Daluyan
Vol. 1 No.3 December 2005
Daluyan
Editorial Staff
Liza L. Lim, Ph.D
Adviser
Editha Santibanez
Cora Diaz
Dennis Calvan
Lorenzo Makalintal
Writers
STRENGTHENING THE ROLE OF
THE PEOPLE IN SUSTAINABLE
DEVELOPMENT
Arthur W. Nebrao, S.J.
Le Thi Thanh Phuong
Cyrus Pangan
Leolita Masnun
Maya Lyn Manocsoc
Denise Melanie Lagrosa
Contributing Writers
Dennis F. Calvan
Lay-out
Please address your
comments, suggestions
and
contributions to
the
Research, Information
Management and Policy
Advocacy
Institute of Social Order
Ateneo de Manila
University Campus
Loyola Heights, Quezon
City
[email protected]
http://www.iso.org.ph/
2
For the past two decades, Participatory Development has been the favorite slogan
of the civil society groups in the Philippines. The passage of Republic Act 7160 or
the Local Government Code of 1991 heightened the hopes of common people for
transparency and good governance. There is reason to hope after this monumental
piece of legislation came into law. Earlier community development approaches is
largely a history of failure. Ferrer (1988) underscored that “… one of community
development’s outstanding failures was its acceptance that existing power elite
structures are given, thus no attempt was made to change them.” With RA 7160,
however, participation of local people in the development process is strengthened.
This meant the transformation of the existing social arrangements. Participatory
development has also been the strength of the Republic Act 8550 or the Philippine
Fisheries Code of 1998, which institutionalized wider participation of fisherfolks in
the planning and implementation of coastal resources management.
The Institute of Social Order (ISO) shares the hope of many people in participatory
development. In its fifty-eight (58) years in social development work, ISO believes
that widening the space for participation of common people in the policy-making,
implementation and monitoring processes would lead to the realization of the muchsought development. This was ISO’s premise when started to thread into
Community-Based Coastal Resource Management (CB-CRM). The basic core
of participatory development is incorporated in CB-CRM. It starts from the premise
that the people, the basic masses have the innate capacity to improve their quality
of life. The problems confronting them can be overcome through their own efforts
with some support form government and non-government organizations.
CRC Festival
Tagumpay na Ginanap sa ISO
Ni Lorenzo Makalintal
Ang Coral Reef Champions (CRC) Festival ay ginanap
nuong Hulyo 21 hanggang 22, 2005. Ito ay ginanap
upang manghikayat ng suporta para sa
pangangalaga ng yamang dagat sa mga bayan ng
Mercedes, Camarines Norte at mga bayang karatig
ng Lamon Bay. Ang suportang hinihingi ay sa
pamamagitan ng pag-aambag ng tulong pinansyal
sa ilalim ng Adopt-A-Coral Fund Drive at pagbibigay
ng panahon at kakayanan sa pamamagitan ng CRC
Circle of Volunteers Program.
(SIKAT) sa pagtatayo ng sangtwaryong pangisda
sa Zambales. Ang Haribon Foundation Inc. naman
ang nagtalakay ng resulta ng kanilang
kumprehensibong pag-aaral tungkol sa Marine
Protected Areas na itinatag ng PAMANAKA, isang
pambansang pederasyon ng mga mangingisda sa
Pilipinas.
Kasama sa mga nagbigay ng puna sa ginanap na
talakayan ang dating Kinatawan ng Quezon na si
G. Oscar ‘Ka Oca’ Santos, si G. Robert Solar, na
Binigyang diin ng programa ang mga karanasan naging VSO volunteer Marine Biologist na natalaga
sa pagbubuo ng mga organisasyong tulad ng Inter- sa ISO, at si Propesora Asuncion Ascuna ng St.
Island Management Council (IIMC) sa Camarines Scholastica’s College.
Norte at Integrated Fisheries and Aquatic Resources
Management Council (IFARMC) sa Outer Lamon Tampok din sa ginanap na CRC Festival ang isang
Bay. Bago magsimula ang programa, sama-samang Trade Fair kung saan ipinamalas ang katutubong
inalala ng mga dumalo si Padre Benigno A. Mayo produkto na galing Camarines Norte at Quezon.
S. J. na sumakabilangbuhay noong April 13, 2005 Kasama na dito ang mga produktong
sa edad na 81 taong gulang. Si Padre Mayo ay pampangisdaan katulad ng daing, isdang pampano
naging pinuno ng Kapisanan ni Hesus noong 1970 at katutubong alak tulad na tulad ng lambanog.
at direktor ng Institute of Social Order (ISO) noong
1978 hanggang 1990. Bilang direktor ng ISO, isa Naging panauhing pandangal sa pagdiriwang na
siya sa mga nanguna sa pagtuligsa laban sa batas ito si dating Pangulong Fidel V. Ramos. Dumalo
militar na idineklara ni Pangulong Ferdinand rin sina Direktor Florendo Barangan ng Coastal and
Marcos noong 1972. Sinimulan rin niya ang Marine Management Office (CMMO) ng DENR. Ang
pagtatayo ng kasalukuyang opisina ng ISO. Bilang mga kinatawan naman ng Rotary Club ng Loyola
paggunita sa kanyang katapatan sa pagsisilbi sa Heights ay nagbigay ng kanilang mainit na suporta
mga sektor ng maralita, inialay at ipinangalan sa sa proyekto kasama si Padre Bienvenido Nebres,
kanya ang gusaling magsisilbing tanggapan ng ISO. S.J., Pangulo ng Pamantasan ng Ateneo na nagbigay
naman ng mensahe mula sa sektor ng edukasyon.
Pinangunahan naman ng dating Kalihim ng
Department of Environment and Natural Resources
(DENR) na si Dr. Angel Alcala ang pagtalakay
tungkol sa kalagayan ng mga gasangan ng
Pilipinas. Inilahad niya sa kanyang pag-aaral ang
unti-unting pagkasira ng mga gasangan sa bansa.
Ibinahagi rin ng Technical Working Group (TWG) ng
IFARMC Outer Lamon Bay ang kanilang ginawang
pag-aaral ng mga likas yamang dagat ng mga
munisipyo.
Sa pangalawang araw ng pagdiriwang, inilahad
naman ni Fernando Agripa ng ISO ang karanasan
ng Camarines Norte Institution Building Project sa pagoorganisa ng komunidad sa bayan ng Mercedes.
Naging tampok din ang karanasan ng Sentro ng
Ikauunlad ng Katutubong Agham at Teknolohiya
3
Pangangalaga sa
Lamon Bay Isinulong
Sinimulan ng Integrated Fisheries and Aquatic
Resources Management Council (IFARMC) ng Outer
Lamon Bay sa taong ito ang pagdaraos ng isang
Strategic Assessment and Planning na ginanap
noong Enero 24-25 2005 sa Panukulan, Quezon.
Nilahukan ang nasabing pulong ng 43 kinatawan
ng lokal na pamahalaan sa Quezon, mga miyembro
ng Municipal Fisheries and Aquatic Resources
Management Councils (MFARMC) ng siyam (9) na
bayan ng Outer Lamon Bay at iba pang katuwang
ng Institute of Social Order (ISO) sa pangangalaga
sa likas yamang dagat ng Quezon. Ang suporta sa
pagbubuo ng IFARMC ay isinasakatuparan sa tulong
ng CORDAID-Partnership of Philippine Support
Service Agencies, Inc. (PHILSSA) at ng Ford
Conservation and Environmental Grants.
Sama samang isinulong ng nasabing konseho ang
paggawa ng isang Resources and Ecological
Assessment ng mga sangtwaryong dagat sa mga
sumusunod na lugar: Panukulan (Pebrero 26-27),
Jomalig (Marso 9-11), Bordeos (Abril 25-26),
General Nakar (Mayo 25-26), Infanta (Mayo 27),
Real (Mayo 28), Polillo (Mayo 30-31), Patnanongan
(Hunyo 1) at Mauban (Hunyo 21-22). Ang resulta
ng nasabing pagtatasa ng sangtwaryong dagat ay
tinalakay sa pagdiriwang ng Coral Reef Champions
Festival na ginanap noong Hulyo 21-22, 2005.
Isa rin sa mga gawain ng IFARMC ngayong taon ay
ang muling pag-oorganisa at pagbibigay ng
oryentasyon para sa mga MFARMC. Kabilang sa mga
bayang ito ay ang mga sumusunod: Jomalig (Marso
10), Bordeos (Abril 26-27), Polillo (Mayo 10) at
Patnanongan (Hunyo 3). Upang mas lalong
palakasin ang kampanya ng IFARMC laban sa mga
iligal na pamamalakaya, isinulong ng bawat bayan
na napapaloob sa Lamon Bay ang Unified Municipal
Fisheries Ordinance (UMFO). Ang nasabing
ordinansa ay may basbas na ng Opisina ng
Kinatawan Raffy Nantes ng Quezon at ng Provincial
Board ng Quezon. Sa kasalukuyan, ang pagdinig
sa UMFO ay isinasagawa na sa mga sumusunod na
bayan: Bordeos (huling pagbasa), General Nakar
(nakapasa na), Infanta (deliberasyon sa
Sangguniang Bayan), Jomalig (ikatlong pagbasa),
Polillo (nakapasa na), Real (pampublikong
konsultasyon), Real (pampublikong konsultasyon),
at Panukulan (pampublikong konsultasyon).
Katuwang ng ISO ang pagsulong ng UMFO ang
Patnubay Development Project at Tanggol
Kalikasan.
paghahanda rin sa proyektong
Alternatibong Pangkabuhayan Bilang
pagkukultura ng seaweeds, nagsasagawa
ng pag-aaral ang IIMC at ang ISO sa
Iginawad sa mga Mangingisda ngayon
karampatang teknolohiya ukol sa
Mahigit tatlumpu’t siyam (39) na mangingisda sa
mga islang-barangay ng Apuao, Caringo at
Quinapaguian sa bayan ng Mercedes, Camarines
Norte ang nabiyayaan ng Grouper Culture Project.
Ang naturang proyekto ay pinamamahalaan ng
Inter-Island Management Council (IIMC), isang
organisasyon ng mga mangingisda na katuwang ng
Institute of Social Order (ISO) sa pangangalaga ng
Look ng San Miguel. Magmula pa nung Hunyo 23
ngayong taon, mahigit na 3,817 na fingerlings ang
pinangangalagaan ng IIMC. Mula rito, kumita ang
IIMC ng kabuuang Php23,000 sa pagbebenta ng
humigit kumulang na 1,400 piraso na fingerlings.
Mahigit na 2,080 fingerlings ang nailipat sa fishpond
upang palakihin. Inaasahang pagkatapos ng siyam
(9) na buwan, maaari na itong ibenta sa
pampublikong pamilihan.
4
pagpaparami ng lato (Caulerpa) at gaso
(Eucheuma). Kaugnay nito nagkaroon ng isang
lakbay aral ang ilang pinuno ng IIMC at ISO sa Bohol
noong Hunyo 5-9. Nagkaroon sila ng pagkakataong
mapuntahan ang mga lugar na may mga ganito nang
proyekto. Nakausap rin nila ang ilang pinuno ng
Panglaw Seaweed Farmers Association tungkol sa
kanilang karanasan sa pangangalaga ng yamang
dagat.
Sa kabilang banda, sinimulan na rin ang mga
proyektong pagdadaing sa Brgy. Cayucyucan at
Mambungalon. Mayroong 16 na tao ang nabiyayaan
ng proyekto. Samantala, mayroong 11 na katao ang
nabiyayaan sa proyektong pangangalaga ng baka
at siyam naman sa pangangalaga ng baboy.
KALAGAYAN NG
PANGISDAAN:
TAMPOK SA ILO
WORKSHOP
Pinangunahan ng Institute of Social Order ang
ginanap na ILO National Workshop on Decent Work
in Agriculture for Fisherfolks in the Philippines
noong 29 -31 Marso 2005 sa Legenda Hotel, Subic
Bay, Olongapo City.
Bago pa man itinakda ang National Workshop,
gumawa ng isang pananaliksik at pag-aaral si Dr.
Liza L. Lim, Executive Director ng ISO tungkol sa
pangkalahatang kalagayan ng sektor ng pangisdaan
sa bansa sa pagtataguyod ng International Labor
Organization (ILO). Ang pag-aaral na ginawa ni Dr.
Lim na pinamagatang “ Decent Work Among The
Philippine Fishers”
ang naging batayan ng
talakayan sa nasabing ILO National Workshop.
Layunin ng workshop na lalong mapalalim ang
talakayan at pagsusuri sa tunay na kalagayan ng
mangingisda sa Pilipinas at ang iba pang
stakeholders sa sektor ng pambansang pangisdaan.
Layunin din ng workshop na mas lalong maunawaan
ang mga katangian at kalagayan ng ibat ibang subsectors na nakapaloob sa sektor na ito upang
maiugnay ito sa konteksto ng malawakang
inisyatiba ng ILO sa sektor ng agrikultura.
Inaasahan na ang mga panukala at rekomendasyon
na mabubuo sa workshop para sa kagalingan ng
sektor ng pangisdaan ay maihahatag ng ILO sa
gaganaping Geneva Conference sa taong
kasalukuyan. Batay na rin sa inihayag ni G. Werner
Blenk, ILO Sub-Regional Director sa simula ng
workshop, naniniwala ang ILO na kailangan
pagtuunan ng pansin ang sektor ng mga
mangingisda at magbalangkas ng mga
pamamaraan upang maprotektahan at mapabuti
ang kalagayan ng mga ito.
Kasunod ng paglalahad ni Dr. Lim ng kanyang
pag-aaral at ang masusing talakayan tungkol dito,
5
tinalakay din ang iba pang pag-aaral at karanasan
ng mga kinatawan ng iba’t ibang samahan na
may kinalaman sa mga manggagawa partikular
sa sektor ng mangisngisda. Tinalakay ni Dr. Rene
Ofreneo ng UP School of Labor and Industrial
Relations (SOLAIR) ang implikasyon ng globalisasyon
sa sektor ng pangisdaan. Sinabi niya na hindi na
mapipigilan ang globalisasyon kaya nararapat na
lamang harapin ang mga hamon nito.
Tinalakay din ang Alternative Trade Unionism in
the Fishery Sector ni G. Tony Asper ng Federation
of Filipino Workers (FFW), ang kalagayan ng mga
kababaihan sa sektor ng pangisdaan ni Gng. Tessie
Timog ng Task Force Women in Fisheries at Legal
Rights of Fishers ni Atty. Mario Maderazo ng
Tambuyog Development Center.
Naglahad ng mga alternatibong pamamaraan
upang matugunan ang pangangailangan ng sektor
sina G. Orlando Ravanera na tumalakay ng
Community Organizing of Fishers; G. Ernesto
Are ng DOLE-Bureau of Rural Workers na naglahad
ng programa ng DOLE para sa akreditasyon ng
fisher groups; at ni G. Oscar Castillo, ng Pakisama
Mutual Benefit Fund na tumalakay sa Social
Protection and Insurance Program for the Informal
Sector, kung saan kabilang ang sector ng
pangisdaan
Sa bandang huli, bumuo ng rekomendasyon ang
mga kalahok sa workshop na umiinog sa mga
sumusunod: 1) kalagayan / estado ng mga
munisipal na mangingisda; 2) kalagayan / estado
ng mga mangingisda sa komersyal at aquaculture
sector; 3) pagsisinop ng data base at iba pang
pag-aaral sa sektor ng pangisdaan, at; 4)
Globalization and Social Protection para sa
mangingisda.
Lumahok din sa naturang workshop ang ilang lider
mangingisda mula sa mga munisipyo at probinsiya
na kinikilusan ng ISO partikular sa Camarines Norte
at Quezon.
As I reflect on the articles in this issue of
Daluyan, I remember a conversation I had with a
friend a few years back. She has asked me whether
people’s involvement in local governance could
really be an effective strategy for addressing
poverty concerns. I remember telling her perhaps,
if the LGUs would be willing to share power with
their constituencies. I had to admit that in those
days, I seriously doubt the possibility of such
happening. After all, I share the people’s
stereotypes of local politicians being only
interested in staying in power and of government
workers as corrupt and difficult to deal with.
As evinced by the articles here, however,
the LGUs of Outer Lamon Bay and Mercedes,
Camarines Norte proved my stereotypes wrong.
Surely, the local officials admitted to being
interested in getting votes and staying in office.
Yet, many of them risked losing votes over the
years by staunchly supporting to the efforts of the
organized fishers to protect their fishing grounds
against unscrupulous commercial fishers. When
asked, they told us matter-of-factly that without
resource bases, poverty will be aggravated. If the
people are poor, they cannot pay taxes. With small
tax bases, the LGU cannot operate effectively.
Ineffective government service means dissatisfied
voters and consequently, the loss of office.
In similar fashion, the municipal
agriculturists we are working with own up to their
lack of attention to fisheries issues. This, we found
out, stemmed not just from the lack of technical
knowledge about coastal and marine concerns, but
also from their unfamiliarity with the plight of the
fishers. With proper orientation and coordination,
however, some of them had, in fact, became strong
supporters of the Municipal Fisheries and Aquatic
Resources Council. When asked why, this has
happened, they said they were moved by the
fishers’ dedication in protecting their resource
bases.
These made me realize a few things. First,
contrary to the notion that the LGUs protect only
the interests of the local elite, I realized they could
also be champions of the marginalized sectors.
Corollary to this, they could also be partners in
poverty alleviation if they could fully understand
the issues at stake and the roles they have in
addressing these. These, on the other hand, can
only happen if the marginalized sectors take it
upon themselves to stand up and get recognized
6
by the LGUs. They need to participate in
community building, albeit, in a responsible
manner. According to the advocates of
participatory democracy, “responsible citizenry”
requires people to get involved in the advocacy of
various causes. This is part of their obligations as
community members. Alongside this, however,
they must also fulfill their duties as citizens by
respecting the law and recognizing the LGUs as
the legitimate enforcers of such. It is only then
that they can hold them accountable for their
policies and actions.
In the towns where ISO is currently working,
the fishers can teach us a thing or two on how to
become “responsible citizens”. Despite the
hardships they encountered that could very well
justify taking the law into their hands, they opted
to operate within legal bounds. Instead of engaging
in confrontations to get their grievances heard,
they chose to dialogue with those involved and to
search for options acceptable to all. And their
gamble worked. The partnerships they forged with
the LGUs have now become a bay-wide effort
towards a community-based coastal resources
management. The fishers now have reasons to
hope that the productivity of their fishing grounds
will be sustained.
Going back to the question therefore of
whether participatory development works or not?
I can now categorically say YES, it works. But only
if the people are responsible enough to give the
LGUs the chance the responsibility of proving they
are capable of governance and to hold them
accountable for such.
People’s Participation
is
Responsible Citizenship
Dr. Liza L. Lim
Dalisay na Pagkilos,
Pag-usbong ng
Pagbabago
Editha Santibañez
Sa mga panahong tulad ngayon na dumadanas
tayo ng matinding kahirapan at krisis sa pulitika,
walang higit na inaasam ang karamihan kundi
ang tunay na pagbabago sa lipunan. Matagal nang
panahon na ang mga mangingisda ay nasasaisangtabi sa proseso ng pag-unlad. Kulang na
kulang ang atensiyong ibinibigay sa kanila ng
pamahalaan. Bagamat malawak ang karagatan
at mayaman ang ating pangisdaan, nakalulungkot
isiping nananatiling mahirap ang buhay ng
mangingisda.
Ang laganap na kahirapan ng mga maliliit na
mangingisda ay nag-uugat sa kawing kawing na mga
dahilan. Una na rito ang patuloy na pagkasira ng
likas yamang dagat na siyang pinagkukunan nila
ng ikabubuhay. Ang matinding kumpetisyon na
dinaranas nila mula sa malalaking pamalakaya ay
isa rin sa mga dahilan kung bakit napipilitan ang
mga ito na gumamit ng mga mapanirang
pamamamaraan ng pangingisda, tulad ng
pagdidinamita at panlalason. ‘Di rin sapat ang
atensiyon at programa ng pamahalaan upang
tugunan ang mga pangangailangan ng mga maliliit
na mangingisda. Ang mga batas na ipinatutupad
ay ‘di rin nakatutulong upang malutas ang isyu ng
pangisdaan sapagkat walang political will ang
ilang sangay ng pamahalaan. At dahil sa kawalan
ng pagkakaisa ng sektor, patuloy na nasasaisangtabi ang kanilang mga karaingan.
Ito ang larawan ng kasalukuyang sumasalamin sa
imahinasyon ng ating mga maliliit na mangingisda.
Ito rin ang larawang nais baguhin ng Institute of
Social Order (ISO) sa pamamagitan ng Programang
Social Transformation for Grassroots
Empowerment (STAGE). Layunin ng naturang
programa ang mapalakas ang partispasyon ng mga
DID YOU KNOW
THAT?
Higit sa lahat, ang tunay
pagbabago ay nagaganap
kalooban ng tao. Ito ang uri
pagbabago na dalisay at tiyak
maipamamalas sa pagkilos.
na
sa
ng
na
mangingisda sa proseso ng pagbabago at pagunlad.
Limampu’t walong taon nang kumikilos ang ISO
sa malawakang pagbabago sa lipunan. Sa ilalim
ng programa ng STAGE, inilunsad ang Community
Based Coastal Resource Management Projects sa
mga pamayanan ng Panukulan, Quezon at
Mercedes, Camarines Norte. Sa pamamagitan ng
mga proyektong ito, ang ISO ay nagsilbing
tagapagpadaloy ng pagbabago sa pangisdaan ng
Lamon at San Miguel Bays.
Kumilos ang ISO sa pagbubuo at pagpapalakas ng
mga lokal na samahan na magtataguyod sa
pangangailangan ng pangisdaan. Naniniwala ang
ISO na ang matatag at malakas na mga samahang
lokal ang mismong mangunguna at aktibong
makikilahok sa proseso ng pag-unlad. Bahagi ng
pagpapalakas ng lokal na samahan ay ang patuloy
na pagsasanay at paglilinang ng kanilang likas na
kaalaman at kakayahan sa pangingisda at
pagmumulat sa kanila sa mga nararapat na
pananaw at kaisipan. Itinaguyod ng ISO ang samasamang pananaliksik at pag-aaral upang malaman
at maunawaan ng mga tao ang tunay na kalagayan
ng kanilang kapaligiran at likas yaman. Sa
kinalaunan, ito ang naging batayan ng mga lokal
na pamayanan sa pagbubuo ng kongkretong plano
at pagkilos upang mapangalagaan at epektibong
mapamahalaan ang karagatan, matukoy at
matugunan ang mga suliraning kinakaharap ng
sektor ng pangisdaan.
Naniniwala ang ISO na sa pagkilos tungo sa
pagbabago, mahalaga ang pakikilahok ng iba pang
sector na may interes sa pangisdaan, lalo na ang
pamahalaan at ang mga kaugnay na ahensiya nito.
Bagamat may pagkakaiba sa pananaw at
7
pamamaraan ang pamahalaan at lokal na
samahan, kinikilala ng bawat isa ang kanya
kanyang kakayahan at kontribusyon sa proseso
ng pagbabago at pag-unlad. Kaya nga’t
itinataguyod ng ISO ang ugnayan sa pagitan ng
mga lokal na pamayanan, mga NGOs at
pamahalaan.
Sa mahigit na sampung taong pagkilos ng ISO sa
sektor ng pangisdaan, unti-unting nababago ang
larawan ng kahirapan at kawalang lakas ng mga
mangingisda. Sa isang banda, nagsimula ang
pagbabago sa pag-iiba ng pananaw ng mga tao
Ang dating pagtingin na ang likas yaman ay sagana
at di nauubos ay tuluyan nang nabago. Ngayon,
namulat na sila na may hangganan ang biyaya at
nararapat lamang itong protektahan at
pangalagaan para pakinabangan ng mga darating
pang henerasyon.
Kaugnay nito, namulat rin ang mga tao na lahat
ng mga bagay sa kapaligiran ay magkakawing.
Ngayon, mas maingat sila sa kanilang mga gawain
dahil alam nila na may kagyat na epekto ito sa
kanilang kapaligiran. Mula sa kawalan ng pag-asa
at hindi pakikisangkot, namulat ang mga tao sa
kakayahan nilang baguhin ang sitwasyon ng
kahirapan at maitaas ang antas ng kanilang
pamumuhay. Kaya na nilang magtakda ng
direksiyon at pamamaraan ng pagbabago at pagunlad ng kanilang pamumuhay.
Mula sa dating pananaw na walang pakialam,
napagtanto ng pamahalaan na maaari na silang
maging kaagapay sa pagkilos tungo sa pagbabago
at pag-unlad. Sa kabilang banda, kasabay ng
mga pagbabago ng pananaw ay ang mga
pagbabago sa pagkilos ng mga tao sa pamayanan.
Bahagi nito ay ang sama-samang pagkilos para
pangalagaan at pagyamanin ang karagatan. Nabuo
ang mga lokal na samahan tulad ng Fisheries and
Aquatic Resources Management Councils (FARMCs)
at Bantay Dagat na boluntaryong nagbibigay
serbisyo para sa pagprotekta at pangangalaga ng
karagatan.
Mula sa pagkamulat sa mga batas pangisdaan,
sama-samang itinataguyod ngayon ng mga maliliit
na mangingisda ang kanilang karapatan sa bahagi
ng karagatang pangisdaan na itinakda sa kanila
ng batas. Patuloy rin ang pagkilos para isulong
ang interes ng mga maliliit na mangingisda sa
pamamagitan ng adbokasiya sa lokal at
8
pambansang antas. Patunay lamang na tumataas
na ang kamalayan ng mga mangingisda tungkol
sa batas pangisdaan at sa mga karapatang
ibinibigay nito sa kanila.
Sama sama rin sila sa patuloy na pag-aaral at
paglinang sa likas na kaalaman at kakayahan. At
bunga nito, direktang nakikisangkot ang mga
mangingisda sa mga Information and Education
Campaigns (IECs) upang maitaas ang kamulatan
sa kapaligiran at mga isyu ng pangisdaan sa
kanilang pamayanan.Ang pagkakaroon ng
malawakang suporta sa programa ng coastal
resource management ay dulot ng makabuluhang
pakikipag-ugnayan ng mga lokal na samahan sa
ibat ibang sektor ng pangisdaan. Mula sa dating
relasyon na tunggalian sa pagitan ng lokal na
samahan at ng pamahalaan, naging bukas ang
isat isa sa pag-uusap at pakikipag-ugnayan.
Ngayon, mas higit ang partispasyon at
pakikipagtulungan ng pamahalaan at mga ahensiya
nito sa mga programang may kaugnayan sa
pagpapalakas ng sektor ng pangisdaan.
Ilan lamang ang mga ito sa maituturing na maliliit
na mga pagbabago na naging simula tungo sa
malawakang pagbabago para sa mga mangngisda
Higit sa lahat, ang tunay na pagbabago ay
nagaganap sa kalooban ng tao. Ito ang uri ng
pagbabago na dalisay at tiyak na maipamamalas
sa pagkilos.
Ang Pundasyon ng Partisipasyon
Ang pagpapasa ng Batas Republika Bilang 7160 o
Local Government Code (LGC) noong Oktubre
1991 ay nagbukas ng maraming posibilidad para
sa ordinaryong mamamayan na aktibong
makilahok sa pagpaplano, pagsasagawa at
pagtatasa ng mga proyektong pangkaunlaran sa
lokal na pamayanan. Maraming gawain na noon
ay nakapatong sa mga pambansang ahensiya ng
gobyerno ang nailipat sa mga lokal na pamahalaan.
Kabilang na dito ang pangangalaga sa likas yamang
dagat ng bansa. Mas nabigyan ng mukha ang
usaping pangisdaan ng maipasa ang Batas
Republika Bilang 8550 o Batas Pangisdaan ng
Pilipinas noong Pebrero 1998. Dahil sa naturang
batas, nabuo ang Municipal Fisheries and Aquatic
Resources Management Council (MFARMC), na
kumakatawan sa mga ordinaryong mangingisda
at iba pang sektor na may direktang taya sa
sinasakop na katubigan ng pamayanan. Ang
MFARMC ay ang pangunahing sanggunian ng lokal
na pamahalaan tungkol sa usapin ng pangisdaan.
Naging tungtungan ng iba’t ibang batayang sektor
lalong lalo ng mga mangingisda ang dalawang
pambansang batas na ito upang palakasin ang
kani-kanilang boses sa pamamagitan ng tuwirang
pakikilahok sa mga lokal na gawaing
pangkaunlaran. Mas pinagtibay rin ng mga ito
ang Community-Based Coastal Resources
Management (CB-CRM) bilang salalayan ng
pagharap sa usapin ng patuloy na pagkasira ng
likas yamang dagat ng bansa. Mas binigyang diin
nito ang kahalagahan ng tao bilang gulugod ng
kaunlaran.
Ang Bunga ng Partisipasyon
Isang halimbawa nito ang Inter-Island Management
Council (IIMC) na kumakatawan sa limang kostal-
Malaking hamon para sa sektor ng
pangisdaan ang pagsasabuhay ng mga
magagandang layunin ng mga Batas
Republika Bilang 7160 at 8550 lalong lalo
na sa pagtugon sa likas kayang pag-unlad ng
pangisdaan.
barangay sa Camarines Norte na siyang katuwang
ng lokal na pamahalaan sa pagbabantay ng
karagatan ng Mercedes. Ngayong taon, limang
mangingisda na ang nadadakip ng samahan na
ilegal na pumasok sa sangtwaryong pangisdaan.
Ang sangtwaryong nabanggit ay naitayo dahil na
rin sa sama samang pagkilos ng mga miyembro
ng IIMC upang ipaunawa sa ibang miyembro ng
pamayanan ang kahalagahan ng pangangalaga ng
likas yamang dagat ng Look ng San Miguel. Sa
kasalukuyan, mayroon nang kanya-kanyang
sangtwaryong pangisdaan ang mga islangbarangay ng Apuao, Caringo at Quinapaguian.
Nasa proseso na rin ng pagtatakda ng lugar na
maaaring pagtayuan ng sangtwaryong pangisdaan
ang mga barangay ng Mambungalon at
Cayucyucan.
Hindi nagkakalayo ang ginagawang pagkilos ng
mga mangingisda na nakatira sa baybaying dagat
ng Look ng Lamon sa Quezon. Dahil na rin sa
bukas na kamalayan ng mga mangingisda, nabuo
ang Integrated Fisheries and Aquatic Resources
Management Council (IFARMC) na kinakatawan
ng mga lider mangingisda galing sa labimpitong
(17) kostal na munisipyo sa Quezon. Noong Hunyo
lamang ay matagumpay nilang naiparating sa
tanggapan ni Kinatawan Lorenzo “Erin” Tañada
ang kanilang hinaing patungkol sa PNP Maritime
Command ng Look ng Lamon. Ayon sa IFARMC,
nagkakaroon ng mga sabwatan ang ilang opisyal
ng PNP Maritime Command sa mga komersyal na
mangingisda. Isinusulong din ng IFARMC ang
pagpapasa ng Unified Municipal Fishery
Ordinance (UMFO) o Pinagkaisahang Munisipal na
Batas Pampangisdaan sa labimpitong munisipyong
malapit sa baybaying dagat ng Look ng Lamon.
Layunin ng UMFO na pag-isahin ang mga simulain
at gawain ng mga ito sa pangangalaga ng likas
yamang dagat sa Look ng Lamon. Habang ito ay
sinusulat, ang UMFO ay nauna nang napasang-
Sama Samang Pag-usad,
Sama Samang Pag-unlad
Dennis F. Calvan
9
ayunan sa pampublikong konsultasyon sa sampung
munisipyo kabilang na ang Perez, Alabat, Quezon,
Lopez, Gumaca, Atimonan, Real, Gen. Nakar, Polillo
at Panukulan.
Ala-ala ni
Padre Benigno Mayo, S.J.
Ang Hamon
Ni Cora Diaz
Bagamat marami nang naitalang tagumpay ng mga
organisasyon at pederasyon ng mga munisipal na
mangingisda tungkol sa pagsulong ng kani-kanilang
interes, mahaba at malalim pa rin ang tatahakin
ng sektor ng mamamalakaya. Malaking hamon pa
rin sa sektor na ito ang usaping pagkaubos ng mga
isdang nahuhuli, pagkasira ng mga bahura at
pagputol ng mga bakawan. Dagdag pa rito ang
pangangailangang pangkalusugan, edukasyon at
pampublikong imprastruktura.
Nagpalala pa rito ang maliit na bahagi (40%) ng
Internal Revenue Allotment (IRA) ang napupunta
sa mga lokal na pamahalaan. Samakatuwid,
maraming lokal na pamahalaan ang nagkakasya
lamang sa kakarampot na ambag ng pambansang
pamahalaan. Sa kadalasan, nahuhuli sa mga
proyekto at gawain ang pagsusulong ng
pangangailangan ng sektor ng pangisdaan.
Nagiging balakid din ang kawalan ng paninindigan
ng mga lokal na pamahalaan na ipatupad ang
itinakda ng batas. Mayroon pa ring mga komersyal
na palakayang pumapasok at nangingisda sa loob
ng 15-kilometrong tubig munisipal na itinakda ng
R.A. 8550 para sa paggamit ng mga munisipal na
mangingisda. Kadalasan, hindi rin napagtutuunan
ng pansin ang kontribusyon ng mga kababaihang
mangingisda at kabataan sa pangisdaan. Marami
pa rin sa mga komunidad na nasa dalampasigan
ang walang programang pabahay para sa mga
mangingisda. Dahil rito, mataas ang posibilidad
na ang mga mangingisda ay maharap sa sakunang
katulad ng naganap sa mga bayan ng Infanta at
Real noong nakaraang taon.
Malaking hamon para sa sektor ng pangisdaan ang
pagsasabuhay ng mga magagandang layunin ng mga
Batas Republika Bilang 7160 at 8550 lalong lalo na
sa pagtugon sa likas kayang pag-unlad ng
pangisdaan. Gayunpaman, mahalagang maipakita
na dahil sa sama-samang pagkilos katulad ng mga
mangingisda sa Mercedes, Camarines Norte at
Quezon, umuusad ang maliit na bangkang sakay
ang kanilang mga pangarap.
10
Noong maging Chairman si Padre Mayo,S.J. ng
Association of Major Religious Superiors of Men in
the Philippines (AMRSMP) doon niya ako kinuha
bilang office assistant. Dahil baguhan ako sa
trabaho, takot at nerbiyos ang nararamdaman ko
kapag nakikita ko si Padre dahil kilala siya na
mahigpit at metikoloso pagdating sa trabaho.
Nang maayos ang lumang building sa Sta.
Ana (tabi ng OB Montessori) pinangalanan itong La
Ignaciana Apostolic Center (LIAC). Nagkaroon ng
sariling opisina ang AMRSMP at kumuha na ng
maraming kawani dahil dumarami na ang gawain
ng asosasyon. Nag-umpisa ang pag imprenta ng
mga newsletters kaya’t ang dating 8AM hanggang
5PM na ordinaryong oras ng trabaho ay naging 8AM
to 9PM o higit pa minsan hanggat di tapos ang
gawain. Pati si Padre Mayo ay nakabantay sa aming
gawain. Minsan sa kalagitnaan ng trabaho
mawawala siya. Pagdating niya may dala nang
pagkain dahil alam niyang hindi pa rin kami
naghahapunan. Dahil nakikita nya ang ganitong
gawain sa araw-araw nagmungkahi s’ya na bigyan
kami ng food allowance.
Taong 1981, nagsimula akong magtrabaho
sa LIAC dahil sa dami ng mga seminars at trainings.
Naglabas ang LIAC ng mga babasahin na tinawag
na HUMAN SOCIETY pamphlets hanggang sa
nagkaroon na rin ng printing press at media office
para sa mga dokumnetong kinakailangan sa mga
seminar. Maraming tao ang lumalapit kay Padre
Mayo upang humingi ng tulong. Kaya gumawa sya
ng livelihood project proposal para sa mga taong
nangangailangan. Ilan sa mga ito ay ang pagtatayo
ng piggery at sewing projects. Marami ang
natulungan n’ya sa pamamagitan ng mga nasabing
proyekto.
Ang pinakahuli na nahanapan n’ya ng
pondo ay ang bagong gusali ng Institute of Social
Order. Dahil sa kinakailangan ng mas malaking
lugar at upang mas maraming taong
mapaglingkuran, ito ay kanyang pinagsikapang
maaprubahan kahit ilang ulit na bumalik ang
proposal sa dami ng mga pagbabago. Hanggang
sa bago lumipat ang mga kawani ng LIAC (galing
sa Sta. Ana papuntang Quezon City) maraming di
makakalimutang tulong ang ibinigay ni Padre
Mayo.
GOING BEYOND ONE’S SELF
Maya Lyn C. Manocsoc
Prior Experience
My academic training in the Department of
Sociology and Anthropology (DSA) of the Ateneo
de Manila University demanded well-planned,
comprehensive and detailed fieldwork for any
research. The need for an empirically-informed
research was emphasized. I knew thus that any
fieldwork must involve a multi-sectoral, multi-level
approach so as to express the varied perspectives
any fact is almost always subject to.
Of great influence to me was the increasing
popularization of the term participation in the area
of research. I truly appreciated and saluted the
proponents of community participation and
empowerment for they gave priority and in fact,
irreplaceable relevance, to the local community,
which true enough knows a lot more intimately
their situation than the outside researcher. I thus
thrived in the critical studies of the marginalized
and oppressed sectors of the Philippine society
which were becoming more and more the targets
and subjects of social science research. This
consequently led me to pursue a career in nongovernmental organizations (NGOs) that engage in
development work. All in all, I can say that my
professional work was quite clearly a practical
translation of research strategies I learned in
school.
The Method
Dr. Czarina Saloma-Akpedonu in our SA 102 class
this summer asked us, “What differentiates a mere
storyteller from a sociologist/anthropologist?” I
thought about it and realized it was such a
provocative question for indeed if we were just to
tell of the “world we live in” then nothing
essentially distinguishes us, social science students,
from the mere observers and tale spinners. Ah,
but there is one thing, Dr. Saloma pointed out,
that does separates us. She said that it is the use
of a research framework and methodologies that
essentially differentiates the former from the
latter.
During the orientation, I was first interested in the
historical roots of participatory research methods,
specifically the participatory action research (PAR).
The fact that PAR was discussed in the context of
community organizing (CO) set my mental wheels
into work. I was being reminded of my researches
during college. Community organizing suddenly
became the very embodiment of community
empowerment. Here finally was a concrete, reallife example of the research principles I learned in
school.
I find it relevant to first discuss the principles of
community organizing before moving to PAR. CO is
defined as “a process of getting people to band
together formally for purposes of pursuing goals
and objectives.” CO was first of conflict
confrontation (Alinsky Model) nature but this
evolved into the pedagogical model where
consciousness translates to collective action. This
latter model considers every person as “capable
of critically examining his/her world if he/she
engages in the process of dialogue with others.”
There are five principles of CO: people
empowerment; participative culture; inclusiveness;
the vision of the common good and critical
collaboration. The definition, evolution and
principles of CO speak of the highly preferential
11
nature of CO towards the marginalized and The participatory nature of PCRA is its most viable
oppressed.
strength. For me personally, I was amazed of how
well the Caringo residents – even the young adults
PAR is defined as a “structural method of inquiry which I was assigned to interview- articulated their
that subscribes to the principle that people’s knowledge of their own conditions and situations,
participation is a moral right and that research either of themselves or of their natural resources.
should be conducted with the intent of helping The fact that it was us researchers who were
people to take on the task of changing their social learning from the local people was a revelation.
situations.” This, too, speaks of its likewise leaning It was humbling to find myself listening to them
towards helping the marginalized. More discussing their own resource assets vis-à-vis their
importantly, this method stresses the point of view problems. We turned out to be simply assisting
of the people themselves thus, recognizing their them in the discussions; it was them who had the
own power and ability to change their conditions. knowledge after all. Thus, in the end, our group
In fact, prior to that, the process of identification only facilitated the exchange of ideas between
of issues itself is best done by the local people us, the researchers, and them, the local people.
themselves. PAR’s three principles (namely: people There was indeed an active open sharing with
centeredness, people empowerment and action- them expressing their intimate knowledge of their
based) likewise highlight the giving of voice to the life and us respecting this openness and offering
oppressed. The last one, which emphasizes the no judgment but the promise that we were there
inseparability of theory and practice, also further
resurrected the grounded theory I learned to be
conscious of in school.
PCRA: A Participatory Research Method
With this trip with the Institute of Social Order
(ISO), I was able to have a hands-on practice of a
methodology that embodies the purpose of critical
social science research. Even from the two-day
orientation only, I was already intrigued of ISO’s
apprently successful project that uses a particularly
successful method. It was a live specimen, so to
speak.
By working with the fishing communities in
Participatory
Coastal
Research
(PCRA)
Mercedes and
Panukulan,
ISO Assessment
hopes to re-write
a
is the
useful
tool
for us DSA-Institute
bettermost
history
in these
communities,
one that tells ofof
man’s mastery
over the
earth
so that they
use its
Philippine
Culture
(IPC)
grantees
tocan
learn
on
resources
to
proclaim
God’s
goodness
and
glory.
fieldwork methods. It has the most advantages, as
I will discuss below; and I could not think of any
disadvantages as long as it is used “properly” and
in context. I have to admit though that I was
skeptical of the methodology at first. But I blame
this to my inability to imagine and fathom the new
terminology that resulted in combining the four
words in PCRA- I could only initially grasp the four
words individually. I guess this further stemmed
from my fear of not knowing its specific methods.
I thought I was floating in alien surroundings. Once
I knew of the specific methods of PCRA (which were
discussed during the final orientation in Daet)
though, I was set and ready to begin the actual
fieldwork.
57 Years
of ISO’s Development Works
12
The fact that it was us researchers who
were learning from the local people was a
revelation. It was humbling to find myself
listening to them discussing their own
resource assets vis-à-vis their problems. We
turned out to be simply assisting them in
the discussions; it was them who had the
knowledge after all. Thus, in the end, our
group only facilitated the exchange of ideas
between us, the researchers, and them,
the local people
to listen and help, if we could. As mentioned
above, I noticed that our discussion also became
a venue where they talked among themselves
about their shared conditions. In this way, I felt
fulfilled that somehow we became the medium
of their unity.
PCRA methods ranged from the specifically
technical (geographical and historical transects,
resource mapping, seasonal diagrams) to the
exploratory and flexible (institutional mapping,
daily routine diagram, focus group discussions and
key informant interviews). These were enough
to give us a taste of each type of field methods.
There is then a need to harmonize the relationship
The
only the
difficulty
I encountered
during the
between
environment
and its resource-users.
fieldwork
was
the
usual
fieldwork
Mutual relationship between the two should problem:
be nurtured
and strengthened.
language
barrier. I too had to juggle with their
local terms vis-à-vis Waray, Filipino and English.
All the rest was just too exciting to worry over
Dennis
F. Calvan
what may be wrong about
them. There
was just
so much to learn to pause and critique the alltoo- effective methods. Althought I remember
we did quibble on the seasonal diagram. Among
our group, we had to agree on the form (the use
of monthly columns) and information (and the
order) to ask. It turned out, when we let the
community work on the diagram that we ourselves
were missing on the essential aspects (such as
the fact that we have to ask first the fish species
caught before we can ask the volume of fish
catch). What a lesson. But I took this as only part
of the job “hazards”. In the end, I noticed that
the attitude of the community towards us
researchers was that of conscious and deliberate
collaboration.
Towards a Graduate Degree
Much as I felt prepared in doing research fieldwork
because of my academic background, I found that
I was not fully prepared to do the PCRA. The
initial incomprehension and subsequent fear I felt
was indicative of my need to go beyond myself. I
may have had the academic training but in
practice, I have to let the community do the
talking. I am there to listen, not impose; to
facilitate, not dominate over them. A particularly
striking memory I have of the fieldwork that
expresses this attitude was the insight I gained
from the local community. Our research group
could not comprehend the reason why there was
a fishing “off-season” for every family when there
was quite obviously a year-round supply of fish.
The initial incomprehension and subsequent
fear I felt was indicative of my need to
go beyond myself. I may have had the
academic training but in practice, I have
to let the community do the talking. I
am there to listen, not impose; to
facilitate, not dominate over them.
Aside from the economic reason (they cannot
afford to construct and maintain more than one
or two fishing gears), it turned out that the
community seems to share a rationalized respect
for the natural rhythm of the sea even though it
may impose a “schedule” on their livelihood. They
told us quite emphatically that San Miguel Bay will
not have the opportunity to regenerate itself if
they were to fish all the time. This statement
reflects precisely why participatory research
works- we researchers learn from the local
community. We researchers only carry with us
the theory and methodology that compose the
framework but it is from them that empirical
data is generated.
As I was enplaned towards Tacloban City the week
after the fieldwork, I kept looking for Caringo
Island below us. I find this symbolic of my future
attitute towards social development, I will always
remember that five-day fieldwork that we had
together- all connected in the pursuit of everperfect methodology in critical social science
research. Graduate school, of which we were
allowed a peek during the fieldwork, will be our
vehicle to achieve precisely this.
13
LEARNING TO
MAKE AN
INTERVENTION
OPERATE
Leolita Masnun
Before I came to the Philippines, I already did
participatory research several times. However,
these were done in Vietnam, which means it was
easier for me to understand what the people are
talking about. This time was different. The local
people speak their native tongue, Tagalog. It was
difficult for us, foreign students, to understand
everything although we had Filipino interpreters.
Nevertheless, the local barangay officials and the
local people helped us in providing valuable
information. They were enthusiastic to participate
in the discussion.
Beside conducting the research activities, we had
the opportunity to go to the established fish
sanctuaries and observe the marine life through
visual census. It was fantastic. We can see various
species of fish and corals in the sea.
During my trip to Mercedes, Camarines Norte, I
was wondering what activities I was supposed to
conduct on my visit to this coastal community. Of
course, before “D” day, I and other grantees of
the Institute of Philippine Culture (IPC)-Ford
Scholar attended an orientation, which the
Institute of Social Order (ISO) hosted. My curiosity
stemmed from what I can learn from ISO’s programs
and how its interventions affected the coastal
communities in Mercedes.
Poverty for them was caused by several factors
that were mostly intertwined. As the practice of
fishing became extractive and at times destructive,
marine resources became depleted and degraded
as well. The lack of environmental awareness also
contributed to the low degree of participation of
the community in environmental protection
efforts. Moreover, law enforcement of fishery
policies was problematic. To explain this generally,
the lack of assets in the island caused degradation
of marine resources. People became vulnerable
because of poverty.
In the course of the PCRA, I learned that when
implementing a project in a particular local
community, development practitioner should
always consider the natural environment. It is also
very important for organizations and for the people
to work as partners. By working together, the
partners must try to understand what is genuine
for the people, what are the strengths and
weaknesses of the community, and what issues and
concerns might appear in the future. Hopefully,
by working together, the interventions in the local
community would be more meaningful.
14
Foreign students from Vietnam and Indonesia met
our first difficulty which is the language barrier.
The local people spoke Tagalog. Although some
Filipinos interpreted and wrote down in English
what they wanted to say, I still did not fully
understand the whole conversation. The second
difficulty concerns food. Although I arrived in the
Philippines about a year ago, I still found it very
difficult to get used to the Filipino food. Here,
they eat less vegetable. For the whole trip, only
one or two meals with vegetables were served. In
short, the training not only helped us to enhance
our knowledge and practical skills in conducting
participatory research but also to make us, IPCFord scholars, closer. It also gave us a chance to
share and understand more about the culture of
our neighboring countries.
Reflections on the
Participatory Coastal
Resources Assessment
Practical Training
Le Thi Thanh Phuong
Ang NGOs for Fisheries Reform (NFR), isang Dahil patuloy na nagbabago ang panahon kung
koalisyon ng mga NGOs na nagtataguyod at saan naaapektuhan din ang kalagayan ng
tumutulong sa pagsusulong ng mga reporma sa pangisdaan at ang kalagayan ng mga taong
mga polisiyang pampangisdaan upang tunay na direktang nakikinabang dito, partikular ang mga
tumugon sa kalagayan ng mga maliliit na maliliit na mangingisda, nakikitang may
mangingisda, ay isa sa mga naging instrumento pangangailangan na bantayan at suriin ang
at kabahagi ng mga NGOs at POs sa mahigit sa implementasyon ng batas upang matiyak na ito
isang dekadang pakikibaka upang maisabatas ang ay tumutugon sa kanilang aktwal at kongkretong
Batas Republika Bilang (Republic Act) 8550 o ang kalagayan. Isinasaad sa Seksiyon 127 ng RA 8550
Batas Pampangisdaan ng Pilipinas ng 1998. Ito ang ang pagkakaroon ng mandatoryong pagrepaso ng
pangunahing polisiya na nagtatakda kung paano Kodigo na hindi dadalang sa minsan bawat limang
ang pamamahala, paggamit, pagpapaunlad, taon at kasingdalas kung kinakailangan upang
pangangalaga at pagkalinga sa yamang matiyak na ang mga polisiya at pamatnubay
pampangisdaan at pangkatubigan ay mabibigyan pampangisdaan ay patuloy na tumutugon sa
ng pinakamataas na
nagbabagong kalagayan.
pagsasaalang-alang sa
Subalit
hanggang
sa
katiyakan sa pagkain
kasalukuyan ay hindi pa
(food security).Nakita ang
naisasagawa ng kongreso
pangangailangan
na
ang mandatong ito, mahigit
baguhin ang mga naunang
sa pitong taon na ang
batas pampangisdaan
nakalipas mula nang ito ay
(Presidential Decree 704
maisabatas. Nakita ng NFR
at iba pang mga kaugnay
ang
kinakailangang
na batas at Utos ng
paghahanda
para
sa
Pangulo) na may dating
mandatoryong pagrerepaso
pagtingin
na
ang
ng batas upang maihain at
pangisdaan ng bansa ay
maisama ang agenda ng
hindi pa lubos na
mga nakalubog na sektor sa
napakikinabangan at may
lokal at matiyak na ang mga
pangangailangan pang
kapakinabangan ng mga
palakasin ang produksyon
munisipal na mangingisda
upang
maabot
ang
ay napangangalagaan.
pinakamataas na pangBilang paghahanda sa
Cyrus
Pangan
ekonomiyang pakinabang
mandatoryong mulingsa yamang pangkaragatan
pagsusuri sa Kodigo, isa sa
at
matugunan
ang
mahalagang gawain ng NFR
l u m a l a k i n g
ang
pagsasagawa
ng
pangangailangan sa loob
Komprehensibong
at labas ng bansa para sa mga produktong Pagrerepaso sa RA 8550.
pampangisdaan.
BANTAYAN ANG
KONGRESO
BANTAYAN ANG
PANGISDAAN
Ang NFR ay unang nabuo upang magbigay ng
teknikal na suporta sa mga pambansang
pederasyon at koalisyon ng mga mamamalakaya
sa pagsusulong ng batas pangisdaan. Mula dito
nagpatuloy itong magsumikap na mahigitan ang
simulaing pagbabahagi ng mga karanasan sa
teoretikal at praktikal na larangan sa pamamagitan
ng pananaliksik at gawaing-adbokasiya kaugnay
ng mga polisiyang pampangisdaan. Sa kasalukuyan,
patuloy ang NFR sa isinasagawang pagbabantay
sa implementasyon ng RA 8550, sa paglalabas ng
mga polisiyang may kaugnayan sa implementasyon
nito at sa mga panukalang pag-aamyenda nito.
15
Ito ay isinagawa sa pamamagitan ng serye ng
mga konsultasyon sa mga stakeholders, lalo na sa
mga munisipal na mangingisda, kasama ang mga
NGOs, indibidwal at sektor ng akademya na
eksperto sa usaping teknikal hinggil sa polisiyang
pampangisdaan.
Una sa mga hakbang na ginawa nito ay ang
pagtukoy sa mga isyu ng maliliit na mangingisda
kaugnay sa batas pangisdaan. Ang mga isyung
pampolisiya na lumulutang mula sa mga probisyon
ng RA 8550 at iba pa na wala sa batas ay
sistematikong kinategorya ayon sa mga
sumusunod na temang natukoy na siyang naging
balangkas sa pagtalakay sa mga isyu: pamamahala
sa pangisdaan (fish management), pangangasiwa
(fish administration), pagpapatupad ng bataspangsidaan (enforcement), gender, mga
karapatan ng mangingisda at kanilang paninirahan
(fisherfolks rights and settlement), akwakultura
at pangangalakal (fish trade). Nagkaroon ng mga
talakayan sa bawat tema upang iproseso ang mga
isyu at makapaglabas ng mga policy issue papers
kada tema. Mula rito ay nabuo ang mga
rekomendasyong pampolisiya matapos na palalimin
at pagtibayin sa mga konsultasyon, pangunahin
sa mga munisipal na mangingisda mula sa mga
katuwang na PO ng miyembrong NGOs ng NFR at
iba pang grupo at indibidwal na may kinalaman
sa Community-Based Coastal Resource
Management (CBCRM) sa Luzon, Visayas at
Mindanao.
Sa mga konsultasyon, pinatotohanan ng mga
kasangkot ang mga isyung pampolisiya at mga
rekomendasyon. Ito ay mahalaga upang
makahamig ng higit na malawak na suporta mula
sa lokal at upang makapagbuo ng higit na
makatotohanan at matalas na mga mungkahi o
panukalang polisiya na sinusuportahan ng
batayang-patunay na pananaliksik at teknikal na
kasanayan. Ang mga panukalang polisiya ay
pinagsama-sama at mula rito ay binalangkas ang
mga mungkahing amyenda o pagbabago sa mga
probisyon ng batas. Sa pambansang konsultasyon,
nabuo ang mga mungkahing pagbabago sa batas
at inihanda ang plano ng pagkilos para sa
magkaugnay na istratehiya sa lokal at pambansang
kampanya at adbokasiya sa larangan ng
lehislatura.
bilang pangunahing may taya sa sektor pangisdaan
at ang pagpapataas ng kanilang paglahok sa
proseso ng pagbubuo/pagpaplano at pagpapatupad
ng polisiya sa pangisdaan. Ang mga kababaihan
sa pangisdaan ay malaki ang ambag at bahaging
ginagampanan sa sektor-pangisdaan subalit
kadalasan ay hindi kinikilala at hindi isinasaalangalang ang kanilang kalagayan at mga karapatan.
Nararapat ding bigyan ng katiyakan ang
paninirahan at kabuhayan ng mga maliliit na
mangingisda.
Lumitaw din na mahalagang palutangin ang
koneksiyon ng katiyakan sa pagkain at ng
sustenableng istratehiya sa pangisdaan,
protektahan ang lokal na industriya ng pangisdaan
at itigil ang iligal na pagpasok ng produktong
pampangisdaan, protektahan ang likas-yaman mula
sa labis na eksportasyon, pangalagaan ang
pangisdaan mula sa higit pang pagkasira nito dulot
ng hindi sustenableng pag-aakwakultura at
itaguyod ang community-managed aquaculture.
Angkop na gamitin ang CBCRM o ang samasamang pagkilos ng mga tao sa komunidad sa
pangangalaga at pamamahala sa yamangpampangisdaan bilang stratehiya sa pamamahala
ng yamang-kostal. Kaugnay pa nito, mahalagang
magkaroon ng komprehensibong plano sa
pagpapaunlad ng pangisdaan at sa buong proseso
na ito ay dapat na tiyakin ang partisipasyon ng
mga mangingisda upang masiguro na ang kanilang
kalagayan at karapatan ay naisasaalang-alang at
natutugunan.
Sa usapin ng pagpapatupad ng batas, dapat na
baguhin at higpitan ang sistema ng pagpaparusa
sa mga lumalabag sa batas-pangisdaan.
Kinakailangan ring pataasin ang kamalayan at
pagpapahalaga sa batas. Dapat na itaguyod ang
pagkaroon ng suporta at benepisyo para sa mga
Bantay Dagat na boluntaryong kumikilos upang
mapangalagaan ang pangisdaan mula sa mga
paglabag sa batas. Higit na makakatulong rin ang
pagkakaroon ng “special marine court” na tututok
sa mga kaso hinggil sa pangisdaan.
Ang pagkakaroon ng hiwalay na kagawaran sa
pangisdaan ay nakikitang nararapat upang maging
higit na epektibo at mabisang matugunan at
matutukan ang mga isyung kaugnay sa
pangisdaan. Ang partisipasyon ng maliliit na
Kabilang sa mga matitingkad na lumabas na mangingisda sa pangangasiwa sa pangisdaan ay
agenda ng mga maliliit na mangingisda ay ang dapat na patampukin at pataasin. Isa na rito ang
isyu ng pagkilala sa mga kababaihang mangingisda pagtiyak sa bahagi nila sa istruktura ng FARMC.
16
Gayundin, dapat na maglaan ng sapat na pondo
para sa pangisdaan.
Sa kasalukuyan ay may dalawang panukalang batas
sa ika-labing-tatlong kongreso ang NFR na ibinunga
rin ng mga konsultasyon kung saan sinuportahan
at tinangkilik ito nina Cong. Lorenzo Tañada
(House Bill 3423 at 3424) at ni Cong. Mario Aguja
(House Bill 4132 at 4270). Ang mga naturang
panukala ay nakabinbin sa Komite sa Pangisdaan
at Akwakultura ng Mababang Kapulungan at hindi
pa nahahatulan.
Ang HB 3423 at HB 4132 ay panukalang patungkol
sa pag-aamyenda sa Seksyon 4 ng RA 8550 kung
saan pinapanukalang gamitin at isama ang
“archipelagic principle” sa depinisyon ng tubig
munisipal. Ang ibig nitong sabihin, kung ang
teritoryong nasasakupan ng munisipalidad ay
kinapapalooban ng mga maliliit na isla (subislands), ang 15 km tubig munisipal ay susukatin
mula sa batayang linya na mula sa pinag-ugnayugnay na mga pinakadulong punto ng mga
naturang isla. Ito rin ang kinikilalang pagsusukat
sa tubig munisipal na nilalaman ng Department
Administrative Order No. 17 (DAO 17).
Samantala, ang HB 3424 at HB 4270 ay mga
panukalang pagbabago sa batas na naglalayong
higpitan at palakasin ang probisyon ng batas
patungkol sa prohibisyon upang pigilan kung hindi
man lubusang mawala o tanggalin ang mga iligal
na gawain ng mga komersyal na mangingisda sa
tubig munisipal.
Kabilang sa mga matitingkad na lumabas na
agenda ng mga maliliit na mangingisda ay ang
isyu ng pagkilala sa mga kababaihang
mangingisda bilang pangunahing may taya sa
sektor pangisdaan at ang pagpapataas ng
kanilang paglahok sa proseso ng pagbubuo/
pagpaplano at pagpapatupad ng polisiya sa
pangisdaan. Ang mga kababaihan sa
pangisdaan ay malaki ang ambag at bahaging
ginagampanan sa sektor-pangisdaan subalit
kadalasan ay hindi kinikilala at hindi
isinasaalang-alang ang kanilang kalagayan at
mga karapatan.
17
Iba’t Ibang Mukha ng Dagat
(Isang pagninilay sa isang buwang karanasan sa
mga isla ng Mercedes, Camarines Norte
at ng mga isla sa Quezon Province)
Arthur W. Nebrao, Jr., S.J.
Jesuit Scholastic (Philosophy 1)
Loyola House of Studies - Alingal House
25 May 2005
Minsan nang pauwi na kami ni Jeff sa islang
tinitirhan namin, hindi ko maiwasan pansinin ang
katig ng aming bangka na parang hinahalikan ang
balat ng dagat. Paminsan-minsan nawiwisik ang
maalat na tubig nito sa aking mukha kasabay ang
malambot na hampas ng hangin sa dapit-hapon.
Payapa ang dagat. Tahimik siya ngayon. Parang
nagninilay. Parang nagtatanong tulad ko.
Sa totoo lang, takot na takot ako sa dagat. Kahit
ako’y laking-dagat, mayroon akong mga ilang
mapapait na karanasan sa dagat kaya’t nawala
ang tiwala ko sa kanya. Noong bata pa ako,
tumaob ang bangkang sinasakyan namin dahil sa
malakas na ulan at alon. Walang malapit na isla.
Limang oras kaming nagtiyagang humawak sa
katig upang lumutang. Maginaw. Nakakatakot.
Limang oras.
Kaya’t noong pinapili kami ng tatlong apostolado
para sa aming summer apostolate, pangatlo
lamang ang programa ng ISO. Iniiwasan ko ang
dagat. Kung pwede sanang ilagay ko sa panglima ang ISO ay nilagay ko na. Ngunit, tulad rin
ng mga dati kong assignment, nakakagulat, at
parang may halong hiwaga. Kahit qualified na
qualified ako sa unang dalawang programang pinili
ko, sa ISO pa rin ako inilagay. God really works in
mysterious ways. Ito yata gusto ng Diyos para sa
akin. At kahit anong gawin ko, wala akong
magagawa kundi harapin ang katotohanan. Ngunit
kahit may dala akong kaba, laking gulat ko sa
mga karanasang inihandog sa aking paglalakbay.
Nagkaroon ng mga mukha ang dagat at nagkaroon
ng imahen ang aking Diyos.
Mapaglaro ang Dagat
Isang beses, galing kami sa Burdeos at pauwi na
kami sakay ang aming bangka. Mapaglaro ang
dagat noon. Katamtaman ang mga alon na parang
18
nagyayayang makipaglaro sa kanya. Parang tulad
ni Dave, anak ng isang Program Coordinator, na
ginagalaw ang kanyang mga daliri sa harap ng
kanyang mukha at sabay sinasabing, “Habol,
habol!” Aba, hindi nagpapatalo si Kuya Willy, ang
aming piloto, at tinodo nga ang motor. Parang
hindi na nga siya isang bangka kundi isang bump
car na nakikipagbangga sa dagat. Ayon, basangbasa kaming nakauwi. Pati si Kuya Carling na
nakatago sa buntot ng bangka ay hindi nakaligtas.
Katulad rin sa mga kaibigan naming mga bata sa
Quinapaguian. Tuwing hapon, pagkatapos naming
magbigay ng recollection, naghihintay na sila sa
pintuan ng staff house. At kahit pagod na ako,
hindi ko matanggihan ang paanyaya nila: “Habol,
habol!” Naghahabulan kaming lahat. Una
hahabulin ko silang mga tatlumpung bata.
Pagkatapos ay sila naman lahat ang sabay-sabay
maghahabol sa akin. Ang daya ano? Ngunit ang
galak ng mga batang ito ang nagbibigay sa akin
ng lakas at pag-asa.
At kahit anong gawin ko, wala akong
magagawa
kundi
harapin
ang
katotohanan. Ngunit kahit may dala
akong kaba, laking gulat ko sa mga
karanasang inihandog sa aking
paglalakbay. Nagkaroon ng mga mukha
ang dagat at nagkaroon ng imahen ang
aking Diyos.
Pagmumuni-muning Paanan… ( Tagalog Translation
of Serendipity Walk) Ni Denise Melanie Lagrosa
Ngayong gabi
Habang naglalakad ako sa daan patungo sa lugar na
minsa’y tinuring kong tahanan
Pinagmasdan ko ang buwan
Isang payak na bangka sa dagat ng langit
Ulap na nag-uumapaw sa unang daloy ng dagat
Bituing bumigay sa bigat ng bingwit
Na inihagis sa karagatan ng kawalan
“Liminal” raw kay Sir Fray na katuwa-tuwa kong
natutunan
At ako, isang mangingisda sa sarili kong laot
At palad kong puno ng kalyo bilang aking sagwan
Na nahihibang sa sarili kong pagbaybay (tagalog ng
spell… SPEL Strategic Positioning for Education
Leadership)
Ako ay napanganga sa sinisikap na masumpungang
andyan na pala
Ngunit humihiwang sa kaluluwa ang hangarin
Ng mata ng Maylikha
Isang payola na gumagabay sa baybayin
Ako ay nagpapasalamat sa biyaya ng buhay at mga
nagbigay buhay sa akin
At muli sa gabing ito
Bumulong ako ng panalangin
Para sa aking lubusang kagandahang dahan dahang
nasusumpungan
Biyayaan Niyo po ako ng pagpapahalaga sa piniling
pangalan
Ng kasama
Kalakbay sa buhay
Ng kung sinumang di
mawaring libog
At makatang
kasama sa pagtugma
Upang
mabigyang saysay at kasaysayan ang buhay
Sa
pagharap sa panahon
Ng ginintuang ulan
Habang hanging sumisipol ng mahinang tinig ng
kalikasan, kalakasan
At mga nagniningning na bituing dahan-dahang
humahalik sa lupa
Lumilipad
Dumadaan
Humahawi
At mahinahong
humahalik sa lupa
Itong
mga bulaklak na may pakpak na animo anghel
Tinatahan ang pagsisid ng pait at sakit ng aking
poot ngunit tunay na paghabi ng kaligayahan ng
nahuling sandali
Maaaring may mga di kilala na manghimasok
Ngunit ang ating anino’y magniningas
At liliwanag gaya ng ginintuang hibla ng buhok ng
Maylikha ng Karagatan
May kulay kahit sa paglipas at pag-iisa
Mananatili sa katahimikan
Lulubusin ang pahinga
Habang pagsasaluhan ang natantong kabuuan ng
kahulugan sa buhay (VMOKRAPISPATRES)
Ang hangin ang himig na hahagod sa ating
pagbuntong hininga sa tamis ng pagpita
Ahh…
Halika
Samahan mo ako
Ipakita natin sa kanila
Ang daang hindi nagtatapos.
Nakakatakot pa rin ang Dagat
Pangatlong araw pa lamang namin sa Panukulan ay ginawa
na namin ang tinatawag ko na “Trip of all trips” –
pumunta kami sa isla ng Jomalig. Aba, iba ito sa
karanasan kong 24-hour bus trip galing Zamboanga
papuntang Davao at pagkatapos ng dalawang oras ay
bumalik muli sa Zamboanga sakay pa rin ng parehong
bus.
Ganito kasi. Maliit ang bangka namin. Labing-isa kaming
lahat at may mga dala kaming mga gamit kaya’t
overloaded kami. Malakas ang alon. Pitong oras ang
biyahe. Akala ko ako lang ang takot na takot sa biyahe.
‘Yun pala, halos lahat ay may duda na rin. Ilang beses
ko nang inulit ang mga dekada ng rosario. May pagkataon
nga na handa na akong mamatay dahil sinabi ko sa
Kanya na handa na ako. Salamat sa Diyos at magaling
talagang piloto si Kuya Willy.
Isa sa mga natutunan ko sa summer apostolate na ‘to
ay ang pagbasa ng senyales ng piloto ng bangka. Kung
ang sabi ng piloto “kaya,” huwag kang mabahala. Ngunit
kung kinakabahan na ang piloto, kabahan ka na rin.
Eh, mas nakakakaba si Kuya Willy dahil minsan hindi ko
alam kung kampante o kabado siya. Ngunit tapos na
‘yon. Mas nakakatakot ang mga kwento nina Kuya
Willy at Dennis. Sila ay mga boluntaryong nagbabantay
at nanghuhuli ng mga gumagawa ng ilegal na gawain sa
atin karagatan. Nakakatakot ‘yon kasi malakas ang
kalaban nila. Minsan marami ang mga ilegalista o may
mga kargada. Buhay nila ang nakataya palagi. Kaya’t
wanted sa ilang mga isla sina Kuya Willy at Dennis. Para
na rin sila mga ex-convict. Tumutulong ka na nga,
wanted ka pa.
Seryoso ang Dagat
Sa aming paglalakbay, nakilala ko si ‘Tay Tony sa isla ng
Caringo. Una kong nakita siya nag-aayos ng kanyang
mga pain. Galing lamang siya sa laot noon. Lumapit
ako para tingnan ang kanyang mga huli. Ngunit sa
aking gulat, limang pirasong maliliit na isda lamang ang
nahuli niya. Lugi siya noon. Nakakaawa si ‘Tay Tony.
Halos limang daang pain ang inihanda niya, limang
pirasong isda lamang ang nahuli niya. Kapag seryoso
ang dagat, seryoso siya. Kahit ibang tao ang gumagawa
ng karahasan sa karagatan, lahat ay naapektuhan lalo
na ang maliliit na mangingisdang tulad ni ‘Tay Tony.
Tulad rin sa walang katapusang pagbibigay ng IEC at
FARMC miting, seryoso rin ang mga tao sa problema ng
19
karagatan. Seryoso sila sa pagtatag ng FARMC at
iba’t ibang mga programa tungkol dito. Ngunit
minsan napansin ko na sa sobrang seryoso ng
pinapag-usapan, nagiging kumplikado ang
problema. Naiiwan kung ano ang kailangang
gawin. Ayon, nauwi sa inuman na lamang. Mabuti
na lang nariyan ang ISO at ang mga FARMC para
kulitin ang dapat ayusin. Kaya’t ito siguro ang
hamon para sa ISO, FARMC at LGUs. Ang maging
matiyaga sa mabagal na proseso ng ating lipunan.
Seryoso ang dagat at ang problema nito. Sana
seryoso rin tayo.
Masayahin naman ang Dagat
Sa maraming pagkakataon ay inilalalabas ko ang
aking paa o kamay sa bangka habang naglalakbay
kami. At sa ganitong pagkakataon, nakilala ko
nang lubusan ang dagat. Masayahin pala ang
dagat. Gusto niyang magpasaya palagi. Sa isang
buwan kong pamamalagi sa mga isla, nakita ko
ang magandang mukha ng dagat. Masaya ako sa
aking summer apostolate. Kung wala kaming
gaanong ginagawa, swimming kami o snorkeling
sa mga sangtwaryo. Dinadala kami ni Father
Madz sa mga barangay at nakiki-pista. At sa
gabi naman, nagpapa-init sa videoke at sayawan.
Simple lang ang buhay isla ngunit masaya. Higit
sa lahat ay nagkaroon ako ng mga kaibigan na
hindi ko makakalimutan. Tulad ng mga bata sa
Quinapaguian, sina Dave, Orange, Apple,
Guyabano, Guava, Calamansi, Acacia, Balete, at
Choco (hindi totoong pangalan nila, kami ang
nagbigay) na nagpapasaya sa akin palagi kapag
sinasayawan nila ako ng Korean Dance (yung
Froggy Dance).
Iba’t ibang mukha ng dagat ang nakilala ko sa
aking summer apostolate. Ngunit sa gitna nito,
mas nakita ko ang mukha ng aking Diyos. Tulad
sa lahat ng bagay na nilikha Niya, nasa dagat rin
ang Kanyang mukha. Mapaglaro at masayahin
ang Diyos at gusto niya ako sumama sa laro at
saya. Lagi rin, seryoso ang Diyos. Seryoso Siya
sa mga hamon binibigay Niya sa akin at sa atin
lahat. At kapag natatakot ako, ang paanyaya
Niya palagi ay magtiwala. Magtiwala dahil nan
d’yan lang Siya palagi.
Minsan nang pauwi na kami sa islang tinitirhan
namin, hindi ko maiwasan pansinin ang katig ng
aming bangka na parang hinahalikan ang balat
ng dagat. Paminsan-minsan nawiwisik ang maalat
na tubig nito sa aking mukha kasabay ang
malambot na hampas ng hangin sa dapit-hapon.
Payapa ang dagat. Tahimik siya ngayon. Parang
nagninilay...
“Tapos na ang isang buwan,” sabi ko sa sarili ko.
Ito na rin ang huling sakay ko sa bangka na kasama
namin sa aming paglalakbay. Kung tutuusin, wala
naman kaming ginawang nakakabighani sa lugar.
Subalit, ang daming alaalang hindi ko
makakalimutan. Ang daming grasya dapat
namnamin. Ngunit ang dadalhin ko sa akin lagi
ay ang mga mukha ni kaibigang dagat na
ipinapakita sa akin ang mukha ng mga taong
nakasama ko – dagat lamang ang pagitan ng ating
puso’t isipan — at lalong lalo na ang mukha ng
aking Diyos.
Sa ISO, maraming, maraming salamat sa
pagkakataon. Mabuhay kayo at lagi kayong nasa
dasal ko.
Kung tutuusin, wala naman kaming
ginawang nakakabighani sa lugar.
Subalit, ang daming alaalang hindi ko
makakalimutan. Ang daming grasya
dapat namnamin. Ngunit ang dadalhin
ko sa akin lagi ay ang mga mukha ni
kaibigang dagat na ipinapakita sa akin
ang mukha ng mga taong nakasama ko –
dagat lamang ang pagitan ng ating puso’t
isipan — at lalong lalo na ang mukha ng
aking Diyos.