum kabia.
La Sirpika 232. Wark tatakra karnika ba kulkanka yabras tanka kum kabia, wark yayabra
ba witin yakan ai kupia laka wal, wark takaia tanka ba satka wala daukbia sa kaka, baku
sim, makabi walras wina, wark tatakra warkka pliska walara lakan sa piua ra.
Wark pura kakaira apiska ba, wark tatakra asla takanka karnika ra kulkanka yabras kan ba
kasak param tanka brin piua ra, la bapan kabia, día daukan nani ba sut ba bahki baman
kabia.
La Sirpika 233. Wark tatakra nani, ai aslika paskaia dukiara, ai kupia laka aisi sakan nani
ba, gabamint bui kaina kahban kaia sa, tankas wina wark wina sakaia apia dukiara, baku
sim, tanka apu wina, warkka pliska wala ra lakaia apia dukiara, baha piua ba lika, aisi
maisapakan yua wina, nina mangkaia dukiara la bilara bapan ba piua aiska, purkara yu
yawan aiska walhwal pura matawalsip kat, wark aslika mapara buan kabia sim, naha La
Plamaia ra la Sirpika 213 ba dukiara, wark tatakra kaina kahban ba yawan aiska kum
kabia.
Wark yayabra ba kaikan, warkka wina sakaia apia kaka, wark pliska walara lakaia brinka
bara sa kaka, kaina wina tasbaia piskara wark pura kakaira apiska wina adarka kum sakan
kaia sa.
La Sirpika 234. Wark tatakra asla takanka lalka uplika daknika nani sut, baiki sakanka
lalka nani, baku sim, baha aslika kamitika nani, wark tatakra nani bui wahbi sakan nani,
bara la kat ai nina mangkan bri nani ba, wark uplika asla takanka karnika ba yus muni
kabia. Kampani kumi sakuna wark pliska ailal bri dukiara aisi piua ra, kuntri piska sut ra,
warkka pliska, ai asla takanka tilara diman nani ba, witin nani klauna ai lalka daknika
wahbi sakan kabia, baku sim, baiki sakan lalka bara kamitika nani sim.
56
Wark tatakra asla takanka lalka uplika daknika nani, aslika karnika bui kaina kahbi ba,
upla matlalkahbi pura yumhpa kabia. Baiki sakanka, apia kaka kamiti lalka nani, ai aslika
bui kaina kahbi ba walhwal kabia, wibia kaka, wark tatakra asla takanka lalka nani, aslika
karnika bui kaina kahbi nani ba, upla matawalsip pura yumhpa kabia. Wark tatakra asla takanka lalka nani, unsabanka kum dukiara aisi kaiki bangwi piua ra,
la akt ai piua ba nata praki sa kaka, baha dukiara, aisanka ba kulkanka yabras kabia apia.
Naha bapanka ba, día bakat daukan kabia, wark uplika nani dakni ra taki la bapan
namapara sauhkraskira. Sapta II
Wark uplika daknira taki la bapanka
La Sirpika 235. Wark uplika dakni ra taki la bapanka tanka sika, wark yayabra kum,
apia kaka daknika kum, wihki wark tatakra asla takanka kum, apia daknika kum ai laka
wauhkataya bri kaka, aikuki prawi aisi kaiki muni ai kupia laka kumi daukan nani ba.
Naha dukiara bapanka nani daukisa, wark tanka nani ba bapaia, wark tatakra nani ba
kampani ta briaia tilara dimi tabaikaia, baku sim, daknika walsut, raitka bara daukaia
dukia nani ba kau karna yaka daukan kaia dukiara.
Dakni ra taki la bapanka ba, La kat karnika alkan kabia, ai nina nani sain munan pìua
wina, baha sim lilkika yumhpa sakan kabia, daknika banira kum kum yaban kabia, bara
wal kum ba Wark Ministiriuka ra yaban kabia, kaina kahban kaia dukiara.
Wark Ministiriuka ba, pura kaikan kabia, daknira taki la bapanka nani ba, naha La Plamaia
ra bapan nani ba karnika mayara ikaia apia dukiara.
La Sirpika 236. Dakni ra taki la bapanka nani ba, sain munan uplika nani ba,
día aisi ba kat daukan kaia sa, apia kaka, wark tatakra wihki wark yayabra
wal wark kantrakka sain munan ba tilara dimi, piska kum kum baku takisa,
baha bapanka piua ra sain munan, bara ninkara sain munan nani mapara sut. Wark kantrakka kum bilara, laka kum ba wark tatakra mapara kau yamni sa kaka, baha ba
kau karnika bri sa daknira bapan ba wal.
La Sirpika 237. Dakni ra taki la bapanka nani ba, kampanika, atkaia pliska, apia kaka
wark pliska kum uplika nani, laka ra makan nani ba, sutra yus munan kabia sa, wark aslika
tilara apia kabia sim.
La Sirpika 238. Wark yayabra sut, wark tatakra ai asla takanka tilara uplika nani
bui, makaban piua ra, asla taki aisi kaiki muni, dakni ra taki la bapanka kum
paskaia sa. Wark yayabra daukaia apia wibia kaka, sip kabia, asla takanka ba, Wark
57
Ministiriuka ra, Daknira taki aisi kaiki wapnika mangkaia apiska bri bara waia,
bahara aisi kaikaia dukiara paiwan kabia. Wark yayabra ba, sim raitka bri kabia sa. La Sirpika 239. Wark tilara dakni ra taki La bapanka kum ba, bri kaia sa, sain munan nani
nina wauhkataya, kampanika apia kaka, warkka pliska, baku sim, wark tatakra nani tanka,
baha tilara sa, uplika nani raitka bara daukaia bri nani ba, laka bapanka piua ba, baha ba,
sip mani wal pura kaia apia sa.
La Sirpika 240. Dakni ra taki la bapanka ba,sip sa kli laki kaikaia,sain munan daknika kum bui
makabi sa kaka,laka ra ai piua mangkan ba aimakras kainara,kampanika apia kaka,wan kuntri
iwanka lalahka ba satka wala taki sa kaka,baha bui munan kli laki kaikaia brinka bara sa piuara.
La Sirpika 241. Daknira taki la bapanka ra piua mangkan ba, wih aimakan piua ra, upla
kumi sim laki kaikaia makabras kaka, kli ai piua bri kan ba pitka yari daukan kabia.
La Sirpika 242. Wark tatakra asla takanka, naha daknika tilara sain munan kan ba, baiwi
takan, apia kaka wark yayabra naha daknika tilara sain munan kan ba, saki wala mangki
ba wal, nata prakras sa, dakni ra taki la bapanka ra, daukaia dukia bara ai raitka bri nani
kan ba, kampani walka nani mapara, bapanka nani kat daukaia dukiara, witin nani ai tila
kat, bapanka ba karnika bri kabia sa. Sapta III
Daknira unsabanka nani
La Sirpika 243. Daknira unsabanka bara sa, kampani kum apia kaka, wark pliska kum
naku makabanka dauki piua ra: a) alki takaskraskira, sain munan uplika nani bui, la bapan nani sutkat pura luwi ba,
día bapan ba kat daukan kaia sa; b) dakni ra taki la bapanka kum paskan kaia sa, bahara wark tanka tarkika nani ba
bapan kaia sa, baku sim wark taki tawan iwanka pawaia laka nani alkaia sa; c) dakni ra taki la bapanka ba, aisanka nani, yaka param sakaia sa, baha wal, sain
munan uplika nani la wihta ra waia ai raitka bri ba, karnika mayara batakras sa. Baiki sakanka I
Wark alki takaska dukiara
La Sirpika 244. Wark alki takaskanka sika, daknira taki wark alki takaski ba, wark tatakra
aihkika bui, ai kupia kumi taki dauki muni alki brih bangwi sa, wark trabilka kum wapnika
mangkaia dukiara.
Wark alki takaskanka raitka briaia dukiara, naha dukia nani ba bri kaia sa:
58
a) Brinka bara kaia sa, wark yayabra mawanra, kau karna dauki kaina kahban
kaia, ai raitka nani ba, ai warkka tanka nani, rispik lakara aikuki prawi kaia, aisi
kaikanka bri kaia, kau pali ba, dakni ra taki la bapanka nani, ai lalahka bara ai
iwanka yamnika dukiara sim; b) Wark Ministiriuka mawanra wih aisi kaikanka nani ba sut dauki pura luan kaia
sa; c) Wark tatakra aipaswanka tara ra, aisi kaiki au takan kaia sa, laman lakara wark
tatakra aihkika nani bui, dauki muni alki bri kaia sa, kampanika apia kaka, warkka
pliska bilara apia kaka, latara sim, wark alki takaskanka ba kampani kum sakuna
wark pliska ailal bri sa kaka, aihkika ba kulkan kaia sa, kampanika warkka tatakra
sut tila wina, alki takaskanka ba wark pliska kumi, apia kaka kum kum wina sa
kaka, aihkika ba warkka pliska ra wark tatakra sutkat kulkan kabia sa;
d) Wark kumi dauki daknika kum wark alki takaskanka kum la kat dauki ba tabaikan
kaia, baha sim, luan nanira aisan ba tabaikaia dukiara dauki sa kaka. Wark alki taskaskanka sut, luan ra makan nani ba apu sa kaka, baku
sim, kampani alki briaia dauki sa kaka, baha ba la mapara sa, baku
bara, la pura kakaira apiska tara bui, la mapara wisi aisi sakaia sa. La Sirpika 245. Wark yayabra ba makaban kaia sip sa, daukanka
wala nanira, wark alki takaskanka ba la kat apia ba tanka aisi sakan
kabia dukiara, kan la Sirpika luan ra makan nani ba waras ba dukiara.
La Sirpika 246. Wark alki takaskan ba piua ra, wark yayabra ba adarka apu sa, wark
tatakra wala nani dingkaia.
La Sirpika 247. Uplara tabaiki warkka, apia kaka, upla ailal brinka warkka nani ra, wark alki
takaskanka ba, uba tara kaia apia sa, upla rayaka yamnika ra trabil munaia apia dukiara.
La Sirpika 248. Wark alki takaskanka kum ba, kampani kum ra, apia kaka, wark pliska
kum ra warkka daukaia bri ba, alki takaski sa, día piua ra alki takaskaia bapan ba kat, baha
wal kantrak, apia kaka aikuki prawi wark daukanka tanka nani ba nata prakras sa, sim
natkara raitka bara daukaia dukia nani ba alki takaskras sa.
La Sirpika 249. Wark alki takaskanka kum, la kat waras wisi aisi sakan sa kaka, Wark
Pura Kakaira apiska tara ba, sim ulbi sakan auhkataya ra, wark uplika nani ra bapan kaia
sa, awar yawan aiska wal pura matlalkahbi pura wal bilkara wark ba mahka kli ta krikan
kaia dukiara, baha sim, wark yayabra bui maisapakan kabia, ya nani baha pura lui kaka,
ai warkka wina sakan kabia.
Wark yayabra ba, kantrak raya nani sain muni sa kaka, warkka tanka ba, takaskanka
daukras kainara bri kan ba wal, kau mayara kaia lika apìa sa. 59
Baiki sakanka II
Wark takaskanka prahni
La Sirpika 250. Wark takaskanka prahni kum sika, wark alki takaski ba, wark yayabra kum
wal aisi kaiki muni, kampani, apia kaka wark pliska warkka alki takaski ba, takaski muni
alki bri ba laman lakara, ai lalahka wihki upla iwanka yamnika kaina kahbaia dukiara.
Wark alki takaskanka prahni kum, la kat kaia dukiara, naha tanka nani ba bri kaia sa: a) Lalah wihki upla iwanka yamnika ba, dakni ra taki la bapanka kum daukaia,
laki kaikaia, apia kaka, bapan nani ba kat daukaia tanka wina taki sa kaka; b) Wark Ministiriuka ra wih, kupia kumi laka plikaia natka nani ba dauki pura
luan sa kaka; c) Kampani apia kaka, wark plska ba aiska, apia kaka piska kum prakaia dukia
sa kaka; d) Wark pura kaikaia apiska bui aisi sakan kaia sa, alki takaskan ba la wal auya
ba tanka. Alki takaskanka sut, aisanka nani ba kat apia sa kaka, daukanka ba la wal apia sa.
La Sirpika 251. Wark alki takaskanka prahni kum ba, wark pura kaikaira apiska tara bui,
la mapara wisi aisi sakan piua ra, sim ulbi sakanka bak, wark yayabra nanira winanka kum
daukaia sa, wark ba kli takrikaia dukiara, awar yawan aiska wal pura matawalsip pura wal
bilkara, baku sim upla ai mana briras ba mana aibapan kaia sa. Wark yayabra ba baha
adarka pura lubia kaka, wark tartakra nani mana ban aibapi kaia sa, piua nahki pitka la
pura luan aiska bilkara, baha wal, trabil wala bri nani kaka, ban swih tikan kabia apia sa.
Baiki sakanka III
Wark alki takaska tara wihki prahni ra ai kupia kumi taki tabaikanka
La Sirpika 252. Wark alki takaskanka yari wihki prahni nani ba, wark tatakra nani, wark
taki si trabil brin nani, siknis takan nani, tuktan brin nani, bakisan ra nani , baku sim tanka
wala nani dukiara ai mana bri nani mapara trabilka kumi sim apu sa.
Ulbanka lalka X
Wark tatakra nani kampani wakaia raitka bri ba dukiara
Sapta unsak
La Sirpika 253. Wark tatakra sut ba, ai raitka bri sa, ai asla takanka bak ku, kampani nani
bara gabamint apiska satka nani, ta briaia warkka tilara diman kaia, naha tankara lika,
naha dukiara laka kum bui ta brin kabia sa, día Laka Tara ra wihki naha ulbanka lalka ra
sisi ba kat.
60
Ulbanka lalka XI
Sapta unsak
Kasak tankara wark takanka
La Sirpika 254. Kasak tankara wark takanka sika, wark tatakra ai
warkka taki piua ra, ai daukanka natka nani bri ba pura kaikaia laka,
baku wal, wark tatakra ba, ai warkka kau yamni daukaia dukiara. La Sirpika 255. Wark bila kat laka bapanka nani ba, wark yayabra bui ulban kaia sa, bara
naha dukia nani bri kaia sa: a) Wark pura kakaira apiska bui au ka yaban kaia sa, baha sim, wark tatakra
nani aisanka ba walan kaia sa; b) Laka ba kau mangkras piua ra, wark tatakra nanira tanka marikan kaia sa,
kau wik wal kainara;
c) Wark pliskara, maisapakanka mariki pliska ra, ulbanka param wal ulbi saban
kaia sa.
Ulbanka lalka XII
Sapta unsak
Piu wal la karnika tiwanka
La Sirpika 256. Piu wal la karnika tiwi tanka sika, piua luwi ba wal, baku sim naha La
Plamaia ra tanka bapan nani ba wal, raitka bara daukaia dukia nani ba, karnika tiwi ba
tanka.
La Sirpika 257. Naha La Plamaia wina daukanka nani ba, daknira taki la bapanka nani
wihki upla yakan warkka kantrakka ba mani kum alkan piua ra karnika tiwi sa, baha tilara
naha dukia nani lika dimras sa.
La Sirpika 258. Mani wal alkan piua ra, la ka karnika tiwi sa: a) Wark taki wal trabil brin nani, apia kaka wark taki siknis takan nani dukiara, ai
mana makabi, natka satka wal ai laka plikan nani ba; b) Wark tatakra nani ai warkka taki si pruan nani taika, witinka wina iwi kan nani,
pruan ba mana aibapan kaia dukiara, natka satka ra ai laka plikan nani ba. Piu wal la karnika tiwi ba, naha tankara lika, piua plapi kabia sa, kahwa takan, apia kaka
wark taki wina trabil brin ba tanka brin yua wina, apia kaka, warkka tatakra pruan yua
ba wina.
La Sirpika 259. Kantrak kum watawi laka wal, lukan saura wal apia kaka, sirang iki wal
daukan nani ba mapara, kantrakka ba krikaia dukiara la plikan nani ba, kati Matlalkahbi
kum alkan piua ra karnika tiwi sa.
61
La Sirpika 260. Kati kum alkan piua ra karnika tiwi sa: a) Wark tatakra swarnika yaban dukiara la sirpi bapan nani ba, baku sim, naha
mapara wark tatakra nani unsabi nani ba; b) Aikuki prawi wark daukanka kum nata prakan piua ra, kli wark ra dingkaia
dukiara makabaia raitka nani. La Sirpika 261. Naha nani ra, piu luwi wal la karnika tiwras sa: a) Manka mayara bri nani, apia kaka kahwa nani ra wark yaban tanka nanira,
witinka nani ba kau, la kat ai lalka kum apu kan piua kantrak yaban nani
ba; b) Wark tatakra ba bakisan ra sa piua ra, siknis dukiara sanska yaban sa kaka,
wark taki trabil brin nani, apia kaka, mairin tuktan brin nani, baku sim, naha
satka trabilka dukiara warkra apu nani nani ba.
La Sirpika 262. Piu wal la karnika tiwi ba alki takaski sa: a) Karnika bri nani ra, la dingkaia apia kaka, makabanka dauki ba wal; b) Upla kum, witin ai yamnika dukiara, piu wal la karnika tiwi ba, param pali ai bila
wal apia kaka ulbanka ba wal, ai walka ba ai raitka bri sa wi si aisan piua ra, baku
sim, wal tras yabaia bri uplika ra aibapi yaban sa kaka, piska kum apia kaka, día
natka ra aibapan kabia sim; c) Ai karnika pura luan, apia kaka tasba aisauhanka kum takan kaka, baha siim,
param kaikisa kaka. Aikuki prawi tras bri uplika kum ba, piu luwi ba wal ai traska tiwan sa kaka, ai walka traska
nani sim tiwan kabia sa.
Piu wal la karnika tiwi ba alki takaski tanka ba sika, piua ba kli ta krikan kaia sa. Ulbanka lalka XIII
Wark Ministiriuka dukiara
Sapta unsak
La Sirpika 263. Wark Ministiriuka ba ai mihtara bri kabia, wark tanka wakaia, ta briaia,
alki kaikaia bara aisi kaiki kaia wark dukiara dia taki nani ba sut, baku sim, pura kaikan
kaia sa, la tanka satka nani sut ba, pawanka, bara kau kasak dauki kaia duikiara, kau pali
ba, wark yayabra wihki wark tatakra nani aikuki prawi, ai kupia lamni laka kat ai warkka
daukan kaia dukiara pliki nani ba.
La Sirpika 264. Wark Ministiriuka ba ai karnika bri sa: a) Wark natka satka ulbaia, baku sim, warkka aihwa nani daukaia, bara sim
tabaikaia apiska nani kuakan kaia sa, baha nani ba apis karnika aitani kat
bri kabia sa; b) Ai apiska karnika satka nani ba paski, muni bapan kaia sa; 62
c) Daukaia warkka nani ba, bapaia, param sakaia, asla prakaia bara pahpaia ra
sunan kaia sa, baku sim, apis karnika kum kum ra uba wark ailal bri ba kau
lihbi sakaia sa, wan kuntri aiskara tasbaia piska baiki sakan nanira;
d) Ai karnika bri pitka kat, la ulbi bapan kaia sa; e) Apis warkka dukiara la bapan nani ba, alki daukan kaia sa; f ) La karnika wala yaban kaia sip nani ba. La Sirpika 265. Wark Ministiriuka ba wan kuntri aiskara wark daukaia karnika bri sa,
baha wal, ai apiska karnika wala nani baku sim, gabamint apiska wala nani karnika bri
ba mayara ikras sa.
Gabamnit karnika ba, ai karnika bri sa, wark ta briaia dukiara gabamint laka nani bapan
kaia, ai karnika bri ba pitka kat, baha sut ba, tawan uplika tabaikaia apiska nani, gabamint
ai warkka aihwa ba, baku sim, naha La Plamaia bapanka ra nani ba, kau kasak alki daukaia
dukiara. Apis warkka nani ba, baku sim Wark Ministiriuka ai kupia laka wal la bapan nani
ba, ai karnika alki sa, tawan uplika ra tanka marikaia dukiara, kuntri lakara ulbankat, ulbi
saki ba wal.
WAUHKATAYA WALKA
WARK LAKA DAUKAIA YABALKA
Ulbanka lalka I
Wark laka daukaia yabalka lukanka tihuka nani
Sapta I
Lukanka tihuka nani
La Sirpika 266. Laka daukaia natka wihki daukaia yabalka nani sut ba, naha lukanka
tihu nani ra bapan kabia sa: a) Wark laka daukanka wihki daukanka yabalka nani sutra mana luhakira
daukan kabia; b) Wark laka daukanka yabalka nani wihki sitnika nani wina dauki ra, ai bila
aisanka wal daukan kabia sa; c) Makabi walanka dauki piua ra, trabilka sainka nani alki kaiki piua ra, bara
laka yabalka piska wala nanira sim, wark laka wihta nani ai wina tara bara
kaia adarka bri sa; baku sim, raitka kum makabras ba yabaia adarka bri sa;
d) Wark laka daukanka yabalka piska nani sutra, paramkira daukan kaia sa,
kakaira takaia dukiara, wihta bui día natkara tanka marikaia wisi adarka
yaban ba kat;
e) Daukras kaka sim, witin nani bui tukban kaia sa, wark trabilka laka yabalka
bara wark briaia yabalka nani ba, wark wihtika alki kainara dauki waia
adarka bri kaia dukiara; 63
f ) Trabil takan sainka nani ailal kukan kaia sa, baku wal ai makabanka, una
kahbankara bara la yabalka piska walara sim, trabilka kau yamni kaiki saki,
wapnika mangkaia dukiara; g) La kat, kasak lukan laka yamni wal laka ba daukaia sa, wark laka dauki piua
ra, watawi laka, wihki yabalka yari daukaia laka nani apu kaia dukiara; h) Aihnikira daukan kaia sa, wark laka yabalka ba prahni daukaia dukiara, baku
sim wark laka daukaia yabalka sutra kau istikira dauki kaia dukiara; i) Wark laka daukaia yabalka nanira, kupia kumi daukaia laka ba pliki kaia sa,
apis bila kat, apia kaka la wihta ra plikaia trabilka nani kabia sim, yabalka
kau aihni bara yamni dauki kaia dukiara, kupia alkaia brinka ba plikan kaia
sa, unsabanka ra nani ba aisi kaiki wal wapnika mangkaia ba kau kasak ba
tanka marikan kaia sa, la dimanka kau ailal daukaia apia, bara wark tatakra
wihki wark yayabra aikuki yamni prawaia laka ba tukban kaia sa;
j) Wark laka daukan kumra, wark takan yamnika makabras nani ba, raitka ba
witin bui yaban kaia sa; baku sim k) Wark laka daukanka yabalka nanira, baku sim, wark yabalka ta briaia ra,
klauna ai daukanka yabalka briaia karnika yabi sa, baku sim, nin blikisa, la
satka wala yabalka nani ba uba yus munan kaia apia.
Sapta II
Laka daukaia pliska bara nahki daukaia tanka
La Sirpika 267. Naha la plamaia wauhkataya ra bapan nani ba, bal takan sa, wark laka
nani, lukanka tihuka bapanka bara wark raitka aihwa daukanka nani wina, baku sim ai
brinka sa, wark tatakra wihki wark yayabra aikuki unsabanka nani ra, sins laka lukanka
kasak wal, yakan yakan, apia kaka daknira trabilka nani ba warnika mangki kaia dukiara.
Baha purkara, wark dukia kum sa, gabamint apiska wihki karnika ba yus munaia dukiara,
baku wina, auikuki prawi wark dauki ma nani bukaia laka ba, aitani kat kaina kahbaia
dukiara.
Sapta III
Wark laka daukaia yabalka plamaia nani
La Sirpika 268. Wark laka nanira, yabalka nani ba param apia sa kaka, paramka sakan
kaia sa, wark laka lukanka tihuka nani wal.
La Sirpika 269. Laka piska kumra bila man sa kaka, tanka briaia param apia sa, apia kaka,
diara wala sim takisa piua ra, wapnika mangkan kaia sa, baku trabilka ra nahki wapnika
mangkan laka wal, la tihuka nani, la wala nani wark laka wal talika sa kaka.
64
Ulbanka lalka II
Sapta I
Wark tankara karnika bri nani dukiara
La Sirpika 270. Wark laka wihta nani sa: a) La wihta kau karnika bri nani; b) Wark laka daukaia watla nani; c) Wark ministiriuka ba. Apis bilara wapni mangkaia trabilka nani ba, ai karnika pitka adarka bri sa, la wihta nani
ra tabaikan kaia. Wark Ministiriuka mawanra, aisi kaiki wapnika mangkan nani ba, la
karnika alki sa.
La Sirpika 271. La wihta kau karnika bri nani ba, wark laka wihta la daukan nani ba, alki
kaikan kabia, sip kabia batakaia, sins munaia apia kaka karnika yabaia, baha sut ba, la
wihta nani ai warkka daukaia laka, wihki sins munanka bri nani mapara kabia apia sa.
La Sirpika 272. La wihta kau karnika bri nani, la daukan nani ba, pat laka dauki luan
karnika bri kabia sa.
La Sirpika 273. Wark laka wihta nani ba, wark dukiara baman laka nani ba alki daukan
kabia; wark laka wihta apu pliskara, tawan uplika laka wihta tara, bara Sirpika nani bui
alki kaikan kabia.
La Sirpika 274. Wark laka wihta nani ba Layar nani kaia sa. Sapta II
Wihta nani karnika dukiara
Baiki sakanka I
Warkka dauki dukiara
La Sirpika 275. Wark laka wihta nani ba, alki kaikan kabia pastaura, ai tasbaia piska
kat, wark tatakra wihki wark yayabra wal unsabanka bri ba, upla yakan yakan apia kaka,
daknira trabilka nani ba, la wal daukaia dukia sa kaka, trabilka bri uplika nani aikuki
baman, trabilka nani ba, naha La Plamaia, la nani, la sirpi nani, wark laka sirpi nani, wark
kantrakka nani tilara yus muni wal takan nani ba.
Baha purkara alki kaikan kabia, wan wina tara yamnika kaina kahbaia laka yus muni wina
trabil takan nani ba, baku sim, wark laka mapara saura daukan nani ba, baha nani purara
karnika bri kabia sa, la klalka kum yaban kaia.
65
Baiki sakanka II
Trabilka tarkika dukiara
La Sirpika 276. Wark laka wihta nani ba, wark laka nani sutra alki kaikaia akrnika bri
kabia, día pitka tarkika kabia sim. Baiki sakanka III
Tasbaia piska dukiara
La Sirpika 277. Wark kantrakka kum, apia kaka aikuki prawi wark dauki wina trabil takan
la dimi piua ra, naha wihtika nani ba alki kaikaia karnika bri sa: a) Kantrakka daukan pliska, apia kaka warkka daukan pliska wihtika ba, ai laka
pliki uplika bui kum ra alkaia sa;
b) Nicaragua luhpika kum kuntri walara wark daukaia dukiara kantrak sain munan
wina, wark takan yamnika pliki la dimi piua ra, ani kuntrika ra wark kantrakka
sain munan wihtika ba karnika bri kabia sa, trabilka ba alki kaikaia. Baiki sakanka IV
Wark lalka wala nani wihki apiska wala nani karnika dukiara
La Sirpika 278. Unsabanka nanira kupia kumi daukaia warkka tatakra nani ba mihtara
sa, daknira taki la bapanka nani yabalka nani daukaia, baku sim, iwanka yamnika dukiara
unsabanka nani ba.
La Sirpika 279. Wark laka wihtika nani kaikaia sip apia dukia nani ba sut,Wark Ministiriuka
ra wark lalka nani alki kaikaia karnika bri sa, baha dukiara baman laka bapan nani ba
wal.
Baiki sakanka V
Ai kupia laka kumira bapanka
La Sirpika 280. Wark laka wihta nani, wark laka kum daukaia dukiara, ai tila kat turbanka
bara sa piua ra, wapnika mangkan kabia, baha pliska ra la wihta kau karnika bri ba, apia
kaka, la wihta kau tara nani bui wapnika mangkan kabia, la wihta kau karnika bri daknika
apu sa kaka. Wihta nani naha unsabanka tila ra nani ba, wark laka wapnika mangkaia
wauhkataya ba, baha wihtika kau tara nani ra blikan kaia sa, trabilka kakaira takan wina,
awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara, trabilka bri nani makabanka, apia kaka,
witin nani bui blikan kaia sa. La wihta kau karnika bri nani ba, yu yumhpa bilkara trabilka
na wapnika mangki muni, isti pali, wauhkataya nani ba, wark laka wihta ra blikan kabia
sa, laka ba kainara dauki wabia dukiara, apia kaka, kli ta krikaia dukiara.
66
Ulbanka lalka III
Wark laka dauki tilara dimi nani ba
Sapta unsak
Tilara dimi nani ba
La Sirpika 281. Wark laka kum tilara dimaia karnika bri sa, upla nani pri laka kat ai raitka
yus munaia sip nani ba.
Upla nani ai raitka pri laka ra yus munaia sip apia nani ba, sip la tilara dimras kabia, witin
dukiara apla wala ai mawan sakaia sip sa, tabaikaia, witin bui adarka yabaia lika sip kabia,
día la bapan ba kat.
Aslatakankananibalika,lananiratabriaialalkasakanbaaimawansakikabia,bahasim,aiaslika
takan wauhkataya,ai laka bapan nani apia kaka,la nani ra día aisi ba kat,wahbi sakan nani ba. La Sirpika 282. Wark tatakra kau manka aitani apia wihki kahwa nani ba, witin ninara
aisaia uplika mangkan bak ku, raitka bri ba plikaia sip kabia, wark kantrakka yakan yakan
daukan ba, apia kaka dakni ra daukan ba, bara wark laka klauna bapan nani dukiara
unabiaia. Aikuki prawanka nani, asla takanka apia kaka, kamiti nani ai asla takanka wauhkataya
apu sa piua ra, la kum mawanra, witin ninara aisan kabia, ai prisidintika, apiska lalka
uplika, apia kaka upla sut mawanra witin nani dukiara aisi uplika ba.
La Sirpika 283. Witin ninara aisaia uplika sakan ba, apia kaka tabaikaia uplika ba apu sa
kaka, wihta bui kum sakan kabia, kahwa ra, asla takan nanira, apia kaka, kamitika nani ra
tabaikan kaia dukiara, uplika nani ninara aisaia dukiara sakan ba balan piua ba kat.
Unsabanka tilara nani ba sip sa, witin ai wina tara, apia kaka wihta bui karnika yaban
uplika bak, la mawanra wh, ai laka plikaia.
Karnika yabanka ba sip sa, trabil bri uplika bui, wauhtaraya ulbi muni wihta mawanra
ikan kaia, apia kaka, wihtika mawanka kat, wauhtaya kum buki sain munan kaia sa. Layar
nanira baman baha karnika yaban kaia sip sa.
Baha karnika bri nani ba, apia kaka, la mawanra witin ai ninara aisaia dukiara sakan nani
ba, ai wauhkataya marikan kaia sa, la mawanra pastaura wan yua wina. La Sirpika 284. Naku laka nani ra, kupia krakraukra nani dimaia nitka apia sa; sakuna,
tilara nani bui makaban sa kaka, sip sa kupia krakraukra baku warkka daukaia:
a) Layar nani ai warkka dauki nani ba; b) Wark tatakra asla takanka lalka nani, ai asla takan bui karnika wauhkatya yaban
nanai ba; baku sim;
67
c) Layar skulka dimi nani, wark laka pat kaiki luan nani ba, baku sim ai laka skulka
bui adarka yaban, bara ta brika warkka daukan kaia nani ba. Ulbanka lalka IV
Wark laka dauki piua ra daukanka natka nani dukiara
Sapta I
La maisapakanka wihki la paiwanka nani dukiara
La Sirpika 285. La maisapakanka tanka sika, la wihta, apia kaka apiska lalka, la wapnika
mangkan dukiara uipla kumra maisapaki ba.
Pastaura la maisapakanka ba, la ra dingkan uplika watlara, apia kaka, piua banira ai
warkka dauki pliska ra blikan kaia sa, la ra dingkan wauhkataya brin piua wina awar
yawan aiska kum pura walhwal bilkara. Uplika ba apu sa kaka, baha watlara dimi uplka
kum mihtara, maisapki wauhkataya lilkika kum swiaia sa, uplika ba mani matawlasip
pura matsip purkara bri kaia sa, apia kaka watla lama uplika kum ra. Nina maki uplika
nani ba alkaia apia wibia sa kaka, watla apia kaka pliska dimaika bara sabi swiaia sa.
Wark tatakra ra la dingki sa piua ra, la maisapakanka ba warkka pliska ra yabi sa kaka,
uplika kat yaban kaia sa.
La maisapakanka wauhkartaya yabi uplika ba, ai brinka sa, bara sip sa kaka, alki ba tanka
sain munan kaia sa. La maisapakanka brih wan uplika ba, wauhkataya ra ulban kaia sa,
día natkara, pastaura la maisapakanka daukan tanka ba, mangkan kaia sa ani pliska ra
daukan ba, yua bara awarka sim ulbaia sa.
Pastaura la maisapakanka na, naha dukia nani bri kaia sa: a) Unsabanka tanka bara día makabi ba, unabanka tilara nani ba nina wihki
taitilka nani; b) La maisapakanka wauhkataya ba yaura yabaia uplika ba nina bara taitilka; c) Unsabanka, apia kaka laka wapnika mangkan wauhkataya lilkika kasak
kum;
d) La maisapakanka pliska, yua bara awarka tanka; baku sim
e) La maisapakanka daukan uplika ba nina sainka, bara warkka tanka sim.
La ra dingkan uplika ba, ai watla pliska, la maisapakanka alkaia pliska swiras kan sa kaka,
ninkara balaia nani ba, laka wauhkataya bapan ninkara awar yawan aiska kum pura
matallakahbi pura wal bilkara blikan kabia sa.
La Sirpika 286. Witnis nani, bara warkka tanka kakaira nani la ra paiwanka nani ba lika,
yabalka kau isti kaia nani wal daukan kaia sa, wihka wina isti maisapakaia natka nani
satka wal, baha tanka ba, wauhkataya nanira ulbi swin kaia sa.
68
La Sirpika 287. Ani uplika ai watla pliska swiras ba, la maisapanka alkaia dukiara, apia
kaka la sia plapi tauki nani ba, maisapakaia tatka ra ulbi sabi maisapakan kabia.
La Sirpika 288. La maisapakanka warkka dauki uplika ba, witin pali tanka brin sa kaka,
apia kaka, maisapakanka yabaia uplika watla bila wina tanka brin sa kaka, maisapakaia
uplika ba, kuntri walara sa, apia kaka, pat pruan sa kaka, maisapakanka wauhkataya ba
alki takaskan kabia, bara baha tanka ba wauhkataya ra ulban kaia sa, nahki natkara, bara
ya bui dahra win ba tanka. Naha bapanka na, la dingki ra pana tawi una kahbaia dukiara
baman daukan sa.
Sapta II
Piua nani dukiara
La Sirpika 289. Wihta ba, apia kaka, apis lalka nani ba, ai laka bapanka nanira, apia kaka,
maisapakanka nani ra, bapan kaia sa, laka daukaia piua bri nani ba tanka, baha sim la
bapanka kat kaia sa.
La maisapakanka kum, apia kaka la daukaia yua kumra, daukras luan sa kaka, apis warkka
prkan ba dukiara, nina purak yua wala ra daukan kaia, sim awarka mangkan nani ra, kli
piua wala bapanka daukaia nitka apia sa.
La Sirpika 290. Piua ba la bui bapras kan sa kaka, la dadaukra bui bapan
kabia sa, día satka laka yabalka piska ba, wihki warkka daukanka piska nani
ba alki kaiki muni, piua nani ba uba prahni sim daukaia apia, bara uba yari sim
daukaia apia sa, día alkaia nina bliki ba pitka kat kaia sa. Naha piua bapanka
nani ba, wihta bui, apia kaka wark ta uplika bui sip sa kau yari daukan kaia. La Sirpika 291. Awar ra plapi piua nani ba, plapi kabia sa, la maisapakanka daukan
awarka wina, yu ra plapi nani ba, maisapakan ba wina, yua walka ba wina plapi kabia sa.
Naha lika yu dimi bani ba kulki kabia sa. La Sirpika 292. Wihkika dukiara pura praki piua ba, wark laka wihta bui bapanka kabia,
aikuki prawaia tani ra, día pìtka trabil ba apia kaka isi ba tanka kaiki wal, sakuna yu
matawalsip purkara lika kabia apia, karnika pura luan, apia kaka tasba sauhkanka kum
dukiara lika wihta bui piua kau yari daukaia sip kabia.
La Sirpika 293. Nitka sa kaka,wark yua apia sim wark daukan kabia,piua aitani yus muni wal.
Trabilka dukiara sainka nani ba alki takaskan kabia apia sa, sakuna karnika pura luan,
apia kaka tasba sauhkanka kum dukiara lika piua ba kau yari daukan kaia sip sa, piua
aitani kat yabi wal.
69
Sapta III
Tanka sirpi taki nani dukiara
La Sirpika 294. La dimanka aihwa kum nayara daukanka wala nani, baha dukiara
baman, unsabanka tilara ba aikuki prawi aisi sakanka kum daukaia ba, tanka sirpi takan
kum baku daukan kabia sa, naha saptika ra bapi ba baku.
La Sirpika 295. La wihta ba, baku kulkbia sa kaka, tanka sirpi takan nani ba nayara lakan
kaia sip sa.
La Sirpika 296. Tanka sirpi takan ba, la yabalka kat apia sa kaka, sipsa laka daukan ba
mapara aisaia, la wihta kau karnika bri daknika mawan ra.
La Sirpika 297. Tanka sirpi takan ba, la dauki pìua ra bal takan nani ba, takan tanka ba
kakaira takan yua ba wina, yapi lalawan walka ba wina tukban kaia sa; sakuna kakaira
taki luan ninkara daukanka wala kum daukan sa kaka, naha tukbanka ba, nayara lakan
kabia sa, sakuna la dimi yabalka ba alki takaskaia dukia sa kaka lika sanska yaban kabia
sa.
La Sirpika 298. Naha laka daukaia dukiara baman naha La Plamaia bapanka ra, adarka
yabras sa kaka, diara tanka sirpi takan nani sutba, laka aihwa wapnika dauki wal wapnika
mangkan kabia, sakuna naha tilara apia kabia, unsabanka ra uplika nani ba, witin nani
bara kaia apia kan sa kaka, baku sim laka daukaia karnika apu wihtika nani sa piua ra. Sapta IV
Trabilka wihki daukanka nani kukanka bara baiki sakankaka nani dukiara
Baiki sakanka I
La kukanka
La Sirpika 299. La kukanka ba naku wal taki sa: a) Wark tatakra wal, apia kaka kau ailal sim, sim raitka wihki daukaia bri nani
ba dukiara la pliki bangwi sa piua ra, baku sim, sim trabilka apia kaka, sim
warkka laka, warkka daukaia adarka, kantakka; b) Wark yayabra kumi bui, kampani kum warkka tatakra nani mapara, la satka
ailal dingki sa piua ra, baku sim baha nani mapara natka ailal wal la dingki
sa piua ra. La kukanka ba sip sa la wihta bui daukaia, apia kaka tilara ba makabanka wina daukan
kaia. La Sirpika 300. La wihki daukanka nani kukanka ba, dauki sa piua ra, sim laka yabalka ra
alki kaikaia sip sa, bara sim laka bapanka wal wapnika managkaia sip sa.
70
La Sirpika 301. La kukanka ba makaban kainara, awar yawan aiska pura walhwal bilkara,
uplika walka bara bliki tanka marikaia sa, baha dukiara ai lukanka saki aisabia dukiara.
Tanka marikaia piua luan ninkara, aisanka bara kabia, apia kaka apu kabia sim, wark laka
wihtika bui wapnika mangkan kabia, la kukanka ba daukaia sip sa, apia kaka daukaia sip
apia tanka ba.
Baiki sakanka II
La daukan piska baiki saki dukiara
La Sirpika 302. La dimi wauhkataya nani baiki sakan kaia sip sa, tilara nani makabanka
wal, apia kaka la wihta bui, wark yabalka día piska ra kabia sim.
La dimi yabalka kumi ra kukaia, apia kaka baiki saki ba mapara la plikan kaia sip sa, baha
wapnika mangkan kabia, laka aiska wapnika mangki ba wal.
La Sirpika 303. Laka yabalka baiki sakaia adarka bapan ninkara, wark laka wihtika ba,
la wal karnika yaban kabia, unsabanka bani ba yakan yakan laka daukaia dukiara, apia
kaka, wihtika aihwa ra blikan kaia dukiara. Sapta V
Wark apiska uplika daukaia apia dukia, nayara tawaia bara trabilka tilara dukiara
dimaia sip apia tanka
La Sirpika 304. Tawan uplika laka daukaia yabalka nani La Plamaia ra bapan ba purkara,
naha nani dukiara, sip baha laka tilara dimras kaia sa, nayara tawaia sa, trabilka tilara ba
dukiara sip dimaia sip apia tanka nani ba: a) Wark laka wihtika ba, la dimi uplika kum aikuki utla kumi ra sa kaka; baku
sim b) La dimi uplika kum ba, wark laka wihtika watlara plun pi sa apia kaka witin
karnika munhtara sa kaka, apia kaka sim, wark laka wihta ba, la dimi uplika
kum plun pi sa, apia kaka karnika munhtara sa piua ra. La Sirpika 305. Wark tanka ra lika, nitka apu sa, lalah swin kaia, trabilka tilara ba tawan,
nayara lakaia dukiara.
La Sirpika 306. Trabilka tanka alki kaiki ba, saki nayara lakan piua ra, la wihta tara ba, sim
trabilka ba kli kaikan kabia apia, trabilka ba b an tiwan kabia sim. Wihta kum, baha laka tila wina, la kat wal nayara lakan nani ba día an daukan nani ba sut,
bahki ra kulkan kabia sa. 71
Ulbanka lalka V
La dimanka kum ra yabalka nani
Sapta I
Yabalka aihwa
Baiki sakanka I
La dimaia dukiara
La Sirpika 307. La dingkanka kum ba, ai bila wal baman, apia kaka ulbi wal daukan kaka
sip sa, bara naha nani bri kaia sa: a) Ani wihtika mawanra la dingki ba makan kaia sa; b) Ya bui la dingki ba nina wihki tailitilka, manka, marit apia kaka mayas tanka,
ai warkka tanka, ai watla bara la maisapakanka walaia pliska;
c) Asla kum ra la dingki sa kaka, ulban kaia sa, aslika nina bara tanka nani sim,
bara, la mawanra buwaia lalka ba nina bara taitilka; d) Día saurka daukan nani ba param bara lal kat aisan kaia sa; e) Dia dukiara la digki ba, wibia kaka, día makabi ba, kau param pali aisan kaia
sa; f ) Bapanka dauki ba pliska wihki yua ba mangkaia; g) La dingki uplika ba, sainka, apia kaka, witin ai ninara dauki ba sainka, sain
munaia sip apia kaka. Ulbi wal la dingki ba, lilikika wal daukan kaia sa, baha ba yaura la dingkan uplika ra yaban
kabia, maisapaki yua ra.
La Sirpika 308. Ai bila aisanka wal baman la dingki sa kaka, wark laka wihtika ba,
wauhtaya kum ulban kabia, luanra nina makan nani ba bahara ulbi bangkan kabia sa. Ya
bui la dingki uplika ba sip ai nina sain munras kaka, baha tanka ba ulban kaia sa.
La Sirpika 309. La dingkanka ba, naha piskara, la Sirpika 307 ra aisi nani ba, apu sa kaka,
wihta bui la dingki uplika ra adarka yaban kaia sa, ulbras dukia nani ba ulbi bangkan
kaia, aitani kat tanka marikan kaia sa. Wapnika magkaia ba, brinka bri uplika bui sip sa ai
bila aisanka wal baman daukaia, witin baku ai brinka sa kaka.
La Sirpika 310. La dingkanka ba aitani la kat daukan sa kaka, wark laka wihta ba,
awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara, la waukataya kum sakan kabia, baha wal
la dingkanka ba alki kabia. Wauhkataya ba, pana tawi wiaia pliska, yua bara awarka
mangkan kaia sa, bara wal ai tanka briaia yabalka nani sim mangkan kabia.
La Sirpika 311. La dingkanka ba, yaura la dingkan uplika bui tawi pana wiras kainara,
sip sa kau param sakaia, kau wapni daukaia baa satka wala daukan kaia, diara, upla bara
brinka raya nani wal. Naku sa piua ra, pana una kakaia dukiara paiwanka bara ai tanka
briaia yabalka nani ba, daukras swin kaia sa, baku sim, uplika nanira kli paiwanka wal
daukan kabia, bahara mangkan kabia, pliska, yua bara awarka.
72
La Sirpika 312. La dingkanka kum ba, una kakan kaia sa, maisapakan piua wina, awar
yawan aiska kum pura walhwal bilkara, ba purkara wihkika bri ba sim pura prakan kaia
sa.
La Sirpika 313. Yaura la dingkan uplika ba, una kaki piua ra, aisan kabia sa, ani daukanka
nani ba kasak sa, bara ani nani ba witin bui nayara laki nani ba, baku sim, aisan kabia ani
dukia nanira witin ai kaina kahbi nani ba. Ani dukia nani witinka bui kasak baku kulkan
nani ba, la dingki uplika ilpkara lakan kabia.
La Sirpika 314. Ya bui la dingki uplika nani ba, wal wina kau purkara sa kaka, la daukanka
kumi ra, wark laka wihta ba, yaura la dingkan uplika ba una kaki luan ninkara, adarka
yaban kabia, laka dingki ba lalka kumi sakan kabia, bara laka ba ai kainara brih wabia,
adarka ba pura lubia kaka, wihta bui mangkan kabia.
La Sirpika 315. La ra dingkan uplika ba, la piua mangkan ba kat una kakras sa kaka, la
mapara, la sia plapi tauki baku kulkan kabia.
La Sirpika 316. Yaura la dingkan uplika bui pana tawi la dingki sa kaka, taura la dingkan
uplika ra la tanka wal maisapakan kabia, baku sim, tawi una kakaia piua la bilara bapan
ba sanska yaban kabia. Pana tawi la dingkanka kum ba, sim piua ra, bara, sim laka yabalka
nani wal wapnika mangkan kabia.
La Sirpika 317. Yaura la dingkan uplika ba, laka bara tniwi sa kaka, wark laka wihta bui,
kasak aitani sa wisi wapnika mangkan kabia.
La Sirpika 318. La dauki yabalka piska sutra, la tilara nani ba, sip sa aisi kaiki ai tanka
brin kaia. Naku sa piua ra, la bapanka mapara kau diara wala daukaia apu sa. Baiki sakanka II
La wina nayara tawi tanka
La Sirpika 319. La wina nayara lakaia tanka sika, diara tanka kum dukiara, la karnika wal,
la dingkanka kum nayara laki sa, apia kaka alki takaski sa. La Sirpika 320. La wina nayarara tawaia tanka bani ba, bapan kaia sa, la dingkanka ra,
apia kaka pana tawi la dingki ra una kaki piua ra, baha ra aisan kaia sa, día dukia nani
mapara ba tanka, daira raya nani kabia lika sip makras kabia sa.
La wina nayara tawaia tanka nani sutba, wark laka wihta bui, trabilka aiska wapnika
mangki piua ra, baha sim wapnika mangkan kabia. Baha tilara apia sa, karnika apu
wihtika, apia kaka, baha uplika nani la ra waia apia kan dukiara mapara bui nani ba sa.
La Sirpika 321. La wina nayara tawaia tanka kum, karnika apu, la yabalka ba yari daukaia
dukiara baman bapan sa kaka, minitkata batakan kaia sa, kli sim alkan kabia apia.
73
La Sirpika 322. La wina nayara tawaia tanka kum piua bani ra dukia nani ba, la dauki
yabalka piska sutra bapan kaia sip sa. Baiki sakanka III
Wal ai tanka briaia tanka
La Sirpika 323. La tilara nani ba, wal ai tanka briaia dukiara asla takan piua ra, naku
daukan kaia sa: a) La wihta ba ai bila karna wal, la dingkanka ba aisi kaikan kabia; b) Ninkara, la wihta ba aisanka ba ta bribia, la tilara nani ba, aikuki aisi kaikan
kabia, witin nani ai raitka baku kulki nani ba dukiara, aisi kaikanka ba nata
prakan kabia, wihta bui bakat aitani sa lukbia piua ba kat; c) La wihta ba, kasak laka kat, aisi kaikanka ba, bila prahni wal, la tilara nani ra
tanka marikan kabia, trabilka ba pana laka kat wapnika mangkaia dukiara,
baku sim, uplika nanira makabia, wapnika mangkaia natka kum bapi
bangwan kabia dukiara. Aisi kaikanka ra takan dukia nani ba, wauhtaya kum ra ulbi swin kaia sa, baha ba, la wihta,
la tilara nani, wihki aiyulbra ba nina nani sain munan kaia sa. Uplika nani ba sain munaia
brinka apu sa kaka, baha tanka ba ulbi swin kaia sa.
La Sirpika 324. Aisi kaikanka wina, kupia kumi ra bapanka takan nani ba, la bapanka
kum baku karnika bri kabia sa, baku sim baha natkara día bapan ba kat dasukan kaia
sa.
Aisi kaikanka wina piska kum kum ra, ai tanka brih bangwan sa kaka, laka ba ban ai
kainara wabia, ani kau wapnika apu nani ba dukiara.
La Sirpika 325. Trabilka ba día pitka tara kabia sim, laka ba mana lalah kum swiaia
adarka apu sa. Baiki sakanka IV
Trabilka sainka nani
La Sirpika 326. La tilara nani bui, aitani kulkras dukia nani ba baman, trabilka takan
sainka nani ba marikaia nitka bara kabia, baha sim, día pali dukiara la dimi ba dukia nani
sa kaka, apia kaka, día dukiara la wina nayara lakaia dukia nani ba.
La Sirpika 327. Trabilka takan sainka marikaia piua ba, yu matalalkahbi kaia sa, baha
purkara kau yu yumhpa yaban kaia sip sa, la dadaukra bui baku aitani sa lukbia kaka,
apia kaka, uplika nani bui makaban sa kaka. La wihta lukanka mapara diara daukaia apu
kabia.
74
La Sirpika 328. Trabilka takan sainka marikaia ba, baha daukaia piua ra marikan kaia
sa, uplika walka nani ba, wark laka wihta naha laka dauki mawanra paiwi marikan kaia
sa, apia kaka pain turbi kaikaia dukiara, naha tilara apia sa, wauhtaya wal trabil sainka
marikaia ba, baku sim, ai lukanka bapaia dukiara wihta mawanra waia nani ba, baha lika,
la dauki yabalka piska sutra daukan kaia sipsa, kau laka wapnika mangkras kainara. La Sirpika 329. Trabilka sainka marikaia ba, alki wauhkataya bara ulban kaia sa, marikaia
pliska, yua bara awarka sim. La Sirpika 330. Trabilka takan sainka marikaia piua luan ninkara, sainka kau alkras kabia
sa, ani nani wihta bui piua kat alkras kan ai piua luan nani ba baman alkan kabia. Naha
dukiara, trabilka takan sainka marikaia piua ba, kau yari daukan kabia, yu yumhpa pitka. Baiki sakanka V
Trabilka sainka yabalka nani
La Sirpika 331. Trabilka takan sainka marikaia natka nani sa:
a) Wauhtaya wal sainka marikaia; b) Witnis nani aisanka ba; c) La tilara nani ba aisanka ba; d) La wihta mawanra ai lukanka bapaia ba; e) La wihta ai nakra wal kaikaia ba; f ) Trabilka kakaira nani bapanka nani; g) Sins laka masinka nani wal trabilka sainka marikaia tanka; h) La wihta lukanka. Baiki sakanka piska I
Wautaya wal tanka marikanka
La Sirpika 332. Wauhtaya nani sa,ulbanka nani,la wauhkataya,karnika yaban wauhkataya,
upla nina nani wauhkataya, kampani apia kaka, wark tatakra aslika wauhkataya, mark
munaia wauhkataya, wauhtaya lilkika, masinra sakan nani, utla markka lilkika, lilka satka
nani, mana aibapan wauhkataya, shek, tikit satka nani, wihka wina bila lakaia nani ba,
bara diara tanka marikaia sip dukia nani sut.
La Sirpika 333. Wauhkataya nani ba, trabilka takan sainka baku marikan kaia sip sa,
la dauki yabalka piska sutra, wauhkataya aihwa ra, apia kaka, lilkika kum, kasak la kat
marikan kaia sip sa. Sip sa kunin wauhkataya wisi mapara, la wina nayara lakaia tanka
kum tukban kaia, baha wapnika mangkan kabia, laka aiska wapnika mangki wal.
La Sirpika 334. Wark kantrakka ulbanka ra daukan ba, mana aibapan wauhkataya nani,
kamapani lalahka wauhkataya, apia kaka baha dukiara la dimi dukia kum, la karnika bui
75
yaban, wark yayabra ba, baha laka ra brih waia kan ba, wark laka wihta bui taibi munka,
wauhkataya nani ba, baha laka mawanra marikan kaia sa.
Baha laka pura lubia sa kaka, la karnika wal, kulkan kabia, wark tatakra aisi dukia nani sut
ba kasak sa, bara raitka sim yaban kabia. Baiki sakanka piskaón II
Witnis nani aisanka
La Sirpika 335. La tilara nani ba bui trabilka takan sainka marikaia adarka bri dukia nani
ba, ya nani baha tanka kakaira nani sa kaka karna munka, wih witnis baku aisan kaia sa,
baha tilara apia sa, al bui sanska yabras uplika nani ba.
La Sirpika 336. La tilara uplika kum witnis mangkaia adarka bri ba, sip kabia sa, witnis
aisanka yumhpa kat mangkan kaia, trabilka takan sainka marikaia dukia bani ra.
La Sirpika 337. Witnis nani ba, la mawanra wih ai aisanka yabanka, día ai piua yaban ba
kat, baha piua ra, wark laka wihta ba, wihki la tilara uplika nani ba, día makabi walaia luki
nani, daukan kaia. Ai aisanka ba daukan kaia sa, ulbanka wal makabi wali baku apia, baku
sim, la tilara nani bui ani dukiara aisabia wisi marikan kaia apia sa.
Baiki sakanka piska III
Tilara nani aisanka
La Sirpika 338. Pastaura la wihta mawanra wan piua ra, la tila ra nani ba, piua kumi ra
baman sip sa makaban kaia, ai walkika wih trabilka tanka aisabia dukiara, apia kaka ai
lukanka aisabia dukiara.
La
kaia,
Sirpika
ai
339. lukanka
Makabi
bapi
walanka
uplika
ba
sip
sa
daukanka
nani
daukan
dukiara.
Makabi walanka nani ba isi kabia, param kabia, baku sim, tanka aihkikira wal yaka, makabi
wali uplika ra sirang ikaia apia, baku sim, yaka swapnika nani briaia tanka nani apu kaia
sa. Makabi walanka nani ba, laka dimi dukia nani dukiara baman aisan kaia sa. Baiki sakanka piska IV
Wihta ai nakra wal kaikanka
La Sirpika 340. La wihta ba, witin ai daukanka wal, apia kaka, la tilara ba makabanka
wal, sip kabia la wihta wih ai nakra wal laki kaikaia adarka bapan kaia, la dauki yabalka
aiskara, kau wapnika mangkras kainara.
76
La wihta ai nakra kaikanka ba, la tilara nani ba bui makaban sa piua ra, witin nani bui
marikan kaia sa, día pali nani ra wih kaikan kaia ba. La wihta wih kaikan kaia dukia nani ba sika, upla nani, pliska nani, diara nani, yamnika
nani, bara wark tanka ba.
La Sirpika 341. La wihta wih ai nakra wal kaiki piua ra, sip sa baha tilara bara kaia, la
tilara nani ba, ai layarka nani, ai lalka aimaki nani, baku sim, la wihta bui nitka baku lukbia
kaka, sipsa trabilka kakaira nani bara witnis nani sim wan kaia.
Wih ai nakra wal kaikanka kum ra, sip sa, ai layarka nani ba, wihki ai lalka aimaki nani ba,
ai lukanka kum kum bapan kaia, baha ba, ulban kabia sa, baha ulbanka buki sain muni
wauhkataya ra.
La Sirpika 342. La wihta ai nakra wal kaikanka ra, la tilara nani uplika kum bui tabaikan
kaia brinka bara sa kaka, bara uplika ba tabaikras munbia kaka, wark laka wihta ba, wih
kaikanka ba daukras kabia, la tilara nani uplika walka aisankanani sut ba kasak kulkan
kabia sa. Baiki sakanka piska V
Tanka kakaira nani bapanka
La Sirpika 343. La tilara nani ba wina kum bui, trabil takan sainka ba naha natka wal
marikaia brinka bri sa kaka, param wal bara lal kat bapan kaia sa, día dukia nani ra trabil
tanka kakaira ba alki kaikan kaia ba. Wark laka wihta ba, wapnika mangkan kabia, daukaia
yua bara awarka mangki wal, baku sim trabil tanka kakaira nani ba sim mangkan kabia
sa, tawan uplika laka plamaia ra día aisi ba kat. Wark laka wihta ba, nitka sa lukbia kaka,
trabil tanka kakaira bapanka kum makaban kabia.
Baiki sakanka piska VI
Sins laka masinka nani wal tanka kakaira takaia
La Sirpika 344. Sins laka pawanka masinka nani wal, trabilka takan ba alki kaikaia natka
nani sa: lilkika alkaia masinka nani, tala laki kaikaia masinka, siknis yula wihki lilkika nani
kaikaia, lilka kaikaia awa nani, mihta lilkika kaikaia, karma binka alki walaia, ulbanka
aihkikira nani ba laki tanka briaia dukia nani sut ba, sakuna nina makan kaia sa, día natka
yus munan tanka ba, baku sim la bapan kat daukan sa kaka. Baiki sakanka piska VII
Wihta lukanka
La Sirpika 345. La wihta lukanka bapi ba tanka sika, la wina bal taki ba apia kaka, la
dadaukra bui, luki saki ba, daukanka piska kum kakaira ba wina, tanka pliki sakan kaia,
piska wala kakaira apia ba. Pastaura ba makisa La wal lukanka, ninkara ba, upla lukanka.
77
La wal lukanka ba, natka wala wal mapara aisaia dukia apu sa, al bui sanska yabia lika.
Upla lukanka wal bapi ba lika, piua banira, natka wala wal mapara bapi sa.
La tilara ba uplika kum, la wal lukanka kum, witin ai yamnika sa kaka, daukanka piska
kakaira ba dukiara baman tanka marikan kaia adarka bri sa. Baiki sakanka VI
La wapnika mangkanka
La Sirpika 346. Trabilka takan sainka marikaia piua luan ninkara, baku sim, bapan
dukia nani sut dauki kaiki luan ninkara, wark laka wihta ba, yu yumhpa bilkara wapnika
mangkan kabia. La Sirpika 347. Laka wapnika mangkan ba naha dukia bri kaia sa: a) Laka bapi ba wihtika daknika ba nina makan kaia sa, baku sim, bapi ba pliska,
yua bara awarka; b) Laka daukan ba prahni ra aisanka; c) Nitka sa kaka, la lukanka tarkika nani bara tihuka nani; d) Kumi ra kulkanka, apia kaka la tihuka lukanka ulbaia sa, la bapanka ba karnika
yabaia dukiara; e) Plikanka bani ra, wapnika daukan tanka ulban kaia sa, baha dukiara la diman
nani ba; f ) wark laka wihta laka bapi ba, wihki aiyulbra ba nina sainka.
Baiki sakanka VII
Mapara aisaia yabalka nani
La Sirpika 348. Wark laka wapnika daukan nani mapara naha la daukanka natka nani
ba tukbi bangwi sa: a) la bapanka purkara la wihta kau karnika bri nani bui wapnika mangki, unsabanka
nani ba; b) la mapara bapi natka nani, sim laka daukanka yabalka ra wapnika mangki dukia
nani ba. La yabalka piska kum sa, la bapanka mapara kli aisi ba, wihki, ai daukanka wal dauki ba.
La saika nani sa, la dimanka kum ra, aisanka wapnika mangkaia, apia kaka satka wala
dakaia ba, latan sakaia wihki param sakaia nani ba.
La Sirpika 349. La bapanka mapara kli aisanka ra,apia kaka la saika kum bapi piua ra,ai nina
makanka ra swapnika bri sa piua ra,bapanka ba kasak baku alkan kabia,baha wina día dukiara
aisi ba tanka bri sa kaka, baku sim, naha La Plamaia ra bapanka nani kat daukan sa kaka.
78
La Sirpika 350. La bapanka mapara kli aisanka, apia kaka la saika nani ba bui munan,
wark laka wihtika ba, la yabalka yus munan nani ba kli alki kaikaia sa, ani piska nani ra, la
tilara nani mapara trabilka yabi dukia nani ba.
La bapanka mapara kli aisanka, apia kaka la saika kum tukbi piua ra, wihta la bapanka ba
alki takaski sa, baha tilara apia sa, la bui param wal sanska yabi nani ba.
La Sirpika 351. La daukan yabalka kasak aitani kat natkara bapan nani mapara, kli
aisanka kumi apu kabia sa.
La Sirpika 352. La bapanka mapara kli aisanka ba, tukban kabia sa, la bapan ba
tanka maisapaki piua ra, apia kaka, baha wina yu yumhpa bilkara. La bapanka
ba dukiara maisapaki minitkara, maisapapakra ba bui, la tilara nani ra tanka
param wibia sa, baha laka bapanka mapara kli aisaia ai raitka bri ba tanka,
ai bila aisanka wal baman, maisapaki minitkara, apia kaka, paiwan ba yua ra.
La Sirpika 353. La bapanka mapara kli aisanka ba, wark laka
wihtika baha laka daukan uplika mawanra bapan kaia sa, baha wal,
yu yumhpa bilkara alkan kaia sa, apia kaka nayara lakan kaia sa. La bapanka mapara kli aisanka ba alkan sa piua ra, la wihta bui, la tilara uplika nanira
paiwan kabia, alkan ba tanka maisapakan yua wina, yu yumhpa bilkara, baha wal ai
raitka bri kaia, witinkara trabil muni ai dukia nani ba wihta kau karnika bri mawan ra
aisan kaia. La Sirpika 354. Laka bapan ba, witin ra trabil munisa ai darawali uplika ba, wark laka
wihta ba, la mapara kli aisanka ba alkaia apia wibia sa kaka, apia kaka piua mangkan
bilkara alkaia, apia kaka, nayara lakaia tanka ba wapnika mangkras sa kaka, yabalka
aihwa kum wal wihta kau karnika bri mawanra bapan kabia, ai bila aisanka wal, apia kaka
ulbanka wal.
La Sirpika 355. La bapanka mapara kli aisanka ba, ai daukanka wal bapan piua ra, la
wihta kau karnika bri daknika ba, wark laka wihta ra makaban kabia sa, la daukan tanka
nani ba, trabilka uplika walka nani ra paiwi wal, wark laka wihtika ba adarka bri sa bilkan
kaia.
Wauhkataya nani ba la wihta daknika ra dingkan sa piua ra, naha bui, yu yumhpa bilkara,
wapnika mangkan kabia, makabanka ba kasak daukan, apia kaka kasak apia ba tanka.
La wihta daknika ba, la wihta karnika kau mayara bri daukan dukia nani ba kasak
daukan sa kulkbia kaka, wauhkataya nani ba kli tawi blikan kabia, kli taki blikuya tanka
ba wauhtaya ra ulban kabia. Kasak apia sa kulkbia kaka, baku natkara wapnika mangkan
kabia, baku sim, trabilka uplika walka nani ra maisapakan kabia, bapanka ba alkan ba
tanka, baku wal, la mawanra bui ai raitka yus munan kaia dukiara, baha dukiara día laka
bapan ba kat dauki wal.
79
La Sirpika 356. La wapnika mangkan mapara saika nani bapi ba, maisapakan piua wina,
awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara daukan kaia sa, baku wal wark laka wihta ba,
yu wal bilkara wapnika mangkan kabia.
La Sirpika 357. Kasak dauki kli pliskara mangkaia laka nani ba, trabilka aiska dukiara
wapnika mangkras nani piua ra dauki sa.
La Sirpika 358. Kau latan sakaia laka ba, laka dauki nata prakaia bapanka nani mapara
makaban kaia sipsa. la adarka yabi ba wal, la wapnika mangkan piska kum ra, tihmuka
bri sa, apia kaka piska kum kum ra latan apia sa kaka.
La Sirpika 359. Kau param daukaia laka ba, laka dauki nata prakaia bapanka nanimapra
makabankaia sa. Sip sa makaban kaia, la adarka yabi ba wal, la wapnika mangkan piska
kum, apia kaka, piska kum kum, nayara laki wapnika mangkras swin sa kaka. Baiki sakanka VIII
La kaina kahbaia natka nani
La Sirpika 360. La kaina kahbaia natka nani ba, naha La Plamaia ra, la daukaia yabalka
bapan nani wal, wapnika mangkan nani ba kaina kahbaia dukiara dauki sa.
La Sirpika 361. Yaura la dingki uplika yamnika nani ba sipsa, kaina kahbanka wal, alki
takaskan kaia, uplika wina walras kainara.
Baku sim sip sa, istikira kaina kahbaia natka nani bapan kaia, trabilka nani pitka kat, la
daukaia yabalka tihuka wina wapnika mangkan dukia nani ba, piua prahni kum ra, kasak
kaina kahbaia dukiara.
La Sirpika 362. La kaina kahbaia natka nani mapara, natka wala mangkaia, sins munaia,
batakaia, apia kaka praki swiaia pliki nani ba, tanka sirpi kum taki baku laka daukan
kabia.
Brinka bri uplika bani sip sa, baha kaina kahbanka ba nayara lakaia, apia kaka,
karnika apu swibia dukiara makabaia, baha dukiara swin kaia sa, yamnika
nani paan munaia, apia kaka, lalah aitani kat swin kaia sip sa, la dauki bapanka
nani ba, pura kahbaia pitka kat. Makabanka ba wapnika mangki, bara pura
kahbaia dukia alkan ba wal, kaina kahbaia natka nani ba karnika apu swibia sa.
Kaina kahbaia wauhkataya bliki nani ba, wina kau diara takras sa piua ra, wark laka wihta
ba, witin ai daukanka wal, apia kaka, la tilara uplika makabanka kum wal, aihnikira nayara
lakan kabia sa.
La Sirpika 363. Kaina kahbaia wauhkataya bliki nani ba daukan sa kaka, makaban
uplika ba sip sa, la dingkanka kum daukan kaia, wik wal bilkara. Baku daukras sa kaka,
80
bliki dukia nani ba alki takaskan kabia, wihta ba ai daukanka wal, apia kaka brinka bri
uplika makabanka wal.
Baiki sakanka IX
La wapnika mangkan ba daukaia
La Sirpika 364. La dauki wapnika mangkan ninkara, la wihta pastaura baha laka daukan
uplika ba, bapan ba kat daukaia adarka lakan kaia sa, baha dukiara wihta ba, la bapan
dukia ba kat daukaia dukiara, la karnika bri wauhkataya kum daukan kabia sa.
La Sirpika 365. La bapanka ba, yu yumhpa bilkara, día bapan ba kat daukan kabia sa. Piua bapan ba aimaki luan piua ra, patka ai purara kauhan uplika ba, la bui daukaia
adarka yaban ba kat daukras sa kaka, ai raitka brin uplika ba, sip sa makabaia, ai raitka
apu takaskan yamnika nani ba mihta dakbi atkan kaia dukiara.
La Sirpika 366. Mihta dakban yamnika nani ba, laka dadaukra bui mangkan uplika ba
mihtara mangkan kabia. Yamnika nani ba luan piua ra pat mihta dakbi luan dukia nani sa kaka, yamnika nani
taura mihta dakbi, ya mihtara swin kan uplika bara, mihta dakba yamnika nani sut ba
swin kabia sa. Naku sa piua ra, yamnika apahki uplika ra maisapakan kabia, kli mihta
dakbi ba tanka, apahkanka kaina kahbaia dukiara.
Lalah, walpa manira dukia nani wihki atkaia dukia nani apahkanka ba, bank satka kumra
swin kabia sa, bank apu pliska ra sa kaka, kasak kulkanka yabi uplika kum mihta ra
mangkan kabia sa.
La Sirpika 367. Mihta dakban dukia nani ba apahki luan ninkara, la wihta ba, atkan
kaia adarka lakan kaia sa, baku sim blikan kaia sa, upla sut kakaira takaia wauhkataya
ulbi sakaia pliska ra, bahara atkaia yua, awarka, bara pliska ba mangkan kaia sa, baku sim
nahki mana atkaia mangki ba tanka sim ulban kabia.
La dauki bapanka ra, nahki mana aibapaia adarka lakan ba wal, yamnika atkaia praiska
ba bapan kabia sa, atkaia dukiara ulbi sakan yua ba wina, yu matsip ninkara sip atkan
kabia apia sa.
Yamnika nani ba atkaia dukia apia sa kaka, lalah aihwa sa kaka, la wihta ba adarka yaban
kabia, uplika walka bara aibapi yabaia dukiara.
Tras bri uplika ba, yu bani ulbi saki wauhkataya nani, bara natka
satka ailal wal maisapaki kaia sip sa, la natka ba kat, ai yamnika atkaia
pliskara brih wan nani ba, kau praiska purara sunan kaia dukiara. 81
Maisapaki wauhkataya ra, yamnika atkaia dukia nani ba, tanka kau latan bara param wal
ulban kaia sa. Utla nani sa kaka, watla tanka ba kau param aisan kaia sa, prapatika un
nani tanka, baku sim kau latan natka wal marikan kaai sa watla tanka ba, baku sim, utla
nani nina mangkaia wauhkataya ra, mangkan sa kaka, wauhkataya tanka nani ba param
marikan kaia sa.
La Sirpika 368. Tras bri uplika ba, makabi traska ba aibapan sa kaka, wauhkataya nani
ra ulban kaia sa, baku sim, lalahka ba, tras dawanka ra yaban kaia sa, baku wal la daukaia
yabalka ba nata prakan kabia, baku natkara wihta ai daukanka wal, apia kaka, la tilara
nani makabanka wal, kaina kahbaia natka mangkan kan nani ba nata prakan kabia.
La Sirpika 369. Yamnika nani atkaia tanka ba, tawan uplika laka daukaia dukiara La
Plamaia bapan nani ba kat wal daukan kabia. Ulbanka lalka VI
La wihki tawan iwanka pawanka dukiara daknira taki unsabanka laka daukaia
yabalka nani
Sapta I
La tanira daknira taki unsabanka laka daukaia yabalka nani
La Sirpika 370. Naha satka unsabanka nani ba, wark tatakra dakni ra taki tukbi kaia sa,
wark pliska ra, wark tatakra asla takanka apu sa kaka, bara sa kaka, baha nani bui bapan
kabia sa.
Unsabanka ba, Wark Ministiiruka ra, baha trabilka dukiara apiska mangkan ba mawanra
bapan kabia sa, baha wal alki takaskras sa, la wihta ra waia raitka bri ba, la yabalka sut
dauki luan ninkara. Sapta II
Tawan iwanka pawanka tani ra daknira taki unsabanka nani laka daukaia yabalka
Baiki sakanka I
Wina kat wapnika mangkaia
La Sirpika 371. Akabanka wihki kupia turbanka nani bri ba, wark tatakra asla takanka
nani bui, wark yayabra nani wina kat, bri si bapan kaia sip sa, kau aikuki prawi aisi kaikanka
ra waras kainara.
La Sirpika 372. Aikuki prawi aisi kaiki wapnika mangki wina, daknira taki la bapanka
nani daukaia sip sa, baha ba wark Ministiriuka bri si yaban kabia, tanka nani ba aitani kat
sa sapa kaikaia dukiara, baku wal, wauhkataya ra nina mangkan kaia.
82
Baiki sakanka II
Makabanka wahia nani
La Sirpika 373. Wark asla takanka kum, dakni ra taki, upla iwanka pawanka dukiara, bapi
sa kaka, makabanka wahia ba, wark pura kakaira apiska tara mawanra bapan kaia sa,
wahia aihwa ba wihki lilkika yumhpa wal, bahara ulban kaia sa: a) Ani lalka uplika mapara bapi uplika ba; b) Warkka asla takanka nina ba; c) Día makabanka dauki nani ba, wihki ya nani mapara makabi uplika nina
nani; daknira taki la bapanka paskaia dukiara makabi sa kaka, makabanka
wahia naya bara prakan kaia sa, warkka daukaia tanka nani ba; d) Wark tatakra nani naha makabanka tabaiki nina nani, taitilka wihki nina
sainka nani daukan kaia sa; e) Ani kupia turbanka bri nani ba, nina kat makan kaia sa; f ) Wark pura kakaira apiska bri tawanka bilara, la maisapakanka alkaia sip
pliska ba nina makan kaia sa;
g) Upla iwanka pawanka dukiara, daknira taki unsabanka bri nani ba dukiara
bila prahni wal aisan kabia sa; baku sim h) Makabanka bapan ba ulban kabia dukiara makabaia sa. La Sirpika 374. Makabanka wauhkataya aihwa ba, wark tatakra dahra wauhkataya piska
kum kabia; wahia lilkika kum ba, yaban kabia sa, makabanka ba ya mapara bapi uplika ra;
wahia lilkika wala ba, makabanka daukan uplika ra yaban kabia, bapanka tanka ba ulbi
muni; wahia walka ba, wark pura kakaira apiska ra apahkan kabia sa.
La Sirpika 375. Unsabanka tilara uplika bani, apia kaka, daknira taki unsabanka tilara
uplika nani bani ba, sip kabia sa la mawanra waia, ai kupia krakraura uplika nani wal,
baha ba daknika bani ra, yumhpa wina kau purkara kabia apia sa.
La Sirpika 376. Baha laka ra brinka bri uplika nani ba, wark pura kakaira makabanka
wauhkataya ba yaban piua wina, yakan yakan wark kantrakka nata prakaia bani ba, kaina
wina, kupia kumi dadaukra bui adarka yaban kaia sa, baha uplika ba naha laka ba wina
nayara takan kaka, wark pura kakaira bui alki kaikan kabia sa, baha sim, warkka tatakra
nani ba makabanka wahia tilara diman sa kaka.
Baiki sakanka III
Ai tanka briaia laka
La Sirpika 377. Makabanka ulbanka wauhkataya ra, swapnika nani wihki ulbras kan
nani ba, wapnika mangkan bara aitani kat daukan piua ra, Wark Ministiriuka bui, kupia
kumi dadaukra uplika kum mangkan kabia sa, unsabanka tilara nani ba, aikuki prawi ai
tanka briaia yabalka ba takrikaia dukiara.
83
La Sirpika 378. La trabilka tilara nani ra, aisi kaiki ai tanka briaia dukiara paiwi piua ra,
wih aisi kaikaia adarka bri sa.
La Sirpika 379. Kupia kumi dadaukra uplika ba mangkan piua ra, unsabanka tilara uplika
nani ba paiwan kabia sa, wih aisi kaiki ai tanka brin kaia dukiara. Unsabanka tilara nani
ba wina, daknika kum waras sa kaka, baha wal, la dauki yabalka ba alki takaskras kabia.
Aikuki prawi aisi kaikanka, ailal daukan kabia, día brinka bara ba kat, yu matawalsip pura
matsip bilkara, trabilka aiska ba wapnika mangkaia dukiara, baha sim, kau yu matlalkahbi
pura wal pura praki yaban kabia sip sa.
Aikuki prawi ai tanka briaia tanira, yu bani wihki awar nani sut ba, wark awarka kulkan sa. Kupia kumi dadaukra uplika ba, daknika kum, witinka nani ninara aisi kaikanra dimaia
uplika kum pliki sakaia dukiara, yu yumhpa yaban kabia, baha piua ra pliki sakras kabia
kaka, witin bui mangkan kabia, witin ai mapara ani uplika ba lalka aimakaia sip baku
kaiki uplika ba, baha ba witin nani ai ninara laka ra diman kabia.
La Sirpika 380. Aikuki ai tanka briaia dukiara, aisanka dauki banira, wauhkataya kum
daukan kabia, bahara ulbankabia sa, aisanka piska kau tara nani ba, bara sim, ulban
kabia, aikuki ai tanka brin piska nani ba. Wauhtaya bani ba, diman uplika nani ba sain
munan kaia sa.
Aikuki ai tanka briaia, aisi kaikanka ba daukras luan sa kaka, ulbi swin kaia sa, día dukiara
daukras swin ba tanka.
Trabilka wapnika mangkan kaka, ulban kaia sa, aisi kaiki ai tanka brin dukia nani ba, baha
ba, karnika bri wauhkataya ra ulbi muni, tilara kan uplika nanira yaban kabia sa, baku sim,
wark pura kakaira apiska ra sin wauhkataya ba blikan kabia sa. Aisi kaiki ai tanka briras
takan kaka, wark tatakra nani ba, la Sirpika 385 yabalka ba pliki bangwan kabia sa. La Sirpika 381. Kupia kumi dadaukra uplika ba, aman kaikaia sa, aisi kaiki ai tanka bri
dukia nani ba, wark tatakra kaina kahbi bapanka nani mapara apia kaia dukiara.
Wark pura kakaira apiska ba pura kaikan kaia sa, aisi kaiki ai tanka brin dukia nani ba, dia
aisan ba kat daukan kaia dukiara. La Sirpika 382. Aisi kaiki ai tanka brin dukia nani ba daukras sa kaka, wark pura kakaira
bui yaka, gabamint ra mana aibapanka kum daukan kaia sa, baha ba mapara sip sa kli
unsabanka daukaia, kuntri aiskara wark pura kakaira mawanra, baha wal, daknika kum,
día aisan ba kat daukan nani ai raitka bri ba, mayara batakras sa, wintin nani sip kabia
wark laka wihta nani ra makabaia, día aisan ba kat ai kainara dauki waia dukiara, baku
sim, ai walka nani daukras kan tawan, saurka wauhan nani mana makaban kaia sa.
La Sirpika 383. Kupia kumi dadaukra uplika, ai apiska bak, trabilka tilara nani apia
kaka, lalka uplika nani ra maisapakan kabia. Naha ra diara kau daukaia dukia apu kabia,
wauhkataya maisapaki ba baman, baku sim daukanka ba, kasak aihwa kulkan kabia. Ban
sakuna, trabil sainka parama aihwa kumlika sip kabia natka wala daukan kaia.
84
La Sirpika 384. Trabilka tilara nani bani wina, aikuki aisi kaiki ai tanka briaia dukiara
paiwanka nani ra waras sa kaka, la si plapi tauki baku aisi sakan kabia.
Baiki sakanka IV
Wark alki takaskaia yabalka
La Sirpika 385. Aikuki prawi aisi kaikanka ba, la Sirpika 379 wina kainara aisi laka ba kat
dauki nata alkan sa kaka, kupia kumi dadaukra uplika ba, aisi kaiki sip ai tanka briras kan
dukia nani ba, karnika bri wauhkataya ra ulban kabia, baku sim wark ministiriuka lalka
pali ra maisapakan kabia, baha wal, awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara, wark
alki takaskaia wihtika daknika lalka mangkan kaia dukiara.
Wark Alki Takaskaia Wihtika Daknika Lalka ba, warkka dadaukra aiyulbrika ba mangkan
kabia, baku sim, trabilka tilara nani ra maisapakan kabia, witinka nani ba, awar yawan
aiska kum pura matsip bilkara, upla nina matsip lakan kabia, baha tila wina, wal pliki
sakan kabia, baha nani ba, aisi kaiki ai tanka briaia wihtika daknika nani tilara dimi
bangwan kaia dukiara.
La Sirpika 386. Wihta daknika paskan piua ra, wark yua yumpa sakan kabia, aisi kaiki ai
tanka briaia warkka daukaia dukiara, yua bani ra día ai tanka brin nani ba, wauhkataya
ulban kaia sa. Laka tilara nani ai kupia kumi taki piua ba kau yari daukaia sip sa.
La Sirpika 387. Aisi kaikanka ba, aikuki prawi ai tanka briras kan dukia nani baman
dukiara aisan kabia sa.
La Sirpika 388. Aisi kaikanka dauki luan, apia kaka, pat kainara aisi kaiki ai tanka brin sa
kaka, trabilka ba wapnika mangkan baku kulkan kabia. Aiskara, apia kaka piskara ai tanka
briras sa kaka, wihta daknika bui yaka, kampani warkka tatakra nani sut aipaswanka tara
ra, but munan kabia, witin yukuwi bara ai wina pali wih but muni bapi bangwan kabia,
witinka aihkika nani ba, wark yayabra bapanka ba, tabaiki bangwisa tanka. Tabaikiki
sa kaka, wauhkataya ra ulban kabia, trabilka ba wapnika takan baku, tabaikras sa kaka,
kli but munan kabia sa, wark tatakra nani ba, wark alki takaskanka ra auya sa sapa, apia
kaka, lilara dimi wapni mamangkra kum mihtara swisuya sapa, tanka briaia dukiara.
Wark tatakra nani ba, lilara dimi wapni mamangkra dukiara lukan sa kaka, minitkara
Lilara Dimi Wapni Mangkaia Wihtika Daknika kum paskan kabia, wark alki takaskanka ra
lukan kaka, wihtika daknika lalka bui la kat sa wisi aisi sakan kabia, baku sim adarka lakan
kabia, wark ba alki takaskaia, baha sim, natka nani bapan kabia sa, wark tatakra, tawan
uplika bara kampani ra trabil munaia apia dukiara.
Wark alki takaskan piua ra, tilara uplika nani ba, klaun aisi kaiki bangwi kaia sip sa,
apia kaka, witinka nani makabanka wal, wihta daknika nani tabaikan kaia sip sa. Wihta
daknika ba, trabilka ra nani tila wina kum bui makabanka wal, walka bara maisapakan
kabia, bapanka raya kum taki sa kaka, trabilka wapnika mangkaia dukiara. 85
La Sirpika 389. Wark alki takaskanka yu yawan aiska kum pura matawalsip bilkara,
wapni takras sa kaka, wark alki takaskanka tanka ba, nata prakaia adarka lakan kabia,
baku sim, trabilka ba lilara dimi wapni mangkaia lakara lakan kabia. Baha dukiara, wark
alki takaskaia wihtika lalka ba, Wark Ministiriuka lalka tara pali ra, wauhkataya nani ba
blikan kabia, lilara dimi wapnika mangkaia daknika lalka mangkan kabia dukiara.
Baiki sakanka V
Lilara dimi wapni mangkaia tabaikanka
La Sirpika 390. Wark uplika dakni ra taki unsabanka kum ba, lilara dimi wapnika
mangkaia daknika mihtara mangki sa naku piua ra:
a) Aisi kaiki wilin taki bangwan sa kaka, laka dauki yabalka piska sutra; b) Taibi munka daukan kaia sa: 1) La tanka kat wark alki takaskan ba wina, pat yu yawan aiska kum pura
matawalsip alkan sa kaka; 2) Kampani warkka tatakra aihkika ba makaban sa kaka; 3) Kuntri aiskara trabil laka bapan piua ra; 4) Wark alki takaskaia wihtika dakni baku daukan sa kaka, kau trabil saura
nani briaia apia dukiara. La Sirpika 391. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika ba tilara kabia sa, wark yayabra
lalka uplika wark tatakra wina kum, bara Wark ministiriuka wina kum, naha bui ta
brinkabia sa. Wihta daknika lalka ba, warkka daukaia aiyulbrika kum mangkan kaia sa, bara sim piua
ra, trabilka tilara uplika nani ra maisapakan kabia, baha wal, witinka daknika bani wina,
awar yawan aiska wal pura walhwal bilkara, lilara dimi wapnika mangkaia uplika kum
mangkan kabia dukiara.
La Sirpika 392. Lilara dimi wapnika mangkaia uplika kum mangkaia piua ba luan sa,
bara trabilka tilara nani ba bui, mangkras kan sa kaka, wihta daknika lalka bui mangkan
kabia.
La Sirpika 393. Lilara dimi wapnika mangkaia uplika, wihta daknika bui mangkan nani
ba, mangkan wihtika mawanra, makan nani mapara bapan kabia sa, mangkan ba tanka
maisapaki luan awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara. Trabilka tilara nani ba, ai
raitka apu kabia, mapara aisanka ba aima kum pura daukan kaia.
La Sirpika 394. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika ba, ai warkka dauki kabia, ai
uplika sut asla dauki. Daknika tila wina kum, yu wal purkara ai warkka daukaia waras sa
kaka, trabilka kasak kum dukiara, awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara upla wala
mangkan kaia sa, día natkara mangkan kan ba baku. La Sirpika 395. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika ba paskan piua ra, Wark
ministiiriuka lalka tara ba bui día daukan nani ba sut laki yaban kabia.
86
La Sirpika 396. Lila ra dimi wapnika mangkaia daknika ba, paskan yu aba wina, yu
matsip bilkara trabilka ba, laka dauki muni wapnika bapan kabia, ai piua ba kau, sim
pitka yari daukan kaia sip sa, laka ba kau pain daukaia dukiara. La Sirpika 397. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika ba, ai raitka kat makabanka
wihki, upla iwanka pawanka dukia nani, aisi kaiki wapnika mangkras dukia nani ba, kumi
bani baiki saki ra wapnika mangkan kabia. Tilara dimi wapnika mangkaia daknika ba, sip
sa, makabanka nani, bara mapara aisi dukia nani ba alkaia, apia kaka nayara lakaia; baha
daukaia dukiara, wark tatakra, bara wan kuntri iwanka tanka nani ba alki kaikan kabia,
baku sim, kampani tarkika, lalahka pawanka wihki tanka nani sut alki kaikan kabia.
Lilara dimi wapnika mangkaia daknika, ai bapanka ba, trabilka tilara nani ra maisapakan
kabia.
La Sirpika 398. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika, bapanka kum mapara, kli alki
kaikaia makabanka daukan kaia sip sa, baha plislka ra wihta daknika nanira, ai raitka laka
dukiara baman.
La Sirpika 399. Kli alki kaikaia laka ba, lilara dimi wapnika mangkaia daknika mawanra
bapan kaia sa, día witin ai mapara trabilka nani bara ba nina maki wal, laka bapan ba
tanka maisapki luan awar yawan aiska wal pura matlakahbi pura wal bilkara.
Lilara dimi wapnika mangkaia daknika ba, kli alki kaikanka daukaia bri ba dukiara, walka
bara maisapakan kabia sa, bahara tanka wibia, maisapaki luan ninkara awar yawan aiska
wal pura matlalkahbi pura wal bilkara, día nani witinka mapara trabilka dauki nani ba
dukiara, wihta daknika mawanra bapan kaia raitka bri ba tanka. Maisapakanka ba dauki
luan ninkara, lilara dimi wapnika mangkaia daknika bui wauhkataya ba la wihta daknika
nanira blikan kabia, awar yawan aiska kum pura walhwal bilkara.
Witinka nani mapara trabilka yabi nani mapara aisaia piua luan ninkara, aisan kan, apia
kaka aisaras kan kabia sim daknika ba wapnika mangkan kabia, yu matsip bilkara.
La Sirpika 400. Lilara dimi wapnika mangkaia daknika bapanka ba, ai karnika wal bapan
sa piua ra, día bapan ba kat daukan kaia adarka bri sa, bara baha lilkika kum wark wihtika
ra, dakni ra trabilka aisi kaiki wapnika mangkaia apiska ra, bara wark pura kaikaia apiska
nani ra blikan kabia, ai warkka dauki ba dukiara.
Wark laka wihta ba ai karnika bri sa, lilara dimi wapnika mangkaia daknika bapan laka
nani ba alki daukaia. Wark tatakra nani ba bapanka ba pura luan sa kaka, wark yayabra
ra adarka yaban kabia, wark uplika wala alkan kaia, natka raya nani wapnika mangkan ra
bapanka nani ba wal. Wark yayabra ba baha laka bapanka ba pura luan sa kaka, wihta bui
kampanika ba alkaia laka kum bapan kabia, bara alkan daknika bui laka ba alki daukan
kabia. Kampanika alkanka ba, sip sa kli mihtara swiaia, wark yayabra ba, día adarka ba
kat daukan sa kaka.
87
La Sirpika 401. Naha ulbanka lalka ra, but munaia aisi nani ba sut, ai wina tara wal,
yukuwi bara dukia kat but munan kabia sa.
La Sirpika 402. La Sirpika 390 piska b), numbika 4, naha baiki sakanka ra bapan ba,
daukan kabia sa, kuntri trabilka tara dukiara la bapan piua ra baman. Ulbanka lalka VII
Sapta unsak
Baiki sakanka I
Luwaikira bapanka nani
La Sirpika 403. Tawan sirpi ra wark wihta nani mangkras piua ra, baha karnika wal wark
pura kakaira nani ba ai warkka daukan kabia, baku sim, ai daukanka bara la bapanka
nani ba La Wihta Karnika munhtara kabia sa, brinka bara sa kaka, tawan sirpi wihtika bui
wapnika mangki kabia sa.
Baiki sakanka II. Asla ai kupia laka bapanka
La Sirpika 404. Wark laka wihta nani ba, ai warkka daukan kabia, la aihkika nanira
nahki natkara dauki ba baku. Naha La Plamaia ra bapras dukia nani ba, tawan uplika laka
daukaia Laka Plamaia ra bapan nani ba wal daukan kabia. Baiki sakanka III
Nata prakaia ra bapanka nani
La Sirpika 405. Naha laka na upla sut laka karnika bri sa. La Sirpika 406. La bapan numba 336, siakwakati 12 yua 1945 mankara bapan ba,
gabamint yu bani wauhkataya numba 23, kuswakati 1 yua, sim mankara ulbi sakan ba
karnika ba aiska batakan sa, bara laka piska sins munan nani ba sim; ba purkara, baha La
Plamaia wina la Sirpika takan nani ba sut, baku sim, naha La Plamaia ra mapara bapanka
nani sut ba karnika mayara batakan sa. La Sirpika 407. Naha La Plamaia na, wapnika mangki bara karnika wal bapan piua ra,
laka ba ai karnika alkan kabia, gabamint yu bani wauhkataya ra ulbi sakan wina yu yawan
aiska yumhpa luan ninkara.
Naha La Plamaia,Kuntri Asilka Karnika bui,waupasakati yawan aiska kum pura matlalkahbi
pura wal yua, mani tausin kum pura andat matlalkahbi pura yumhpa pura yawan aiska
walhwal pura matawalsip pura walhwal mankara bapan ba, kuntri Prisidintika bui alki
takaskan kan, bara sim alkan kan Kuntri Daknika Karnika Aisanka matlalkahbi ra, La
warkka daukanka matawalsip pura wal asla takanka ra. Ulbi sakan sa, Managua tawanka ra, Kuntri Aiska Aslika Karnika (A.N) aisi kaiki la dauki
watla ra, Wiskati yua, 1996 mankara.
88
Adolfo Jarquin Ortel, La bui, Kuntri Aiska Aslika Karnika (A.N) Prisidintika. Jaime
Bonilla, Kuntri Aiska Aslika Aiyulbrika.
Baku bamna: Wan Kuntri laka aihwa baku bris. Ulbi saks bara dia bapan ba kat dauks.
Managua tasbaia ra, waupasakati yawan aiska kum pura matalwalsip yua ra, 1996
mankara.
Violeta Barrios de Chamorro. Nicaragua Prisidintika.
Wan Kuntri Yua Bani wauhkataya numba 206, winsdi yua, waupasakati yawan aiska kum
pura matawalsip yuara, 1996 mankara.
89
90
SIKNIS NINA NANI WARK TAKI WINA ALKAIA SIP NANI BA
023
Daiwan wina sikniska (Daiwan Rihkika, Mediterráneo Rihkika, Ai Taya Uli Rihkika).
023.0
Brucella melitensis wina
023.1
Brucella abortus wina
023.2
Brucella suis wina
023.3
Brucella canis wina
023.8
Wala nani
023.9
Nina makras sa
071
Daiwan bila laya silkniska (Daiwan napa wina Li sia yabanka, tnawira sikniska)
110 Wan taya Ulan sikniska
Baha tilara sa Wan taya sukwanka satka nani
Microsporum
Tricophyton
Sus satka nani sut.
110.1 Asmala sikniska
Asmala li pisa
Asmala suska
Asmala taya sikniska
110.2
110.4
Mihta bila ra
Mina bila ra
Mina li pisa
Mina bila sus pisa
117
Mina nari baiwan satka nani bara nina makras nani sim
283.2
Iskika ra tala taki sikniska (kauhla bui munan tala iskika aliki ba)
284.8
Pawa bui munan ai talia mayara iwi ba (Pancitopenia alkan ba)
288.3
Talia waihla sikniska
289.7
Tala bui munan ai taya ra pis blu blu uli ba
323.7
Lal mabiara sikniska
336.8
pawa wina nina dusa sikniska
357.7
Siaranka sikniska puisin satka wina alki ba.
359.4
Wan wina bunhka sikniska
91
373.3
Wan nakra pura taya sikniska
381.0
Kiama bila sikniska sirpi, laya plapras ba ( ai wailhka)
381.3
Kiama sikniska Piu wihka, laya plapras ba (ai wailhka)
381.4
Ai waihla wina kiama sikniska ( piu wihka sikniska apia )
388.1
Kiama prawan (bin karna wina takan)
Kiama binka sp diara kasak walras (bin tara baiwan wina alkan).
493
Waihla wina lama kriwi siahkika sikniska
Tangni yuika rihkika
Tangni yuika rihkika wihki lama kriwi siahkika wal
Lama kriwi siahkika piu wihka sikniska
Diara lawan yuika wina lama kriwi siahkika sikniska
Ayan yuika wina lama kriwi siahkika sikniska
493.9
Lama kriwi siahkika tanka
Pusa wakia puskan sikniska
Pusa wakia puskan lama kriwi siahkika sikniska
495.0
Diara yuya wina pusa wakia Sirpika sikniska
495.1
Pusa siknis kayu yuika wina alki ba
495.2
Tnawira sahwi wina pusa sikniska alki ba (impapakra)
495.3
495.4
Tasa satka warkka dauki wina pusa sikniska .
Inma satka warkka dauki wina pusa sikniska (Aspergillus clavatus wina pusa wakia Sirpika puski sikniska)
495.5
Inma suapni warkka dauki sikniska.
495.7
Inma suapni warkka dauki pusa wakia Sirpika puskanka.
Pusa wakia sitnika inma yula sirpi nani wina sikniska.
Pawa kaulhka wina pusa sikniska alki ba
495.8
Saba dusa pauni wina wan wingka puhbaia sikniska
Dus wina wan wingka puhbia sikniska
Twaku mina dih wina sikniska alki ba
92
Plun ma alki wina sikniska
Kisu sasikbra wina pusa sikniska
Kapi warkka dadaukra wina pusa sikniska
Inska plawarka paski wina pusa sikniska
Daiwan taya warkka dadaukra wina pusa sikniska
495.9
Pusa wakia sitnika waihla sikniska (lata wina alki ba)
Tasba yuika ai wingkara puhbi wina pusa puskan sikniska
LATARA WARK TAKI WINA PUSA SIKNISKA SATKA NANI (500-508)
500
Masku warkka dadaukra pusa sikniska
Main warkka tatakra wingka puhbaia sikniska
Masku mainka warkka tatakra wingka puhbaia sikniska
Masku yuika wina pusa sikniska
501
Diara yuika ai wingka puhbi wina pusa wakia Sirpika puskanka
502
Walpa sitnika ai wingka puhbi wina pusa sikniska
Pauda wina ai wingka puhbi sikniska
Pusa wakia karma taki sikniska
Auhia sitnika ra ai wingka puhbi wina pusa sikniska
503
Diara yuika rayaka ra ai wingka puhbi wina pusa sikniska
Auhia wihki simint wal yuika ai wingka puhbi wina pusa sikniska
Walpa satka kum wina pusa wakia karna taki sikniska
Masku sitnika wina pusa wakia karna taki sikniska
Kiasma ra ai wingka puhbi wina sikniska
Simint sitnika wingka puhbi wina pusa sikniska
Ayan yuika pusa wakia Sirpika ra diman sikniska
504
Kuala tritka yuika ai wingka puhbi wina sikniska
Kuala warkka dauki wina sikniska
Kuala yuika wingka puhbi wina sikniska
505
Ayan satka pusa wakia Sirpika ra diman sikniska
506.0
Sika wina pusa wakia tarkika puskanka
506.1
Sika wina pus ara siahkika sikniska
506.2
Diara laya laptika kiasmika aubi wina pusa awa puskan sikniska
506.3.
Diara laya laptika kiasmika aubi wina pusa sikniska wala nani
1.4
Piu wihkara siknis alki ba, diara laya kiasmika aubi wina
Pusa wakia sitnika karna ma ma taki sikniska (piu wihkara) bara (ninkara)
Siahka laya (pukni) (piu wihka bri ba)
Pusa wakia Sirpika karna takan (piu wihka bri ba)
93
506.9
Plun ma ailal kuki watlara wark taki uplika sikniska
507
Diara karna wihki laya ra wark taki pusa sikniska
507.1
Plun yuika pusa ra luan sikniska
507.8
Sika laya wina lama kriwi sikniska alki ba
508
Diara yula Sirpika wala nani wina wan wingka puhbaia ra sikniska
508.0
Wan wingka awa puskanka pawa wina alki ba
508.1
Pawa wina pusa wakia sitnika karna taki sikniska
508.8
Wala nani
508.9
Nina makras
518.3
Ai waihla dukia wina pusa awa puski sikniska
518.5
Latwanka Saura brin wina pusa yamni wark takras sikniska
519.8
Wan wingka puhbaia ra sikniska wala nani plis walara mangkras nani
519.9
Nina makras
WAN TAYA PURARA SIKNISKA WALA NANI, BARA WAN TAYA MUNHTARA SIKNISKA TRABILKA
NANI (690-698)
692
Diara ra kangbi wina ai taya uli sikniska nani
692.0
Sika laya nani wina
692.1
Ail laya wihki gris nani wina
692.2
Ail klakaia laya nani
Sika laya daknika nani wina:
Pint klakaia laya
ciclohexano
cloro wina taki laya nani
ésteres
glicol
disil, gias laya satka nani
692.3
Kiasma saura aubia wihki sika ai taya ra kangbi wina
Latwanka bara sukwanka saika
Wan taya saika
Wan taya kwakaia saika
Wan taya lalalni ra kwakaia saika
94
Sika ail satka kum
Sukwanka buhni daukaia saika
Sukwanka saika
kuitsilba
Sika satka nani wan taya ra kangban, wan taya uli nani ba sut
692.4
Sika laya wala nani
Asidu
Asidu sal bri laya nani
Alcahal satka nani
Daiwan sirpi ikaia saika
Tasa
Nailung
Sika laya suda bahmuna
Wan tayara prakaia wahia
Plastik
692.5
Piaia dukia wan wina ra kangbi wina sikniska
Daiwan wina
Plawar
Rais ma satka nani
Taila laya
Dusma
Inska
692.7
Yu nakra lakwanka wina
Wan taya uli ba laya wal
Yu laptika bui angki ba
1.8
Diara wala wina taki nani ba
Pasa bitnika nani
Daiwan taya
Sika laya maplira nani
Pawa karnika wina, nina wala makras
Plun aisauhaia apia saika nani
Pawa ingnika karna, pauni wihki balianhta, wan pusa lilkika alkaia pawika bara pawa karnika satka wala nani sim.
Mairin ai sakahkaia saika laya nani
Wan mina bara wan mihta bila klungwi sikniska
Pasa kaulhka wina
Ingni
692.9
Nina makras saika ba
708
Taya pauni taki uli ba
708.0
Ai waihla kangban ai taya pauni taki uli ba
708.2
Bitni apia kaka kauhla wina ai taya pauni taki uli ba
95
708.3
Ai taya ra maplika pauni uli ba (latan Apia ba)
708.4
ai taya pauni uli ba, tatatwanka wal
708.9
Nina makras
WAN DUSA SIKNISKA WIHKI BAHA SATKA TRABILKA NANI (710-719)
716.1
wan dusa lukutbaika trabilka
717.1
Wan lula pura tanira lukutbaika biarara snukwanka
717.2
Wan lula nina tanira lukutbaika biarara snukwanka
717.3
Lukutbaika dusa biarara snukwanka wala nani
717.4
Wan Lula pura tanira snukwanka
718.8
wan dusa snukwanka wala nani, nina makras nani ba
718.9
Nina makras nani
719.4
Dusa lukutbaika klauhi ba
719.5
Lukutbaika karna takan, plis walara nina apu nani ba
719.6
Wan lukutbaika sikniska wala nani
719.7
Wapaia ra trabilka bri nani ba
719.8
Wala nani
719.9
Nina makras ba
NINA DUSA KLAUHI SIKNISKA (720-724)
721.7
721.8
722.0
722.1
Wan nina dusa sikniska (Kummell sikniska)
Wala nani
Wan siarangka wakia puskanka, wan nina dusa lukutbaika nani kriwan apia kaka, snukwan
wina yabi sikniska nani ba
Wan nina dusa maya tanira klauhanka, lukutbaika trabilka wina alki ba
Siarangka puskanka, nina dusa klauhi sikniska wina yabi nani ba
722.2
Siarangka wakia nani puskanka, nina dusa lukutbaika kriwan wina taki nani ba.
722.9
723.1
Nina dua lukutbaika klauhanka wala nani .
Nina dusa klauhanka
96
723.8
Wan nina dusa klauhanka satka wala nani
723.9
Wan nana dusa ra latwanka wala nani sikniska, nina makras nani ba
724.1.
Wan nin adusa mayara klauhanka nani.
724.2
Nina dusa trabilka wala
724.5
Nina tanira klauhi sikniska
724.9
Wan nina dusa maya tanira trabilka wala nani
Wan nata dusa klauhi trabilka, nina kumira makras ba (SAI)
Wan nina dusa lukutbaika karna taki sikniska, nina kumira makras ba (SAI)
RUMATIS, NINA DUSA RA APIA NANI BA (725-729)
726
Wan dusa taya wakia puskanka nani wihki baha sat trabilka wala nani
Kaikaia: Entesopatías tanka sika, wan wina bunhka wihki wan dusa wal prawi ra wakia nani
bara ba trabilka bara nayara nani ra sim trabilka yabi nani ba.
726.0
Wan pahpaia puskan sip aiyauras ba
726.1
Wan pahpaia nikbi piua ra karna klauhi trabilka nani ba, wihki trabilka wala nani
Wan pahpaia dusa laya wihki pahpaia dusa wakia nani sikniska satka
726.2
Wan pahpaia sikniska trabilka wala nani, plis walara nina makras nani ba
Wan pahpaia lukutbaika wakia karna taki sikniska
Wan pahpaia dusa rumatiska
726.3
Wan tingtingka dusa wakia puskanka
Bal papulra tingtingka sikniska
Tingtingka dusa wakia puskanka
726.4
Wan klahkla dusa wakia puskanka nani
Wan mihta dusa rumatiska
727.2
Wan dusa wakia puskanka wark satka dauki wina sikniska
Tingtingka, ain uplika tingtingka, mihta bila, main uplika lula, lula dusa laya (nani ba)
mihta dusa laya puskanka
sikniska
727.5
wan dusa laya bri pìskara shukwanka
727.6
Dusa wakia snipanka
727.9
Nina makras ba
728.5
Uba tatatwi trabilka
97
728.6
Wan mihta bila un nani ra kaluhi sikniska
Wihta bila wakia puskanka
728.7
Wan wakia karna taki sikniska wala nani
Mina bila nia tara klauhanka (trabilka yabi ba)
728.8
Wala nani
Pauda wina taya sukwanka alki ba
728.9
Nina makras nani
729.1
Wan wina bunhka kaluhi ba, wihki karna taki sikniska, nina makras nani ba.
729.2
Wan siarangka wakia puskanka wala nani nina makras ba
729.5
Wan klahkla wan kuhma dusa klauhanka nani
729.8
Wan klahkla wan kuhma dusa klauhanka wala nani
Sriman sikniska
Wan klahkla wan kuhma srimanka
729.9
Wan wina wakia Sirpika nani sikniska wala nina makras nani ba
Inma mangki ra saika laiki wina sikniska nani
DUSA SIKNISKA SATKA NANI BARA DUSA WIHKI WAN WINA PRAWI PISKARA KAHWA TRABILKA
BRI NANI BA (730-739)
736.0
Wan klahkla wina dusa Sirpika nani kahwa taki ba, mihta Sirpika nani lika apia
Klahkla mayara:
Kuhma ra kahwa takan ba
mina dusa kahwa takan ba Kahwa takan ba, nina kasak apu (SAI)
Klahkla ra
Tingtingka ra
Mihta ra
Mihta playara
736.1
Mihta kruswi karna takan sikniska
736.2
Mihta Sirpika nani kahwa takanka, nina wala makras nani ba (SAI)
736.6
Wan lula ra kahwa takanka wala nani
Wan lula snukwi kahwa takanka nani, plis wala makras nani ba (SAI)
736.8
98
Mihta:
mihta Sirpika karna takan
mihta wakia karna takan
Wan wina piska wala ra kahwa takanka nani
Wan klahkla, wan pahpaia bara, wan kuhma ra kahwa takanka ba, plis wala ra nina makras
nani ba.
736.9
Nina makras nani
Wan kalhkla nani, wihki wan kuhma nani ra kahwa takanka
737.1
Nina dusa bulwan sikniska
737.2
Nina dusa lukutbaika nani bulwanka
737.3
Nina dusa bulwanka bara naya tanira bulwanka sikniska
737.8
Wala nani
737.9
Nina makras nani
Wan nina dusa snipan trabilka (wan nina dusa mabiara sikniska) SAI
Nana dusa bulwan sikniska
738.0
Kakma dusa kahwas takan ba
738.1
Lal ra kahwa takan trabilka
738.2
Nana dusa ra kahwa takanka
738.3
Lama dusa ra kahwa takanka
Naya mina wihki lama dusa kahwa takanka
738.5
Nina dusa piskara kahwa takanka
738.8
Wan wina piska wala nani ra kahwa takanka
738.9
Wan wina tara piska kumra kahwa takanka
739
Nana dusa ra insauhkanka nani, plis wala ra nina makras nani ba Baha tilara sa: sip asauras
ba:
Piska kum ra
Ai dara walaia piskara
739.0
Wan lal piskara
739.1
Nana dusa piskara
Lama wihki nana dusa piskara
739.2
Lama dusa piskara
Lama wihki nina dusa piskara
739.3
Lal wina mayara piuskara
Nina dusa ra dusa Sirpika nani piska ra
739.4
Wan nina dusa lila ra
Wan nina dusa luktbaika piskara
Wan nina dusa lilla piskara
99
739.5
Nata dusa piska ra
Nata taya piskara
Wan sauwika piskara
739.6
Wan kuhma nani ra
739.7
Wan klahkla nani ra
Lama dusa pahpaia wal lukutbaika
Klahkla wihki pahpaia wal lukutbaika
739.8
Naya mina dusa nani
Pahpaia lama dusa wal lukutbaika
Klahkla Lama dusa wal lutbaika
Naya mina wihki nina dusa wal lukutbaika
739.9
Biara bila bara piska wala nani ra
Baha purkara wark wina sikniska alkan baku dingkan kabia, naha nani ba:
Talia ra uba lit yuika ailal bri ba
Ai talia ra Manganesismo bri trabilka
Piu wihka ra kauhla tatawi ba, kuitsilba yuika talia ra diman trabilka wal
Pasa sip briras kan wina ra paura taki sikniska
Inma kiasmika wina ai wingka puhbaia trabil sikniska
Ai talia ra benceno kiasmika auban trabilka
Siknis yula ikaia puisin wal ai wingka puhban trabilka
Dus kiasmika ai wingka puhbi talia ra puisinka diman trabilka
Matis sikniska wina alki ba
Taya pura sukwanka
Nakra yula tanka: Sika laya, karna ra nani bui nakra ra sikniska yabi trabilka.
Siarangka sikniska: Sinska trabilka munan ai daukanka wala wala alki nani ba
Lal mabiara yula sikniska, bara nayara nani ba sim
Mihta Sirpika pihni, mihta pruna sikniska, apia kaka, Reynaud sikniska
Kienbock sikniska (mihta playa dusa sikniska)
Kohler sikniska (mihta playara winka wakia pruna sikniska)
Tingtingka lukutbaika puskanka
Dusa kahwa dauki rumatiska
Dusa krakriwra sikniska
100
Tingtingka wihki pahpaia dusa sikniska
Mihta winka bunhka sikniska
Mihta Sirpika wakia puskanka
Winka buhni dakwanka
Wan dusa lukutbaika wala wala ra maka alkan sikniska
Rumatis trabilka wina nina dusa puskanka
Nina dusa ra ma karna takan wina klauhanka satka nani taki ba
Wan sinska wakia nayara sikniska bui munan, yamni wan dahra walras sikniska
Wal sinska wakia plamaia ra sikniska nani
Sirang sikniska
Sip yamni yapras ba
Wapni buaia dukiara wan kiama bilara laya bara ba sikniska bui munan sip wapni buras trabilka.
Bahkia sikniska
SAI tanka sika, latin bila wila, turi bila yumhpa wina sakan sa,“tanka wala marikras”, sim tanka
briaia sa,“nina makras baku”, ninakum kulki yabras tanka
101
WARK TAKI WAL WAN WINA KARNIKA MAYARA IWAN APIA KAKA KAHWA TAKASKAN
TRABILKA ALKI KAIKI MANA AIBAPAIA PITKA BAPAN NANI BA
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
I.- LAL
A.- LAL KAMHKA.
1. Sínska tawa wark taki sikniska
Ai sinska ra trabil sirpi kum brin ninkara.
2. Sínska tawa wark taki sikniska
Ai sinska ra trabil Aitana kat brin ninkara.
3. Sínska tawa wartk taki sikniska
Ai sinska ra trabil tara kum luan ninkara.
4. Lal taya swapni kan tawa yakawi sikniska.
5. Lal kamhka sripi sikniska, tarkika 5 sintimita srawi sikniska.
6. Lal kamhka sripanka kau tara.
7. Epilepsia traumática no curable quirúrgicamente, cuando las crisis
puedan ser controladas médicamente y permitan desempeñar algún
trabajo.
8. Lasa prukan sip aparit muni wina rakaia sip apia sikniska, lasa pruki piua
ra, sika wal rakaia sip apia ba, baha trabilka munan wark kum takaia sip
apia muni nani ba .
9. Lasa prukanka sikniska kum Jacksoniana wi ba.
10. Kakma prawanka, diara kiawalaia siarangka insauhkan wina bal taki nani
ba.
7
17
15
27
27
45
15
7
15
40
32
15
25
60k
-
100
10
3
22
5
BAPANKA
NO.
TANKA
11. Wan sinska wakia tara ra insauhkanka wina.
12. Wan mawan siarangka wakia insauhkanka wina.
13. Wan lal mabiara wakia insauhkanka wina (ai daukanka nani ra dia pitka
kat trabil muni ba kaiki wal).
14 Wan nina dusa siarangka wakia insauhkanka wina.
15. Wan twisa siarangka wakia insauhkan wina, kumi wina sa kaka.
16. Wan twisa siarangka wakia insauhkanka wian, wal wina sa kakal.
17. Klahkla winka buhni pruan sikniska.
18. Klahkla winka buhni sut yamni wark takras ba.
19. Kuhma winka buhni pruan sikniska, yamni wapras ba
102
PITKA %
WINA BAKAT
12
15
7
45
7
5
30
65
17
32
35
10
50
80
40
50
20.
21.
22.
23.
24.
25.
Kuhma winka buhni pruan sikniska, wapaia sipsa
Wina pis pis prui sikniska.
Mina karnika mayara iwi ba, wapaia sipsa.
Wina bakriki pruan sikniska.
Kuhma klahkla karnika mayara iwi sikniska
Turi aisaia ra wan twisa trabilka sirpi bri ba.
26. Turi aisaia ra wan twisa sip aisi sakras sikniska.
15
45
70
20
17
32
100
65
90
55
27
35
7
BAPANKA
NO.
TANKA
27. Turi aisaia trabilka wihki wina bakriki pruan sikniska.
28. Ai mihta wal diara ulbaia sip apia ba
29. Sinska mayara iwan sikniska.
B.- MAWAN
30. Insauhkanka tara, tauhka aiska pura tani wina kakma kat insauhkan bui
yaban winka laya dia pitka kat plapan ba alki kaikan piua ra.
31. Mawan piska kum ra tauhka purara wihki mayara ra insauhkan piua ra.
32. Tauhka aiskara kriwan sa, dusa wala mahngkaia sip apia sa piua ra.
33. Tauhka maya tanira lukutbaika slakni sa piua ra, plun wakahbaia sip apia
nani ra.
34. Tauhka pura tani ra slakni sa piua ra, plun wakahbaia sip sa, sakuna tawa
tawa.
35. Plastik karna mangki rakan piua ra, plun wakahbi sa kaka.
36. Wan twisa purkara laya uba ailal plapi sa, bara aparit wal sip rakras nani
ba, dia pitka aisauhan ba alki kaiki wal.
37. Plastik karna mangki rakan piua ra, bitar taki auya sa piua ra.
PITKA %
WINA BAKAT
17
100
30
-
100
75
95
60
40
40
67
52
60
15
30
17
12
30
5
25
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
INA
BAKAT
38.
Tauhka maya tani ra lukutbaika slakni, wakahbi sa sakuna, mawan dusa
wal aitani kat lukutbaika ba karnika apu sa piua ra.
10
25
39.
Ai pura tani ra slakni sa piua ra.
10
20
40.
Ai naya tani ra lika, pamni sa piua ra.
10
15
41.
Ai naya tani ra sim slakni sa piua ra.
20
30
42.
Wan lukutbaika ra dusa slaunhka ba pamni sa kaka.
17
22
43.
Wan lukutbaika ra dusa slaunhka ba slakni sa kaka.
20
30
44.
Plastik karna manghki rakan wina bitar taki auya piua ra. .
5
20
103
45.
Tauhka maya tani ra slakni sapiua ra, laya plapi, apia kaka plapras kabia
sim, aparit muni rakaia sip apia, aitani kat wakahbras sa piua ra.
40
60
46.
Tauhka aitani kat karna takras sa kaka, napa playa lukutbaika aitani kat
ayauras bui munan, sip aitani kat wakahbras nani ba.
15
27
47.
Lukutbaika trabilka ba piska kum ra sa kaka.
5
12
48.
Aparit muni, plastik karna mangki wal, plun yamni wakahbi sa kaka.
5
10
49.
Napa kum, apia kaka ailal kriwan kaka: kli mangkaia
5
10
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
50.
Napa nani sut kriwi luan, kli mangkaia sip apia ba.
51.
Napa nani sut kriwi luan, kli mangkaia sip ba.
52.
Tauhka kum ra napa sut kriwan sa, bara kli manghkaia sip apia nani ba.
15
53.
Tauhka kum ra napa sut kriwan, kli mangkaia sip ba.
10
54.
Tauhka bakriki kum ra napa kriwan ba, bara kli mangkaia sip apia ba.
55.
Tauhka bakriki kum ra napa kriwan, bara kli mangkaia sip nani ba.
56.
Napa playa aparit muni luan wina, sip ai bila kasak kuakras ba, ai bila
sikbaia, turi aisi sakaia, bara bila laya tuhbaia sip apia muni nani ba.
15
Tauhka lukutbaika nanira sip aitani kat yaban ayauras nani ba, dia pitka
kat, trabilka bri sa kaka.
20
35
15
35
6
15
57.
58.
Twisa piska kum klaki sakan, piska kum mangkan ba wal sip turi aitani kat
aisi sakras ba, bara diara langkaia sim sip apia nani ba.
59.
Bila laya buhni takan, aparit wal rakaia sip apia ba.
C.-
NAKRA
60.
Blain aihwa ba, nakra ma lika bri sa, apia kaka, apu nani ba.
104
30
10
20
5
35
100
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
61.
Diara sitni kaikaia karnika ba lustiwan, apia kaka piua bani ra mayara iwi
nani ba, ai nakra wal baman kaiki ai warkka daukaia warkka tatakra nani ra
(nakra alki kaikaia daktarka wal bitar takaia sip nani ba). (NAYARA PRAKAN
19).
100
Nakra kum baman aisauhan, apia kaka karnika mayara iwan, nakra walka
ba lika pain sa piua ra, pastaura, wan wina kahwa taki, apia kaka, karnika
mayara iwi piua ra, dia pitka aibapaia bapanka bara mangkan sa, dia pitka
kahwika takan sa kaka, aibapaia pitka nani ba, daknika bani ra. (ninkara
lainka ra ulban sa).
Nakra kum baman aisauhan, apia kaka karnika mayara iwan, nakra
walkaba lika siknis sa, sakuna sikniska ba warkka wina apia sa kaka, nakra
diara kaikaia karnika ba 0.2 ninkara sa kaka, dia pitka kahwika takan sa
kaka, aibapaia pitka nani ba, wan nina dusa sikniska nani dukiara mana
aibapi pitka kat yaban kabia sa.
Nakra wal sut aisauhan, apia kaka wal sut karnika mayara iwan sa kaka, ai
warkka taki wina ai nakra wal sut trabilka brin sa kaka, mana aibapi yabaia
pitka ba, wan nina dusa sikniska nani ra aibapi yabi pitka ba kat aibapan
kabia, bara baha lainka nayara ulban sa.
105
106
38
40
8%
12 %
18 %
25 %
30 %
33 %
35 %
50 %
60 %
0.4
0.3
0.2
0.1
0.05
0
E.c./p.*
E.p./i.**
70
60
45
40
37
32
25
19
15
13
11
0.6
6%
75
65
55
50
45
35
27
21
17
15
13
0.5
8%
* Taibi sakan, plastik karna mangki rakaia sip sa.
** Taibi sakan, `plastik karna manghki rakaia sip apia.
65
55
35
30
23
17
13
11
6%
0.5
9
0.7
4%
0.6
1 a 0.8
0%
4%
0.7
A.V.
1 A 0.8
80
70
65
60
55
45
35
25
21
19
17
0.4
12%
85
80
75
70
65
55
45
35
27
25
23
0.3
18%
95
90
85
80
75
65
55
45
35
32
30
0.2
25%
BAIKI SAKI KULKANKA I
100
98
95
90
85
75
65
55
45
37
35
0.1
30%
100
100
100
95
90
80
70
60
50
40
38
0.05
33%
100
100
100
100
95
85
75
65
55
45
40
0
35%
100
100
100
100
98
90
80
70
65
60
55
E.c./p.*
50%
10
10
10
10
10
5
5
0
5
0
5
E.p/i.**
6%
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
62.
Diara sitni kaikaia karnika ba aisauhan, apia kaka mayara iwan sa kaka,
(nakra klaska wal rakaia sip apia sa kaka), wark tatakra ba ai nakra wal
baman ai warkka daukaia sa kaka. (wan nakra daktar kaikaia brinka sa
kaka). (NAYARA PRAKAN 2).
Diara sitni kaikaia karnika ba aisauhan, apia kaka mayara iwanka ba, nakra
saitka kumi ra man sa, nakra wala lika yamni sa kaka, pastaura lainka
ninka bara kaikaia sa, bahara kahwa takan, apia kaka karnika mayara iwan
nanira, mana aibapaia daknika nani ba, ulban sa, dia pitka kahwika takan
pitka kat aibapaia tanka bapan sa. (pastaura wina ninkara lainka bara
ulban sa).
Nakra kum baman aisauhan, apia kaka karnika mayara iwan, nakra
walkaba lika siknis sa, sakuna sikniska ba warkka wina apia sa kaka, kaikaia
sip karnika ba 0.2 wina ninkara sa kaka, kahwa takanka mana aibapaia ba
wan nina dusa sikniska mana bapi ba lainka piska bara ulban sa, dia pitka
aibapan kaia ba.
Nakra wal sut aisauhan, apia kaka wal sut karnika mayara iwan sa kaka, ai
warkka taki wina ai nakra wal sut trabilka brin sa kaka, mana aibapi yabaia
pitka ba, wan nina dusa sikniska nani ra aibapi yabi pitka ba kat aibapan
kabia, bara baha lainka nayara ulban sa.
107
108
2 a 0.8
0.7
0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
0.05
0
E.c./p.*
E.p./i.**
A.V.
0%
6%
9%
12 %
15 %
20 %
30 %
35 %
40 %
45 %
50 %
60 %
1 A 0.8
6%
13
16
19
22
27
37
42
47
52
57
67
0.7
12%
19
22
25
28
33
43
50
55
60
67
77
9%
16
19
22
25
30
40
45
50
55
62
72
0.5
0.6
* Taibi sakan, plastik karna mangki rakaia sip sa.
** Taibi sakan, `plastik karna manghki rakaia sip apia
BAIKI SAKI KULKANKA II
15%
22
25
28
31
40
50
60
65
70
75
82
0.4
20%
27
30
33
40
50
60
70
75
80
85
90
0.3
30%
37
40
43
50
60
70
77
85
90
95
98
0.2
35%
42
45
50
60
70
77
90
95
98
100
100
0.1
40%
47
50
55
65
75
85
95
98
100
100
100
0.05
0
45%
52
55
60
70
80
90
98
100
100
100
100
50%
57
62
67
75
85
95
100
100
100
100
100
E c./p.
60%
67
72
77
82
90
98
100
100
100
10
10
E.p./i.**
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
63.
Ai nakra saitka kumi wal kaiki nani ba, ai rayaka aiskara, nakra ba
aisauhan, apia kaka, karnika mayara iwan nani (nakra pukwanka, apia
kaka, karnika ba 0.05 ninkara sa kaka). (Daktar wal rakaia sip nakra ba)
(NAYARA PRAKAN 3).
BAIKI SAKI KULKANKA III
Diara sitni
Kaikaika
Karnika
Mayara
0.7 0.6
0.5
0.4
0.3
0.2
0.1
0.05
0
Wark tatakra
ai nakra wal
baman takaia
sip nani ba
9
13
17
25
45
65
85
95
100
Wark tatakra ai
nakra wal baman
takaia sip nani ba
13
19
25
31
50
70
90
100
100
64.
Nakra ma kum sakan, apia kaka sripan dukiara sakan ba, bara plastik ma
kum mangkaia sip nani ba.
40
50
65.
Insauhkan pain takan nani, apia kaka, ban wina aihka sriwan taka plastik
ma mangkaia sip apia nani ba.
50
55
66.
Wark tatakra ba wark yaban ninkara, ai nakra kaikaia karnika aisauhan
dukiara mana makabi nanira kulkanka yaban kaibia, ai nakra ma ba bri
kabia sim, karnika 0.8 pitka (nakra yula banira).
67.
Nakra pis pis ra kaikras sikniska ba, dia pitka trabilka bri ba alki kaikan
kabia, baiki saki alki kaiki pliskara ulban nani ba wal praki kaiki muni.
68.
Nakra yula piska kumi man kaiki ba, 30 grado pitka baman kaiki ba,
nakra kumi ra.
25
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
69.
Nakra wal sut ra.
25
40
70.
Nakra yula piska kumi man kaiki ba, 30 grado wina kau maikara kaiki
nnai ba, nakra kumi ra.
25
35
CH.-
NAKRA KAIKAIA KARNIKA BAKRIKI PRUAN BA.
109
71.
Nakra wal sut ra.
50
70
72.
Lainka kumi ra, nakra aihkika apia kaka smihka ra.
20
35
73.
Lainka sat sat ra, nakra wal sut ra.
10
15
74.
Heterónimas bitemporales.
20
40
D.-
NAKRA YULA BAKRIKI PRUAN SIM LAINKARA.
75.
Pura tani ra.
10
20
76.
Maya tanira.
40
50
77.
Pura tani ra kuirkara.
5
10
78.
Maya tani ra kuirkara.
10
25
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
E.-
NAKRA KUMI UPLIKA NAKRA BAKRIKI PRUAN NANI
(Nakra kumi wal kaiki uplika, piska pruan ba, 0.05 naya piska ra sa kaka), nakra lila ra.
79.
Kakma unta ra
60
70
80.
Munhta ra
70
80
81.
Lal kamhka dusa ra
80
90
82.
Nakra bakriki pruanka ba, nakra yula lila kat sa kaka, nakra kumi ra, apia
kaka nakra wal sut ra sa kaka, nakra bakriki pruan ra mana bapan ba
purkara praki kulki kaikan kabia sa.
F.-
NAKRA AYAWANKA RA TRABILKA BRI SA KAKA
83.
Nakra winka buhni, apia kaka siarangka wakia ra insauhkan dukiara,
nakra ma nani wal sut pliska kumi ra kaikras trabilka, apia kaka diara
dubil kaiki nani ra.
5
10
84.
Nakra diara dubil kaiki nani ba, rakaia sip nani, apia kaka, lal ra diara
mangki wapnika mangkaia sip nani ba.
5
20
85.
Nakra munhta tanira dubil kaiki nani ba.
10
20
86.
Nakra diara dubil kaiki ba, lal ra diara mangki wal wapnika mangkaia sip
apia nani ba, apia kaka, nakra pura tayara aparit muni wal rakaia sip apia
nani, nakra bilara aparitka wal sim sip apia ba, nakra ba wapni daukaia
nitka bri sa kaka.
87.
Nakra daira dubil kaiki ba, lal ra diara mangki wal wapnika mangkaia
sip apia nani ba, nakra wal sut siarangka wakia ra insauhkan wina takan
nani, baha bui munan nakra aitani kat ayauras, baku wal, diara kaikaia
dukiara ai lal ba tniki kaia nitka bri nani ba, bara aitani kat kaikras ba,
wapnika mangkaia nitka bri nani ba.
110
20
40
50
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
G.-
INSAUHKANKA WALA NANI
88.
Nakra pinhka kum apu nani, nakra yula klaska sirpi wal wapnika
mangkaia sip nani ba: diara sitni kaikaia karnika mayara iwan nani ra
aibapaia bapanka ba wina kau 10% kum pura prakan kaia sa, sakuna 35
% wina kau luwaia apia ai nakra wal baman wark daukras nani ra, 45%
wina kau luwaia apia, ai nakra wal baman wark dauki nani ra.
89.
Nakra pinhka wal sut apu nani, nakra yula sirpi klaska wal wapnika
mangkaia sip apia nani ra: diara sitni kaikaia karnika mayara iwan dukiara
aibapaia bapan ba purkara 25% kumpura prakan kaia sa, 100% lika
luwaia apia.
90.
Nakra kumi, apia kaka wal sut ra, wina pawan, aparit munaia sip apia
nani: dia pitka karnika mayara iwan ba wal mana aibapan kabia.
91.
Nakra kum ra, ban wina ayawi nani ba.
10
15
92.
Nakra wal sut ra.
15
30
93.
Nakra kum ra, nakra yula kau tar taki sikniska, yaban ai nakra pain wark
takras ba.
94.
Nakra wal sut ra.
95.
Nakra taya pura tanira aparit munan, nakra taya apu.
96.
Nakra kum taya aparit muni sip rakras nani ba, nakra yula siksika ra trabil
muni nani ra: diara sitni kaikaia karnika mayara iwan ra aibapi pitka kat
aibapi yaban kabia.
97.
Nakra taya wal sut ra, pura tanira aparit munanka.
Naha sat kahwa takanka ba, dia pitka kaikaia karnika bri ba wal kulki sa,
(ai mawan kat kaiki piua ra), nakra yula pura prakaia luha sa kaka.
5
10
5
15
70
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
BAKAWINA THASTA
98.
Nakra taya kum ai pliska kat apia sa kaka (nakra taya maya tanira ba bila
tanira sriwi nani, nakra taya un puskanka nani).
5
15
99.
Nakra wal sut ra.
10
25
H.-
NAKRA LAYA TAKAIA TRABILKA
100. Nakra kum ra, laya watla lawan, apia kaka buhni takan
5
12
101. Nakra wal sut ra.
10
20
102. Nakra laya ailal plapi ba.
5
15
111
103. Nakra un kakma tani ra laya plapi ba.
12
20
104. Kakma piska kum kahwa takan ba, plastik karna wal rakras munan nani
ba.
10
40
105. Kakma aiska kahwa takan ba, sakuna wingka aubaia yabalka prakras ba,
plastik karna wal rakras kan ba.
30
40
106. Plastik karna wal rakan nani sa kaka.
10
30
107. Kakma ba sriwi sirpi takan nani ba, ai wingka aubaia yabalka sirpi takan
nani ba
30
45
I.-
KAKMA
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
J.-
KIAMA
108. Kiama taya saitka kum kahwa takan, apia kaka, uba saura pali kahwa sa
kaka.
5
10
109. Kiama wal sut ra.
15
20
110. Kiama bilara sikniska bui munan bal iki nani ba
20
60
K.-
KIAMA PRAWAN WIHKI DIARA KASAK WALRAS BA
111. Naha baiki sakanka wal kulki kaikan kabia sa
Kiama wal sutra
% pitka diara walras
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
60
65
70
75 wina 100 kat
ai rayaka aiskara % pitka
diara walras ba
10
14
17
20
25
30
35
40
45
50
55
60
65
70
Tanka pliki kaikaia sa, binka sirpi walaia sip ba kulkaia masinka wal,
simpiua ra, binka satka wal walaia sip karniak bri sa sapa alki kaikan kaia
sa, sip diara kasak walras trabilka ba mayara ikras wal.
112
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
II.-
NANA
112. Nayara tawan (nana nikban latwan, ayawaia sip apia ba) nana winka
buhni trabilka bui.
10
22
113. Ai lal bukaia bukaia sip apia ba, ai tauhka lama dusa purara kauhi nani
ba.
15
30
114. Karma wakia sirpi takan sip ai pliska kat wapni apia nani ba.
5
25
115. Karma wakia ai pliska kat apia ba.
15
30
116. Uba aitabaikan wina, aib wingka puhbaia trabilka bri ba.
3
10
117. Wiria aitabaikan wina ai wingka puhbaia trabilka bri nani ba.
15
60
118. Ris bri piua ra, ai wingka puhbaia trabilka bri ba.
60
80
119. Ai wingka puhbaia trabilka bui, ai karma wakia ra diara yus munaia nitka
bri nani ba.
70
90
120. Karma binka sat wala taki nani ba, (karma tara), ai wingka puhbaia
trabilka wal.
22
75
121. Karma awa sripi trabilka, diara kasak yamni langkras trabilka bri nani ba.
20
40
III.
LAMA BILA
122. Lama dusa kriwan wina trabilka sirpi nani wauhi ba.
3
7
123. Ai lama bila pakni taki, apia kaka, nayara tawi nani trabilka nani.
10
20
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
124. Naya mina kum wina yumhpa kat kriwan ninkara trabilka bri nani, ai
tabaiki piua ra latwanka bri nani ba.
4
10
125. Naya mina kriwan, apia kaka,dusa playa kan takan latwanka wauhi nani,
aitabaikan lama dusa latwanka bri nani ba.
10
15
126. Lama dusa pakni taki bara yamni wark daukras trabilka tara nani.
10
30
127. Lama dusa bilara kasak ai pliskakat apia bui munan klauhanka trabilka
wauhi nani ba.
10
40
128. Pusa awa tarkika ra insauhkan trabilka ninkara klauhanka
wauhi nani ba, dia pitka insauhkanka bri nani ba, bara nahki ai warkka
dauki tanka ba sim.
7
85
113
129. Pusa wakia karna takan nani (masinka wal kaikan, ai yarka tanira pukni
takan sa kaka, apia kaka, piska kum kum ra pukni sa kaka, 1 apia kaka 2
piskara, apia kaka sitnika ra pukni sa kaka ulanka 1 wina 2 kat, ) ai wingka
bara kupia aitani kat wark taki nani ba.
5
10
130. Pusa wakia karna takan(masinka wal kaikan, piska kum kum ra pukni sa
kaka, 2 wina 3 kat, apia kaka, sitnikara pukni takan sa kaka, 1 wina 2 kat,
puknika ulanka 1, piua bani ra), ai wingka puhbaia trabilka bri wal.
7
22
131. Pusa wakia karna takan(masinka wal kaikan, piska kum kum ra puknika
brisa, ulanka 3, apia kaka sitnika ra pukni bri nani ba ulanka 2 wina 3 kat,
apia kaka, krukma ra puknika bri sa kaka, ulanka 1, 2 wina 3 kat, apia
kaka puknika pana pana luan sa kaka, ulanka A wina B kat, piua bani ra),
ai wingka aitani kat puhbras wal.
30
55
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
132. Pusa wakia karna takan (masinka wal kaikan, puknika sitni ra sa, ulanka
3, apia kaka krukma ra puknika, ulanka 2 wina 3 kat bri sa kaka, puknika
pana pana luas sa kaka, ulanka B wina C kat, piua bani ra), ai wingka
puhbaia trabilka saura pali bri sa kaka.
60
100
133. Lama siknis wina pusa wakia nani karna tankan kan wina sika brih rawan
sa kaka: piska luan nani ra, kahwa takan dukiara dia pitka aibpaia bapan
ba purkara 20% kum pura prakan kaia sa, sakuna 100% wina kau luwaia
apia.
134.
Lama siknis wina pusa wakia karna takan, daktar saika wal sip rawras
munan, sikniska ban bri uplika nani ba.
100
135. Pusa wakia wihki pusa ra pasa watla nani uba tara puskanka nani ba,
mana aibapaia bapan kabia dia pitka kat, ai wingka puhbaia, bara ai
kupia wark takaia ra trabilka bri ba alki kaiki wal.
136. Wan lama bilara ma puskanka bri nani, aparit muni sip rakras munan
uplika nani ba.
20
35
137. Wan biara pura awa ba sripanka, aparit wal rakras ba.
15
65
138. Wan kupia taya ra winka pawi nani ba, kupia lika aitani kat wark taki sa.
7
20
139. Kupia aitani kat wark takras, dia pitka trabilka bri ba kat.
20
100
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
IV.-
BIARA BILA
140. Plauya, nata bunhka bara biara purara ma pawi sikniska.
12
20
141. Aparit muni luan wina kli taki nani ba.
15
25
114
142. Wan biara awa bilara naya tanira markka saura nani kau ailal pawi ba.
7
25
143. Paluya ra ma pawi sikniska, aparit munaia sip apia, apia kaka, aparit
munan sip rawras nani ba.
20
50
144. Biara awa sukwanka,apia kaka puskanka, aparit muni sip rawras ba, apia
kaka, kahwa takaia sip sikniska ba.
10
50
145. Wan biara bilara piska kum ra insauhkanka kum bri nani wina, ban ai
kaina ra wabia piua ra, uplika ba kahwa takaia sip nani ba.
17
75
146. Waitna ai wailhka ma kum lustiwan:
a) Mani 45 wina purkara uplika
b) Mani 45 wina ninkara uplika
20
40
40
60
147. Waitna a wailhka ma wal sut lustiwan:
a) Mani 45 wina purkara uplika
b) Mani 45 wina ninkara uplika
22
60
60
100
V.-
ISKA KRAHBAIA WATLA-WAN WAILHKA PLISKARA
PROPUESTA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
148. Wan wina tara ra, tuktan sahwaia piska kum lustiwan, apia kaka, kasak
wark takras sa kaka.
20
70
149. Iska yabalka awa ba sripan sikniska, apia kaka plauya piskara puskanka
nani.
60
100
150. Wark taki wina trabilka saura kum brin wina, plauya ra siknis takanka,
aparit wal sip rawras nani ba.
50
70
151. Tialka kum lustiwan wina:
Mani 45 wina purkara uplika
Mani 45 wina ninkara uplika
22
60
60
100
152. Tialka wal sut lustiwan:
Mani 45 wina purkara uplika
Mani 45 wina ninkara uplika
20
50
60
80
153. Kiskamka kum sakan, apia kaka sip wark takras, sakuna kiskamka naya
walara ba lika kasak yamni ai warkka dauki nani ba, nayara nahki pain
taki ba alki kaiki wal.
25
45
154. Naya walara kiskamka ba sim kasak wark takras nani ba, nayara nahki
pain taki ba tanka alki kaiki wal.
45
90
155. Piua sut ra, iskika alki takaskaia sip apia ba.
25
40
156. Iska yabalka awa pura tanira sripan sikniska, aparit muni wal rawaia sip
apia nani ba.
25
40
157. Iska yabalka awa munhta tanira sripan sikniska, aparit muni wal rawaia
sip apia nani ba.
30
60
115
158. Iska yabalkak awa ba, srpi karna takan, trabil brih luan ninkara, bara
aparit munaia sip apia mihta, diara awa wal iskika ba aubi sakaia nitka
bara sa piua ra.
50
80
PROPUESTA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
VI.-
NINA DUSA
Nina dusa trabilka, dusa mabiara ra insaukan apu ba.
159. Wan lal, apia kaka, wan nana dusa ba ai pliska kat apia nani ba, kasak
yamni ayauras sa piua ra.
30
50
160. Nina dusa piska tara kum ra bulwanka trabilka bri ba, apia kaka, piua sut
ra karna takan nani ba.
10
35
161. Dusa puskanka kaiki sakanka, latawan klauhisa , bara ayauwaia sip apia
sa.
20
30
Nina dusa trabilka, dusa mabiara ra insauhkan bri ba.
162. Mahta pruan sikniska.
100
163. Wina piska maya tanira piska nani sut sip ayauras ba, wapaia sip apia ba.
70
90
164. Dus wal aitabaiki wapaia sip ba.
70
80
INSAUHKANKA APIA KAKA TRABILKA BRI PLISKA BA KAIKI SAKANKA.
VII.
WINA TARA PURA TANI RA
A.-
LUSTIWANKA:
165. Lama dusa lukutbaika nani kriwan dukiara.
75
80
166. Pahpaia lukutbaika kriwan dukiara.
70
75
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
167. Klahkla kum dakban, pahpaia wina tingtingka kat.
65
75
168. Tingtingka lukutbaika kriwan dukiara.
65
75
169. Klahkla ta kum dakban, tingtingka wina mihta playa kat. dakban dukiara.
60
70
170. Ai mihta aiska lustiwan dukiara.
60
70
171. Wan mihta nina dusa 5 ba sut, apia kaka piska kum lustiwan dukiara.
55
65
172. Wan minta Sirpika 5 sut lustiwan dukiara.
55
65
173. Mihta Sirpika 4, baha tilara tarkika ba sim lustiwan sa kaka, taka ba nahki
ayauwi ba tanka kaiki wal.
50
60
174. Mihta Sirpika 4, baha tilara tarkika ba, wihki mihta nina dusa 4 sut
lustiwan sa kaka, mihta piska aiska sut lus tiwras kabia sim
55
65
116
175. Mihta Sirpika 4 lustiwan, sakuna tarkika ba lika ban bri sa, bara yamni
ayauwi sa kaka.
40
45
176. Mihta sirpi tarkika bri sa sakuna ayauras sa kaka.
45
55
177. Mihta sirpi, tarkika, kulkaika bara lila ba lustiwan dukiara.
45
50
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
178. Mihta sirpi tarkika wihki kulkaika wal lustiwan dukiara.
35
45
179. Mihta sirpi tarkika wihki, sim baha nina dusa wal lustiwan dukiara.
20
40
180. Mihta sirpi tarkika baman lustiwan dukiara.
25
30
181. Mihta sirpi tarkika dusa sirpi yumhpa sut lustiwan dukiara
10
20
182. Mihta sirpi kulkaika, nina dusa wal, apia kaka pìska kum lustiwan dukiara.
15
20
183. Mihta sirpi kulkaika lustiwan dukiara.
10
20
184. Mihta sirpi kulkaika dusa Sirpika yumhpa sut lustiwan, apia kaka klakan
dukiara.
8
10
185. Mihta sirpi kulkaika dusa lustiwan dukiara.
5
7
186. Mihta sirpi lilara ba, wihki nina dusa wal klakan, apia kaka lustiwan ba
dukiara.
10
12
187. Mihta sirpi lilara ba lustiwan dukiara.
8
188. Mihta Sirpika lila ra ba klakan, apia kaka mihta Sirpika nina dusa ba
dakban apia kaka, lustiwan sa kaka.
5
7
189. Mihta sirpi lila ra ba dusa Sirpika lustiwnan dukiara.
3
5
190. Mihta sirpi mata dingkaika ba wihki palisni ka wal lustiwan, apia kaka,
nina dusa piska kum dakban dukiara.
191. Mihta sirpi matadingkaika ba, apia kaka plaisnika lustiwan dukiara.
8
9
12
BAPANKA
NO.
TANKA
192. Mihta sirpi matadingkaika, apia kaka plaisnika ba lustiwan bara dakban
dukiara.
PITKA %
WINA
WINA
3
4
193. Mihta sirpi matadingkaika wihki plaisnika lustiwan dukiara.
B.-
2
LUKUTBAIKA AYAURAS SIKNISKA
Lukutbaika ayauras aihwa takaskan nani ba.
194. Ai pahpaia aiska ayauras, munhtara dusa nani lika.
30
35
195. Ai pahpaia aiska ayauras, munhtara dusa ba lika ayauwi sa.
35
45
196. Ai tingtingka bulwikat kat takaskan ba, (bila tanira), 110º wihki 75º
bilkara.
30
35
117
197. Ai tingtingka wapni dauki kat takaskan ba (ilpka luha), 110º wina 180º
bilkara.
45
50
198. Tingtingka karna takan, wan mihta bila pura tanira, bara maya tanira
lakaia sip apia.
15
20
199. Mihta playa lukutbaika wapnika kat karna takan, mihta Sirpika nani dia
pitka ayauwaia sip ba alki kaiki wal.
20
35
200. Mihta playa lukutbaika bulkan ba kat karna takan, mihta Sirpika nani dia
pitka ayawaia sip ba alki kaiki wal.
35
50
201. Mihta sirpi lukutbaika nani kruskan ba kat ayauras takaskan (daiwan
asmalira baku), apia kaka, wpanika kat karna takaskan nani ba (mihta
sasakbi).
55
65
202. Mihta sirpi tarkika nina dusa ba.
10
15
203. Mihta sirpi tarkika dusa nani, wihki nina dusa
5
9
204. Mihta sirpi tarkika dusa lila ra ba.
2
6
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA
WINA
205. Mihta sirpi tarkika lukutbaika wal sut.
10
12
206. Mihta sirpi tarkika lukutbaika nani, bara dusa wihki nina dusa nani
dukiara.
20
25
207. Mihta sirpi plaisnika dusa wihki nina dusa.
4
6
208. Mihta sirpi kulkaika dusa Sirpika taura ba, wihki ninkara lukutbaika nani
ba.
8
10
209. Mihta sirpi kulkaika dusa Sirpika, ninkara ba wihki yumhpika lukutbaika
nani ba.
1
3
210. Mihta sirpi kulkaika taura lukutbaika nani ba.
8
10
211. Mihta sirpi kulkaika lukutbaika yumhpa sut.
12
212. Mihta sirpi lila ra ba, dusa wihki nina dusa lukutbaika nani.
10
4
213. Mihta sirpi lila ra ba, taura wihki ninkara dusa lukutbaika nani ba.
3
6
214. Mihta sirpi lila ra ba, dusa nani ninkara wihki yumhpika lukutbaika nani
ba.
6
215. Mihta sirpi lila ra ba, dusa taura lukutbaika nani ba.
6
216. Mihta sirpi lila ra ba, lukutbaika yumhpa sut.
8
217. Mihta sirpi matadingkaika wihki plaisnika nina dusa wihki dusa Sirpika
nani lukutbaika.
3
118
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
218. Mihta sirpi matadingkaika, apia kaka plaisnika dusa taura wihki ninkara
lukutbaika nani ba.
3
219. Mihta sirpi matadingkaika, apia kaka plaisnikaba dusa ninkara wihki
yumhpika ba lukutbaika nani.
2
220. Mihta sirpi matadingkaika, apia kaka plaisnika taura lukutbaika nnai ba.
5
221. Mihta sirpi matandignkaika, apia kaka plaisnika lukutbaika yumhpa sut..
8
C.-
LUKUTBAIKA KARNA TAKAN NANI BA
Lukutbaika nani, dusa wakia apia kaka, wina bunhka insauhkanka dukiara karnika
mayara iwi nani ba.
222. Pahpaia ra, ai kaina ra wihki ai nina ra nikbaia sip apia pali ba.
10
35
223. Tingtingka ra, witin ai ilpkara apia tanira aiyawanka daukaia sip ba, 110º
wihki 180º bilkara.
30
224. Tingtingka ra, witin ai ilpka tanira ayawanka daukaia sip ba, 110º wihki
75º bilkara.
225. Tingtingka karna takan, wan mihta bila pura tanira, bara maya tanira
lakaia karnika mayara iwan ba.
5
15
226. Mihta playa ra.
10
15
227. Mihta sirpi tarkika nina dusa bara dusa Sirpika nani.
2
4
228. Mihta sirpi tarkika lukutbaika nani tilara.
3
5
229
2
10
Mihta sirpi tarkika lukutbaika wal sut.
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA
WINA
230. Mihta sirpi marikaika nina dusa, bara dusa Sirpika nani.
2
3
231. Mihta sirpi kulkaika dusa taura ba, apia kaka ninkara lukutbaika nani.
4
6
232. Mihta sirpi kulkaika lukutbaika yumhpa sut.
8
12
233. Mihta sirpi lila ra ba, lukutbaika kumi baman dukiara.
234. Mihta sirpi lila ra ba, lukutbaika yumhpa sut.
2
235. Mihta sirpi matadingkaika apia kaka, plaisnika lukutbaika kumi baman
dukiara.
2
236. Mihta sirpi matadingkaika apia kaka, plaisnika luktbaika yumhpa sut.
4
7
119
CH.- LUKUTBAIKA SLAKNI SIKNISKA
237. Pahpaia ra, dusa laya karnika lawi, apia kaka tiwi auya wina bal taki nani
ba.
40
55
238. Kuhma dusa ra, pamni (Maykara).
10
30
239.
35
50
240. Tingtinka ra, dusa laya karnika lawi, apia kaka tiwi auya wina bal taki nani
ba.
35
45
241. Klahkla playa tani ra, dusa kumi ra baman, pamni.
5
10
242. Klahkla playa tani ra, dusa kumi ra baman pamni.
15
35
15
30
Kuhma dusa ra, slakni.
243. Klahkla playa tani ra, dusa wal sut ra pamni.
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
244. Klahkla playa tani ra, dusa wal sut ra slakni.
35
45
245. Mihta playara, dusa laya karnika lawi, apia kaka tiwi auya wina bal taki
nani ba.
30
35
246. Wan mihta nina dusa sut kat.
30
40
247. Wan mihta nina dusa kumi wina baman.
4
6
248. Mihta sirpi tarkika dusa Sirpika wina.
4
249. Mihta sirpi wala nani dusa Sirpika nani wina.
3
250. Mihta Sirpika dusa wala wina.
8
251. Mihta sirpi kulkaika dusa wala nani wina.
5
252. Mihta sirpi wala nani dusa nani wina.
3
D.-
INSAUHKAN PAIN TAKAN MARKKA NANI APARIT MUNI WAL TIKAIA SIP APIA NANI
BA.
253. Klukia ra, ai klahkla dia pitka ayauwaia sip tanka ba alki kaiki wal.
15
45
254. Tingtingka ra, ai klahkla slakbaia trabilka muni nani ba, 135º wihki 45º
bilka ra.
20
10
255. Ai tingtingka ra, aitani kat bulkan sa kaka, 45º wina kau ninkara bulkan
sa kaka.
25
40
256. Mihta bila tani ra siarangka wakia trabilka bui munan, ai mihta bulkaia
sip apia, apia kaka, mihta bila pura tani ra wihki maya tani ra lakaia sip
apia muni ba dukiara.
10
30
120
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
E.-
MIHTA SIRPIKA NANI AIYAWAIKA TRABILKA BRI NANI BA, LUKUTBAIKA RA INSAUHKI
LUAN WINA TAKAN NANI BA, APIA KAKA, DUSA TAYA WAKIA DAKWAN APAI AKAKA,
LUSTIWAN NANI BA, WAN LUKUTBAIKA NNAI KAINARA BARA NINA TANI RA
BULAKAIA AWA NANI RA.
Mihta sirpi kum, apia kaka ailal bulwi takaskan nani.
257. Mihta sirpi tarkika.
10
25
258. Mihta sirpi kulkaika apia kaka, lila ra ba.
8
15
259. Matadingkaika apia kaka plaisnika.
5
8
260. Mihta Sirpika nani sut, kruski takaskan nani ba.
55
65
261. Mihta Sirpika 4 kruski takaskan ba, tilara sa mihta Sirpika tarkika ba.
40
45
262. Mihta sirpi tarkika.
16
21
263. Mihta sirpi kulkaika.
8
15
264. Lila ra ba.
5
10
265. Matadingkaika apia kaka plaisnika ba.
6
10
266. Mihta Sirpika nani sut kat, wapnika kat takaskan nani ba.
55
65
267. Mihta Sirpika 4 piua sut ra wapnika kat takaskan ba, tilara sa mihta sirpi
tarkika ba.
40
45
Mihta Sirpika kum apia kaka ailalayauras takaskan.
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA
WINA
268. Pahpaia munhta dusa kumi kriwan ninkara, pahpaia ayawaia sip apia
muni ba.
7
15
269. Pahpaia munhta dusa wal sut kriwan ninkara, kan taki wal pahpaia karna
taki ba.
7
30
270. Kuhma dusa ra, kan taki karna taki nani ba, baku sim, wina bunhka karna
taki ayauras nani ba.
10
25
271. Klahkla dusa ra, piska sirpi kum ra kan taki ba, baku wal ai klahkla yamni
bulkaia sip apia ba.
5
9
272. Klahkla dusa ra, piska tara kum ra kan taki ba, kasak ayawaia sip apia
muni ba.
8
13
F.-
DUSA KRIWAN NINKARA TRABILKA NANI BALI BA.
121
273. Klahkla dusa ra, ai yarkara kan taki ba, yamni sip ayauras ba, bara klahkla
nina winka bunhka karna taki ba.
14
22
274. Klahkla taura dusa nani ra, ai mihta ayawanka dauki piua ra trabil yabi sa
kaka.
5
15
275. Klahkla taura dusa nani ra, ai mihta bila pura tani ra wihki maya tanira
lakaia sip apia muni piua ra.
5
15
276. Ayawaia sip apia piua ra.
20
40
277. Mihta nina dusa ra, kan saura takan sa kaka, mihta nayara laki baku
kahwa daukan sa kaka, baku sim ai mihta Sirpika nani ayawaia sip apia
nani sa piua ra.
7
30
G.-
WINA TARA AISKA WIHKI PISKA KUM AYAURAS TAKASKANKA (WINA AYAWANKA
LUHA) NAYARA SIRANG WAKIA NANI INSAUHKAN WINA TAKI BA.
278. Wina pura tani ra aiska ayauras takaskan ba.
6
77
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
279. Wina pura tani ra pruan ba.
30
35
280. Mahta pruan sikniska.
50
55
5
10
282. Klahkla munhta siarangka wakia karna takan nani.
12
25
283. Klahkla taya munhta siarangka wakia karna takan nani.
22
30
284. Mihta playa ra.
20
40
285. Klahkla lilara siarangka wakia karna takan, klauhi wal.
15
20
286. Tingtingka siarangka wakia karna takan, tingtingka ra isauhkan brih luan
wina.
40
75
287. Mihta insauhkan wina, lukutbaika wakia karna takan.
20
30
288. Klahkla nina tanira winka buhni siarangka wakaia karna takan.
10
20
289. Klahkla nina tanira winka buhni insauhkan brin wina, lukutbaika
siarangka wakia karna takan.
35
45
290. Wina tara ayawanka ba aiska, apia kaka piska kum pruan sa piua ra,
abapaia pitka ba kulki sakan kabia, dia pitka ai trabilka bri ba alki kaiki
wal.
20
40
281. Lama bila siarangka wakia pruan nani ba.
H.-
LUKUTBAIKA DUSA DAIWAN, APARTI MUNI RAKAIA SIP APIA DUKIA NANI BA.
291. Lama dusa ra, bila tani ra sirpi takia sip apia ba.
122
5
10
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
292. Lama dusa ra, lata tani ra sirpi takaia sip apia ba.
5
293. Pahpaia ra.
10
30
294. Wan minta bila nina dusa wal ra.
15
20
295. Wan mihta bila nina dusa sut kat.
30
40
296. Mihta sirpi tarkika nina dusa wihki dusa Sirpika nani.
10
25
297. Mihta sirpi tarkika dusa nani.
5
298. Mihta sirpi kum dusa Sirpika nani dukiara.
10
299. Mihta sirpi dusa lukutbaika yumhpika ba dukiara.
4
I.
WINKA BUHNI.
300. Pahpaia winka buhni sripanka, sakuna ayauras lika apia.
10
15
301. Klahkla playa, apia kaka taura wina buhni sripanka, sakuna ayauras lika
apia.
7
15
302. Mihta winka buhni sripanka, sakuna ayauras lika apia.
4
9
J.-
WAKIA SIRPI NANI.
303. Kupia wihki wan wina tara wakia nani insauhkanka brin nani mana
aibapia bapanka ba, kulki sakan kabia, dia pitka ai ayawanka nani
ra trabil yabi alki kaiki wal (wina piskakumkalkan, lukutbaikakarna
takan, siarangka wakia insauhkan, wina bunka sripanka nani baku).
Insauhkanka ba piska wal sut ra kaka, wina piska bani ba pura praki
kulkan kabia, sakuna 100% wina lika luwaia apìa.
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
304. Insauhkan piska ba, uya yus munras piska sa kaka, mana aibapaia naha
ra bapi ba wina 10% kum lahban kabia.
305. Ulbaia masinka, turi blikaia masinka satka nani ra taki uplika ba, ai mihta
Sirpika nani wal baman ai warkka dauki uplika nani ra, ai mihta Sirpika
winka sripan, lukutbaika slakni takan, dusa daiwan, wakia nani karna
takan piua ra, baku sim mihta bila kahwa takan nani piua ra, baha sim
mihta Sirpika nani yus muni tani ra sa kaka, 200% kat pitka pura prakan
kabia, sakuna, pinsiungka aibapi yabi ba wina100% purkara luwaia apia.
VII.
WINA PISKA MAHTA TANIRA.
A.-
LUSTIWANKA.
123
306. Nata dusa lukutbaika daiwan dukiara.
70
80
307. Kuhma, nata dusa wina lula kat bilkara dakban dukiara.
50
69
308. Lula lukutbaika daiwan ba dukiara.
50
60
309. Lula dusa lal dakban wina lula aitnai kat ayauras ba, bara, wayata bunhka
karna takan dukiara.
15
30
310. Braka dakban dukiara, piska ba lula wina mina playa kat pitka.
45
60
311. Mina aiska lutiwan dukiara.
50
55
312. Mina kum dakban, sakuna mina nata ba lika ban bri sa.
20
40
313. Mina nata dusa piska kum, apia kaka aiska lustiwan.
10
25
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
314. Mina nina dusa bakriki lukutbaika karna takan dukiara.
30
40
315. Mina nina dusa bara dusa Sirpika lukutbaika karna takan.
20
25
316. Mina Sirpika matsip sut lustiwan dukiara.
15
20
317. Mina Sirpika pastaura ba lustiwan dukiara, mina nina dusa sim dakban
dukiara.
10
25
318. Mina Sirpika pastaura ba lustiwan dukiara.
5
319. Mina pastaura ba dusa Sirpika lustiwan dukiara.
3
320. Mina Sirpika kum lustiwan dukiara, sakuna pastaura ba lika apia.
3
321. Mina Sirpika kum dusa sirpi taura wal ba lustiwan dukiara, sakuna mina
Sirpika pastaura ba lika apia.
2
322. Mina Sirpika kum dusa lustiwan dukiara, sakuna mina Sirpika pastaura
ba lika apia.
2
323. Mina Sirpika matsipka ba lustiwan, apia kaka mina nina dusa lus tiwan
dukiara.
25
B.-
LUKUTBAIKA KARNA TAKAN.
324. Tingtingka wihki klahkla wal lukutbaika aiska karna takan.
20
60
325. Tingtingka wihki klahkla lukutbaika ba nayara tawi karna takan (bulki,
nayara warbi, purara buki wal).
50
60
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
326. Tingtingka wihki klahkla lukutbaika wal sut karna takan.
124
85
100
327. Ai lula wapnika ra sasakbi tani ra karna takan (ai ilpka tanira), 180º wina
149º kat.
20
30
328. Ai lula bulki bri tani ra karna takan (ai ilpka tani ra apia), 135° wina 30°
kat.
40
50
329. Lula walsut prawan, bara mina bila lika aihka aihka ra ba.
40
50
330. Mina playa ra, ai wapnika ra karna takan, mina Sirpika nani lika ayauwi
sa.
5
10
331. Mina playa ra, ai wapnika ra karna takan, mina Sirpika nani kasak aitani
kat ayauras sa.
7
15
332. Mina playara, taniskira nikbisa.
25
47
333. Mina Sirpika pastaura ba, ai wapnika ra.
5
334. Mina Sirpika pastaura ba, taniskira nikbisa.
7
12
335. Mina sirpi taka nani sut, ai wapnika tanira.
5
5
336. Mina sirpi taka nani ra, taniskira nikbisa.
C.-
10
LUKUTBAIKA NANI KARNA TAKANK
Lukutbaika, dusa taya wakia, apia kaka winka buhni insauhkan dukiara aitani kat
ayauras nani ba.
337. Nata piskara, aitani kat ayawaia sip apia nani ba.
12
20
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
338. Nata piskara, aitani kat sip aiyaura apia nani ba.
30
60
339. Ai lula ra, ai mina aiska slakbaia sip ba, dia pitka ayawaia nitka bri ba kat.
6
20
340. Lula ra, ai mina aiska, apia kaka aiska pitka slakbaia sip apia ba, dia pitka
ayawaia nitka bri ba kat.
20
30
341. Mina playa ra, ayawaia nitka bri ba kat sipsa ayawaia.
5
10
342. Mina playa ra, dia pitka kat ayawaia brinka pitka kat sip ayauras sa, mina
bulkaia tanira, sasakbaia bara, ai mina nina tanira bulkaia nani ra.
10
20
343. Ani mina sirpi nani bani.
2
4
344. Nata dusa ra, dusa laya ailal laiwan apia kaka lustiwan ninkara trabilka
brin nani ba.
30
60
345. Kuhma dusa ra
20
50
346. Lula ra, kuhma karnika apu ba (lula dusa laya ailal laiwi luan wina alkan
ba).
30
60
347. Lula dusa lal ra, kan karna takan wal, lukutbaika sip uya bulkaia sip apia
ba.
5
10
CH.- LUKUTBAIKA SLAKNI SIKNISKA.
125
348. Lula dusa lal ra, ai yarkara kan karna takan wal, lula sasakbaia karnika
apu, bara sip uya bulkras ba.
10
20
349. Lula dusa lal ra, ai yarkara kan karna takan wal, lula sasakbaia sip apia ba,
kuhma winka karna taki wal. .
15
30
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
350. Braka dusa Sirpika wihki tarkika wal sut.
15
25
351. Braka dusa Sirpika baman.
10
20
352. Braka dusa tarkika baman.
5
10
353. Mina Sirpika pastaura ba, apia kaka, nata ra ba nina dusa ra.
6
12
D.-
INSAUHKI LUAN MARKKA TARA NANI APARIT MUNI WAL RAKAIA SIP APIA NANI BA.
354. Del hueco poplíteo, que limiten la extensión de 180º a 150º.
20
30
355. Del hueco poplíteo, que limiten la extensión de 149º a 30º.
30
50
356. Nata dusa wal sut kriwan, kasak klauhi wal, bara sim uya pain wapras,
bara uya aitabaikaia sip apia ba.
15
30
357. Nata dusa wal sut kriwan, prahni takan apia kaka, kuhma nayara tawan.
22
40
358. Dusa apu piska nanira pakni takan nani ba.
15
40
359. Plauya munhta dusa piskara, piua bani latwanka bri ba, trabilka sirpibri
ba, wapaia ra, apia kaka aitabaiki piua ra.
10
15
360. Iska watla nayara dusa nani ra trabilka, wapaia bara aitabaiki piua ra,
trabilka sirpi bri nani ba.
10
15
361. Iska watla nayara dusa nani ra trabilka, karna kaluhi wal, iska watla
trabilka bri sa, baku sim wapaia piua ra, bara aitabaiki piua ra trabil saura
bri sa.
40
60
E.-
LUKUTBAIKA KRIWAN NINKARA TRABILKA
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
362. Kuhma dusa nanara, bara nayara piska ra sim, ayawaia karnika kasak
mayara iwan ba rría, takaskan, latuanka ba.
25
35
363. Kuhma dusa nanara, bara nayara piska ra sim, ayawaia karnika kasak
mayara iwan ba, dusa prahni takan, lukutbaika karna takan, bara nayara
tawan ba.
50
60
364. Braka dusa yarka ra kriwanka, bara 1 wina 4 sintimita kat pitka prahni
taki ba, lukutbaika kriwras bara wina buhka karna takras wal.
5
15
365. Braka dusa yarka ra kriwanka, bara 3 wina 6 sintimita pitka kat prahni
takanka, wina buhka karna takan sakuna lukutbaika wark taki sa.
10
25
126
366. Braka dusa yarka ra kriwanka, bara 3 wina 6 sintimita kat pitka prahni
takanka, wina buhka lila piskara karna taki ba.
15
35
367. Braka dusa yarka ra kriwanka, bara 6 wina 12 sintimita kat prahni
takanka, wina bunhka karna takanka wal.
20
45
368. Braka dusa yarka ra kriwanka, bara 6 wina 12 sintimita pitkakat prahni
takanka, lukutbaika nayara tawan, wina bunhka ba kasak pali karna
takan, bara lula dusa lukutbaika ba 150º wian kau lukutbaia sip apia sa
kaka.
50
70
369. Kuhma dusa bara braka dusa Sirpika puskanka nani, bara kau tara taki
nani ba.
15
50
4
8
371. Lula dusa sirpi wihki tarkika ra, sintimita 2 wina 4 kat pitka prahni takan
ba, kan wal kuhma winka karna takan ba.
15
30
372. Braka dusa sirpi wihki tarkika ra, 4 sintimita pitka prahni takan ba,
lukutbaika ria karna takan, kuhma dusa nayara tawan, lata tani apia bial
tanira, mina ria nayara tawan, sakuna wapaia sip sa.
30
45
370. Lula dusa lal ra, kan karna wal, braka sasakbaia sip sa, sakuna uya bulkaia
lika sip apia.
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
373. Braka dusa sirpi wihki tarkika ra, aihwa karna takan, aia kaka, lukutbaika
ra karan takan, wapaia sip apia ba.
45
60
374. Braka dusa Sirpika ra, klauhanka bri sa, winka buhni karna takan.
7
20
375. Braka dusa tarkika ra, klauhanka bri sa, winka buhni klauhanka karna
takan.
3
7
376. Mina bila ra li pi sa, mina taya ai bila tanira klungwi sa.
22
35
377. Mina bila ra li pi sa, mina taya lata tanira klungwi sa.
22
35
378. Mina nata dusa nani ra, mina bila langni, kaluhanka wal.
15
20
379. Mina nata dusa nani ra, mina bila tanira, apia kaka lata tani ra tawan.
15
25
380. Mina nata dusa nani ra kahwa takan, mina Sirpika nani sip ayauras sa,
braka wunka buhni karna takanka wal.
25
45
381. Mina bila nina dusa ra, klauhanka bri sa, nayara tawan bara ayawaia
karnika apu sa.
20
40
F.-
WINA BUNHKA KARNA TAKANKA, NAYARA SIARANGKA WAKIA INSAUHKANKA NANI
WINA TAKI BA.
382. Mahta tani ra aiska wina pruan ba.
75
383. Nina dusa mabiarka wakia kau yari ba pruanka.
25
70
384. Kuhma winka buhni siarangka wakia purara karna takanka.
20
35
127
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
385. Kuhma winka buhni siarangka wakia bila karna takan.
20
25
386. Kuhma winka buhni siarangka wakia bila tani wihki pura tani ra karna
takanka.
30
40
387. Plauya wakia siarangka karna takanka.
30
50
388. Klauhanka karna yabi ba, sairangka wakia luan ra makan nani piska ra.
15
25
389. Kuhma wal sut ra karna takan, siarangka wakia insauhkanka wina bal
takan piua nani ra, kuhma bani ra dia pitka aibapi ba, wal sut pura praki
kulki mana aibapan kaia sa, sakuna aima kumi ra sim, baha kahwa takan
ba mana aibapaia bapi ba 100% wina kau purara luan kaia apia sa.
15
25
390. Ai wina pruanka, piska kum ra, apia kaka wina aiskara sa kaka, mana
aibapanka ba, kulki sakan kabia, dia pitka kat, wina tara ayawaia karnika
tiwan ba kaiki wal.
G.-
LUKUTBAIKA DAIWAN PIUA RA, APARIT MUNI WAL RAKAIA SIP APIA NANI BA
391. Plauya lukutbaika ra, sripan apia kaka, sripaia sip apia nani ba, apia kaka,
uba tara kuawan nani ba.
22
35
392. Wina bunhka karnika mayara iwan, ayawaia wihki lukutbaia sip sa.
5
20
393. Kuhma bunhka nina tanira ba, karnika mayara iwan, ayawaia wihki
lukutbaia sip sa.
5
10
394. Braka karna takan, winka bukni ayawaia sip sa, bara lukutbaia sip sa.
5
10
H.-
WINA BUNHKA
BAPANKA
NO.
TANKA
PITKA %
WINA BAKAT
395. Braka dusa pura tani ra karna takan, winak buhni ayawaia sip sa, bara
lukutbaia sip sa.
5
10
396. Mahta tani ra winka buhni aiska karna takanka.
20
40
398. Wakia sriwi puskanka tara bri nani ba.
10
22
399. Wakia sriwanka ra sukwanka alki nani ba.
6
20
I.-
WAKIA SITNIKA NANI.
397. Kupia wakia nani ra insauhkanka nani ba, mana aibapan kabia, dia pitka
ai wina tara ra trabilka yabi nani ba alki kaiki wal (wina piska dakbanka,
lukutbaika karna takanka, naya kir piskara siarangka wakia insauhkanka
nani yaban ba, wina bunka pruanka nani baku).
128
400. Wina piska wal sut ra insauhkanka brin piua ra, wina piska bani ra, dia
pitka aibapaia mana bapan ba wal sut pura praki kulkakn kabia sa. Aima
kumi ra sim 100% wina kau purara luan kaia apia sa.
IX.-
BAIKI SAKI KULKANKA SATKA WALA WALAL NANI.
401. Piu wihka ra sinska saura takan nani ba.
100
402. Nakra wal sut lus tiwanka, klahkla pura ra walsut, paluya dusa naya
walsut, apia kaka klahkla pura tanira kum wihni kuhma kum wal lustiwan
nani sim nayara, nina dusa mabiarka ra insauhkanka kum bui munan
mahata tanira ayauwaika bri kan nnai ba sut saura takan nani ba, baku
sim, piu wihka ra sinska saur atakan nani ba sut, ai rayaka aiskara wina
aiska kahwa takan baku kulakan kabia.
100
403. Diara lapta ai wuna ra amanka nani ba, mana aibapan kabia, dia pitka
tarkika sa, bara dia pitka ami wina bila ra diman nani ba alki kaiki wal
aibapan kabia, baku sim, baha amanka bui, ai wina nayara dia pitka
trabilka yabi nani ba lika uya alki kaikan kabia apia.
129