N N 3 3 '12 #3(34)’12 N3(34) '12 da marTlmsajuleba kanoni Justice and Law #3(34)'12 Legal Journal 3 da N marTlmsajuleba kanoni Justice and Law saqarTvelos uzenaesi sasamarTlosa da saqarTvelos mosamarTleTa asociaciis iuridiuli Jurnali LEGAL JOURNAL OF THE SUPREME COURT OF GEORGIA AND OF THE JUDGES ASSOCIATION OF GEORGIA redaqtori nino ZiZiguri redaqtoris TanaSemwe irma beqauri nomerze muSaobdnen: inga alaviZe leila koSkaZe maia CoCua dizaini: besik danelia fotouzrunvelyofa: daviT xizaniSvili saredaqcio sabWo: diana berekaSvili Tamar zambaxiZe inga kvaWantiraZe konstantine kublaSvili zaza meiSvili valeri cercvaZe Editorial Board: DIANA BEREKASHVILI TAMAR ZAMBAKHIDZE INGA KVACHANTIRADZE KONSTANTINE KUBLASHVILI ZAZA MEISHVILI VALERI TSERTSVADZE Editor: NINO DZIDZIGURI Assistant to Editor: IRMA BEKAURI The issue was prepared by: INGA ALAVIDZE LEILA KOSHKADZE MAIA CHOCHUA Designed by BESIK DANELIA Photo support by DAVIT KHIZANISHVILI English version of articles has been provided by Candidates of Law faculty of Tbilisi State University uak (UDC) 340.11+340.130.5 m-306 ISSN 1512-259X 2 saqarTvelos mosamarTleTa asociacia JUDGES ASSOCIATION OF GEORGIA akrZalulia aq gamoqveynebuli masalebis gadabeWdva, gamravleba an gavrceleba komerciuli mizniT, saqarTvelos mosamarTleTa asociaciisa da saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos werilobiTi nebarTvisa da wyaros miTiTebis gareSe. sarCevi/CONTENTS 5 daviT suxitaSvili sanotaro moqmedebis gamo sarCelis gansjadobis Sesaxeb JURISDICTION OF THE LAW SUIT ON NOTARY ACT DAVIT SUKHITASHVILI 14 qeTevan qoCaSvili mflobelobiTi (posesoruli) dacva kontinenturi evropis samarTalSi POSSESSION PROTECTION IN CONTINENTAL EUROPEAN LAW KETEVAN KOCHASHVILI 28 TaTa erqvania mesame pirTa interesebis dacva warmomadgenlobaSi (saqarTvelosa da germaniis samoqalaqo kodeqsis mixedviT) PROTECTION OF THIRD PERSONS INTERESTS IN REPRESENTATION (ACCORDING TO THE CIVIL CODES OF GEORGIA AND GERMANY) TATA ERKVANIA 45 ekaterine ninua meuRleTa urTierTobebis zogierTi samarTlebrivi aspeqtebi SEVERAL LEGAL ASPECTS OF RELATIONS BETWEEN SPOUSES EKATERINE NINUA 54 amiran zenaiSvili nebis gamovlenis Tavisufleba SromiT urTierTobebSi FREEDOM OF EXPRESSION OF WILL IN LABOR RELATIONS AMIRAN ZENAISHVILI 65 daviT geferiZe saxelmwifos sasazRvro politikis saerTaSoriso samarTlebrivi safuZvlebi INTERNATIONAL LEGAL BASES OF STATE BOARDER POLICY DAVIT GEPERIDZE 76 Sorena gabiCvaZe sahaero transportiT gadamyvan-gadamzidvelis samoqalaqo pasuxismgeblobisa da pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis safuZvlebi saqarTvelos kanonmdeblobis mixedviT CIVIL LIABILITY AND GROUNDS FOR THE EXEMPTION FROM THIS LIABILITY FOR AIR TRANSPORT TRANSFER PROVIDERS ACCORDING TO THE GEORGIAN LEGISLATION SHORENA GABICHVADZE 3 3 da N marTlmsajuleba kanoni 91 giorgi dgebuaZe arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrina saerTaSoriso sisxlis samarTalSi (PROSECUTOR V. AL BASHIR-is saqmis analizi) INDIRECT (CO)PERPETRATION DOCTRINE IN INTERNATIONAL CRIMINAL LAW (ANALYSES OF THE CASE PROSECUTOR V. AL BASHIR ) GIORGI DGEBUADZE 102 baCana jiSkariani sicocxlis uflebis absoluturi dacva da TviTmkvlelobis problematika germanuli sisxlis samarTlis mixedviT ABSOLUTE PROTECTION OF RIGHT TO LIFE AND THE PROBLEM OF SUICIDE ACCORDING TO THE CRIMINAL CODE OF GERMANY BACHANA JISHKARIANI 117 irma gelaSvili embrionis kvlevisa da donaciis samarTlebrivi aspeqtebi RESEARCH OF EMBRYO AND LEGAL ASPECTS OF DONATION IRMA GELASHVILI 133 levan kokaia ucxouri investiciebis SidasamarTlebrivi dacvis garantiebi saqarTveloSi NATIONAL LEGAL PROTECTION GUARANTEES FOR FOREING INVESTMENTS LEVAN KOKAIA 145 elene kavTuaSvili mediis gavlena nafic msajulTa verdiqtze INFLUENCE OF MEDIA ON THE JURY VERDICT ELENE KAVTUASHVILI 4 sanotaro moqmedebis gamo sarCelis gansjadobis Sesaxeb daviT suxitaSvili samarTlis doqtori, profesori Tavidanve unda aRiniSnos, rom sanotaro moqmedebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo warmoSobili sasamarTlo davebis uwyebrivi qvemdebareoba da gansjadoba bevr kiTxvas badebs. sakiTxis sworad gadawyvetis mizniT mniSvnelovania kerZo da sajaro samarTlis urTierTgamijvnis problema. samarTlis kerZo da sajaro samarTlad dayofa mecnierebis didi xnis Seswavlis sagania, sasamarTlo praqtikisaTvis mas didi mniSvneloba aqvs. Cvens SemTxvevaSi swored kerZo da sajaro samarTlis urTierTdamokidebulebisa da maTi gamijvniT unda gairkves, sanotaro moqmedebiT (umoqmedobiT) warmoSobili sasamarTlo davebis gansjadoba, romelma sasamarTlom ganixilos _ samoqalaqo Tu administraciulma da romeli normebiT ixelmZRvanelos sasamarTlom _ kerZo Tu sajaro samarTliT. saqarTvelos samarTlis sistemis mixedviT, samarTlis yvela dargi miekuTvneba kerZo an sajaro samarTals. samoqalaqo samarTali, Sromis samarTali, sakorporacio samarTali da sxva miekuTvneba kerZo samarTals, radgan isini Tavisufalni arian sajaro samarTlis elementebisagan da piriqiT, sakonstitucio samarTali, saproceso kanonmdeblobebi, administraciuli da sisxlis samarTali, sagadasaxado da samarTlis sxva dargebi Tavisufalni arian kerZo samarTlis elementebisagan, amitom isini sajaro samarTals miekuTvnebian, rasac ver vityviT sanotaro samarTalze. sanotaro samarTali erTnairad aris gajere- 5 3 da N marTlmsajuleba kanoni buli, rogorc kerZo, ise sajaro samarTlis elementebiT, amitomacaa, rom is samarTlis calke, damoukidebel dargadaa aRiarebuli. da swored amis gamo aris ganpirobuli is sirTuleebi, rac sanotaro moqmedebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo, sarCelebis gansjadobas axlavs. TviT `sanotaro moqmedebaTa Sesrulebis wesis Sesaxeb~ instruqciac wlebis ganmavlobaSi, 2012 wlis 23 ianvars ganxorcielebul cvlilebamde, arasworad miiCnevda, rom notariusis dadgenileba sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis Sesaxeb TiTqos yovelTvis individualur administraciulsamarTlebriv aqts warmoadgendes, rac ra Tqma unda, ar iyo swori. Tu saqarTvelos samarTlis sistemis uaxles istorias gadavxedavT, vnaxavT, rom dRevandeli samarTlis sistemisagan igi sruliad gansxvavebuli iyo. iseve rogorc mTlianad sabWoTa samarTali, saqarTvelos samarTlis sistema Sedgeboda samoqalaqo samarTlis, sisxlis samarTlisa da saxelmwifo samarTlisagan. samarTlis sistemis es nawilebi moicavda samarTlis yvela dargs. samoqalaqo saproceso samarTali samoqalaqo samarTlis sistemaSi moiazreboda da is erTob farTo gagebiT ganixileboda. kerZod, aq is gvaqvs mxedvelobaSi, rom samoqalaqo samarTalwarmoebis wesiT ganixileboda rogorc kerZo samarTalurTierTobidan, ise administraciul samarTalurTierTobidan warmoSobili davebi da maT Soris, notariusis moqmedebis da/an mis Sesrulebaze uaris Tqma. aseT pirobebSi sruliad naTelia, rom dava gansjadobis Taobaze ar arsebobda. ramdenad misaRebia samarTlis sistemis amgvari diferenciacia, msjelobis sxva sakiTxia. mTavaria, rom dReisaTvis saqarTvelos samarTlis sistema iziarebs kontinenturi evropis qveynebis samarTlisaTvis damaxasiaTebel sistemas, romlis mixedviTac is dayofilia kerZo da sajaro samarTlad da Cvenc am CarCoebSi unda movaqcioT da ganvsazRvroT sanotaro moqmedebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis samarTalwarmoebis wesi. samarTlis sistemis amgvari dayofis Sedegad calsaxad SeiZleba iTqvas, rom saproceso samarTali, iqneba es samoqalaqo, administraciuli Tu sisxlis miekuTvneba sajaro samarTals, magram amis miuxedavad, isini sxvadasxva materialur samarTalurTierTobidan warmoSobil saqmeebs ganixilaven. ase magaliTad, samoqalaqo samarTalwarmoebis wesiT ganixileba samoqalaqo materialuri samarTalurTierTobidan (kerZo samarTlidan) warmoSobili davebi, sisxlis samarTlis saproceso kodeqsis safuZvelze ganixileba sisxlis samarTlis saqmeebi, xolo administraciuli samarTalwarmoeba moicavs materialuri sajaro samarTalurTierTobebidan warmoSobil saqmeebs, garda sisxlis samarTlisa. samarTalwarmoebis zogadi diferenciaciiT TiTqos yvelaferi naTelia, magram sadavod rCeba notariusis moqmedebasTan (umoqmedobasTan) dakavSirebuli saCivris gansjadoba, rac rogorc ukve iTqva, mWidrod aris dakavSirebuli TviT kerZo da sajaro samarTlis urTierTgamijvnis problemasTan. kerZo da sajaro samarTlis urTierTgamijvnis problema siaxle ar aris. mcdeloba maTi gamijvnis Sesaxeb saukuneebis ganmavlobaSi mimdinareobda da iqmneboda Sesabamisi Teoriebi. maTgan yvelaze ufro gavrcelebulia interesebis Teoria, subordinaciis Teoria da subieqtebis Teoria.1 romaeli iuristis ulpianes (170-228) mixedviT, interesebis TeoriisaTvis gadamwyvetia Tu mocemuli urTierTobebis mowesrigebis procesSi visi interesebia wina planze wamoweuli _ kerZo Tu sajaro. interesebis Teoriis mixedviT, sanotaro samarTalze msjeloba, miekuTvneba igi kerZo Tu sajaro samarTals, erTmniSvnelovani pasuxis gacema Wirs, radgan sanotaro samarTlis realizacia xdeba rogorc kerZo, ise sajaro samarTalSi. rodesac notariusi amowmebs uZravi nivTis nasyidobis xelSekrulebas, is mimarTulia kerZo interesebis dasacavad (gansaxorcieleblad) da Sesabamisad, TviT sanotaro samarTalic kerZo samarTalSi poulobs Tavisi Tavis realizacias. sxva SemTxvevasTan gvaqvs saqme, rodesac igive notariusi saqarTvelos respublikis ministrTa kabinetis 1992 wlis 1 Tebervlis #107-e dadgenilebis safuZvelze, amowmebs TviTmmarTvelobis adgilobriv organosa da moqalaqeebs Soris binis privatizaciis xelSekru6 lebas. ministrTa kabinetis aRniSnuli dadgenileba, rogorc administraciuli aqti, gamoxatavs sajaro interess, ramdenadac saxelmwifos yofili sabinao fondis binebi moqalaqeebs usasyidlod gadaecemaT da sanotaro samarTalic sajaro samarTalSi realizdeba. aRniSnulidan gamomdinare, kerZo da sajaro samarTlis gamijvna interesTa Teoriis mixedviT, sanotaro samarTlis magaliTze SeuZlebelia. amitom amave safuZvliT calsaxad imis mtkiceba, rom gasaCivrebuli sanotaro moqmedeba (umoqmedoba) an mxolod samoqalaqo an mxolod administraciuli sasamarTlos gansjadia, miuReblad unda CavTvaloT. subordinaciis TeoriisaTvis damaxasiaTebelia subieqtTa urTierTdaqvemdebarebuli samarTlebrivi urTierTobebi, maSin rodesac kerZo samarTali `awesrigebs pirTa Tanasworobaze damyarebul kerZo urTierTobebs~ (samoqalaqo kodeqsis pirveli muxli). magram amjeradac, rodesac sanotaro samarTals vexebiT, is ganurCevlad, rogorc urTierTdaqvemdebarebul, ise Tanasworobaze damyarebul kerZo urTierTobebs awesrigebs, amitom verc subordinaciis Teoria uzrunvelyofs kerZo da sajaro samarTlis urTierTgamijvnas. mxareTa Tanasworobis safuZvelze warmoSobili urTierTobebis klasikuri magaliTia kerZosamarTlebrivi xasiaTis xelSekrulebebi, romelTa warmoSobisaTvis aucilebelia masSi monawile yvela mxaris Tanxmoba. am urTierTobebSi verc erTi mxare ver daakisrebs meores misi nebis sawinaaRmdegod raime valdebulebas. sajaro samarTalSi ki, mxareTa urTierTdaqvemdebareba Cveulebrivi maxasiaTebelia. amis sailustraciod xSirad sagadasaxado kodeqsi mohyavT, magram sabolood, verc subordinaciis Teoria wyvets notariusis moqmedebidan warmoSobili sasamarTlo davebis gansjadobas. sanotaro saqmeebi erTnairad exeba, rogorc mxareTa Tanasworobaze damyarebul urTierTobebs _ ise urTierTdaqvemdebarebuls. sruliad veTanxmebiT samecniero literaturaSi gamoTqmul mosazrebas, rom `subieqtebis Teoria sworad axsnis kerZo da sajaro samarTals Soris gansxvavebis xasiaTsa da Sinaarss. mTavaria ara interesi (romlis gamijvna xSirad rTulia), ara subordinacia (romlis garkveva aseve, Znelia), aramed is funqcia, romlis matareblad gamodis subieqti samarTlebriv urTierTobebSi~.2 aRsaniSnavia, rom saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 24-e muxli swored am princips ganamtkicebs. dasaxelebuli normis Tanaxmad, saxelmwifo, adgilobrivi TviTmmarTvelobis erTeulebi da sajaro samarTlis iuridiuli pirebi samoqalaqosamarTlebriv urTierTobebSi monawileoben iseve, rogorc kerZo samarTlis iuridiuli pirebi; anu aq mTavaria is, Tu konkretul samarTlebriv urTierTobaSi ra funqcias emsaxureba administraciuli organos Tu sajaro samarTlis iuridiuli piris moqmedeba. amiT samoqalaqo kodeqsma kerZo da sajaro samarTlis urTierTgamijvnis ZiriTad elementad gansazRvra urTierTobis sagani. aRniSnulis mixedviT, Tu administraciuli organo kerZo samarTlis iuridiul pirTan debs kerZosamarTlebriv xelSekrulebas, aqedan warmoSobili davac samoqalaqo sasamarTlom unda ganixilos; xolo Tu mxareTa Soris administraciuli xelSekrulebaa dadebuli, davas administraciuli sasamarTlo ganixilavs. samoqalaqo kodeqsisagan gansxvavebuli pozicia daikava saqarTvelos zogadma administraciulma kodeqsma. kodeqsis Tavdapirveli redaqciis meore muxlis pirveli nawilis `z~ punqtiT administraciuli garigeba ganmartebuli iyo rogorc administraciuli organos mier fizikur an iuridiul pirTan, agreTve sxva administraciul organosTan dadebuli `samoqalaqosamarTlebrivi garigeba~. administraciuli garigebis amgvarma definiciam sruliad gaugebari gaxada sajaro da kerZo samarTlis urTierTdamokidebuleba da maTgan warmoSobili sasamarTlo davebis uwyebrivi qvemdebareoba da gansjadoba. 2005 wels saqarTvelos zogad administraciul kodeqsSi ganxorcielebuli cvlilebebiT gaTvaliswinebul iqna subieqtebis Teoriisa da saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 24-e muxlis principebi da zogadi administraciuli kodeqsis 7 3 da N marTlmsajuleba kanoni me-2 muxlis pirveli nawilis `z~ punqtis mixedviT, axla ukve administraciul xelSekrulebad miCneulia `administraciuli organos mier sajaro uflebamosilebis ganxorcielebis mizniT fizikur an iuridiul pirTan, agreTve sxva administraciul organosTan dadebuli samoqalaqosamarTlebrivi xelSekruleba~. kodeqsSi ganxorcielebuli cvlilebebi administraciuli xelSekrulebis definiciis dasadgenad wingadadgmuli nabijia, magram rodesac igive norma administraciul xelSekrulebas samoqalaqosamarTlebriv xelSekrulebasTan aigivebs da faqtobrivad sinonimebad warmoaCens, normaSi ganxorcielebuli dadebiTi cvlilebebic fermkrTaldeba, eWvis qveS ayenebs kerZo da sajaro samarTlis gansxvavebebs. ufro Tanmimdevrulia dasaxelebuli normis safuZvelze uzenaesi sasamarTlos ganmarteba Semdeg saqmeze. saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros sajaro samarTlis iuridiulma pirma _ dacvis policiis departamentma sarCeliT mimarTa Tbilisis saqalaqo sasamarTlos mopasuxe a.i-Zis mimarT mopasuxisa da misi ojaxis wevrebis dacvis xelSekrulebidan gamomdinare, sazRauris gadaxdevinebis Sesaxeb. Tbilisis saqalaqo sasamarTlos administraciul da samoqalaqo saqmeTa kolegiebs Soris gansjadobasTan dakavSirebuli davis gadasawyvetad saqme saqarTvelos uzenaes sasamarTlos gadaeca. uzenaesi sasamarTlos administraciuli da sxva kategoriis saqmeTa palatam ixelmZRvanela administraciuli saproceso kodeqsis me-2 muxlis pirveli nawilis `b~ punqtiT da zogadi administraciuli kodeqsis me-2 muxlis pirveli nawilis `z~ punqtiT da 2008 wlis 5 ivnisis ganCinebiT ganmarta, rom `rogorc saxelmwifo struqturebis, ise kerZo pirebis xelSekrulebebis safuZvelze, dacva erTnairad warmoadgens dacvis policiis departamentis sajaro uflebamosilebas da mis uSualo, pirdapir funqcias, anu am SemTxvevaSi dacvis policiis departamenti axorcielebs sajarosamarTlebriv uflebamosilebas da swored am mizniT aris dadebuli xelSekruleba, ris gamoc is administraciul xelSekrulebas ganekuTvneba.~3 unda aRvniSnoT, rom uzenaesi sasamarTlos mier mocemul saqmesTan dakavSirebiT administraciuli xelSekrulebis ganmarteba ufro misaRebia, vidre TviT zogadi administraciuli kodeqsis me-2 muxlSi gadmocemuli misi definicia. Zalian mniSvnelovania, rom zogadi administraciuli kodeqsi administraciuli xelSekrulebis ganmsazRvrel elementad administraciuli organos sajaro uflebamosilebas asaxelebs. amis mixedviT, zogadi administraciuli kodeqsis dasaxelebuli norma erTi mxriv, sajaro samarTals gamijnavs kerZo samarTlisagan, magram igive normaSi vkiTxulobT, rom sajaro uflebamosilebis ganxorcielebis mizniT... dadebuli xelSekruleba aris samoqalaqosamarTlebrivi xelSekruleba. rac Seexeba saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos ganCinebidan citirebul teqsts, Cven im mniSvnelobas vaniWebT, rom Sss dacvis policiis departamentis mier Tundac kerZo pirTan dadebuli dacvis xelSekruleba administraciuli xelSekrulebaa da ara _ samoqalaqosamarTlebrivi, radgan dacvis policias, nebismier subieqtTan dadebuli xelSekrulebis miuxedavad, sajaro uflebamosilebis ganxorcieleba evaleba. xolo maSin roca kerZo samarTlis subieqti kisrulobs dacvis funqciis ganxorcielebas, aseTi xelSekruleba calsaxad samoqalaqosamarTlebrivi xelSekruleba iqneba, Tuki specialuri kanoniT, iseve, rogorc notariuss, sajaro uflebamosileba ar akisria. zemoaRniSnulidan gamomdinare, ufro misaRebi iqneba, Tu administraciuli xelSekrulebis definicia zogad administraciul kodeqsSi Semdegnairad Camoyalibdeba: `administraciuli xelSekruleba aris administraciuli organos mier sajaro uflebamosilebis ganxorcilebis mizniT, administraciuli kanonmdeblobis safuZvelze fizikur an iuridiul pirTan, agreTve sxva administraciul organosTan dadebuli xelSekruleba~. ufro rTulad dgas sakiTxi, roca sanotaro moqmedebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo, aRZruli sarCelis gansjadobas vixilavT. viTarebas isic arTulebs, rom `notariatis Sesaxeb~ saqarTvelos kanoni, erTi SexedviT, urTierTsawinaaRmdego debulebebs adgens, Tumca, es ase 8 ar aris. kanonis me-3 da me-4 muxli gvauwyebs, rom saqarTvelos notariusTa palata aris sajaro samarTlis iuridiuli piri, xolo notariusi ar aris sajaro moxele, Tumca, igi axorcielebs saxelmwifoebriv uflebamosilebas Tavisufali profesiis farglebSi. amrigad, kanonis me-3 da me-4 muxli gvaZlevs saSualebas davaskvnaT, rom notariuss, rogorc arasajaro pirs, Tavisufali profesiis farglebSi SeuZlia Seasrulos kerZosamarTlebrivi xasiaTis sanotaro moqmedebebi da aseT SemTxvevaSi, gasaCivrebuli sanotaro moqmedeba (umoqmedoba) gansaxilvelad samoqalaqo sasamarTlos daeqvemdebareba. meore mxriv, notariuss, romelsac saxelmwifosagan delegirebuli aqvs saxelmwifoebrivi uflebamosileba, ufleba aqvs gamosces individualuri samarTlebrivi aqti. aseT SemTxvevaSi, notariusis, rogorc administraciuli organos mier miRebuli gadawyvetilebis (dadgenilebis) kanonierebis Semowmeba administraciuli sasamarTlos gansjadi iqneba. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos administraciul da sxva kategoriis saqmeTa palatis 2009 wlis 22 oqtombris ganCinebiT, sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo, sarCeli gansaxilvelad daeqvemdebara Tbilisis saqalaqo sasamarTlos samoqalaqo saqmeTa kolegias. uzenaesi sasamarTlos ganCineba, sxva safuZvlebTan erTad, imiT aris dasabuTebuli, rom `notariusi ar SeiZleba ganxiluli iqnes, rogorc administraciuli organo Tavisi funqciebidan gamomdinare, ramdenadac samarTlis doqtrinidan gamomdinare, administraciul organos ganekuTvneba is, vinc asrulebs mmarTvelobiT funqcias~.4 Tu sasamarTlos dasaxelebuli ganCinebis debulebas gaviziarebT, yvela pirobebSi unda gamovricxoT notariusis mier individualuri administraciulsamarTlebrivi aqtis miRebis SesaZlebloba, rasac Cven ver daveTanxmebiT. vfiqrobT, uzenaesi sasamarTlo arasworad ganmartavs saqmisaTvis mniSvnelovan or sakiTxs: a) uzenaesi sasamarTlos ganCinebisagan gansxvavebiT saqarTvelos zogadi administraciuli kodeqsis me-2 muxlis pirveli nawilis `a~ punqtis Tanaxmad, administraciuli organo aris `yvela saxelmwifo an adgilobrivi TviTmmarTvelobis organo an dawesebuleba, sajaro samarTlis iuridiuli piri (garda politikuri da religiuri gaerTianebebisa), agreTve nebismieri sxva piri, romelic saqarTvelos kanonmdeblobis safuZvelze asrulebs sajarosamarTlebriv uflebamosilebebs~. aRniSnulis mixedviT, notariusi swored is `sxva piria~, romelsac `notariatis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis me-3 muxlis pirveli punqtiT miniWebuli aqvs saxelmwifoebrivi (sajaro) uflebamosilebis ganxorcieleba. amitom notariusi, rodesac saxelmwifoebriv (sajaro) uflebamosilebas axorcielebs, is administraciuli organoa (zogadi administraciuli kodeqsis me-2 muxli). b) meore sakiTxi, rac aseve, mniSvnelovania sanotaro moqmedebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo aRZruli sasamarTlo saqmeebis gansjadobisaTvis, aris notariusis uflebamosileba miiRos individualuri administraciulsamarTlebrivi aqti, ris SesaZleblobasac uaryofs uzenaesi sasamarTlos zemoaRniSnuli ganCineba. individualuri administraciulsamarTlebrivi aqtis legalur ganmartebas iZleva zogadi administraciuli kodeqsis me-2 muxlis pirveli nawilis `d~ punqti, romlis mixedviT `individualuri administraciulsamarTlebrivi aqti aris administraciuli organos mier administraciuli kanonmdeblobis safuZvelze gamocemuli individualuri samarTlebrivi aqti, romelic awesebs, cvlis, wyvets an adasturebs piris an pirTa SezRuduli wris uflebebsa da movaleobebs. individualur administraciulsamarTlebriv aqtad CaiTvleba agreTve administraciuli organos mier miRebuli gadawyvetileba mis uflebamosilebas mikuTvnebuli sakiTxis dakmayofilebaze ganmcxadeblisaTvis uaris Tqmis Sesaxeb, aseve, administraciuli organos mier gamocemuli an dadasturebuli dokumenti, romelsac SeiZleba mohyves samarTlebrivi Sedegebi~. citirebuli normis meore winadadeba sruliad Seesabameba 9 3 da N marTlmsajuleba kanoni notariusis mier Sesrulebul zogierT sanotaro moqmedebebs, romelic aRqmuli unda iyos, rogorc individualuri administraciuli samarTlebrivi aqti. sailustraciod sakmarisia davasaxeloT mmarTvelobis adgilobriv organoebsa da fizikur pirs Soris saxelmwifo sabinao fondis binaze dadebuli privatizaciis xelSekrulebis damowmeba. binebis privatizaciis xelSekrulebis samarTlebriv safuZvels normatiuli administraciulsamarTlebrivi aqti warmoadgens (ministrTa kabinetis 1992 wlis dadgenileba), xolo notariusis mier am xelSekrulebis damowmeba am dokuments aniWebs individualuri administraciuli aqtis mniSvnelobas, radgan igi warmoSobs samarTlebriv Sedegebs. Tu davuSvebT da gaviziarebT uzenaesi sasamarTlos mosazrebebs, rom notariusi ar SeiZleba iyos administraciuli organo da is ver gamoscems individualur administraciul aqts, maSin ismis kiTxva, ra mizniT mieniWa mas saxelmwifoebrivi uflebamosilebis ganxorcielebis ufleba? ratom aqvs uflebamosileba administraciuli samarTlis kanonmdeblobidan gamomdinare urTierTobebis mosawesrigeblad Seasrulos sanotaro moqmedeba, romelic Semdgom samarTlebriv Sedegebs warmoSobs da sxva. dabolos, uzenaesi sasamarTlos mier SemoTavazebul debulebas Tu utyuarad miviCnevT, maSin sanotaro moqmedebis Sesrulebaze an mis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo warmoSobili yvela dava samoqalaqo samarTalwarmoebis wess unda daeqvemdebaros, magram ase ar fiqrobs igive uzenaesi sasamarTlos administraciuli da sxva kategoriis saqmeTa palatis sxva Semadgenloba. sasamarTlom 2008 wlis 19 martis ganCinebiT x.k-Zis sasarCelo gancxadeba mopasuxe notarius v.W-Svilisa da sxvaTa mimarT binis privatizaciis xelSekrulebis baTilad cnobis Taobaze arsebiTi ganxilvisaTvis dauqvemdebara Tbilisis saqalaqo sasamarTlos samoqalaqo saqmeTa kolegias martooden im safuZvliT, rom saprivatizacio bina ganekuTvneboda sabinao-samSeneblo kooperativis sabinao fonds da ara saxelmwifo sabinao fonds,5 rac sruliad kanonierad migvaCnia. Sesabamisad, Tu saprivatizacio bina saxelmwifo sabinao fondis sakuTreba iqneboda, notariusis mier Sesrulebuli sanotaro moqmedebis kanonierebis Semowmeba moxdeboda (da unda moxdes) administraciuli samarTalwarmoebis wesiT administraciuli sasamarTlos mier. amrigad, im urTierTobaTa gamo Sesrulebuli sanotaro moqmedeba, romelsac safuZvlad udevs administraciuli samarTlis kanonmdebloba, notariusis mier miRebuli aseTi dadgenilebis kanoniereba gasaCivrdeba administraciul sasamarTloSi; xolo im urTierTobaTa gamo Sesrulebuli sanotaro moqmedeba, romelsac kerZo samarTlis kanonmdebloba daedo safuZvlad, individualur administraciul aqtad ver iqneba ganxiluli da aRniSnulis Taobaze notariusis moqmedebis kanonierebis Semowmeba samoqalaqo saproceso kanonmdeblobiT Sesruldeba. am princips, anu igive subieqtebis Teoriis princips bolo wlebSi mtkiced icavs saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo. sasamarTlo praqtikis Seswavla-analizma gviCvena, rom sanotaro moqmedebis Sesrulebis an mis Sesrulebaze uaris Tqmis kategoriis saqmeTa Soris didi xvedriTi wili samkvidro mowmobis gacemaze uaris Tqmis Sesaxeb notariusis dadgenilebebis gasaCivrebaze modis da upiratesad sarCelebi administraciul sasamarTloSi Sedis, rac imiT aris dasabuTebuli, rom notariusi saxelmwifoebriv uflebamosilebas axorcielebs. administraciuli sasamarTlosadmi gansjadi administraciuli saqmeebis CamonaTvali mocemulia administraciuli saproceso kodeqsis meore muxlis pirvel da meore nawilSi, magram Cveni magaliTisaTvis (notariusis mier samkvidro mowmobis gacemaze uaris Tqma) arsebiTi da mniSvnelovania dasaxelebuli normis mesame nawili, romlis Tanaxmad, `am muxlis pirveli da me-2 nawilebiT gaTvaliswinebuli saqmeebis garda, sasamarTloSi administraciuli samarTalwarmoebis wesiT ganixileba sxva saqmeebic im samarTlebriv urTierTobebTan dakavSirebiT, romlebic 10 agreTve gamomdinareobs administraciuli samarTlis kanonmdeblobidan~. aRniSnuli norma warmoadgens administraciul saproceso kodeqsSi 2007 wels ganxorcielebuli cvlilebebis Sedegs, ramac momdevno wlebSi didi roli Seasrula erTiani sasamarTlo praqtikis Camoyalibebis saqmeSi. administraciuli saproceso kodeqsis me-2 muxlis me-3 nawilis safuZvelze, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos administraciul da sxva kategoriis saqmeTa palatam 2008 wlis 12 ivnisis ganCinebiT samkvidro mowmobis gacemaze uaris Tqmis dadgenilebis gamo, sarCelis sasamarTlo gansjadobasTan dakavSirebiT ganmarta, rom `msgavsi kategoriis davebis gadawyvetisas arsebiTi yuradReba unda mieqces davis sagans, kerZod, notariusis mier sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqma emyareba samoqalaqo kodeqsis Sesabamis normebs Tu dava gamomdinareobs administraciuli kanonmdeblobidan~. aseTi ganmarteba vfiqrobT, srulad asaxavs notariusisaTvis miniWebuli mravalmxrivi uflebamosilebis ganxorcielebis SesaZleblobas _ Seasrulos rogorc samoqalaqo samarTlis, ise administraciuli samarTlis kanonmdeblobiT mowesrigebuli urTierTobebidan gamomdinare sanotaro moqmedeba. pirvel SemTxvevaSi, rogorc ukve araerTxel aRvniSneT, notariusis mier miRebuli dadgenilebis gasaCivreba da kanonierebis Semowmeba dasaSvebia sasarCelo warmoebis wesiT misi samoqalaqo sasamarTloSi Setanis gziT; meore SemTxvevaSi, sarCeli aRiZvreba administraciul sasamarTloSi. aqve unda gaviTvaliswinoT, rom administraciul sasamarTloSi administraciuli samarTalwarmoebis wesiT saqmis ganxilvisaTvis saWiroa ori pirobis arseboba: a) urTierToba, romlis gamoc Sesrulda an ar Sesrulda sanotaro moqmedeba, unda gamomdinareobdes administraciuli samarTlis kanonmdeblobidan ; b) sasamarTlo davis erT-erTi monawile piri unda iyos administraciuli organo. konkretul SemTxvevaSi, mxedvelobaSi gvyavs notariusi. notariusis mier sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo, davis sasamarTlo gansjadobasTan dakavSirebiT saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos administraciul da sxva kategoriis saqmeTa palatis ganmartebebTan dakavSirebiT gvaqvs erTi SeniSvna. palatis sxvadasxva Semadgenlobebi sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo, sxvadasxva saqmeebze Setanil sarCelebze akeTeben erTnair ganmartebebs, rom `kanonmdebelma administraciuli samarTalwarmoebiT saqmis ganxilvis ZiriTad elementad gansazRvra davis sagani, romelic warmoSobilia im samarTalurTierTobidan, romelic sajaro, konkretulad, administraciuli samarTlis kanonmdeblobiTaa mowesrigebuli~.6 uzenaesi sasamarTlos zemoaRniSnul ganmartebebTan dakavSirebiT, Cveni SeniSvna exeba gamonaTqvamSi _ kanonmdebelma gansjadobisaTvis ZiriTad elementad gansazRvra davis sagani; rac arasworad migvaCnia. sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis gamo warmoSobili davis sagans warmoadgens modave mxareebs Soris erTi mxriv, mosarCelis (sanotaro moqmedebis monawilis) da meore mxriv, notariusis, rogorc mopasuxes, Soris arsebuli samarTlebrivi urTierToba, ramac warmoSva maT Soris dava. rodesac notariusi uars ambobs sanotaro moqmedebis Sesrulebaze, is xelmZRvanelobs `notariatis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis 52-e muxliT, sadac gadmocemulia sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis safuZvlebi. kerZod, notariusi ar Seasrulebs sanotaro moqmedebas Tu: a) sanotaro moqmedebis Sesruleba ewinaaRmdegeba saqarTvelos kanonmdeblobas; b) sanotaro moqmedebis Sesasruleblad warmodgenili dokumentebi ar Seesabameba dadgenil moTxovnebs an Seicavs pirTa pativisa da Rirsebis Semlaxvel cnobebs, an ewinaaRmdegeba zneobis sayovelTaod aRiarebul normebs; g) sanotaro moqmedebis monawile ar aris uflebamosili piri an qmedunariani an Txovna sanotaro moqmedebis Sesrulebis Sesaxeb Semosulia im enaze, romelsac notariusi ar flobs da ar aris Tarjimnis gamoyenebis SesaZlebloba. amrigad, modave mxareebs Soris warmoSobili davis sagani gamomdinareobs sanotaro samarTlis kanonmdeblobidan, rasac CixSi SevyavarT. sanotaro kanonmdeblobiT sasamarTlo 11 3 da N marTlmsajuleba kanoni gansjadobis gadawyveta praqtikulad SeuZlebelia, radgan calsaxad, TviT sanotaro samarTlis kerZo da sajaro samarTlisaTvis mikuTvneba ar xdeba. vfiqrobT, ukeTesi iqneba Tu `davis sagnis~ nacvlad gamoviyenebT frazas _ `samarTlebrivi urTierToba, romlis gamoc Sesrulda an ar Sesrulda sanotaro moqmedeba~. sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis SemTxvevaSi, sanotaro moqmedebis Semsrulebelma pirma werilobiTi formiT unda gamoitanos dadgenileba, romelSic unda aRiniSnos dadgenilebis gamotanis TariRi; dadgenilebis gamomtani sanotaro moqmedebis Semsrulebeli piris saxeli da gvari; sanotaro biuros adgilsamyofeli; vin da ra sanotaro moqmedebis Sesrulebas iTxovda. dadgenileba aseve, unda Seicavdes sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis dasabuTebas; dadgenilebis gasaCivrebis wess. sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis SemTxvevaSi, sanotaro moqmedebis Semsrulebelma pirma sami dRis vadaSi unda Caabaros sanotaro moqmedebis Sesrulebaze uaris Tqmis dadgenileba dainteresebul pirs. sxva pretenziebi notariusis iseT moqmedebaze, romelic ar exeba mis mier Sesrulebuli sanotaro moqmedebis arss, rogoricaa magaliTad, sanotaro moqmedebis Sesrulebis vadebis darRveva, saqmiswarmoebis xelovnuri gaWianureba, samuSao da miRebis saaTebis daucveloba da sxva, SeiZleba gasaCivrdes saqarTvelos notariusTa palataSi, aseve, iusticiis ministrTan. SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 lado Wanturia, uZravi nivTebis sakuTreba, meore gamocema, Tbilisi, 2001w., gv. 25. lado Wanturia, samoqalaqo samarTlis zogadi nawili, Tbilisi, 2011w., gv. 12. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebani administraciul da sxva kategoriis saqmeebze, 2009w., #3, gv. 70-77. susg administraciul da sxva kategoriis saqmeebze, 2009w., #7, gv. 112. susg administraciul da sxva kategoriis saqmeebze, 2009w., #6, gv. 3. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos administraciul da sxva kategoriis saqmeTa palatis 2008 wlis 19 martis ganCineba; susg administraciul da sxva kategoriis saqmeebze, 2009 w., #6, gv. 3-8; aseve, 2008 wlis 12 ivnisis ganCineba, iqve, gv. 97-101 da sxva. 12 JURISDICTION OF THE LAW SUIT ON NOTARY ACT DAVIT SUKHITASHVILI Doctor of Low, Profesor If we look at the Georgian justice system, we will see that all branches of alw belongs to either private or public law. Civil Law, labor law, corporate law and other belong to private law, as they are free from the elements of the public law and visa versa, Constitutional Law, procedural pieces of legislation, administrative and criminal law, tax law and other branches are free from private law elements, thus they belong to public law. We cannot say the same regarding notary law, notary law encompases private, as well as public law elements and this is exactly the cause of challenges related to the law suits on notary acts or on refusal to perform a nptary act. Even the instruction on Carrying out notary acts, before ammending it on January 23, 2012, wrongly stipulated that the notary act on the refusal to perform notart act was always individual administrative legal act. This was certainly not true. In order to clarify disputable issue, presented Article reviews theoretical and practical aspects of seperating public and private law and possibilities of implementing them in the real life. To sum up, notary act, performed based on administrative (public) law / legislation, legality of such a decision made by a notary, should be appealed in administrative court; as for the nptary acts that were performed based on the private law, cannot be considered as individual adminsitartive act and the case should be handled through cvil procedure legislation. 13 3 da N marTlmsajuleba kanoni mflobelobiTi (posesoruli) dacva kontinenturi evropis samarTalSi qeTevan qoCaSvili ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis iuridiuli fakultetis asistent-profesori, ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis doqtoranti 1. mflobelobiTi dacvis mniSvneloba me-19 saukunis kontinenturi evropis civilistur doqtrinaSi mflobelobis instituti kvlevis favoritad iqca. mis Sesaxeb aTeulobiT Seqmnil TxzulebaSi ikvlevdnen ara mxolod mflobelobis arss, aramed umTavresad, misi dacvis mizezebs. samoqalaqo samarTali icavs ama Tu im instituts, roca Seicnobs mis sargeblobas samoqalaqo brunvisaTvis an marTlmsajulebisaTvis. mflobelobiTi dacva samarTlebrivi wesrigis cocxali elementia, amitom marTlwesrigi mas TanamedroveobaSic xeluxleblad tovebs ZalaSi,1 miuxedavad misi paradoqsuli Sedegisa (dacva vrceldeba ukanono mflobelzec), rac gadaWarbebuli SefasebiT, miuwvdomelia iuridiuli ganaTlebis armqone adamianis gonebisaTvis.2 romis samarTlidan moyolebuli piris mflobelad aRiareba damoukidebeli mflobelobiTi dacvis SesaZleblobas ukavSirdeba. savini mflobelobis dafuZnebisas animus domini-s aniWebda gadamwyvet mniSvnelobas, amdenad, mflobelad miiCnevda mxolod mesakuTresa da ukanono mflobels. am azrs iziarebda puxtac, romelic Tvlida, rom mflobeloba mxolod sakuTrad flobis ganzraxvasTan erTad moiazreba da aseTi mesakuTris garda, qurdisa da yaCaRis mflobelobaa.3 amdenad, isini romis samarTalSi analogiiT daSvebul, interdiqtebiT dacul aramesakuTreTa marTlzomier, e.w. warmoebul mflobelobas, anomaliad miiCnevdnen: warmoebuli mflobeloba yovelTvis ar arsebobs, is mxolod maSin aris saxeze, rodesac nebadarTulia pozitiuri samarTlis mier.4 14 romis samarTlis mier interdiqtuli dacvis miniWeba mWerTa ramdenime kategoriisaTvis, ganpirobebuli iyo mflobelobis institutis istoriuli ganviTarebiT. ganuviTarebeli bazris arsebobisas mWerTa interesebis dacvis uzrunvelsayofad sakmarisi iyo mxolod mflobelTa, im pirTa dacva, visi saxeliTac, vis interesebSic flobdnen mWerebi. savaWro brunvis intensivobis pirobebSi saWiro gaxda mflobelTa wris gafarToeba. es procesi romis samarTalSive daiwyo, Tumca, germaniis samoqalaqo kodeqsiT SemoRebulma ormagi mflobelobis institutma Zireuli gardatexa moaxdina mflobelobis dafuZnebisa da dacvis saqmeSi.5 me-19 saukunis germaniaSi mewarmeobis ganviTarebam aucilebeli gaxada mwarmoebelTa uflebebis dacva. glexebi, miwis faqtobrivi mflobelebi, mWerTa kategorias Seadgendnen. maT ar hqondaT arc miwis sakuTari SexedulebebiT gankargvis da arc mebatoneTa, miwis mesakuTreTa winaaRmdeg sasarCelo dacvis ufleba.6 mflobelad unda CaiTvalos nebismieri, visac aqvs faqtobrivi batonoba nivTze da dacul unda iqnes posesoruli dacviT, acxadebda ieringi.7 savinisagan gansxvavebiT, is usamarTlobad Tvlida mWerTa samarTlebriv dacvaze uaris Tqmas, rac gamowveuli iyo sajaro xelisuflebis TviTnebobiT. 2. faqtobriv garemoebebze damyarebuli dacva mflobelobiTi dacva gulisxmobs piris dacvas sakuTriv, mflobelobis faqtze dayrdnobiT, nivTze uflebis sakiTxisagan damoukideblad, anu am procesSi ganixileba mxolod mflobelobis faqtobrivi mxare da ara mflobelobis samarTlebrivi safuZveli. posesoruli moTxovna emyareba nivTze SiSveli batonobis faqts, riTac is gansxvavdeba petitoruli moTxovnisagan (petitio _ laT. moTxovnis ufleba), romelic mxolod gansazRvruli uflebis safuZvelze warmoiSoba.8 mflobelobiTi dacvis moTxovna arsebobs warTmeuli mflobelobis aRdgenis an mflobelobis ganxorcielebaSi xelSemSleli garemoebebis aRkveTis SinaarsiT. mflobelobiTi dacva sakuTrebis uflebis dacvisagan damoukideblad warimarTeba, e.i. mflobelobiTi sarCelis wardgenisas sakuTrebasTan dakavSirebuli sakiTxebis ganxilva dauSvebelia. mflobelobiT procesSi arc erT mxares, arc mas, visac surs SeinarCunos mflobeloba da arc mas, visac nivTze aqvs pretenzia, ar SeuZlia sakuTari moTxovnis uflebrivi dasabuTeba. am SemTxvevaSi, mtkicebulebebis Segroveba, ganxilva da Semowmeba mimarTulia mxolod mflobelobis faqtis arseboba-ararsebobis dasamtkiceblad. Sesabamisad, sasamarTlo wyvets faqtobrivi mdgomareobis sakiTxs, iRebs gadawyvetilebas mflobelobis aRdgenis Taobaze da mxareebi valdebulni arian aRadginon mflobelobis status kvo.9 posesorul procesSi mosarCele valdebulia amtkicos Tavisi mflobelobis faqti mis darRvevamde, mflobelobis dakargva misi nebis winaaRmdeg da mopasuxis mflobelobis arseboba sadavo nivTze. xolo mopasuxe miuTiTebs mflobelobiTi sarCelis dakmayofilebis xelSemSlel garemoebebze, kerZod, mis mier mosarCelis mflobelobis darRvevis marTlzomierebaze da mosarCelis mflobelobis Sewyvetis faqtze, misi mflobelobis darRvevamde.10 3. mflobelobiTi dacvis droebiTi xasiaTi mflobelobiTi procesis Taviseburebaa, rom ar moiTxoveba sadavo nivTze uflebis arsebobis mtkiceba, SesaZlebels xdis nebismieri, maT Soris ukanono mflobelis dacvas. aq miRebuli gadawyvetileba droebiTi xasiaTisaa (ieringi) (arsebobs sapirispiro mosazrebac, rom es aris ara winaswari gadawyvetileba mflobelobis sakiTxis Sesaxeb, aramed saboloo _ savini),11 rac gulisxmobs im garemoebas, rom Tu mflobelobiT procesSi nivTi miekuTvneba arauflebamosil 15 3 da N marTlmsajuleba kanoni pirs, ukanono mflobels, nivTze uflebis mqones eZleva SesaZlebloba, miaRwios uflebis dacvas petitorul procesSi. am SemTxvevaSi mflobeloba daculia ukve ara, rogorc SiSveli batonobis faqti, aramed titulze dayrdnobiT. aq, sasamarTlo ikvlevs ara mxolod faqtobriv garemoebebs, aramed uflebriv sakiTxebsac da gadawyvetileba gamoaqvs mflobelobaze uflebamosilis sasargeblod.12 mflobelobiT procesSi miRebuli gadawyvetileba gansazRvravs petitorul procesSi mxareTa mdgomareobas. am procesSi mxare, mosarCele, romelmac SeinarCuna mflobeloba sadavo nivTze, momdevno procesSi mopasuxis adgils daikavebs. am SemTxvevaSi, mtkicebis tvirTi awevs mosarCeles, anu mxares, romelic ar aris kmayofili mflobelobiTi sarCelis ganxilviT. mtkicebis tvirTi samoqalaqo procesSi gulisxmobs mxaris valdebulebas daadginos garemoebebi, romelTa daudgenloba, ganuxilveloba SesaZloa, misTvis arasasurveli Sedegebis momtani iyos.13 petitorul procesSi mosarCeles evaleba amtkicos, rom mflobeli ar aris mesakuTre da arc masze ukeTesi uflebis mqone piri, aseve, is, rom mosarCeles ekuTvnis nivTze is ufleba, romelic moicavs mflobelobis ganxorcielebis uflebamosilebas. Sesabamisad, sakuTrebiT procesSi SesaZloa, miRebul iqnes gadawyvetileba sadavo nivTze sakuTrebis uflebis aRiarebis Taobaze ara im piris mimarT, visac miekuTvna mflobeloba wina procesSi, aramed sapirispiro mxaris sasargeblod.14 amgvarad, petitorul procesSi mtkicebis tvirTi mosarCeles awevs, xolo mflobelobiT procesSi gamarjvebuli mxaris poziciis dacva gamartivebulia: misi, rogorc mflobelis sasargeblod, mesakuTred yofnis prezumfcia moqmedebs.15 warmoadgens Tu ara posesoruli dacva petitoruli procesis winare, mosamzadebel etaps, amis Sesaxeb sxvadasxva mosazreba arsebobs: savini miiCnevda, rom romis samarTalSi interdiqtul da sakuTrebis sasarCelo dacvas Soris kavSiri iyo SemTxveviToba da ara interdiqtis samarTlebrivi bunebis Sedegi. xolo ieringis mosazrebiT, mflobeloba sakuTrebis sicxade, misi garegnuli niSania da interdiqtis mizani iyo mflobelobiTi urTierTobis mowesrigeba droebiT, sakuTrebiTi procesisaTvis. am azrs iziarebda puxtac _ interdiqti iyo mosamzadebeli procesualuri saSuleba momavali dacvisaTvis uflebis Sesaxeb.16 4. prezumfciis arsi da funqciebi amgvarad, mflobelis sasargeblod petitorul procesSi mesakuTred yofnis prezumfcia moqmedebs, rac mas aTavisuflebs nivTze uflebis arsebobis mtkicebisagan. prezumfcia laTinuri sityvaa da albaTobaze dafuZnebul varauds niSnavs. varaudi obieqturad daudgeneli garemoebaa, romelic ama Tu im faqtis arseboba an ararsebobis saeWvod Seqmnisas gamoiyeneba.17 faqtis aRiareba arsebuli varaudis safuZvelze, Seadgens prezumfciis arss.18 samarTlebrivi prezumfcia gulisxmobs winaswar dadgenil, gansazRvrul samarTlebriv varauds, romelic mocemulia kanonSi an gamomdinareobs kanonidan da moqmedebs, vidre ar iqneba dadgenili an damtkicebuli misi sawinaaRmdego. daudasturebeli movlena an faqti miiCneva arsebulad da mas samarTlebrivi Sedegebi ukavSirdeba.19 kanonismier prezumfcias (faqtis an uflebis prezumfcia) ori funqcia aqvs: materialursamarTlebrivi da saprocesosamarTlebrivi. am ukanasknels SeuZlia mtkicebis tvirTis gadatana. zogadad, faqtebis mtkicebis valdebuleba ekisreba procesis im mxares, romelic amtkicebs am faqtebis arsebobas da maTi meSveobiT asabuTebs Tavis moTxovnas. mtkicebis tvirTis ganawilebisa da mtkicebulebaTa warmodgenis zogad wess arsebiTad cvlis mtkicebiTi prezumfciebi. kerZod, is akisrebs meore mxares mtkicebis tvirTs, rac dakavSirebulia riskTan, man waagos procesi, Tu mtkicebuleba ar iqneba miRebuli. mtkicebis tvirTisagan gaTavisuflebulia is 16 mxare, romlis sasargeblodac dadginda prezumfcia,20 anu mxares, romelic emyareba romelime prezumirebul faqts, ar evaleba amtkicos igi, xolo dainteresebul pirebs ufleba aqvT es faqti uaryon.21 prezumfciis materialursamarTlebrivi funqciis Tanaxmad, normis aRwerilobiTi nawilis erT-erTi Semadgeneli elementi konkretul procesTan dakavSirebiT da gansazRvrul mxareTa Soris, maSinac mocemulad CaiTvleba, rodesac obieqturad ver xerxdeba am garemoebis dadgena.22 materialursamarTlebriv prezumfciebs Seicaven materialuri samarTlis normebi pirdapir an iribad da gamoiyeneba maSin, rodesac prezumirebuli faqtebis arseboba namdvilia da arsebuli mtkicebulebebi ar aris sakmarisi gadawyvetilebis misaRebad.23 5. mesakuTred yofnis prezumfciis daniSnuleba mesakuTred yofnis prezumfciis warmoSoba dakavSirebulia im garemoebasTan, rom swored, mflobelobis faqtma warmoSva sakuTrebis ufleba da cxovrebaSi yvelaze xSiri mflobelisa da mesakuTris Tanxvedraa. es miCneulia samoqalaqo brunvis mniSvnelovan konstruqciul elementad, radgan mis normalur arsebobas uzrunvelyofs.24 am prezumfciis gareSe yvela subieqtis keTilsindisiereba, misi kuTvnilobis marTebuloba eWvis qveS dadgeboda.25 mesakuTred yofnis prezumfciis arseboba mxolod moZrav nivTze, ganpirobebulia masze sakuTrebis warmoSobis wesiT. am varaudis damkvidrebaSi didi gavlena iqonia savaWro samarTalma, is warmoSva samoqalaqo brunvam, xolo Semdgom sasamarTlo praqtikam da kanonmdeblobam ganamtkica:26 moZrav nivTTan mimarTebiT mflobeloba samarTlebrivi safuZvlis arsebobis tolfasia (safrangeTis sk-is 227-e muxli); moZravi nivTis mflobelis sasargeblod ivaraudeba, rom igi aris misi mesakuTre (germaniis sk-is 1006-e paragrafi); ivaraudeba, rom nivTis mflobeli aris misi mesakuTre (saqarTvelos sk-is 158-e muxli). amgvarad, sakuTrebis varaudi daSvebulia im pirTa mimarT, realurad vis xelSic aris moZravi nivTi da vinc axorcielebs masze faqtobriv batonobas. es midgoma ganmtkicebulia saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos praqtikaSic.27 SeuZlebelia, erTdroulad sakuTrebis varaudis daSveba, rogorc nivTis Zveli, ise axali mflobelis mimarT. Zveli mflobelis mimarT sakuTrebis prezumfcia moqmedebs mxolod misi mflobelobis periodSi. am viTarebaSi mflobeloba warTmeuli nivTis namdvili mesakuTre ufro mZime mdgomareobaSia, vidre mflobeli aramesakuTre, vidre gairkveva maTi namdvili uflebrivi mdgomareoba.28 prezumfcia WeSmaritebas ar gulisxmobs, amitom xSirad arsebobs sxvaoba faqtobriv da iuridiul mdgomareobas Soris, zogjer piri flobs nivTs mesakuTris nebis winaaRmdeg.29 am varaudiT mflobeli Tavisufldeba mtkicebis tvirTisagan, anu mflobelobis mopovebis safuZvlis mtkicebisagan, xolo mesakuTres, mosarCeles awevs mtkicebis tvirTi. man unda daamtkicos, rogorc misi nebis winaaRmdeg mflobelobis dakargvis faqti, aseve, mopasuxis mflobelobis ukanonoba. mtkicebis tvirTis amgvari ganawileba petitorul procesSi aixsneba im garemoebiT, rom mflobelobiT procesSi mflobelma garkveuli saxiT daafuZna Tavisi mflobeloba, moixsna sisxlissamarTlebrivi deliqtis (qurdobis) ganxorcielebis braldeba, amitom masze meore procesSi xelaxla mtkicebis tvirTis dakisreba ar aris mizanSewonili.30 6. mflobelobiTi sarCelis warmoSoba da saxeebi me-12 saukunis bolomde, evropul samarTalSi yvela sanivTo ufleba daculi iyo sarCeliT `Gewere,~ romlis farglebSi ar xdeboda gamijvna posesorul da petitorul dacvas Soris. saf17 3 da N marTlmsajuleba kanoni rangeTSi pirvelad, me-13 saukuneSi, ludoviko IX-is ordonansSi aisaxa mflobelobiTi sarCeli ZaladobiT darRveuli mflobelobis aRsadgenad. Sua saukuneebis germanuli CveulebiTi samarTlis Zeglebic `saqsoniis sarke~ da `SvabeTis sarke~ ganamtkicebdnen mflobelobiT dacvas.31 pandeqtur samarTalSi romis samarTlis recepciis Semdeg, mflobelobiT dacvas ganamtkicebdnen erovnuli da kanonikuri samarTlis danawesebi. mflobelobis xelyofaSi moiazreba rogorc mflobelobis CamorTmeva, ise mflobelobis ganxorcielebaSi xelis SeSla an momavalSi misi darRvevis safrTxis Seqmna. TanamedroveobaSi mflobelobiTi sarCelebi iyofa or did jgufad: 1. ordinaruli sarCelebi, mimarTuli arsebuli mflobelobis dasacavad samarTaldarRvevisagan; 2. rekupatoruli sarCelebi, mimarTuli TviTneburad warTmeuli mflobelobis dasabruneblad.32 6.1. posesoruli dacva frangul samarTalSi franguli samarTali icnobs sami saxis mflobelobiT sarCels: 1. sarCeli, im iuridiuli da faqtobrivi moqmedebebis Sewyvetis winaaRmdeg, romlebic marTalia, ar aris dakavSirebuli mflobelobis dakargvasTan, magram xels uSlian mis ganxorcielebas; 2. sarCeli, momavalSi SesaZlo darRvevis Tavidan acilebis Taobaze, rogorc prevenciuli zoma mflobelobisaTvis safrTxis Semqmnel qmedebaTa winaaRmdeg, magaliTad, sarCeli mezobel nakveTSi mflobelobisaTvis safrTxis Semqmneli samuSaoebis ganxorcielebis winaaRmdeg; 3. sarCeli ZaladobiT warTmeuli mflobelobis aRdgenis Sesaxeb.33 safrangeTis samoqalaqo kodeqsi daefuZna savinis mflobelobis Teorias, Sesamabisad, mflobelobiTi dacvis ufleba mianiWa mxolod mesakuTresa da ukanono mflobelebs, xolo vinc flobda droebiT, sanivTo an valdebulebiTi uflebis safuZvelze, anu mWerebs, es ufleba ar gaaCndaT. frangulma samarTalma mxolod 1975 wlidan aRiara mWerTa damoukidebeli dacvis ufleba. amasTan, mWers ara aqvs ufleba waradginos mflobelobiTi sarCeli im piris mimarT, visganac miRebuli aqvs nivTi.34 6.2. mflobelobiTi dacva germanul samarTalSi germaniis samoqalaqo samarTali aRiarebs ori tipis mflobelobiT sarCels: 1. sarCeli mflobelobis darRvevis Sewyvetis an momavalSi SesaZlo darRvevis Tavidan acilebis Sesaxeb; 2. sarCeli TviTnebobiT warTmeuli mflobelobis dabrunebis Sesaxeb.35 am SemTxvevaSi, TviTnebobad moiazreba ukanono qmedeba, maT Soris, nivTis mesakuTris mier mflobelisaTvis misi nebis winaaRmdeg mflobelobis CamorTmeva an mflobelobis xelSemSleli qmedebebis ganxorcieleba. magaliTad, Tu sacxovrebeli sadgomis damqiravebeli xelSekrulebis vadis gasvlis Semdeg, kvlav agrZelebs masSi cxovrebas, xolo mesakuTre ZaliT arTmevs xelSekrulebis sagans an xels uSlis mflobelobis ganxorcielebaSi, damqiravebels ufleba aqvs mflobelobiT sarCelze. marTalia, mesakuTres aqvs upiratesi ufleba, magram marTlwesrigi dauSveblad Tvlis TviTnebobas. amitom, damqiraveblis moTxovna mimarTulia im mdgomareobis aRdgenisaken, romelic iarsebebda mflobelobis darRvevamde.36 ieringis koncefciam mflobelobis Sesaxeb asaxva hpova germaniis samoqalaqo kodeqsSi da gaafarTova mflobelobiTi dacvis farglebi. is ganamtkicebs ormag mflobelobas37 da dacvis uflebas aniWebs rogorc SualobiT, ise uSualo mflobels. mflobelobiTi dacviT sargeblobs xandazmuli mflobelic, romelsac jer ar SeuZenia sakuTrebis ufleba. marTalia, is jer ar 18 aris marTlzomieri mflobeli, Tumca misi mflobeloba ar aris samarTlebrivad ugulebelyofili faqti da SesaZloa, is gaxdes mesakuTre garkveuli pirobebis arsebobisas. xandazmulobiT mflobels SeuZlia moiTxovos rogorc mflobelobis aRdgena, ise xelSeSlis aRkveTa mesame pirTa mxridan, romlebic Tavad warmoadgenen utitulo mflobelebs.38 6.3. rusuli samarTlis midgoma rusuli samoqalaqo samarTali sabWouri gamocdilebis erTguli darCa da is srulyofilad ar ganamtkicebs mflobelobiT dacvas (civilistTa erTi nawili, mesakuTris garda, sxva titulovani mflobelis sarCels ukanono mflobelobidan nivTis gamoTxovis Sesaxeb, mflobelobiT sarCels uwodebs, rac ar aris marTebuli). doqtrinaSi arsebobs mosazreba mflobelobiTi dacvis aRdgenis Taobaze: ruseTis sasamarTlo sistemaSi, sadac saqmeTa ganxilvisaTvis dadgenilia xangrZlivi vadebi, saWiroa, samoqalaqo uflebaTa dacvis gamartiveba. uflebaTa dacva efeqtiania maSin, roca is Tanadroulia. xolo dacvis Tanadrouloba damokidebulia imaze, Tu procesualuri saqmianoba rogor asaxavs sasamarTloSi saqmeTa ganxilvis simartivesa da siCqares.39 ruseTis sk icnobs mflobelobiTi dacvis mxolod erT SemTxvevas, kerZod, keTilsindisieri da sakuTrad flobis ganzraxvis mqone xandazmuli mflobeli daculia utitulo mflobelisagan, magram ara mesakuTris an sxva marTlzomier mflobelTa mier ganxorcielebuli xelyofisagan (234-e muxlis me-2 nawili).40 mflobelobiTi dacvis aRdgenis mowinaaRmdegeTa poziciiT, am dacvas aqvs droebiTi xasiaTi, mas ar SeuZlia ugulebelyos ZiriTadi sarCeli uflebis Sesaxeb. amdenad, isedac datvirTuli sasamarTlos saqmianobis damZimeba axali saxis procesiT, miuRebelia. amasTan, mflobelobiTi sarCeli yovelTvis idga kerZo da sajaro samarTlis zRvarze, mis dacvas unda axorcielebdes ara sasamarTlo, aramed samarTaldamcavi organoebi, radgan maTi funqciaa pirovnebisa da marTlwesrigis dacva, rasac emsaxureba mflobelobiTi dacvac. aseve, dRes, roca uZrav nivTze sakuTrebis warmoSobis procesi saxelmwifo reestris mwarmoebel organoebSia Tavmoyrili, modave mxaris mier uflebis damadasturebeli sabuTis wardgenisas, SeuZlebelia, is sasamarTlom ar miiRos mxedvelobaSi da daakmayofilos posesoruli sarCeli. es ewinaaRmdegeba sasamarTlos saqmianobis principebsa da registraciis sistemis sandoobas.41 6.4. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis normebi mflobelobiTi dacvis Sesaxeb saqarTvelos sk-is 160-161-e muxlebi ganamtkiceben mflobelobiT dacvas. isini icaven mflobelobas xelyofisgan, erTi mxriv, nivTis mflobelobaSi dabrunebisa da meore mxriv, mflobelobis ganxorcielebisas xelSeSlis aRkveTis gziT. es normebi moqmedebs mxolod keTilsindisieri mflobelis mimarT, romelSic samoqalaqo kodeqsi gulisxmobs rogorc marTlzomier, ise aramarTlzomier mflobels. keTilsindisier (aramarTlzomier) mflobels mflobelobiTi dacvis ganxorcieleba SeuZlia rogorc sxva utitulo mflobelis, ise titulovani mflobelis mimarT. keTilsindisier mflobels ufleba aqvs 3 wlis ganmavlobaSi moiTxovos nivTis dabruneba axali mflobelisagan. sasamarTlom unda gamoarkvios axali mflobelis uflebrivi damokidebuleba da Tu mas meti safuZveli aqvs nivTis flobisa, keTilsindisieri mflobeli dakargavs mflobelobis aRdgenis SesaZleblobas.42 es wesi ar moqmedebs maSin, rodesac ukeTesi uflebis mqone piri (mesakuTre, sxva kanonieri mflobeli) Zaladobis an motyuebis gziT CamoarTmevs nivTs mflobels, rogorc naklebi uflebis mqones. 19 3 da N marTlmsajuleba kanoni Tu mflobelobis xelyofa ar aris dakavSirebuli nivTis mflobelobis CamorTmevasTan, aramed mflobelobis ganxorcielebaSi saxezea xelSeSla, keTilsindisier mflobels aqvs xelSeSlis aRkveTis moTxovna, aseve, xelyofiT gamowveuli zianis anazRaurebis moTxovna, Tu SeuZlebelia xelSeSlis aRkveTis moTxovnis ganxorcieleba (161-e muxli). saqarTvelos uzenaesma sasamarTlom erT-erTi gadawyvetilebiT, 159-e muxlis safuZvelze, keTilsindisier mflobelad aRiara saqmian urTierTobebSi aseTad miCneuli piri, mesakuTre, romelsac kuTvnili miwis nakveTis mimdebare nakveTi ar hqonda daregistrirebuli da arc miumarTavs sajaro reestrisaTvis mis mesakuTred aRiarebis Taobaze da mas sk-is 161-e muxlze dayrdnobiT mianiWa mflobelobis ukanono xelSeSlis aRkveTis moTxovnis ufleba.43 mflobelobiTi dacvis moTxovnis buneba ar icvleba imiT, Tu uflebis dacvis romeli uwyebisaTvis aris mimarTuli _ sasamarTlosaTvis Tu administraciuli organosaTvis. pirvel SemTxvevaSi, is warmoadgens sarCels, xolo meore SemTxvevaSi _ gancxadebas.44 am TvalsazrisiT sainteresoa, saqarTvelos sk-is 172-e muxlis me-3 nawili, romelic mesakuTris sasamarTlomde dacvis uflebas ganamtkicebs samarTaldamcavi organosaTvis mimarTvis da misTvis sakuTrebis uflebis damadasturebeli dokumentis wardgenis gziT. aRniSnuli, Tavisi arsiT posesoruli dacvaa, radgan Sesabamisi organo ZiriTadad, faqtobrivi garemoebebis gaTvaliswinebiT moqmedebs. marTalia, mas waredgineba sakuTrebis uflebis damadasturebeli dokumenti, magram es mflobelobis uflebrivi safuZvlis zedapiruli Semowmebaa. amas adasturebs is faqti, rom xelmyofis mier aseve, sakuTrebis an sxva uflebaze damyarebuli marTlzomieri mflobelobis damadasturebeli werilobiTi sabuTis wardgenisas, davis gadawyveta samarTaldamcavi organos kompetencias scildeba da sasamarTloSi gadadis. 7. TviTdacva mflobelobiTi dacvisagan gansxvavdeba TviTdacva. amasTan, mflobelobis dacva aseve, uzrunvelyofilia TviTdacvis gziT. TviTdacvis, TviTdaxmarebis ufleba samoqalaqo samarTlis nebismier subieqts aqvs. mflobelobiTi dacvisagan gansxvavebiT, romliTac ver sargeblobs mWeri, TviTdacva romis samarTlidan moyolebuli misTvisac xelmisawvdomia. Tu winare saxelmwifoebriobis xanaSi TviTneboba dazaralebulis interesebis dacvis damkvidrebuli wesia, saxelmwifo Tavisi arsebobis pirvelive safexurze miznad isaxavs, Surisgebis miswrafeba garkveul farglebSi moaqcios.45 Tanamedrove marTlwesrigi individebs ukrZalavs samarTlebrivi davebis gadawyvetas TviTneburad, TviTgasamarTlebis gziT, radgan marTlmsajulebis ganxorcielebis monopolia saxelmwifo xelisuflebas aqvs miniWebuli. Tumca, arsebobs kanonmdeblobiT dadgenili gamonaklisi, rodesac mkacrad gansazRvruli winapirobebis arsebobisas individs SeuZlia Tavisi uflebis dacvis an maTi droebiT uzrunvelyofis mizniT Zalis gamoyeneba, Tu SeuZlebelia saxelmwifos mxridan drouli daxmareba.46 TviTdacva gulisxmobs piris faqtobriv moqmedebas samoqalaqo uflebisa da kanoniT daculi interesis dacvisaTvis, romelsac is damoukideblad axorcielebs, saxelmwifo organoebisaTvis daxmarebis mimarTvis gareSe.47 mflobelobiTi dacvis TvalsazrisiT, es niSnavs, piris SesaZleblobas damoukideblad miiRos zomebi darRveuli mflobelobis aRsadgenad. TviTdacvas adgili aqvs maSin, rodesac piri mflobels ukanonod waarTmevs mflobelobas an xels SeuSlis mflobelobis ganxorcielebaSi. TviTdacvis ufleba uflebamosil pirs aqvs, rogorc samarTaldamrRvevis, ise misi memkvidris an im piris mimarT, vinc nivTis SeZenisas icoda mflobelobis xarvezis Sesaxeb.48 TviTdacva ar xorcieldeba nivTis mesakuTris mimarT. germaniis sk-is 859-e paragrafis mixedviT, mflobels SeuZlia win aRudges akrZalul TviTnebobas, Tu moZrav nivTs ZaliT waarTmeven. mas SeuZlia Zalis gamoyenebiT waarTvas is damrRvevs 20 adgilze an devnisas. Tu miwis nakveTis mflobels CamoerTmeva mflobeloba TviTnebobiT, mas SeuZlia dauyovnebliv daibrunos mflobeloba xelmyofis gaZevebiT nakveTidan. TviTdacvis marTlzomierebisaTvis saWiroa, rom mis farglebSi moqmed pirs gaaCndes nivTis flobis uflebamosileba, misTvis mflobeloba CamorTmeuli unda iyos ukanonod, dakarguli mflobelobis aRdgena unda moxdes gonivrul vadaSi da TviTdacvis farglebis gadametebis gareSe.49 8. posesoruli da petitoruli procesebis daaxloebis tendencia dRes, germanul sasamarTlo praqtikaSi arsebobs mflobelobiTi da sakuTrebiTi procesebis daaxloebis tendencia. posesorul procesSi sasamarTlos uxdeba mflobelobis titulis gamoZieba, magram mxolod udavo mtkicebulebebis arsebobisas, ise, rom xeli ar SeeSalos saqmis droulad ganxilvas da ar Seicvalos procesis samarTlebrivi buneba. mflobelobiTi sarCelis ganxilvisas sasamarTlo adgens mflobelobis darRvevis faqts da ikvlevs samarTlebrivi safuZvlis Sesaxeb udavo mtkicebulebebs, romelTa gaTvaliswinebiT, is damatebiTi mtkicebulebebis ganxilvis gareSe miiRebs gadawyvetilebas mflobelobis aRdgenis an misi xelyofis aRkveTis Sesaxeb. germaniis federaluri sasamarTlos praqtikaSi daSvebulia, rom mopasuxes mflobelobiT procesSi SeuZlia daeyrdnos mosarCelis mflobelobis ukanonobas, sadavo nivTze Tavisi uflebis mtkicebis safuZvelze. am SemTxvevaSi sasamarTlo saWiroebs mflobelobis samarTlebrivi safuZvlis Seswavlas. mflobelobiTi sarCeli ar dakmayofildeba, Tu dadgindeba mosarCelis mier mflobelobis ukanonod mopovebis faqti. am procesis dasrulebisas ar gamoiricxeba SesaZlebloba, gadawyvetilebiT ukmayofilo mxarem axali procesi wamoiwyos, sadac sasamarTlo siRrmiseulad Seiswavlis yvela mtkicebulebas petitorul warmoebaSi.50 9. Teoriebi mflobelobiTi dacvis Sesaxeb 9.1. mflobelobiTi dacvis gansxvavebuli sawyisebi arsebobs mosazreba, rom mflobelobiTi dacvis mizezi mdgomareobs ama Tu im sazogadoebrivekonomikuri formaciis TaviseburebaSi. Zvel romsa da feodalur epoqaSi nivTze faqtobrivi batonobis dacvis safuZvels sajarosamarTlebrivi sawyisi, samoqalaqo wesrigis dacva Seadgenda; kapitalistur sazogadoebaSi kerZosamarTlebrivi pozicia dominirebda, rac sakuTrebis gamartivebuli dacvis uzrunvelyofiT, mesakuTris interesebis dacvaSi mdgomareobda; xolo TanamedroveobaSi _ pirovnebis dacvis bunebiTsamarTlebrivi sawyisia amosavali.51 civilistur doqtrinaSi mflobelobiTi dacvis Sesaxeb arsebuli Teoriebi iyofa absolutur da relatiur Teoriebad, imis mixedviT, Tu ra arealSi eZieben WeSmaritebas mflobelobis dacvis Taobaze, mflobelobis institutis gareT (relatiuri), Tu Tavad, mflobelobis bunebaSi (absoluturi). kerZod, relatiuri Teoriebi, mflobelobis dacvis mizezad moiazreben: sazogadoebrivi wesrigis dacvas, sazogadoebaSi samoqalaqo mSvidobis SenarCunebas, piris Zaladobisagan dacvasa da mesakuTris interesebis uzrunvelyofas. xolo absoluturi Teoriebis Tanaxmad, marTlwesrigi mflobelobis dacviT pirovnebas icavs, romelic samarTaldarRvevis miuxedavad, Rirsebis mqonea. 9.2. relatiuri Teoriebi 9.2.1. `samoqalaqo mSvidobis~ Teoria jer kidev, kacobriobis ganviTarebis adreul etapze, saxelmwifos xelSia samarTaldamrRvevis mimarT pirovnuli Tu qonebrivi sanqciis gamoyenebis berketi da uflebis dacva sakuTar 21 3 da N marTlmsajuleba kanoni prerogativad aqcia. amiT ailagma TviTneboba, TviTneburi angariSsworeba, rogorc saxelmwifo wesrigis arsis sawinaaRmdego movlena, Selaxuli interesis dacvis sferoSi.52 ganviTarebuli marTlwesrigis pirobebSi dauSvebelia uflebamosili piris mier uflebis aRdgena, dacva ZaladobiT, kompetenturi organosaTvis mimarTvis gareSe. sakuTrebis samoqalaqosamarTlebrivi dacvis WrilSi TviTneboba gamoricxulia, vidre ar gairkveva mflobelobis safuZveli, rogori cxadic ar unda iyos mflobelobis xarvezuloba.53 mflobelobiTi urTierTobis aramarTlzomieri da TviTneburi xelyofiT gamowveuli Sedegi da Selaxuli samarTlebrivi mdgomareoba unda gamoswordes da aRdges Tavdapirveli mdgomareoba. aravin aris uflebamosili Tavisi SexedulebiT, sasamarTlo legitimaciis gareSe da Zaladobis gziT ganaxorcielos sakuTari ufleba.54 mflobelobis, rogorc nivTTan dakavSirebiT faqtobrivad Camoyalibebuli wesrigis, rogorc sazogadoebriv sikeTeTa ganawilebis faqtobrivi mdgomareobis (dernburgi) xelSeuxebloba, zogadi pirobaa samoqalaqo wesrigis SenarCunebisa55 da sazogadoebrivi simSvidis arsebobisa.56 amitom, saxelmwifos amocanaa uzrunvelyos mSvidobiani wesrigi TviTnebobisagan maSinac, rodesac es ukanaskneli uflebis ganxorcielebisaken aris mimarTuli (endemani, rudorfi).57 mflobelobaSi arsebobs ori momenti _ individualuri da socialuri, pirveli _ pirsa da nivTs Soris kavSiria, sazogadoebis mxridan aRiarebis gareSe arsebuli, xolo meore _ pirsa da nivTs Soris urTierTobaa, mesame pirTa mxridan xelSeuvalad Secnobili, amdenad, misi xelyofa ganixileba saerTo wesrigis darRvevad. am mosazrebiT, qurdic, rogorc samarTlebrivad saSiSi pirovneba, rogorc mflobeli, saxelmwifo wesrigs warmoadgens.58 mflobelobis dacva marTlwesrigis stabilurobas uzrunvelyofs ekonomikuri TvalsazrisiTac. nivTis dauflebiT xorcieldeba adamianuri moTxovnilebebis dakmayofileba, Sesabamisad, samoqalaqo brunvis moqniloba iTxovs qonebiT flobasa da sargeblobaSi xelSeSlis operatiul aRkveTas, mSvidi sargebloba aucilebelia sameurneo interesebSi, amitom sasurvelia, darRveuli mflobeloba swrafad aRdges. 9.2.2. `piris Zaladobisagan dacvis~ Teoria relatiuria aseve, savinis mier ganviTarebuli Teoria, romelic mflobelobis dacvis mizezs xedavda pirovnebis Zaladobisagan dacvaSi. misi mosazrebiT, mflobelobis darRveva samoqalaqo deliqtia, rac gulisxmobs arsebul faqtobriv urTierTobaSi SeWras, amitom jer kidev, romis samarTali icavda mflobelobas Zaladobisagan interdiqtebiTa da pretorismieri sarCelebiT, romlebic deliqtur sarCelebs warmoadgenden.59 savinis am mosazrebas ar eTanxmeboda ieringi, romelic miuTiTebda, rom romis samarTalSi interdiqtebis umravlesobas ar hqonda deliqturi xasiaTi, ar iyo mimarTuli ZaladobiT warTmeuli mflobelobis dabrunebisaken. amasTan, Tu mflobelobis dacvis mizezi iyo Zaladobisagan piris dacva, ratom ar sargeblobda dacviT mWeri an brunvidan amoRebuli nivTis mflobeli, _ Zaladoba xom ar iyo damokidebuli nivTis Tvisebaze an subieqtis mdgomareobaze.60 9.2.3. `sakuTrebis, rogorc mflobelobis ukan arsebuli uflebis, dacvis~ Teoria ieringi mflobelobiTi dacvis mizezs eZebda sakuTrebis uflebis ukeTesad dacvis interesSi. es mflobelobis dacvis kerZosamarTlebrivi sawyisia. cxovrebaSi nivTis mflobeli wesisamebr, aris kidec misi mesakuTre, aqedan prezumfcia _ mflobelSi mesakuTris arsebobis Taobaze. mflobelobis dacviT samarTali icavs mis ukan arsebul uflebas. mflobelobiTi dacva 22 gamartivebuli dacvaa, radgan ar aris dakavSirebuli uflebis arebobis mtkicebasTan, rac mesakuTrisTvisac xelsayrelia. mflobelobiTi dacva, sadac iuridiuli yofierebis mtkiceba Secvlilia faqtobrivi yofierebis mtkicebiT, misTvisac misaRebia.61 amgvarad, posesorul procesSi sakuTrebis uflebis dacvis interesia gamokveTili: im SemTxvevaSi, Tu pirs mflobeloba ar daukargavs, am procesis arsis gaTvaliswinebiT, is gaTavisuflebulia nivTze uflebis arsebobis mtkicebisagan, xolo Tu dakarga mflobeloba, mesakuTris interesebis dacva uzrunvelyofilia nivTze nebismieri piris mflobelobis dacvis gziT, rac mesakuTris mier nivTis normalur mdgomareobaSi dabrunebis garantiaa.62 marTalia, mesakuTre da mflobeli xSirad erT pirovnebaSi iyrian Tavs, magram SesaZloa, mflobelobas ar hqondes tituli. amdenad, mflobelobiTi dacva vrceldeba ukanono mflobelzec. ieringis mosazrebiT, es aucdeneli borotebaa, mTavaria, rom wesisamebr, mflobelobiTi dacviT sargeblobs mesakuTre, samarTali raime wesis dadgenisas angariSs uwevs ara gamonaklisebs, aramed zogad viTarebas. ukanono mflobelobis dacva ar aris mflobelobiTi dacvis institutis mizani, aramed misi garduvali Sedegia. rogorc mze anaTebs marTalsac da mtyuansac, ise mflobelobiTi dacvis sikeTe vrceldeba uflebamosilzec da samarTaldamrRvevzec. amitom, mflobelobis dacva unda moxdes iq, sadac SesaZloa sakuTrebis varaudi da uari unda eTqvas mas iq, sadac am varauds adgili ara aqvs.63 amdenad, saxelmwifos surs daicvas kanonieri mflobeloba, Tumca, iZulebulia daicvas ukanonoc, radgan zogjer ar arsebobs garegnuli niSani, romlis mixedviT SeiZleba erTmaneTisagan gaimijnos marTlzomieri da aramarTlzomieri mflobeloba.64 mosazrebas, rom mflobelobiTi dacvis procesSi amosavalia mesakuTris interesi, sakuTrebis uflebis efeqtiani dacva, sabWoTa samarTalSic hyavda mxardamWerebi. kerZod, miiCneoda, rom mflobelobis dacvis safuZveli iyo ara sazogadoebrivi mSvidobis interesi, radgan am mizans emsaxureba dacvis sxva saSualebebic, aramed sakuTrebis an sxva uflebis dacvis aucilebloba, romelic prezumirebulia mflobelobaSi.65 9.3. absoluturi Teoriebi absoluturi Teoriebi mflobelobis dacvis mizezs pirovnulobis ideis dacvaSi hpoveben. Tu ieringis mtkicebiT, ukanono mflobelobis dacva garduvali borotebaa, pokrovskis mosazrebiT, is adamianis pirovnulobis pativiscemis, rogorc ZiriTadi ideis ganviTarebis mwvervalia. mflobeli pirovnebaa da samarTaldarRveva ar aqcevs mas uuflebo arsebad,66 mflobelobiTi dacva ganpirobebulia adamianuri Rirsebis motiviT, Zaladobisagan dacvas nebismieri individi imsaxurebs. dabalganviTarebul sazogadoebaSi samarTaldamrRvevi gareSe pirTa mxridan TviTnebobis obieqti xdeba, xolo kulturul erebSi yvelaze mZime danaSaulis Camdeni subieqtic garSemomyofTaTvis adamianuri Rirsebis mqonea, uflebawarTmeulic adamiania da mis mimarT kerZo pirTa mxridan TviTneboba dauSvebelia.67 sxva absoluturi TeoriiT, mflobelobis dacvisas amosavalia, piris Sinagani, Tavisufali neba, romelic mimarTulia miTvisebaze, nivTis sakuTrad qcevaze68 da gansxeulebulia mflobelobaSi, riTac garSemomyofT emcno neba garegnuli formiT. neba, romelic mflobelobaSia realizebuli, daculi unda iyos nebis zogadi bunebidan gamomdinare, radgan neba TavisTavad Tavisufalia, misi aRiareba da ganxorcieleba samarTlis amocanaa (brunsi, puxta, hansi).69 23 3 da N marTlmsajuleba kanoni SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 Ìóðîìöåâ Ñ., Ðåöåïöèÿ ðèìñêîãî ïðàâà íà çàïàäå, Ì., 1886, 135. Øåðøåíåâè÷ Ã.ô.,Ó÷åáíèê ðóññêîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ò.1, Ì., 1914, 151. mosazreba miTiTebulia: Ãðèìì Ä.Ä., Ëåêöèè ïî äîãìå ðèìñêîãî ïðàâà, 5îå èçä., Ïåòðîãðàä, 1916, 15. mosazreba miTiTebulia: Âàñüêîâñêèé Å.À.,Ó÷åáíèê ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ì., 2003, 212. Ïîêðîâñêèé È. À., Èñòîðèÿ ðèìñêîãî ïðàâà, ÑÏÁ., 1998, 350. Ëóêèí- Àíòîíîâ Í., Î÷åðêè ïî íîâåéøåé èñòîðèè Ãåðìàíèè, 1890-1914 ãã., Ì., 1925, 35. Èåðèíã Ð., Òåîðèÿ âëàäåíèÿ, ñîêðàù. ïåð. Âàñüêîâñêîãî Å.Â., òèïîãðàôèÿ Ìåðêóøåâà Ì., ÑÏÁ., 1895. boelingi h., lutringhausi p., saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis calkeuli moTxovnis safuZvlebis sistemuri analizi, bremeni-Tbilisi, 2004-2009, gv. 73. ßè÷êîâ Ê.Ê.,(ðåä.),Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî êàïèòàëèñòè÷åñêèõ ãîñóäàðñòâ, Ì., 1966,193. Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå, Ì., 2002, 100. mosazreba miTiTebulia: Äåðíáóðã Ã., Ïàíäåêòû, Âåùíîå ïðàâî, Ò.1, ÷. 2, ÑÏÁ., 1902, 43. Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå, Ì., 2002, 552. Òðåóøíèêîâ Ì.Ê., (ðåä.), Õðåñòîìàòèÿ ïî ãðàæäàíñêîìó ïðîöåññó, Ì., 1996, 108. Øåðøåíåâè÷ Ã.Ô., Ó÷åáíèê ðóññêîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ò. 1, 11-îå èçä., Ì., 1914, 267. Àííåíêîâ Ê., Ñèñòåìà ðóññêîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ò.II, 2-îå èçä., ÑÏÁ., 1900, 600. mosazreba miTiTebulia: Êîíîâàëîâ À.Â.,Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå, Ì., 2002, 89. futkaraZe r., samoqalaqo samarTlebrivi prezumfciebi, Jurn. `samarTali~, #8-9,2000, 48. Ìåéåð Ä.Ì., Èçáðàííûå ïðîèçâåäåíèÿ ïî ãðàæäàíñêîìó ïðàâó, Ì., 2003, 98. prezumfciuli daskvniT erTi faqti an movlena dadgenilad iTvleba araerTgzis momxdari analogiuri faqtebisa Tu movlenebis safuZvelze. SuSanaSvili al., udanaSaulobis prezumfcia, prof. g. inwkirvelis 70-e wlisTavisadmi miZRvnili saiubileo krebuli, Tb., 1996, 149. prezumfcia faqtis dadgenis safuZvelia, magram ar xdeba navaraudevi faqtis mtkiceba, is mas ar saWiroebs. Ìåéåð Ä.Ì., Èçáðàííûå ïðîèçâåäåíèÿ ïî ãðàæäàíñêîìó ïðàâó, Ì., 2003, 115. Wanturia l., Sesavali saqarTvelos samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, Tb.,1997, 160. gagua i., saqarTvelos samoqalaqo saproceso kodeqsiT gaTvaliswinebuli mtkicebis tvirTis inovaciuri ganawilebis TaviseburebaTa analizi, Jur. `marTlmsajuleba da kanoni~, #3, 2010, 79. qurdaZe S., samoqalaqo saqmeTa ganxilva pirveli instanciis sasamarTloSi, Tb., 2005, 350-351. boelingi h., lutringhausi p., saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis calkeuli moTxovnis safuZvlebis sistemuri analizi, bremeni-Tbilisi, 2004-2009, 69. futkaraZe r., samoqalaqo samarTlebrivi prezumfciebi, Jur. `samarTali~, #8-9,2000, 27. Ñêëîâñêèé Ê.È., Î ïðàâå íà îò÷óæäåíèå èìóùåñòâà áåç ïåðåäà÷è âëàäåíèÿ, æ. «Õîçÿéñòâî è ïðàâî», ¹8, 2003, 12. Wanturia l., Sesavali saqarTvelos samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, Tb.,1997, 160. 24 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 Óäèíöåâ Â.À., Èçáðàííûå òðóäû ïî òîðãîâîìó è ãðàæäàíñêîìó ïðàâó, Ì., 2003, 239. susg #as-1365-1491-04, 6 ivnisi, 2005w, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebani samoqalaqo, samewarmeo da gakotrebis saqmeebze, #2, 2005, 66. zoiZe b., qarTuli sanivTo samarTali, Tb., 2003, 70. Ñêëîâñêèé Ê.È., Îá èäåîëîãèè çàùèòû âëàäåíèÿ â ñîâðåìåííîì ãðàæäàíñêîì ïðàâå,  êíèãå: Ïðîáëåìû ñîâðåìåííîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, ïîä. ðåä. Ëèòîâêèíà Â.Í., Ðàõìèëîâè÷à Â.À., Ì., 2000, 116. Ñêëîâñêèé Ê. È., Ñîáñòâåííîñòü â ãðàæäàíñêîì ïðàâå, Ì., 1999, 306. Âåíåäèêòîâ À.Â.,Çàùèòà ôàêòè÷åñêîãî âëàäåíèÿ â óñëîâèÿõ ìèðíîãî è âîåííîãî âðåìåíè, Ó÷åíûå òðóäû ÂÈÞÍ, Âûï. IX, Ì., 1947, 55. Ëîðåíö Ä.Â., Ñèñòåìà ãðàæäàíñêî-ïðàâîâûõ ïðèòÿçàíèé è ïðîáëåìà èõ êîíêóðåíöèè. æ. «Ãðàæäàíñêîå ïðàâî», ¹4, 2008, 7. Âàñèëüåâ Å.À., Êîìàðîâ À.Ñ., (ðåä.), Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ ãîñóäàðñòâ, Ò.1, Ì., 2004, 414. italiis samoqalaqo kodeqsi ganamtkicebs ori saxis mflobelobiT sarCels: 1. ZaladobiT an farulad warTmeuli mflobelobis aRdgenis Sesaxeb; 2. mflobelobis ganxorcielebaSi xelSemSleli moqmedebebis aRkveTis Sesaxeb. orive sarCeli waredgineba xelyofis momentidan erTi wlis ganmavlobaSi (muxli 1170), italiis samoqalaqo kodeqsi, Targmani z. WeWelaSvilis, qarTuli kerZo samarTlis krebuli, w. I, Tb., 2004, 349. Ìîçîëèí Â.Ï., Êóëàãèí Ì.È.,(ðåä.),Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî êàïèòàëèñòè÷åñêèõ ñòðàí, Ì.,1980, 144. Âàñèëüåâ Å.À., Êîìàðîâ À.Ñ., (ðåä.), Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ ãîñóäàðñòâ, Ò.1, Ì., 2004, 415. Êíèïåð Ð.,Âëàäåíèå â ãðàæäàíñêîì ïðàâå Òóðêìåíèñòàíà,  êíèãå: Ïðàâî, ýêîíîìèêà, áëàãîñîñòîÿíèå, àêòóàëüíûå âîïðîñû ïðàâîâîé ðåôîðìû â Òóðêìåíèñòàíå, (Íóðûåâ ß.,×àíòóðèÿ Ë.,èçä.),Asgabat ,2010, 102. ormagi mflobelobis SemoRebas akritikebdnen revoluciamdeli rusi civilistebi, radgan sadavo iyo, Tu romel mflobels unda miniWeboda dacvis ufleba. aseve, maTi azriT, SesaZlo iyo mWers hqonoda dacvis ufleba, misTvis mflobelis titulis miniWebis gareSe. Ñèìîëèí À.À., Îïðåäåëåíèå âëàäåíèÿ ïî íàøåìó ïðîåêòó è Ãåðìàíñêîìó óëîæåíèþ,  êíèãå: Âîçìåçäíîñòü, áåçâîçìåçäíîñòü, ñìåøàííûå äîãîâîðû è èíûå òåîðåòè÷åñêèå ïðîáëåìû ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ì., 2005,508. Ñåðãååâ À.Ï., Òîëñòîé Þ.Ê, (ðåä.), Ãðàæäàíñêîå ïðàâî, Ò.1, 6-îå èçä., Ì., 2004, 427. Âåðøèíèí À.Ï., Ñïîñîáû çàùèòû ãðàæäàíñêèõ ïðàâ â ñóäå, ÑÏÁ., 1997, 87. Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ðîññèéñêîì ïðàâå, æ. «Ïðàâîâåäåíèå», ¹9, 1998, 144. Áàáàåâ À.Á., Ñèñòåìà âåùíûõ ïðàâ, Ì., 2007, 246. saerTo samarTalSi ar ganasxvaveben mflobelobis da sakuTrebis dacvas. orive instituti daculia zianis miyenebidan gamomdinare, deliqturi sarCelebiT, radgan saerTo samarTali mflobelobisa da sakuTrebis darRvevas deliqtad ganixilavs. Ìàòòåé Ó., Ñóõàíîâ Å.À., Îñíîâíûå ïîëîæåíèÿ ïðàâà ñîáñòâåííîñòè, Ì., 1999, 248. sarCeliT mflobelobis darRvevis winaaRmdeg, daculia moZrav da uZrav nivTebze mflobeloba xelyofisagan. am sarCelis ganxorcielebis procesSi ar mowmdeba mflobelobis tituli, misi daxmarebiT xorcieldeba imgvari aramarTlzomieri qmedebebisgan dacva, rogoricaa: sxvis miwis nakveTSi an nagebobaSi samarTlebrivi safuZvlis gareSe Sesvla an nivTebis moTavseba, miwaTmflobelobisa da miwaTsargeblobisTvis xelSemSleli qmedebebis ganxorcieleba. Âàñèëüåâ Å.À., Êîìàðîâ À.Ñ., (ðåä.), Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ ãîñóäàðñòâ, Ò.1, Ì., 2004, 416. zoiZe b., qarTuli sanivTo samarTali, Tb., 2003, 73. susg #501-03, 10 ivnisi, 2003 w, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebani samoqalaqo, samewarmeo da gakotrebis saqmeebze, #7, 2003, 1911. 25 3 da N marTlmsajuleba 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 kanoni Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå, Ì., 2002, 145. qoCaSvili q., brali, rogorc samoqalaqosamarTlebrivi pasuxismgeblobis piroba, Jur. `samarTlis Jurnali~, #1, 2009, 86. henSeli s., samoqalaqo kazusebis damuSavebis meTodika, Tb., 2009, 20. galdava g., samoqalaqo uflebaTa dacvis formebi da saSualebebi saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mixedviT, Jur. `samarTlis Jurnali~, #1, 2009, 121. Æàëèíñêèé À., иðèõò À., Ââåäåíèå â íåìåöêîå ïðàâî, Ì., 2001, 413. Âàñèëüåâ Å.À.,Êîìàðîâ À.Ñ.,(ðåä.),Ãðàæäàíñêîå è òîðãîâîå ïðàâî çàðóáåæíûõ ãîñóäàðñòâ, Ò.1,Ì., 2004, 417. Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå , Ì., 2002, 106. Êîìïàíååö Å.Ñ., Ê âîïðîñó î ïðîáëåìå âëàäåíèÿ â ñîâåòñêîì ïðàâå , Ñá. ñòàòåé ïàìÿòè àêàäåìèêà Ãîðäîíà Â.Ì., Õàðüêîâ, 1927, 144. Âèíäøàèä Á.,Ó÷åáíèê ïàíäåêòíîãî ïðàâà, ÑÏÁ., 1874, 312. zoiZe b., evropuli kerZo samarTlis recepcia saqarTveloSi, Tb., 2005, 47. boelingi h., Wanturia l., samoqalaqo saqmeebze sasamarTlo gadawyvetilebaTa miRebis meTodika, I I gamocema, Tb., 2004, 125. Äåðíáóðã Ã., Ïàíäåêòû, Ò.2, ïåð. Áëîõà À.Þ., Ãàëüïåðà À.ß., Óíòåëîâà Ä.È., Øíåéäåðà Ê.À., ïîä. ðåä. Ìåéåíäîðôà À.Ô., ÑÏÁ., 1905, 7. Àííåíêîâ Ê., Ñèñòåìà ðóññêîãî ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, ÑÏÁ., 1900, 597. mosazreba miTiTebulia: Ïîêðîâñêèé È.À., Èñòîðèÿ ðèìñêîãî ïðàâà. http:// www.sud09ru/bibliot/Elib/1265.htm/. Áåðíãåôò Ô., Êîëåð È., Ãðàæäàíñêîå ïðàâî Ãåðìàíèè, ÑÏÁ., 1910, 118. mosazreba miTiTebulia: Ãðèìì Ä.Ä., Ëåêöèè ïî äîãìå ðèìñêîãî ïðàâà, 5îå èçä., Ïåòðîãðàä, 1916, 166. Èåðèíã Ð., Òåîðèÿ âëàäåíèÿ, ñîêðàù. ïåð. Âàñüêîâñêîãî Å.Â., òèïîãðàôèÿ Ìåðêóøåâà Ì., ÑÏÁ., 1895, 8. Èåðèíã Ð., Îá îñíîâàíèè çàøèòû âëàäåíèÿ, Ì., 1883, 148. zoiZe b., qarTuli sanivTo samarTali,Tb., 2003, 70. zoiZe b., mflobeloba Zveli qarTuli samarTlis mixedviT, Jurn. `adamiani da konstitucia~, #1, 2004, 106. Êàâåëèí, mosazreba miTiTebulia: Âàñüêîâñêèé Å.Â., Ó÷åáíèê ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ì., 2003, 228. Âåíåäèêòîâ À.Â., Çàùèòà ôàêòè÷åñêîãî âëàäåíèÿ â óñëîâèÿõ ìèðíîãî è âîåííîãî âðåìåíè, Ó÷åííûå òðóäû ÂÈÞÍ, âûï IX, Ì., 1947, 68. zoiZe b., mflobelobis (possessio) cneba saqarTvelos momaval samoqalaqo kodeqsSi, danarTi wignSi: qarTuli sanivTo samarTali, Tb., 2003, 433. Ïîêðîâñêèé È.À., Îñíîâíûå ïðîáëåìû ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ì., 1998 , 227. Þøêåâè÷ Â.À., Èññëåäîâàíèå èç îáëàñòè ó÷åíèÿ î âëàäåíèè: Î ïðèîáðåòåíèè âëàäåíèÿ ïî ðèìñêîìó ïðàâó, Ì., 1908, 42. miTiTebulia: Êîíîâàëîâ À.Â., Âëàäåíèå è âëàäåëü÷åñêàÿ çàùèòà â ãðàæäàíñêîì ïðàâå Ì., 2002, 74. Ìóðîìöåâ Ñ.À., Ðåöåïöèÿ ðèìñêîãî ïðàâà íà çàïàäå, Ì., 1886, 137. 26 POSSESSION PROTECTION IN CONTINENTAL EUROPEAN LAW KETEVAN KOCHASHVILI Assistant Professor at the Tbilisi State University, Private Law. PHD Presented Article describes so-called possession protection problem. Originating from the Roman Law, recognition of a person as a possessor is related with the independent possession capability. Possession protection means protection of a person individually, based on the fact of possession, independently from jura in re. Decision made in the possession process determines condition of parties in the following process. Plaintiff, that maintained possession on the disputed items, is respondent on the following trail. Burden of proof lies with the plaintiff and protection of respondents position is simplified: there is a presumption that possessor is owner. Possession protection is typical for the Continental European law. Relevant norms are strengthened by German, French, Italian civil codifications. As far as Georgian Civil Code is similar to the European private law, it also stipulates protection on possession. Common Law system does not recognize possession protection institute, where protection of property and possession is carried out through delict law suits because their violation is considered as delict. In civil doctrine, theories on the protection of possession are divided as absolute and relational theories. Relational theories search for the reason of possession beyond possession, for example, protection of public order, maintenance of civil peace, protection of a person from violence and providing safeguards for the interests of an owner. According to the absolute theories, through providing pubic order, it protects free will among the individuals. 27 3 da N marTlmsajuleba kanoni mesame pirTa interesebis dacva warmomadgenlobaSi (saqarTvelosa da germaniis samoqalaqo kodeqsis mixedviT) TaTa erqvania ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universtetis iuridiuli fakultetis magistri, ganaTlebis xarisxis ganviTarebis erovnuli centris ganaTlebis aRiarebis sammarTvelos koordinatori I. Sesavali samoqalaqo samarTalSi moqmedi kerZo avtonomiis principisa da saqarTvelos konstituciiT garantirebuli pirovnebis Tavisufali ganviTarebis ZiriTadi uflebis realizaciis erTerTi saintereso forma rwmunebulebiTi urTierTobaa. rwmunebulebiT urTierTobaSi mxareTa interesebis Tanafardobis dacva xorcieldeba kerZo avtonomiis principis uzrunvelyofiT, romlis moqmedebis sfero sruldeba iq, sadac iwyeba sxvisi moqmedebis Tavisufleba1. warmomadgenlobaSi mxareTa interesebis Tanafardobis dacva mniSvnelovnadaa damokidebuli saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mier regulaciebsa da mis swor gamoyenebaze sasamarTlo praqtikaSi. statiis mizania saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis (SemdgomSi _ ssk) warmomadgenlobis momwesrigebeli muxlebis germaniis samoqalaqo kodeqsis (SemdgomSi _ gsk) Sesabamis paragrafebTan SedarebiTi da logikur-sistemuri analizis safuZvelze, saqarTvelos samoqalaqo samarTalSi warmomadgenlobis institutis farglebSi mxared moqmedi mesame piris interesebis dacvis amsaxveli debulebebis Seswavla, problemuri regulirebebis warmoCena da maTi srulyofisaTvis novatoruli winadadebebis SeTavazeba.2 28 statiaSi ganxilulia rwmunebulebiTi urierTobis mxareebis interesTa Tanafardobis sakiTxebi; mesame piris moTxovnis uflebis safuZvlebi da winapirobebi; daxasiaTebulia germanul doqtrinasa da sasamarTlo praqtikaSi damkvidrebuli, modificirebul safuZvlebze warmoSobili rwmunebulebis saxeebi, maTi gansazRvris winapirobebi da gamoyenebis aqtualoba praqtikaSi; statiaSi gaanalizebulia mesame piris moTxovnis uflebebi ararsebuli subieqtis warmomadgenlisadmi. daskvnis saxiT, warmodgenilia kvlevis Sedegebi da kvlevis Sedegad SemuSavebuli mosazrebebi ssk-is warmomadgenlobis maregulirebeli normebis srulyofisaTvis, mesame pirTa interesebis dacvis sakiTxTan dakavSirebiT. II. interesTa Tanafardoba warmomadgenlobaSi 2.1. mesame piris interesi kontrahentis vinaobis sicxadis Sesaxeb Tanamedrove samarTalbrunva moiTxovs imgvari urTierTobebis kanonismier mowesrigebas, romliTac SesaZlebeli iqneba konkretuli qmedebis ganxorcielebiT sxvisTvis samarTlebrivi Sedegis warmoSoba.3 am mizans emsaxureba gsk-sa (164_181-e paragrafebi)4 da ssk-Si (103-114-e muxlebi)5 damkvidrebuli normebi garigebismieri warmomadgenlobis Sesaxeb. mesame piri samarTalurTierTobaSi warmomadgenlis pirispir gamodis rogorc kontrahenti da warmomadgenlis meSveobiT warmodgenili piris mimarT avlens nebas. warmomadgenlis sxvisi saxeliT moqmedebis faqti mesame pirisaTvis Secnobadi unda iyos;6 germaniis samoqalaqosamarTlebriv doqtrinaSi moqmedi warmomadgenlobis Secnobadobis, igive, sajaroobis principi7 emsaxureba mesame piris interesis dacvas masTan samarTlebriv urTierTobaSi myofi piris sicxadisa da aseve, aw ukve warmoSobili samarTlebrivi urTierTobis mimarT misi ndobis dacvis TvalsazrisiT8 (xelSekrulebis dadebisas SesaZloa kontrahentis pirovneba, magaliTad, gadaxdisunarianobis xarisxis gaTvaliswinebiT, gadamwyveti mniSvnelobis iyos). sajaroobis principi warmomadgenlobiT urTierTobaSi valdebulebiT samarTalSi moqmedi xelSekrulebis dadebis Tavisuflebis principis erTgvari gamovlinebaa. gsk-Si sajaroobis principi gansazRvrulia warmomadgenlobiTi urTierTobebis maregulirebeli pirvelive _ 164-e paragrafis I nawilis I winadadebiT: `neba, romelic gamovlenil iqna piris mier misTvis miniWebuli warmomadgenlobiTi uflebamosilebis farglebSi marwmuneblis saxeliT, moqmedebs uSualod marwmuneblisaTvis da mis mimarT.~9 ssk-is 104 e muxlis I nawili imeorebs gsk-is 164-e paragrafis I nawiliT gaTvaliswinebul regulirebas, romlis 104-e muxlis I nawilis Tanaxmad: `im garigebiT, romelsac warmomadgeneli debs Tavisi uflebamosilebis farglebSi da im piris saxeliT, romelsac igi warmoadgens, uflebebi da movaleobebi warmoeSoba mxolod warmodgenil pirs.~ ramdenadac nebis gamovlena garigebis aucilebeli komponentia10 da ara piriqiT, kontrahentis vinaobis sicxadis interesi mniSvnelobas iZens warmomadgenlis mier nebis gamovlenis momentidan. gsk-is 164-e paragrafis I nawilis me-2 winadadebis mixedviT, `mniSvneloba ara aqvs, gakeTda Tu ara gancxadeba aSkarad marwmuneblis saxeliT, Tu garemoebebidan ikveTeba, rom igi am ukanasknelis saxeliT gakeTdeboda.~11 gsk-is aRniSnuli paragrafis arsobrivad msgavs,12 Tumca, teqnikuri TvalsazrisiT, xarvezian danawess iTvaliswinebs ssk-is 104-e muxlis I I nawili, romelic sasurvelia, Camoyalibdes teqnikurad gamarTuli formiT.13 aRsaniSnavia, rom ssk-is regulirebiT warmomadgenlis mier gamovlenili nebis samarTlebrivi Sedegis gansazRvrisas gaiTvaliswineba mesame piris keTilsindisieri varaudi rwmunebulebis arsebobis Sesaxeb. sagulisxmoa saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos ganCineba,14 sadac sasamarTlom ssk-is 104-e muxlis II nawili 29 3 da N marTlmsajuleba kanoni ssk-is 111-e muxlTan urTierTkavSirSi ganixila. sasamarTlom miuTiTa, rom uZrav qonebaze dadebuli xelSekrulebis baTilobas ar uSvebs erTi mxaris sasargeblod da sakiTxis gadawyvetas iseTi garemoebebis dadgenas ukavSirebs, rogoricaa warmodgenili piris qceva, aseve, SemZenis (mesame piri) keTilsindisieri damokidebuleba warmomadgenlobiTi uflebamosilebis damadasturebeli dokumentisa da warmodgenili piris mier Seqmnili garemoebebis mimarT. ssk-is 104-e muxlis me-2 nawilis farglebSi, sasamarTlom miuTiTa warmomadgenlis damokidebulebis dadgenaze mis mier ganxorcielebuli qmedebis mimarT; kerZod, mas Tavisi braleuli Tu arabraleuli moqmedebiT an umoqmedobiT iseTi garemoebebi xom ar hqonda mesame pirisaTvis Seqmnili, rac am ukanasknels afiqrebinebda, rom mas rwmunebulebiTi uflebamosileba hqonda. 2.1.1. warmomadgenlobis mowesrigeba calmxriv garigebebSi gsk-is 180-e paragrafis I winadadeba, ganxvavebiT xelSekrulebebSi warmomadgenlobisagan, calmxriv garigebebSi dauSveblad miiCnevs warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gareSe moqmedebas.15 calmxriv garigebaSi, gsk-is 180-e paragrafis I winadadebis farglebSi gamonaklisis gareSe moiazreba calmxrivi aramiRebasavaldebulo nebis gamovlena.16 Tu warmomadgenloba Sesabamisi uflebamosilebis gareSe gsk-is 177-e paragrafis17 Sesabamisad, meryevad baTilia, calmxrivi garigebisas warmomadgenloba uflebamosilebis gareSe, baTilia.18 aRniSnuli danawesidan gamonakliss iTvaliswinebs gsk-is 180-e paragrafis me-2 da me-3 winadadebebi19 calmxrivi miRebasavaldebulo nebis gamovlenisa da garigebis msgavsi urTierTobebis20 mimarT. kerZod, `Tu pirma, romlis mimarTac aseTi garigeba unda dadebuliyo, garigebis dadebis dros warmomadgenlis mier miTiTebuli uflebamosilebis mimarT ar gamoTqva eWvi an Tu igi Tanaxmaa, rom warmomadgeneli moqmedebda warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gareSe, maSin Sesabamisad, gamoiyeneba normebi xelSekrulebebis Sesaxeb. analogiuri wesi moqmedebs im SemTxvevaSic, rodesac calmxrivi garigeba ideba warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gareSe moqmedi warmomadgenlis mimarT am ukanasknelis TanxmobiT.~ amdenad, rwmunebulebiTi uflebamosilebis gareSe ganxorcielebuli calmxrivi miRebasavaldebulo nebis gamovlena, gansxvavebiT calmxrivi aramiRebasavaldebulo nebis gamovlenisagan, meryevad baTilia. ssk-Si calmxrivi garigebisas warmomadgenlobis maregulirebeli specialuri normebi gaTvaliswinebuli ar aris da amdenad, uflebamosilebis gareSe ganxorcielebuli calmxrivi aramiRebasavaldebulo nebis gamovlena eqceva ssk-is 111_113-e muxlebis regulirebis qveS da amgvari calmxrivi aramiRebasavaldebulo nebis gamovlena meryevad baTilia. 2.1.2. sakuTar TavTan dadebuli garigeba ssk-is 114-e muxli iTvaliswinebs gsk-is 181-e paragrafis msgavs regulirebas sakuTar TavTan garigebis dadebis dauSveblobis TvalsazrisiT. es paragrafi aregulirebs erTi da imave pirovnebis xelSekrulebis orive mxared formaluri monawileobis dauSveblobas21 da emsaxureba interesTa koliziis Tavidan aridebisa da interesTa Soris samarTliani Tanafardobis uzrunvelyofas.22 kerZod, `warmomadgenels ar SeuZlia _ garda im SemTxvevebisa, rodesac mas pirdapir eZleva nebarTva _ dados garigeba marwmuneblis saxeliT Tavis TavTan arc sakuTari saxeliT an arc rogorc mesame piris warmomadgenelma, garda im SemTxvevebisa, rodesac garigeba mdgomareobs mxolod valdebulebis SesrulebaSi.~23 sakuTar TavTan dadebuli garigebisas (Insichgeschäfte) ganasxvaveben TviTkontrahirebasa (Selbstkontrahieren) da ormxriv warmomadgenlobas (Mehrvertertung)24. pirvel SemTxvevaSi, warmomadgeneli warmodgenili piris saxeliT Tavis TavTan debs garigebas,25 30 xolo ormxrivi warmomadgenlobisas, igi warmodgenili pirisa da mesame piris saxeliT erTdroulad gamodis erTsa da imave urTierTobaSi.26 Tumca, gsk-is 181-e paragrafi ar gamoiyneba, Tu saxeze ar aris interesTa kolizia da warmodgenili piris diskriminaciis saSiSroeba. es ki, maSin xdeba, rodesac amgvari garigeba warmodgenili pirisaTvis mxolod samarTlebrivi upiratesobis momtania.27 2.2. ndoba rwmunebulebis moqmedebisadmi warmomadgenlobisas mesame piri moqmedebs samarTalSegnebiT, rom ganxorcielebuli qmedebebi Sedegebs warmodgenili piris mimarT da misTvis warmoSobs.28 rTulad warmosadgenia, rom igi regularulad informirebuli iyos rwmunebulebiTi uflebamosilebis modificirebis an Sewyvetis Sesaxeb.29 amdenad, mesame piris interesebi warmomadgenlobaSi daculia rwmunebulebiTi uflebamosilebiTa da rwmunebulebisa da mis safuZvlad arsebuli urTierTobis abstraqtuli xasiaTiT.30 rwmunebulebiTi uflebamosileba da mis safuZvlad arsebuli Sida urTierToba warmodgenil pirsa da warmomadgenels Soris samarTlebrivad gamijnulia.31 warmomadgenelsa da warmodgenil pirs Soris arsebuli Sida urTierTobidan gamomdinare, warmomadgenlis ufleba-movaleobebis modificireba, maT Soris, maTi Sewyveta gavlenas ar axdens rwmunebulebiT uflebamosilebaze da igi namdvilia mesame piris mimarT.32 gsk-is 170-e paragrafis Tanaxmad, Tu mindobiloba gaicema mesame piris mimarT gakeTebuli gancxadebiT, maSin igi inarCunebs Zalas mis mimarT, vidre Sewyvetis Sesaxeb mas ar Seatyobinebs marwmunebeli.~33 gsk-is 171-e paragrafis I nawilis safuZvelze, `Tu pirma specialuri SetyobinebiT mesame pirisadmi an sajarod, gancxadebiT ganacxada, rom igi warmomadgenlobiT uflebamosilebas aniWebs sxva pirs, maSin am ukanasknels warmomadgenlobiTi uflebamosileba aqvs sajaro gancxadebis safuZvelze, pirvel SemTxvevaSi _ mesame piris winaSe, xolo ukanasknel SemTxvevaSi _ nebismieri mesame piris winaSe.~34 amave 171-e paragrafis I I nawilis safuZvelze, `warmomadgenlobiTi uflebamosileba SenarCundeba masze uaris gancxadebamde, romelic unda gakeTdes imave wesiT, romliTac moxda misi miniWeba.~35 specialur Setyobinebas uTanabrdeba, rodesac warmomadgeneli mesame pirs warudgens warmodgenili piris mier gacemul rwmunebulebiT uflebamosilebas.36 gsk-is 173-e paragrafi gamoricxavs zemoaRniSnuli paragrafebis gamoyenebas, rodesac mesame pirma icoda an unda scodnoda warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gauqmebis Sesaxeb.37 aq saubaria ara im garemoebebis codnis gaTvaliswinebaze, ramac rwmunebulebiTi uflebamosilebis nakli gamoiwvia, aramed Tavad rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis codnis gaTvaliswinebaze.38 igive wesi moqmedebs rwmunebulebiTi uflebamosilebis gamoxmobis SemTxvevaSi da aseve _ rwmunebulebiTi uflebamosilebis farglebis SezRudvis an raime saxiT modificirebis dros.39 ssk-is 107-e muxlis I nawilis Tanaxmad, rwmunebuleba gaicema rwmunebulis, an im mesame piris mimarT nebis gamovleniT, romelTanac unda Sedges warmomadgenloba. ssk-is 108-e muxlis I winadadebis Tanaxmad, uflebamosilebaSi cvlilebebi da misi gauqmeba unda ecnobos mesame pirebs. ssk iziarebs germanul doqtrinaSi damkvidrebul abstraqciis princips obieqturad arsebuli rwmunebulebis mimarT mesame piris ndobis dacvis gaTvaliswinebis Sesaxeb. Tumca, ssk-Si gansazRvruli ar aris normebi uflebamosilebaSi cvlilebis an Sewyvetis Taobaze mesame piris informirebis Sesaxeb, im wesis relevanturad, ra wesiTac mesame piris mimarT uflebamosileba moqmedi gaxda. gsk-is 173-e paragrafis msgavs, Tumca, xarvezian regulirebas iTvaliswinebs ssk-is 108-e muxlis me-2 winadadeba, romlis Tanaxmad, uflebamosilebis gauqmeba ar SeiZleba gamoyenebul iqnes mesame pirTa mimarT, garda im SemTxvevebisa, roca mxareebma xelSek31 3 da N marTlmsajuleba kanoni rulebis dadebisas amis Sesaxeb icodnen an unda scodnodaT.~ codnis valdebuleba, mocemul SemTxvevaSi, ekisreba mesame pirs; rwmunebulebisa da mis safuZvlad arsebuli Sida urTierTobis abstraqciis Tanaxmad, rwmunebulebis moqmedebisadmi mesame piris ndobis dacvis motiviT, gadamwyvetia mesame piris informirebis faqti rwmunebulebis gauqmebisa Tu modificirebis Sesaxeb; warmomadgenlis an/da warmodgenili piris codnam an codnis valdebulebam rwmunebulebis gauqmebis Sesaxeb, gavlena ar unda moaxdinos rwmunebulebis namdvilobaze mesame piris mimarT. 2.3. mesame piris moTxovnis uflebebi rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis arsebobis SemTxvevaSi, urTierTobis Sedegebi warmodgenil pirs ver daukavSirdeba.40 amasTan, arc warmomadgeneli moiazreba urTierTobis mxared, vinaidan misi moqmedeba, rogorc warmomadgenlisa, mesame pirisaTvis Secnobadi iyo.41 gsk-is 179-e paragrafis I nawilis Tanaxmad, `piri, romelmac dado xelSekruleba rogorc warmomadgenelma, im SemTxvevaSi, Tu ver daamtkicebs Tavis warmomadgenlobiT uflebamosilebas, valdebulia, meore mxares am ukanasknelis arCevaniT Seusrulos xelSekruleba an aunazRauros am ukanasknelis miyenebuli ziani, Tu marwmunebeli uars ganacxadebs xelSekrulebis mowonebaze.~42 ssk-is 113-e muxlis I nawili sityvasityviT imeorebs gsk-is aRniSnuli paragrafiT mocemul regulirebas. warmomadgenlis mier xelSekrulebis dadebisas uflebamosilebis naklis arcodnis faqtis Sefasebisas, mniSvneloba ara aqvs aRniSnuli garemoeba gamowveuli iyo Tu ara warmomadgenlis gaufrTxileblobiT43 _ mis mier saTanado gulisxmierebis gamovlenis SemTxvevaSic, aRniSnuli garemoebis aRkveTis SeuZleblobis drosac ki, igi valdebulia mesame piris mimarT ndobis zianis anazRaurebaze.44 zianis anazRaurebis moTxovna ar iTvaliswinebs naturiT restitucias, saubaria mxolod fuladi TanxiT anazRaurebis valdebulebaze, romlis odenobac im interesis proporciulad izomeba, rac mesame pirs Sesrulebis mimarT eqneboda.45 zianis anazRaurebis an saxelSekrulebo moTxovnis Sesrulebis xandazmulobis vada ganisazRvreba im xelSekrulebis mimarT moqmedi xandazmulobis vadis Sesabamisad, romlis farglebSic arsebobs Sesrulebis moTxovnis ufleba.46 xandazmulobis vada iwyeba warmodgenili piris mier xelSekrulebis mowonebaze uaris Tqmis momentidan.47 III. warmomadgenlobidan gamomdinare mesame piris moTxovnis ganxorcieleba rogorc wesi, mesame pirs aqvs gansazRvruli moTxovnis ufleba im saxelSekrulebo urTierTobidan gamomdinare, romelSic igi imyofeba warmodgenil pirTan warmomadgenlis meSveobiT. misi moTxovnis ganxorcieleba ukavSirdeba warmomadgenlobis arsebobas da rwmunebulebis arsebobis Sesaxeb mis keTilsindisier varauds. rwmunebulebiTi uflebamosilebis nakli saxezea: pirveli, rodesac warmomadgenlis nebis gamovlenas warmodgenili piris saxeliT samarTlebrivi qmedebis ganxorcielebis Sesaxeb, ar emTxveva warmodgenili piris neba;48 meore _ rwmunebulebiTi uflebamosleba drois intervalSi Sewyda49 da mesame, rodesac rwmunebulebiTi uflebamosilebis farglebi SezRudulia da saxezea uflebamosilebis farglebis gadameteba.50 3.1. warmomadgenlis nebis gamovlena gsk-is 164-e paragrafis I nawilis I winadadebis Tanaxmad, warmomadgenlobis namdvilobis erTerTi winapirobaa warmomadgenlis nebis gamovlena.51 gamomdinare iqidan, rom warmomadgeneli avlens sakuTar nebas, mis mier gamovlenili nebis Sinaarsisa da namdvilobis gansazRvrisas mxed32 velobaSi miiReba warmomadgenlis pirovneba.52 am mizans emsaxureba gsk-is 166-e paragrafis I nawili, romlis mixedviT: `Tu nebis gamovlenis samarTlebriv Sedegebze gavlenas axdens nebis nakli, an gansazRvruli garemoebebis codna an savaldebulo codna, mxedvelobaSi miiReba ara marwmuneblis, aramed warmomadgenlis pirovneba.~53 ssk-is 106-e muxlis I nawilis Tanaxmad, `nebis gamovlenis naklis gamo, garigebis saciloobisas gadamwyvetia warmomadgenlis neba.~ mizanSewonilad miiCneva,54 rom ssk-is aRniSnuli muxlis ganmartebisas, mxedvelobaSi iqnes miRebuli `yvela is SemTxveva, rodesac warmomadgenlis mier sakuTari nebis gamovlenis faqti arsebiTi SeiZleba iyos samarTlebrivi SedegisaTvis.~55 warmomadgeneli Tavad unda moqmedebdes, rac mas ganasxvavebs "Bote"-gan,56 romelic `nebis gamomvlenis gamtaris Tu gadamtanis funqcias asrulebs.~ 57 "Bote"-s institutis Sinaarsis Semcvelia ssk-is 396-e muxli, romelic piris pasuxismgeblobas adgens `im pirTa moqmedebisaTvis, romelTac igi iyenebs sakuTar valdebulebaTa Sesasruleblad.~58 "Bote" gansxvavebiT warmomadgenlisagan, mxolod faqtobriv xasiaTs atarebs.59 maTi moqmedebis gamijvnisas, gadamwyvetia nebis mimRebis obieqturi Tvalsawieri, Tu rogor unda aReqva mas moqmedi piris gamosvla samarTlebriv urTierTobaSi.60 Tu "Bote" nebis gamovlenas gadascems gaucnobiereblad, mcdarad samarTlebrivi Sedegebi ukavSirdeba davalebis mimcems;61 Tumca, mas mis mier gamovlenili nebis mcdarad gadacemis Secileba SeuZlia moaxdinos; 62 nebis gamovlenis Segnebulad mcdarad gadacemis SemTxvevaSi, samarTlebrivi Sedegebi davalebis mimcems ar ukavSirdeba.63 Tu nebis gamovlenis samarTlebriv Sedegebze gavlenas axdens nebis nakli an codna Tu arcodna saTanado garemoebebis Sesaxeb, "Bote"-s SemTxvevaSi, mxedvelobaSi miiReba davalebis mimcemi piris vinaoba, xolo warmomadgenlobis SemTxvevaSi _ warmomadgenlis vinaoba64 (gsk-is 166-e paragrafis I nawili, ssk-is 106-e muxlis I nawili); rodesac nebis mimRebia "Bote", nebis miRebis momenti ganisazRvreba davalebis mimcemis mier misi miRebis droidan.65 warmomadgenlobisas nebis gamovlena misulad iTvleba warmomadgenlis mier misi miRebis momentidan.66 warmomadgenlobisagan "Bote"-s ganmasxvavebeli niSnebi analogiurad unda iqnes gamoyenebuli ssk is 396-e muxliT gaTvaliswinebuli pasuxismgebeli piris moqmedebisagan `im piris~ moqmedebis gamijvnisas, romelsac igi iyenebs sakuTar valdebulebaTa Sesasruleblad.~ 3.1. moqmedeba warmodgenili piris saxeliT warmomadgenlobis namdviloba ukavSirdeba mesame pirisaTvis misi meore mxaris Secnobadobis interesis dacvis gaTvaliswinebas.67 ssk-is 164-e paragrafis I I nawili Seicavs mniSvnelovan danawess mxareTa urTierTobebis gamartivebis kuTxiT. kerZod, `Tu sxva piris saxeliT moqmedebis neba ar aris naTlad gamoxatuli, maSin sakuTari saxeliT moqmedebis nebis ararseboba, mxedvelobaSi ar miiReba.~68 aq saubaria sakuTari saxeliT moqmedebis varaudze.69 kerZod, SeiZleba moxdes isec, rom pirs surdes warmodgenili piris saxeliT moqmedeba, Tumca, es garemoeba mesame pirisaTvis Secnobadi ar gamxdara. man moqmedeba Seasrula sakuTari saxeliT, Tumca, surda emoqmeda warmodgenili piris saxeliT.70 miuxedavad misi faruli survilisa, nebis gamovlena samarTlebriv Sedegebs gamoiwvevs mxolod mis mimarT,71 radganac mesame piri warmomadgenels~ aRiqvams, rogorc kontrahents, brunvis stabilurobidan da mesame piris ndobis dacvidan gamomdinare, Secileba nebis naklze apelirebiT gamoiricxeba.72 ssk ar Seicavs gsk-is 164-e paragrafis I I nawilis msgavs regulirebas, Tumca, Sesabamisi Sedegi ssk-is 104-e muxlis I I I nawilis I winadadebis safuZvelze dgeba.73 am muxlidan gamomdinareobs, rom warmomadgenlis mier mesame piris mimarT warmomadgenlobis Secnobadobis interesis ugulvebelyofa samarTlebriv Sedegebs warmoSobs warmomadgenlisaTvis. 33 3 da N marTlmsajuleba kanoni mesame piris interesi samarTlebrivi urTierTobis warmomadgenlobis farglebSi, Tu mis gareT mimdinareobis Sesaxeb, xSirad mniSvnelobas moklebulia.74 magaliTad, yoveldRiuri garigebebis75 dadebisas xSirad umniSvneloa garemoeba, warmomadgeneli moqmedebs TavisTvis Tu sxvisTvis samarTlebrivi Sedegis warmosaSobad.76 aseT dros, sajaroobis principi araaqtualuria, radganac ar arsebobs kontrahentis Semxvedri interesi.77 warmomadgenlis mier ganxorcielebuli moqmedeba, warmodgenili piris saxeliT misi nebis gamovlenis Secnobadobis ugulebelyofis miuxedavad, warmoSobs samarTlebriv Sedegebs misTvis, visac es exeba~78 (Geschäft für den, den es angeht), kerZod ki _ warmodgenili pirisaTvis. winapirobad gaiTvaliswineba Semdegi garemoebebi: moqmedi piri (faruli warmomadgeneli~) moqmedebs gacnobierebulad sxvisi saxeliT, kerZod, surviliT, samarTlebrivi Sedegebi warmoeSvas warmodgenil pirs79 da mesame pirisaTvis sulerTia, nebis gamomvleni moqmedebs sakuTari Tu sxvisi interesebis farglebSi, samarTlebrivi Sedegebis misaRwevad sakuTari Tu sxvisi interesebisaTvis.80 samarTlebrivi SedegisaTvis kontrahentis vinaobis umniSvnelobis regulireba ssk-Si asaxulia 104-e muxlis I I I nawilSi. yovel konkretul SemTxvevaSi Sesamowmebelia, mesame pirisaTvis ramdenad aris mniSvnelobas moklebuli samarTlebriv urTierTobaSi monawile mxaris vinaoba. 3.2. rwmunebulebis warmoSoba da moqmedeba mesame piris mimarT warmodgenili piris mxridan valdebulebis Sesrulebis safuZvelia warmodgenil pirsa da warmomadgenels Soris arsebuli e.w. Sida urTierTobis safuZvelze warmoSobili rwmunebulebiTi uflebamosileba,81 romelic warmodgenili piris nebidan82 da kanonismieri daSvebidan gamomdinare83 zepirovnul urTierTobebSi warmomadgenlobis gamoyenebis dauSveblobas iTvaliswinebs ssk-is 103-e muxlis I I nawili. kerZod, amgvar urTierTobebSi warmomadgenlobis gamoyeneba gamoiricxeba, Tu: `garigebis xasiaTidan gamomdinare, igi uSualod unda dados pirma, an roca kanoniT akrZalulia garigebis dadeba warmomadgenlis meSveobiT~. gansazRvruli samarTlebrivi qmedebis ganxorcielebas isaxavs miznad. rwmunebuleba, rogorc warmomadgenlobis namdvilobis winapiroba,84 aris ara subieqturi ufleba, aramed `piradi samarTlebrivi uflebamosilebis gamoxatuleba.~85 rwmunebulebis warmoSobas safuZvlad udevs Sida urTierToba rwmunebulebis gamcem pirsa da rwmunebulebiT aRWurvil pirs Soris.86 Sida samarTlebrivi urTierTobis safuZvelze _ umetesad esenia saxelSekrulebo urTierTobebi davalebis, nardobis, SromiTi, Cuqebis, nasyidobis an sxva valdebulebiTsamarTlebrivi urTierTobebi87 _ xdeba marwmuneblis mier rwmunebulis rwmunebulebiTi uflebamosilebiT aRWurva.88 ssk-is 103-e muxlis I nawilis me-2 winadadebis Tanxmad, warmomadgenlobiTi uflebamosileba... warmoiSoba davalebis (mindobilobis) safuZvelze.~ davaleba, rogorc konkretuli xelSekruleba, xelSekrulebis Sinaarsis gansazRvris Tavisuflebidan gamomdinare,89 ar SeiZleba iyos warmomadgenlobiTi uflebamosilebis (rwmunebulebis) warmoSobis erTaderTi safuZveli,90 vinaidan igi SesaZlebelia sxva valdebulebiTsamarTlebrivi urTierTobidan gamomdinareobdes.91 rwmunebuleba mis safuZvlad arsebuli Sida urTierTobisagan (magaliTad, davalebis xelSekruleba) abstraqtulia.92 warmomadgenlis mier Sida urTierTobis farglebis gadameteba, Tu is moqmedebs rwmunebulebis farglebSi, gavlenas ar axdens warmomadgenlobis namdvilobaze93 _ samarTlebrivi Sedegebi moqmedebs warmodgenili piris mimarT da misTvis. rwmunebulebis abstraqcia moqmedebs, vidre mesame piris interesebis dacvis gaTvaliswinebis valdebuleba arsebobs.94 gsk-is 170-e da 172-e paragrafebis meSveobiT, mesame piris ndoba rwmunebulebisadmi daculia maSinac ki, Tu rwmunebuleba Sewyvetilia. 95 am ukanasknel SemTxvevaSi, warmomadgeneli 34 `samarTlebrivi nebarTvis~ gadametebis gamo, warmodgenili piris mimarT pasuxs agebs zianis anazRaurebis normebiT an sxva Sesabamisi safuZvliT.96 rogorc aRiniSna, Tu warmomadgeneli arRvevs Tavissa da warmodgenil pirs Soris arsebuli Sida urTierTobidan gamomdinare movaleobebs, warmomadgenloba inarCunebs namdvilobas. Tumca, am wesidan arsebobs ori gamonaklisi: saidumlo Tanxmoba (Kollusion)97 da rwmunebulebis Secnobadad borotad gamoyeneba (Öffentlicher Missbrauch)98. saidumlo Tanxmoba gulisxmobs warmomadgenlisa da mesame piris gacnobierebul erTobliv moqmedebas warmodgenili piris sazianod99. saidumlo Tanxmobisas warmomadgenlis mier warmodgenili piris saxeliT ganxorcielebuli qmedebis safuZvelze, warmodgenili piris valdebuleba ar warmoiSoba.100 Tu rwmunebulebiTi uflebamosileba warmomadgenlisa da mesame piris gacnobierebuli erToblivi TanaqmedebiT gamoyenebuli iqneba warmodgenili piris sazianod, amgvari garigeba gsk-is 138-e paragrafis101 Tanaxmad, baTilia.102 aseve, rodesac warmodgenili piri Secnobadad borotad iyenebs rwmunebulebiT uflebamosilebas da mesame pirs obieqturad unda scodnoda warmomadgenlis mier keTilsindisierebis movaleobis darRvevis faqti,103 warmomadgenlobaSi abstraqciis principi ar gamoiyeneba. rwmunebulebis Secnobadad borotad gamoyeneba utoldeba rwmunebulebiTi uflebamosilebis ararsebobis faqts da warmomadgeneli xdeba Sesrulebaze valdebuli piri.104 yovel konkretul SemTxvevaSi, samarTlebrivi Sedegi SeiZleba Seicvalos keTilsindisierebis principis meSveobiT.105 gsk-is 168-e paragrafis Tanaxmad, `mindobilobis gauqmeba damokidebulia im samarTlebriv urTierTobaze, rasTan dakavSirebiTac igi gaica. mindobilobaze aseve, SeiZleba uari samarTlebrivi urTierTobis gagrZelebis SemTxvevaSic, Tu am ukanasknelidan sxva ram ar gamomdinareobs. ssk, gansxvavebiT gsk-isagan, rwmunebulebis Sewyvetis safuZvlis gansazRvrisas, konkretulad miuTiTebs valdebulebis Sewyvetis zogad safuZvlebze.106 kerZod, amaze metyvelebs ssk-is 109-e muxli (uflebamosilebiT gaTvaliswinebuli moqmedebis Sesruleba, rwmunebulebis vadis gasvla da urTierTobis erT-erTi mxaris mier rwmunebulebis Sewyvetaze mimarTuli nebis gamovlena). rwmunebulebiTi uflebamosilebiT aRWurvili piris gardacvaleba gsk-is 673-e da 675-e paragrafebis safuZvelze, ukavSirdeba uflebamosilebis Sewyvetas.107 im SemTxvevaSi, Tu rwmunebuleba ukve gacemuli iyo warmomadgenlis interesebisaTvis, SesaZlebelia misi moqmedeba memkvidreobis farglebSi gagrZeldes.108 warmodgenili piris gardacvaleba ar iwvevs rwmunebulebiTi uflebamosilebis Sewyvetas;109 aseve, misi qmeduunaroba ar axdens gavlenas rwmunebulebiTi uflebamosilebis moqmedebaze.110 Tumca, warmodgenili piris qmeduunarobis dadgomisTanave warmomadgenlis mimarT moqmedebs igive SezRudvebi, rac gaTvaliswinebulia kanonismieri warmomadgenlis mimarT.111 3.3. mesame piris keTilsindisieri damokidebuleba rwmunebulebiTi uflebamosilebis arsebobisadmi warmomadgenlobidan gamomdinare, mesame piris moTxovnis ganxorcielebas gamoricxavs warmomadgenlobis momwesrigebel normebSi dakonkretebuli keTilsindisierebis principi.112 gsk-is 179-e paragrafis I I I nawilis I winadadebis safuZvelze, mesame pirs ar gaaCnia moTxovnis ufleba, Tu rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis Sesaxeb man icoda an unda scodnoda.113 Tumca, germaniis uzenaesi federaluri sasamarTlos gadawyvetilebiT,114 miuxedavad imisa, rom mesame piri flobs informacias rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis Sesaxeb, fiqciuri warmomadgenlis pasuxismgebloba ar gamoiricxeba, Tu saxezea gansakuTrebuli garemoebebi (da am garemoebebis warmoSobas warmomadgenlis qmedebebma Seuwyo xeli) da maT safuZvelze _ mesame piris 35 3 da N marTlmsajuleba kanoni ndoba xelSekrulebis namdvilobisadmi. warmomadgenlis pasuxismgeblobis gamoricxvis sapirispirod, mesame piris sasargeblod moqmedebs keTilsindisierebis principi, ganmtkicebuli gskis 242-e paragrafiT.115 ramdenadac gsk-is samarTlebrivi struqtura Zlier hgavs Sesabamisi qarTuli kodifikaciis analogiur debulebebs, zemoaRniSnuli praqtikis gamoyeneba qarTuli sasamarTlo praqtikis sferoSi upriania. IV. rwmunebulebis modificirebuli safuZvlebi da maTi mesame piris interesebisadmi mimarTeba germaniis sasamarTlo praqtikasa da iurdiul literaturaSi116 ganviTarda Tmenisa da moCvenebiTobis safuZvelze warmoSoboli rwmunebulebiTi uflebamosilebebis konstruqciebi, romlebic emsaxureba rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis Sevsebis mizans, keTilsindisierebis principis safuZvelze.117 Tmenis safuZvelze warmoSobili rwmunebulebiTi uflebamosileba (Duldungsvollmacht) da moCvenebiTi uflebamosileba (Anscheinsvollmacht)118 gaicema ara nebis gamovlenis safuZvelze, aramed maTi gacema ivaraudeba samarTlebrivad moCvenebiTi garemoebebis arsebobiT, romlebic mowmoben rwmunebulebiTi uflebamosilebis gacemas.119 aqedan gamomdinare, maT germanul doqtrinaSi garigebismieri rwmunebulebisagan calke saxedac gamoyofen120. germaniis uzenaesi federaluri sasamarTlo rwmunebulebebis amgvar interpretacias iyenebs maSinac, rodesac gacemuli uflebamosileba kanonismieri akrZalvebis gamo baTilia.121 Tmenis safuZvelze warmoSobili rwmunebulebiTi uflebamosileba saxezea, rodesac warmodgenili piri Segnebulad uSvebs, rom sxva piri samarTalurTierTobaSi gamodis, rogorc misi warmomadgeneli da kontrahentma _ mesame pirma keTilsindisierad aRiqva, rom warmomadgeneli moqmedebda rwmunebulebiTi uflebamosilebis farglebSi.122 mocemul SemTxvevaSi, samarTalurTierTobaSi moqmedebs arauflebamosili piri, rogorc warmomadgeneli;123 misi amgvari qmedeba cnobilia warmodgenili pirisaTvis;124 warmodgenili piris Tmenis safuZvelze samarTalbrunvaSi iqmneba STabeWdileba, rom moqmedi piris qmedebas safuZvlad Sesabamisi rwmunebulebiTi uflebamosileba udevs.125 Tmenis safuZvelze warmoSobili rwmunebulebiTi uflebamosilebis sapirispirod, moCvenebiTi rwmunebulebisas warmodgenili piri ar icnobs warmomadgenlad moqmedi piris qmedebas,126 Tumca, saTanado gulisxmierebis gamovlenis SemTxvevaSi, mas SeeZlo warmomadgenlad moqmedi piris qmedebis Secnoba da misi aRkveTa.127 moCvenebiTi rwmunebulebiTi uflebamosilebis dros saxeze ar aris nebis gamovlenis komponeneti, aramed xdeba braleuli nebis gamovlenis miTvla.~128 amasTan, qmedeba, romelic aRZravs rwmunebulebiTi uflebamosilebis arsebobis varauds, unda atarebdes gangrZobad an xSir xasiaTs;129 warmodgenil pirs ekisreba gulisxmierebis movaleoba, kerZod, mas unda hqonoda SesaZlebloba, winaswarve ganeWvrita da aRekveTa rwmunebulebiTi uflebamosilebis gareSe moqmedi piris qmedeba;130 mesame piri keTilsindisierad unda varaudobdes rwmunebulebiTi uflebamosilebis arsebobas131 iseve, rogorc Tmenis safuZvelze warmoSobili rwmunebulebis, aseve moCvenebiTi rwmunebulebis winapirobad warmodgenili piris garigebaunarianoba moiazreba.132 V. ararsebuli subieqtis warmomadgenlis pasuxismgebloba germaniis uzenaesi sasamarTlos praqtika warmomadgenlis pasuxismgeblobis gansazRvrasTan mimarTebiT ukanaskneli wlebis ganmavlobaSi arsebiTad cvalebadia.133 ararsebuli subieqtis warmomadgenlobis dros marTlmsajuleba warmomadgenlis pasuxismgeblobis gansazRvrisas 36 ganasxvavebs Semdeg SemTxvevebs: warmodgenili piri ar arsebobs da saxezea rwmunebulebiTi uflebamosilebis nakli. pirvel SemTxvevaSi, sasamarTlo praqtika adgens warmomadgenlis pasuxismgeblobas, xolo meore SemTxvevaSi _ uaryofs.134 aRniSnuli midgomis sawinaaRmdegod, germanul samecniero literaturaSi135 gamoTqmulia mosazreba, gsk-is 164-e paragarfis farglebSi, orive SemTxvevaSi warmomadgenlis pasuxismgeblobis gamoricxvis mizanSewonilobis Sesaxeb. aRniSnuli Temis garSemo arsebuli mosazrebebi sayuradReboa, agreTve qarTuli sasamarTlo praqtikisaTvis, romelic ganxiluli Tematikis Sesaxeb mwiria. germaniis uzenaesi sasamarTlos mier aRiarebuli iyo Tezisi, romlis mixedviT, ararsebuli subieqtis warmomadgeneli piradad agebda pasuxs ganxorcielebul samarTlebriv Sedegebze gskis 179-e muxlis I nawilis safuZvelze. sasamarTlo praqtika warmomadgenlis pasuxismgeblobis gamoricxvisaTvis ar iyenebda gsk-is 179-e paragrafis I I I nawilis I winadadebas, romelic gamoricxavs warmomadgenlis pasuxismgeblobas im motiviT, rom mesame pirma icoda an unda scodnoda rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis Sesaxeb. rogorc samecniero literaturaSia warmoCenili,136 sasamarTlos amgvari pozicia ganpirobebuli iyo Tavad rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis cnebis Taviseburi ganmartebiT. kerZod, sasamarTlo Tvlida, rom SemTxveva, rodesac warmomadgeneli moqmedebs ararsebuli subieqtis saxeliT, ar SeiZleba movaqcioT rwmunebulebiTi uflebamosilebis naklis cnebis qveS. vinaidan saerTod ar arsebobs warmodgenili piri, arc SeiZleboda msjeloba rwmunebulebiT uflebamosilebasa da mis naklze. Sesabamisad, sasamarTlo warmomadgenlis pasuxismgeblobis gamomricxav normas (gsk-is 179-e paragrafis I I I nawilis I winadadeba) ar avrcelebda warmomadgenelze, romelic moqmedebda realurad ararsebuli subieqtis saxeliT. sasamarTlo praqtikaSi ganixileboda sakiTxi imasTan dakavSirebiT, Tu ra garemoebebis arsebobisas gamoiricxeba warmomadgenlis pasuxismgebloba: gamoiricxeba Tu ara warmomadgenlis pasuxismgebloba rwmunebulebis siyalbis SemTxvevaSi _ gsk-is 179-e paragrafis I I I nawilis I winadadebis safuZvelze, Tu kontrahentisaTvis rwmunebulebiTi uflebamosilebis nakli cnobili iyo an unda scodnoda. am sakiTxze sasamarTlom erT-erT gadawyvetilebaSi warmomadgenlis pasuxismgeblobis gamoricxvaze uari ganacxada. garkveuli periodis Semdgom, germaniis uzenaesma sasamarTlom uari Tqva zemoaRniSnul praqtikaze da ararsebuli subieqtis warmomadgeneli (mas Semdeg, rac daadgina, rom mesame pirisaTvis cnobili iyo rwmunebulebiTi uflebamoslebis nakli) gsk-is 179-e paragrafis III nawilis I winadadebis gamoyenebiT, gaaTavisufla pasuxismgeblobisagan. germanul samecniero literaturaSi gamoTqmuli mosazrebis Tanaxmad,137 ararsebuli subieqtis warmomadgenlisadmi pasuxismgeblobis dakisrebisas gadamwyveti unda iyos gamijvnis kriteriumebis dadgena pirdapir da arapirdapir warmomadgenlobas Soris. ararsebuli subieqtis pasuxismgebloba, SesaZloa SemxeblobaSi iyos ara gsk-is 164-e paragrafiT regulirebul arapirdapir warmomadgenlobasTan, aramed pirdapir warmomadgenlobasTan. aseT dros warmomadgeneli TviTon iqneba xelSekrulebis mxare da rasakvirvelia _ xelSekrulebidan gamomdinare, Sedegebze pasuxismgebeli piri. arapirdapiri warmomadgenlobis gansxvaveba pirdapiri warmomadgenlisagan calsaxaa: arapirdapiri warmomadgenlobis specifika mdgomareobs imaSi, rom samarTlebrivi Sedegebi ukavSirdeba ara warmomadgenels, aramed warmodgenil pirs. am miznis misaRwevad, gsk-is 164-e paragrafis gamoyeneba ar aris erTaderTi gza. SesaZlebelia pirdapiri warmomadgenlobis gziT warmomadgenelma sakuTari saxeliT ganaxorcielos samarTlebrivi moqmedeba, xolo Semdeg, damoukidebeli samarTlebrivi aqtebis meSveobiT, mis mier miRebuli samarTlebrivi Sedegebi gadasces `warmodgenil pirs.~ rogorc arapirdapiri, aseve pirdapiri warmomadgenlobis meSveobiT miRweuli 37 3 da N marTlmsajuleba kanoni iqneba igive rezultati _ samarTlebrivi Sedegebi daukavSirdeba warmodgenil pirs, xolo am ukanasknelis ararseboba Sefasebuli iqneba Semdegnairad: xelSekruleba namdvili iqneba kontrahentsa da pirdapir warmomadgenels Soris, xelSekrulebis mxare iqneba pirdapiri warmomadgeneli. pirdapiri warmomadgenlobis gansazRvrisas gadamwyvetia saxelSekrulebo riskis ganawileba138 da warmomadgenlis piradi ekonomiuri interesi139 samarTlebrivi moqmedebis ganxorcielebisas. ararsebuli subieqtis warmomadgenlobisas pirdapiri warmomadgenlobis institutis niSnebi ikveTeba. Tamamad SeiZleba iTqvas, rom aRniSnuli mosazrebebi sayuradReboa, gansakuTrebiT im faqtoris gaTvaliswinebiT, rom zemoaRniSnuli Tematikis irgvliv msjelobisas germaniis uzenaes federalur sasamarTlos sakuTar gadawyvetilebebSi ar ganuxilavs 140 warmodgenili piris ararsebobisas warmomadgenlis pasuxismgeblobis sakiTxi pirdapiri warmomadgenlobis WrilSi. VI. daskvna kvlevis Sedegad gamoikveTa, rom ssk-is warmomadgenlobis maregulirebeli debulebebis SemuSavebisas gaTvaliswinebul iqna gsk-is Sesabamisi regulirebebi. zogadad misaRebia, rom sskis warmomadgenlobis momwesrigebeli calkeuli debulebis ganmartebisas xdebodes germaniis doqtrinasa da sasamarTlo praqtikaSi damkvidrebuli wesebis gaTvaliswineba. miuxedavad zemoaRniSnulisa, aucilebelia samoqalaqosamarTlebriv urTierTobebSi rwmunebulebis mniSvnelobidan gamomdinare, ssk-Si arsebuli xarvezebis Sevseba da daxvewa, kerZod: 1. rwmunebulebis, rogorc garigebismieri warmomadgenlobisa da calmxrivi miRebasavaldebulo nebis gamovlenis safuZveli SesaZlebelia iyos nebismieri valdebulebiTsamarTlebrivi urTierToba. ramdenadac mesame piris interesebis gaTvaliswineba aqtualuria rwmunebulebis warmoSobis momentidan (ssk-is 103-e muxlis I nawili), sakanonmdeblo doneze rwmunebulebis warmoSobis safuZvlebis SekumSva gamoricxavs mesame piris interesebis dacvas. amdenad, ssk-is 103-e muxlis I nawilSi ar unda xdebodes davalebis xelSekrulebaze, rogorc rwmunebulebis warmoSobis erTaderT safuZvelze, miTiTeba. 2. rwmunebulebiT urTierTobaSi kontrahentis sicxadis interesi aqtualuria rwmunebulis mier marwmuneblis saxeliT ara garigebis dadebisas, aramed marwmuneblis saxeliT nebis gamovlenis momentidan, romelic uTuod garigebis komponentia. mizanSewonili iqneba, rom ssk-is 104-e muxlis I nawili Camoyalibdes Semdegi formulirebiT: `nebis gamovleniT, romelsac warmomadgeneli axdens Tavisi uflebamosilebis farglebSi da im piris saxeliT, romelsac igi warmoadgens, uflebebi da movaleobebi warmoeSoba warmodgenil pirs.~ 3. rwmunebulebiTi urTierTobis maregulirebel debulebaTa miznebis, aseve, ssk-is 106-e muxlis I nawilis farTod gamoyenebisaTvis mizanSewonilia misi Semdegi saxiT Camoyalibeba: `Tu nebis gamovlenis samarTlebriv Sedegebze gavlenas axdens nebis nakli, an gansazRvruli garemoebebis codna, an savaldebulo codna, mxedvelobaSi miiReba ara marwmuneblis, aramed warmomadgenlis pirovneba.~ aseve, ssk-is 106-e muxlis I I nawilis arsis sworad aRqmisaTvis sasurvelia, moxdes misi Semdegi saxiT formulireba: `Tu garigebiT miniWebuli warmomadgenlobiTi uflebamosilebis SemTxvevaSi, warmomadgeneli moqmedebda marwmuneblis mier micemuli miTiTebebis mixedviT, maSin am ukanasknels ar SeuZlia miuTiTos warmomadgenlis mier iseTi garemoebebis arcodnaze, romelTa Sesaxebac man Tavad icoda.~ 4. teqnikurad sworad formulirebisaTvis mizanSewonilia, ssk-is 104-e muxlis I I nawili Camoyalibdes Semdegnairad: `warmomadgenlobiTi uflebis ararseboba ar SeiZleba gamoiyenos warmodgenilma pirma, Tu mis mier Seqmnili garemoebebis mixedviT, meore mxares keTilsindisierad egona, rom aseTi uflebamosileba arsebobda.~ 38 5. mizanSewonili iqneba, rom ssk-is garigebismieri warmomadgenlobis maregulirebel debulebebSi gaTvaliswinebul iqnes specialuri normebi, romlebic calmxriv garigebebSi warmomadgenlobis regulirebas moaxdens. kerZod, sasurvelia, warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gareSe ganxorcielebuli calmxrivi aramiRebasavaldebulo nebis gamovlena, aseTi nebis gamovlenisas mesame piris upiratesi dacvis interesidan gamomdinare, miCneul iqnes baTilad, gansxvavebiT rwmunebulebiTi uflebamosilebis gareSe gamovlenili calmxrivi miRebasavaldebulo nebis gamovlenisagan, romelic ssk-is 111-e muxlis Tanaxmad, meryevad baTilia. 6. rwmunebuleba, Tavisi Sinaarsisa da moculobis gaTvaliswinebiT, SesaZloa mimarTuli iyos pirTa gansazRvruli an ganusazRvreli wris mimarT. rwmunebulebis safuZvlad arsebul Sida kauzalur urTierTobasa da rwmunebulis mesame piris mimarT gamovlenili nebis safuZvelze warmoSobil samarTlebriv Sedegs Soris mkafio zRvris gavlebis mizniT, sasurvelia, rom abstraqciis principi, rogorc rwmunebulebisa da warmodgenil pirsa da warmomadgenels Soris arsebuli Sida kauzaluri urTierTobis gamijvnis meqanizmi, ssk-is warmomadgenlobis maregulirebel debulebebSi dainergos TvalnaTliv, principis saxiT. rwmunebulebisa da Sida kauzaluri urTierTobis abstraqcia uzrunvelyofs mesame piris ndobis dacvas obieqturi formiT arsebuli rwmunebulebis mimarT. amdenad, rwmunebulebis gacemis formebis diferencirebis paralelurad, ssk-is 108-e muxlis I nawilis regulirebasTan erTad sasurvelia, gaTvaliswinebuli iqnes norma uflebamosilebaSi cvlilebis an Sewyvetis Taobaze mesame piris informirebis Sesaxeb im wesis relevanturad, ra wesiTac mesame piris mimarT uflebamosileba moqmedi gaxda. kerZod: `Tu mindobiloba gaicema mesame piris mimarT gancxadebiT (gare uflebamosleba), maSin igi inarCunebs Zalas mis mimarT, vidre Sewyvetis Sesaxeb mas ar Seatyobinebs marwmunebeli;~ `Tu pirma gansakuTrebuli SetyobinebiT mesame pirisaTvis an sajaro gacnobis gziT nebismieri mesame pirisaTvis cnobili gaxada rwmunebulebiTi uflebamosilebis gacemis faqti, rwmunebulebiTi uflebamosileba namdvilia pirvel SemTxvevaSi _ mesame piris, xolo ukanasknel SemTxvevaSi _ nebismieri mesame piris mimarT, vidre misi gamoxmoba ar moxdeba imave gziT, ra gziTac misi Setyobineba moxda;~ amasTan, rwmunebulebisa da mis safuZvlad arsebuli Sida kauzaluri urTierTobis mkafiod gasamijnad mizanSewonilia, ssk-is 108-e muxlis me-2 winadadeba Camoyalibdes Semdegnairad: `am moTxovnis Seusruleblobisas es cvlilebebi da uflebamosilebis gauqmeba ar SeiZleba gamoyenebul iqnes mesame piris mimarT, garda im SemTxvevebisa, roca man uflebamosilebis gauqmebis an cvlilebis Sesaxeb icoda an unda scodnoda.~ 7. rwmunebulebiTi uflebamosilebis Sewyvetis mowesrigebisas, konkretulad valdebulebis Sewyvetis zogad safuZvlebze miTiTebis nacvlad, umjobesia, miTiTeba xdebodes im samarTlebriv urTierTobaze, romelTan dakavSirebiTac rwmunebulebiTi uflebamosileba gaica. am TvalsazrisiT, umjobesia, ssk-is 109-e muxli Camoyalibdes Semdegnairad: `rwmunebulebis gauqmeba damokidebulia im samarTlebriv urTierTobaze, romelTan dakavSirebiTac igi gaica. SesaZlebelia, rwmunebulebaze iTqvas uari samarTlebrivi urTierTobis gagrZelebis SemTxvevaSic, Tu am ukanasknelidan sxva ram ar gamomdinareobs. rwmunebulebaze uari unda iTqvas im formiT, ra formiTac igi gaica.~ ukanaskneli winadadebis alternatiulad, SesaZlebelia, miTiTeba xdebodes Sesabamis muxlze, romelic rwmunebulebis modificirebis an Sewyvetis Sesaxeb mesame piris relevanturi formiT informirebis valdebulebas gaiTvaliswinebs. 39 3 da N marTlmsajuleba kanoni SeniSvnebi: 1 2 3 4 7 5 6 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 23 21 22 ix.: d. kereseliZe, samoqalaqo kodeqsis zogadi debulebebi, Jur. `qarTuli samarTlis mimoxilva~, 7/2004-1, gv. 26. ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 403. Tanamedrove garemos faqtobrivi da samarTlebrivi mravalferovneba xSirad ganapirobebs sxvis mier samarTlebrivi qmedebis ganxorcielebis aucileblobas. ix.: Schilken/Staudinger, Kommentar zum BGB, 2009, Vorbemerkung vor § 164, RdNr. 1; H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor §164, RdNr. 1; Brox/Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, RdNr. 508. Bürgerliches Gesetzbuch von Deutschland (BGB), in der Fassung der Bekanntmachung vom 2. Januar 2002. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi, 1997. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor §164, RdNr. 2. Grundsatz der Offenkundigkeit, Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, Einführung vor §164, RdNr. 1; Stoffels, in: Daunel-Lieb/Heidel/Ring, Anwaltkommentar, BGB Allgemeiner Teil mit EGBGB, Band I, 2005, § 164, RdNr. 9. iqve. Eine Willenserklärung, die jemand innerhalb der ihm zustehenden Vertretungsmacht im Namen des Vertreters abgibt, wirkt unmittelbar für und gegen den Vertretenen. ix.: kereseliZe, iuridiul cnebaTa erTiani sistemis Camoyalibeba, Jur. `qarTuli samarTlis mimoxilva~, 6/2003-4, gv. 446; SedarebisTvis ix.: Wanturia, Sesavali saqarTvelos samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, 1997, gv. 330; germanul literaturaSi SedarebisTvis ix.: Medicus, Allgemeiner Teil des BGB, 2002, §21, RdNr.244; Heinrichs, in: Palandt, Bürgerliches Gesetzbuch, 2003, Einführung vor §116, RdNr. 1. Es macht keinen Unterschied, ob die Erklärung ausdrücklich im Namen des Vertretenen erfolgt oder ob die Umstände ergeben, dass sie in dessen Namen erfolgen soll. ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 405-406. ssk-is 104-e muxlis teqnikurad swori formulirebiT Camoyalibebis mizanSewonilobis Sesaxeb ix.: iqve. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos ganCineba #as-203-622-06, 24.01.2006 w. Bei einem einseitigen Rechtsgeschäft ist Vertretung ohne Vertretungsmacht unzulässig, H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §180, RdNr. 1. Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §180, RdNr. 1; Frensch, in: Prütting/Wegen/Weinreich, BGB Kommentar, 1. Auflage, 2006, § 180, RdNr. 1. gsk-is 177-e paragrafis msgavsad, meryevad baTilia warmomadgenlobiTi uflebamosilebis gareSe dadebuli xelSekruleba _ ssk-is 111-e muxlis Tanaxmad. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §180, RdNr. 1, 3. Hat jedoch derjenige, welchem gegenüber ein solches Rechtsgeschäft vorgenohmen war, die von dem Vertreter behauptete Vertretungsmacht bei der Vornahme des Rechtsgeschäfts nicht beanstandet oder ist er damit einverstanden gewesen, dass der Vertreter ohne Vertretungsmacht handele, so finden die Vorschriften über Verträge entsprechende Anwendung. Das Gleiche gilt, wenn ein einseitiges Rechtsgeschäft gegenüber einem Vertreter ohne Vertretungsmacht mit dessen Einverständnis vorgenommen wird. warmomadgenlobis maregulirebeli normebi analogiurad gamoiyeneba garigebis msgavs urTierTobebSi. garigebis msgavsia nebis gamovlena, romlis Sedegadac samarTlebrivi Sedegi dgeba kanonis safuZvelze (mag., gafrTxileba, damatebiTi vadis micema, xarvezebis aRmofxvris moTxovna, zianis anazRaurebis moTxovnis ufleba, Tanxmoba garigebaze da sxva). garigebis msgavsi urTierTobebis sawinaaRmdegod, realaqti ar eqceva warmomadgenlobis moqmedebis sferoSi. realaqti aris nebiTi qmedebis meSveobiT kanonis safuZvelze warmoSobili samarTlebrivi Sedegi. is ar aris nebis gamovlenis komponentis Semcveli. realaqtia ama Tu im nivTis ZiriTadi nivTis sakuTvneblad gansazRvra, aseve, nivTis SeerTeba, Sereva, gadamuSaveba da sxva. ix.: Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §104, RdNr. 6. Frensch, in: Prütting/Wegen/Weinreich, BGB Kommentar, 1. Auflage, 2006, §181, RdNr. 1; iqve. Ein Vertreter kann, soweit nicht ein anderes ihm gestattet ist, im Namen des Vertretenen mit sich im eigenen Namen oder als Vertreter eines Dritten ein Rechtsgeschäft nicht vornehmen, 40 26 27 28 24 25 29 30 31 32 33 34 35 36 37 40 38 39 41 42 45 46 47 48 49 50 51 43 44 52 53 54 55 56 59 60 61 62 63 57 58 sei es denn, dass das Rechtsgeschäft ausschliesslich in der Erfüllung einer Verbindlichkeit besteht. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §181, RdNr. 1. iqve. iqve. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §181, RdNr. 2, 10. iqve, Vorbemerkung vor §164, 543 RdNr. 2; Brox/Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, Rd.Nr. 510; Schmidt, BGB Allgemeiner Teil, 3.Auflage, 2006, Rd.Nr. 613. Medicus, Bürgerliches Recht, 21. Auflage, 2007, RdNr. 93. Abstraktionsprinzip, Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, Einführung vor §164, RdNr. 2; H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor §164, RdNr. 8. Stoffels,in: Daunel-Lieb/Heidel/Ring, Anwaltkommentar, BGB Allgemeiner Teil mit EGBGB, Band I, 2005, § 164, RdNr. 10. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor §164, RdNr. 2. Wird die Vollmacht durch Erklärung gegenüber einem Dritten erteilt, so bleibt sie diesem gegenüber in Kraft, bis ihm das Erlöschen von dem Vollmachtgeber angezeigt wird. Hat jemnad durch besondere Mitteilung an einen Dritten oder durch öffentliche Bekanntmachung kundgegeben, das er einen anderen bevollmächtigt hat, so ist dieser auf Grund der Kundgebung im ersten Falle dem Dritten gegenüber, im letzteren Falle jedem Dritten gegenüber zur Vertretung befugt. Die vertretungsmacht bleibt bestehen, bis die Kundgebung in derselben Weise, wie sie erfolgt ist, widerrufen wird. Schwab, Einführung in das Zivilrecht, 7. Auflage, 1987, 316, RdNr. 646-647. Die Vorschriften des § 170, des § 171 Abs. 2 und des § 172 Abs. 2 finden keine Anwendung, wenn der Dritte das Erlöschen der Vertretungsmacht bei der Vornahme des Rechtsgeschäfts kennt oder kennen muss. Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006,§ §170-173, RdNr. 2. iqve, RdNr. 3. iqve, RdNr. 3; Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, Einführung vor §164, RdNr. 2; Brox/Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, 203, RdNr. 512. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, RdNr. 3; Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, Einführung vor §164, RdNr. 2. Wer als Vertreter einen Vertrag geschlossen hat, ist, sofern er nicht seine Vertretungsmacht nachweist, dem anderen Teil nach dessen Wahl zur Erfüllung oder zum Schadenersatz verpflichtet, wenn der Vertretene die Genehmigung des Vertrags verweigert. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008,§179, RdNr. 11. iqve. iqve, RdNr. 9. iqve, RdNr. 10. iqve. iqve. iqve. iqve. Wanturia, Sesavali samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, 2000, gv. 418-419; H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, §164, RdNr. 1. Wanturia, Sesavali samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, 2000, gv. 418-419; Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §166, Rn 1. Soweit die rechtlichen Folgen einer Willenserklärung durch Willensmängel oder durch die Kenntnis oder das Kennenmüssen gewisser Umstände beeinflusst werden, kommt nicht die Person des Vertretenen, sondern die des Vertreters in Betracht. ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 408. iqve. Schilken/Staudinger, Kommentar zum BGB, 2009, Vorbemerkung vor § 164, RdNr. 73; H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, RdNr. 1. ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 405. iqve. Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006,Einführung vor §164, RdNr. 11. H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, RdNr. 25. Brox/Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, 207, RdNr. 521. iqve. iqve. 41 3 da N marTlmsajuleba kanoni H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, RdNr. 23; Brox.Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, 207, RdNr. 521. 65 iqve, RdNr. 523. 66 iqve. 67 iqve, Vorbemerkung vor §164, RdNr. 5; Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §164, RdNr.1; Schmidt, BGB Allgemeiner Teil, 3.Auflage, 2006, 193, RdNr. 665. 68 Tritt der Wille, in fremden Namen zu handeln, nicht erkenbar hervor, so kommt der Mangel des Willens, im eigenen Namen zu handeln, nicht in Betracht. 69 Schwab, Einführung in das Zivilrecht, 7. Auflage, 1987, 306, RdNr. 634. 70 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, 553, RdNr. 22. 71 iqve. 72 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006,§164, RdNr.16. 73 Kereselidze, AT des ZGB, 276. 74 iqve, RdNr. 10-12. 75 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §164, RdNr. 9. 76 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, § 164, RdNr. 8. 77 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26. Auflage, 2006, § 164, RdNr. 8. 78 iqve. 79 Schwab, Einführung in das Zivilrecht, 1987, 313-314, RdNr. 638-639. 80 iqve. 81 iqve, Einführung vor § 164, RdNr. 2. 82 iqve, §164, RdNr. 1. kanonis teqstis zusti formulirebis miznidan gamomdinare, mizanSewonilia, warmomadgenlobis dauSveblobis regulirebisas ar xdebodes kanonze miTiTeba, ramdenadac kanonismieri akrZalva (misi arsebobis SemTxvevaSi), warmomadgenlobis maregulirebel normebSi damatebiTi miTiTebis miuxedavad, TavisTavad dauSvebels xdis mas. iqve, RdNr. 4; H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor § 164, RdNr. 30; Schmidt, BGB, Allgemeiner Teil, 3. Auflage, 2006, 181, RdNr. 624; ssk-is 103-e I I muxlis arsebuli formiT moqmedebis mizanSewonilobis Sesaxeb, ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 403. 84 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, § 164, RdNr. 13. 83 warmomadgenloba gamoiricxeba zepirovnul urTierTobebSi, rogoricaa qorwineba (gsk-is 1311-e paragrafi), anderZis gaformeba (gsk-is 2064-e paragrafi) da sxva saojaxosamarTlebrivi urTierTobebi. 85 "Die Vertretungsmacht ist kein subjektives Recht, sondern eine Rechtsmacht eigener Art", iqve, RdNr. 5. 86 Schmidt, BGB, Allgemeiner Teil, 3. Auflage, 2006, 170, RdNr. 616. 87 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, § 167, RdNr. 4; §168, RdNr. 2; Kereselidze, AT des ZGB, 2005, 274. 88 Schmidt, BGB, Allgemeiner Teil, 3. Auflage, 2006, RdNr. 616. 89 ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 404; ix.: Kereselidze, AT des ZGB, 2005, 274. 90 iqve. 91 iqve. 92 iqve. 93 iqve. 94 Pawlowski, Grundlagen des Bürgerlichen Rechts, 7.Auflage, 2003, 341, RdNr. 678. 95 Schiemann/Staudinger, Kommentar zum BGB, 2010, 171, RdNr. 215. 96 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, Vorbemerkung vor § 164, RdNr. 6. 97 iqve. 98 iqve, RdNr. 14. 99 iqve, RdNr. 13. 100 iqve. 101 gsk-is 138-e paragrafi iTvaliswinebs garigebis baTilobas sajaro wesrigisadmi winaaRmdegobis gamo. baTilobis analogiuri safuZveli gaTvaliswinebulia ssk-is 54-e muxliT _ marTlsawinaaRmdego da amoraluri garigebani. 102 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, § 167, RdNr. 47; Schilken/Staudinger, Kommentar zum BGB, 2009, § 167, RdNr. 93. 103 iqve. 64 42 iqve, RdNr. 14b. iqve. amasTan, dispoziciuri normebis keTilsindisierebis principiT dakonkretebis Sesaxeb ix.: vaSakiZe, keTilsindisiereba saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis mixedviT _ abstraqcia Tu moqmedi samarTali, Jur. `qarTuli samarTlis mimoxilva~, 10/2007-1, gv. 20. 106 ix.: kereseliZe, kerZo samarTlis uzogadesi sistemuri cnebebi, 2009, gv. 410. 107 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §168, RdNr. 3. 108 iqve. 109 iqve, RdNr. 4. 110 iqve. 111 iqve. 112 Köhler, BGB Allgemeiner Teil, 31 Auflage, 2007, 151, RdNr. 43; Brox/Walker, Allgemeiner Teil des BGB, 32. Auflage, 2008, 203, RdNr. 512. 113 analogiur danawess iTvaliswinebs ssk-is 113-e muxlis I I I nawilis I winadadeba. 114 BGHZ,VIIIZR170/07,http://juris.bundesgerichtshof.de/cgibin/rechtsprechung/document.py? Gericht=bgh&Art=en&sid=bb1a6c5f89f6c056ada9b11af5db73f9&nr=46276&pos=0&anz=2 , 12.11.2008 115 iqve. 116 BGHZ 102, 60, 64; BGH NJW 2002, 2325, 2327; NJW 2003, 2091; Brox, AT, Rn 562; Heinrichs, in:Palandt, §173 Rn9; Köhler, AT, §11, RdNr. 43; citirebulia: Schmidt, BGB Allgemeiner Teil, 3. Auflage, 2006, 132-133, RdNr. 825. 117 Medicus, Bürgerliches Recht, 21. Auflage, 2007, 56, RdNr. 98. 118 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §167, RdNr. 1. 119 H.Palm, in: Erman, BGB, 12. Auflage, Band I, 2008, §167, RdNr. 7. 120 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §167, RdNr. 1; Pawlowski, Grundlehren des Bürgerlichen Rechts, 7. Auflage, 2003, 360, RdNr. 717. 121 BGH NJW 03, 2091, ZIP 05, 1357; citirebulia: Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26. Auflage, 2006, §§170-173, RdNr. 9. 122 iqve, RdNr. 11. 123 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §167, RdNr. 7; Köhler, BGB Allgemeiner Teil, 31. Auflage, 2007, 151, RdNr. 43. 124 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §167, RdNr.7. 125 iqve. 126 H.Palm, in: Erman, BGB, 12.Auflage, Band I, 2008, §167, RdNr. 7. 127 iqve. 128 Bei der AnschVollm handelt es sich nicht um einen rgschäftl Tatbestd, sond um die Zurechng eines schuldh verursachten Rscheins, Sead., Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, §§170-173, 181, RdNr. 14. 129 iqve, RdNr.15. 130 iqve. 131 Musielak, Grundkurs BGB, 8.Auflage, 2003, 432, RdNr. 831. 132 Heinrichs, in: Palandt, BGB Kommentar, 26.Auflage, 2006, 170-173, RdNr. 14. 133 Fehrenbach,Vertretung nicht existierenden Person, NJW 30/2009. 134 iqve. 135 iqve. 136 iqve. 137 iqve. 138 iqve. 139 iqve. 140 iqve. 104 105 43 3 da N marTlmsajuleba kanoni PROTECTION OF THIRD PERSONS INTERESTS IN REPRESENTATION (ACCORDING TO THE CIVIL CODES OF GEORGIA AND GERMANY) TATA ERKVANIA Tbilisi State University Master studies at the law faculty, Coordinator at the National Centre of Education Quality Development, Education Recognition Division Article represents the updated version of the dissertation thesis prepared at the Tbilisi State University law faculty in September 2011, title of the work: Protection of third Persons Interests in Representation (according to the civil codes of Germany and Georgia), supervisor Davit Kereselidze, evaluation: very good (written part). Based on the principle of freedom of signing an agreement, for the party involved in representation relation, it is important, to know the name of contrahent. Interest to know the name of contrahent becomes important from the moment of representation relations. Relevant norms regulating representation relations in Georgian Civil Code contain shortcomings, that need to be addressed. Article provides an overview on the provisions and practice of Germany in regard with the third persons representation and contrahents. Taking into consideration relevant Georgian legislation and as a sum up provides an overview of survey results. 44 meuRleTa urTierTobebis zogierTi samarTlebrivi aspeqtebi ekaterine ninua samarTlis doqtori a. meuRleTa piradi urTierTobani qorwineba aris ara marto qalisa da mamakacis nebayoflobiTi kavSiri, aramed samarTaldamdgeni iuridiuli faqtic, romelic warmoSobs maT Soris iseT uflebebsa da movaleobebs, rogoricaa meuRleTa piradi da qonebrivi ufleba-movaleobani. meuRleebi qorwinebis mTeli periodis ganmavlobaSi sruli moculobiT inarCuneben samoqalaqo uflebaunarianobasa da qmedunarianobas, amitom SeiZleba hqondeT nebismieri samoqalaqosamarTlebrivi ufleba da movaleoba, maT Soris, erTmaneTTan urTierTobaSic. amasTan, saqorwinosamarTlebrivi urTierTobebis farglebSi meuRleTa ufleba-movaleobaTa zogierTi nawili ganicdis modificirebas, agreTve warmoiSoba axali uflebamovaleobebi. swored es cvlilebebi ganapirobebs meuRleTa Soris saqorwinosamarTlebriv urTierTobaTa Sinaarsis Taviseburebas. saqorwinosamarTlebriv urTierTobaTa SinaarsSi ZiriTadi cvlilebebi dakavSirebulia qorwinebasTan an mis SewyvetasTan. amasTan, saqorwinosamarTlebriv urTierTobaTa farglebSi cvlilebebis Setana SesaZlebelia qorwinebis ganmavlobaSic. magaliTad, saerTo sakuTrebis uflebiT axali nivTebis SeZena, alimentis gadaxdevineba da a.S.1 meuRleTa pirad da qonebriv ufleba-movaleobebs warmoSobs mxolod kanoniT dadgenili wesiT registrirebuli qorwineba (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1106-e muxli). religiuri an adaT-wesebis dacviT ganxorcielebuli qorwineba ar warmoSobs 45 3 da N marTlmsajuleba kanoni samarTlebriv Sedegs. qalisa da mamakacis faqtobrivi Tanacxovreba, qorwinebis registraciis gareSe, raoden xangrZlivi ar unda iyos igi, ar warmoSobs meuRleebs Soris pirad da qonebriv ufleba-movaleobebs. Tumca, isini SeiZleba iyvnen saojaxosamarTlebrivi urTierTobebis monawileebi, rac gamoixateba imaSi, rom maT aqvT garkveuli uflebebi da movaleobebi Svilebis mimarT. ojaxSi col-qmari mowodebulia aRzardon Svilebi, pativi scen da daexmaron erTmaneTs, gamoamJRavnon zrunva ojaxis moxuc da Sromisuunaro wevrebze. col-qmris es movaleoba gansazRvravs maTi piradi urTierTobebis Sinaarss.2 meuRleTa Soris piradi da qonebrivi ufleba-movaleobebis ganawilebisas moqmedebs Tanasworobis principi. mas safuZvlad udevs saqarTvelos konstituciis 36-e muxlis pirveli nawilis Sinaarsi, sadac naTqvamia, rom qorwineba emyareba meuRleTa uflebriv Tanasworobasa da nebayoflobas. aRniSnuli konstituciuri debuleba safuZvlad udevs meuRleTa mier saojaxo sakiTxebis erToblivad gadawyvetas, sacxovrebeli adgilisa da saqmianobis arCevis Tavisuflebas. ojaxSi meuRleTa Tanasworobis principi, gamoxatulebas poulobs saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1152-e muxlSi, romlis mixedviTac, `saojaxo urTierTobebSi meuRleebi sargebloben Tanabari piradi da qonebrivi uflebebiT da ekisrebaT Tanabari movaleobani,~ savsebiT Seesabameba ara marto saqarTvelos konstitucias, aramed saerTaSorisosamarTlebriv aqtebsac. saqarTvelos moqmedi samoqalaqo kodeqsis 1153-e muxlis Tanaxmad, daqorwinebisas da saojaxo urTierTobebSi ar daiSveba uflebaTa pirdapiri an arapirdapiri SezRudva, miuxedavad maTi warmoSobis, socialuri da qonebrivi mdgomareobisa, rasobrivi da erovnuli kuTvnilebis, sqesis, ganaTlebis, enis, religiisadmi damokidebulebis, saqmianobis saxeobisa da xasiaTis, sacxovrebeli adgilisa da sxva garemoebaTa mixedviT. Tumca, aRniSnuli muxlis debuleba ewinaaRmdegeba saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1123-e muxlis meore nawilis Sinaarss, kerZod, `colis orsulobis dros da bavSvis dabadebidan erTi wlis ganmavlobaSi qmars ufleba ara aqvs colis Tanxmobis gareSe aRZras saqme ganqorwinebaze.~ e. i. aRniSnuli norma arRvevs meuRleTa Tanasworobis princips, vinaidan saojaxo kanonmdeblobiT colis mimarT ar aris gaTvaliswinebuli analogiuri SezRudvebi. meuRleebs daqorwinebamde SeiZleba hqondeT rogorc piradi, ise qonebrivi uflebebi. iseTi piradi uflebebi, rogoricaa profesiis arCevis an sacxovrebeli adgilis gansazRvris ufleba miekuTvneba maT SromiT an samoqalaqo uflebaunarianobas da araviTari kavSiri saojaxo samarTlis sferosTan ar gaaCnia. Sesabamisad, maTi regulireba xdeba samarTlis sxva dargebiT. magram qorwinebis registaciis Semdeg, aseTi piradi uflebebis dacva xorcieldeba saojaxo kanonmdeblobiT. adamiani profesias irCevs misi interesebisa da SemoqmedebiTi SesaZleblobebis gaTvaliswinebiT. saqmianobis saxisa da profesiis arCevisas gaTvaliswinebuli unda iyos ara mxolod sakuTari mizanswrafva, aramed ojaxis wevrTa sulieri da materialuri interesebis dakmayofilebac.3 amitom meuRleebs ara aqvT ufleba ukarnaxon erTmaneTs TavianTi neba profesiisa da saqmianobis arCevisas. saqarTvelos konstituciis 29-32-e muxlebiT ganmtkicebulia moqalaqis mier iseTi saqmianobisa da profesiis arCevis ufleba, rac kanoniT ar aris akrZaluli. aqedan gamomdinare, meuRleebs ufleba aqvT damoukideblad miiRon gadawyvetileba profesiisa da saqmianobis arCevisas. safrangeTis samoqalaqo kodeqsis 216-e muxlis Tanaxmad, qmars kanoniT gaTvaliswinebuli SemTxvevebis garda (qmeduunaroba, sisxlissamarTlebrivi pasuxismgebloba), SeuZlia cols aukrZalos Tavisi profesiiT saqmianoba. Tu meuRlis akrZalva ewinaaRmdegeba ojaxis interesebs, qals ufleba aqvs mimarTos sasamarTlos da mxolod misi nebarTvis safuZvelze gaagrZelos Tavisi saqmianoba. 46 TiToeul meuRles Tavisuflad SeuZlia airCios sacxovrebeli adgili. kanoniT ar aris dawesebuli raime akrZalva meuRleebis mier sacxovrebeli adgilis arCevisas. es niSnavs, rom meuRleebis sacxovrebel adgilad SeiZleba miCneul iqnes rogorc colis, ise qmris sacxovrebeli adgili. erT-erTi meuRlis mier sacxovrebeli adgilis Secvla, ar iwvevs avtomaturad meore meuRlis valdebulebas aseve, Seicvalos sacxovrebeli adgili. realur cxovrebaSi xSirad warmoiSoba is garemoebebi, rac iwvevs meuRleTa cal-calke cxovrebas. magaliTad, qalaqgareT gasvla dasasaqmeblad, magram es sulac ar niSnavs, rom meuRleebi imyofebian fiqtiur qorwinebaSi, aramed konkretul SemTxvevaSi meuRleTa cal-calke cxovrebis mizania saojaxosamarTlebrivi urTierTobebidan gamomdinare valdebulebebis Sesruleba. amitom ar SeiZleba vaiZuloT meuRleebi icxovron erTad. aRsaniSnavia, rom safrangeTis samoqalaqo kodeqsis 213-e muxlis pirveli nawilis Tanaxmad, qmari, rogorc ojaxis ufrosi saojaxo araqonebriv urTierTobebSi sargeblobda upiratesobiT. mas ekuTvnoda saojaxo meurneobis warmarTvis adgilis arCevis ufleba. qali ki, valdebuli iyo ecxovra qmarTan. aRniSnuli normis Sinaarsi savsebiT ar emTxveva saqarTvelos saojaxo kanonmdeblobiT gaTvaliswinebul Sexedulebebs, meuRleebis mier sacxovrebeli adgilis Tavisuflad arCevis uflebaSi (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1157-e muxli), rac aramarTebulad migvaCnia, vinaidan rogorc zemoT aris aRniSnuli ojaxis interesebidan gamomdinare meuRleebs xSirad uwevT cal-calke cxovreba. meuRleTa mier saojaxo sakiTxebis erToblivad gadawyveta moicavs ojaxuri cxovrebis yvela mxares: Svilebis aRzrda, saswavleblis SerCeva, saojaxo biujetis gankargva, dasvenebis adgilis arCeva da sxva. meuRleebis Tanasworobis principidan gamomdinare, yvela saojaxo sakiTxi wydeba urTierTSeTanxmebiT. bavSvis aRzrdis, maT swavla-ganaTlebasTan dakavSirebul sakiTxebze gadawyvetilebis miRebisas, meuRleebma SeiZleba gaiTvaliswinon bavSvis azric. meuRleTa mier kanoniT miniWebuli uflebebis sworad gadanawileba da amave dros, dakisrebul movaleobaTa jerovani Sesruleba udavod Seuwyobs xels srulfasovani momavali Taobis formirebas da ojaxuri urTierTobebis ganmtkicebas. gavrcelebuli Sexedulebis Tanaxmad, romelic ganmtkicebulia samecniero literaturaSi, da ara sakanonmdeblo aqtebSi, frangul samarTalSi bavSvis pirvel sacxovrebel adgils ewodeba Domicile dorigine. es niSnavs, rom bavSvi dabadebiT moipovebs im mSoblis (mSoblebis) sacxovrebel adgils, romelTanac (romlebTanac) is cxovrobs.4 roca mSoblebi cal-calke cxovroben, franguli samarTlis mixedviT, bavSvis sacxovrebeli adgilis gasarkvevad mniSvnelovania, Tu romel mSobelTan cxovrobs bavSvi. saojaxo samarTlis bolo reformis ganxorcielebamde, rogorc frangul aseve, dasavleT evropis sxva qveynebis samarTalSi bavSvis sacxovrebel adgilad miiCneoda mamis sacxovrebeli adgili. es ganpirobebuli iyo mamis gansakuTrebuli mdgomareobiT ojaxSi, rasac moqmedi samarTalic ganamtkicebda.5 qonebrivi uflebebisagan gansxvavebiT, meuRleTa pirad uflebebs ar gaaCnia ekonomikuri Sinaarsi da ar atarebs materialur xasiaTs. amasTan, qorwinebis arsidan gamomdinare, rogorc qalisa da mamakacis nebayoflobiTi kavSiri, romelic agebulia meuRleTa Tanasworobis sawyisebze ojaxis Seqmnis mizniT, meuRleTa piradi uflebebi gansazRvruli xasiaTisaa. meuRleTa piradi ufleba-movaleobebis samarTlebrivi regulirebis mizania, ojaxis wevrTa Soris Tanasworobis uzrunvelyofa, TiToeuli maTganis ganviTarebisaTvis normaluri pirobebis Seqmna da ojaxis ganmtkiceba. amitom, saojaxo samarTlis normebiT regulirdeba meuRleTa piradi uflebebis mxolod gansazRvruli nawili. meuRleTa Soris arsebuli piradi urTierTobebis umetesi nawili ki, samarTlebrivi regulirebis farglebs gareT rCeba, anu isini regulirdebian 47 3 da N marTlmsajuleba kanoni zneobrivi normebiT. magaliTad, megobroba, siyvaruli, pativiscema, urTierTpasuxismgebloba da a. S. amitom aris, rom gansakuTrebuli adgili eTmoba meuRleebs Soris pirad urTierTobebs, vidre qonebrivs, radgan isini regulirdebian saojaxo samarTlis normebiT. meuRleTa mier piradi uflebebis SeusruleblobisaTvis kanoni pirdapir ar iTvaliswinebs raime `sanqcias~, Tumca, piradi uflebebis borotad gamoyeneba erT-erTi meuRlis mier ojaxis interesebis upativcemloba an ugulebelyofa, meore meuRlisaTvis piradi uflebebis ganxorcielebaSi xelis SeSla SeiZleba gaxdes qorwinebis Sewyvetis an meuRleTa qonebis gayofisas aseTi meuRlis wilis Semcirebis safuZveli.6 b. meuRleTa qonebrivi urTierTobani samoqalaqo reestris saagentos teritoriul samsaxurSi registrirebuli qorwineba warmoSobs ara marto pirad, aramed qonebriv urTierTobebsac. piradi urTierTobebisagan gansxvavebiT, meuRleTa qonebrivi urTierTobebi sakmaod detalurad aris mowesrigebuli saojaxo samarTlis normebiT. saojaxo qonebrivi urTierTobebis Sinaarsi Sedgeba meuRleebis qonebrivi uflebebisa da movaleobebisagan, romelic SeiZleba iyos rogorc sanivTo, ise valdebulebiTi xasiaTis. meuRleebs SeuZliaT hqondeT samoqalaqo kodeqsiT aRiarebuli nebismieri sanivTo uflebebi, maT Soris, erTmaneTis mimarTac. amasTan, saojaxo kanonmdeblobiT detalurad aris mowesrigebuli iseTi sanivTo ufleba, rogoricaa meuRleebis qonebaze saerTo TanasakuTrebis ufleba. swored es ufleba warmoadgens meuRleebis qonebaze kanonieri reJimis warmoSobis safuZvels. saerTo TanasakuTrebasTan erTad meuRleebs ufleba aqvT iqonion agreTve sakuTrebis ufleba individualur qonebaze. e. i. saojaxo kanonmdeblobiT gansazRvrulia meuRleTa sakmaod mravalferovani sanivTo uflebebi, rac SeiZleba damaxasiaTebeli iyos gansakuTrebulad SeZlebuli wyvilebisaTvis.7 zogadad, saojaxo qonebrivi urTierTobebi samoqalaqo qonebrivi urTierTobebisagan gansxvavdebian garkveuli TaviseburebebiT, kerZod, meuRleebs Soris qonebrivi urTierTobebi SeiZleba davyoT or jgufad: a) meuRleTa individualuri, anu gancalkevebuli qoneba, romelic SeZenilia rogorc qorwinebamde, ise qorwinebis ganmavlobaSi memkvidreobiT an CuqebiT (samoqalaqo kodeqsis 1161-e muxli); b) meuRleTa TanasakuTrebasTan dakavSirebuli urTierTobebi (e.i. meuRleTa mier qorwinebis ganmavlobaSi SeZenili qoneba). saojaxo kanonmdeblobiT gancalkevebulad iTvleba erT-erTi meuRlis mier qorwinebamde CuqebiT an memkvidreobiT (kanoniT an anderZiT) miRebuli qoneba. qorwinebis ganmavlobaSi meuRleTa saerTo TanxebiT SeZenili qoneba SeiZleba CaiTvalos erT-erTi meuRlis individualur sakuTrebad, Tu igi gankuTvnilia misi moTxovnilebebis dasakmayofileblad. aseTi piradi moxmarebis nivTebia: profesiuli saqmianobisaTvis saWiro nivTebi, tansacmeli, fexsacmeli, saaTi, sayure da a.S. Zvirfaseulobis garda. individualuri sakuTrebis saxiT aRniSnuli nivTebis mikuTvneba TiToeuli meuRlisaTvis ganpirobebulia ara meuRleTa SeTanxmebiT, aramed samoqalaqo kodeqsis 1162-e muxliT. saojaxo urTierTobebidan gamomdinare, gamoricxuli ar aris SemTxveva, rodesac ojaxis saerTo sargeblobisaTvis gankuTvnil qonebas, saCuqris saxiT uZRvnian erT-erT meuRles. Tu SeuZlebeli ar aris (arsebobs Sesabamisi dokumenti) imis dadgena, rom mCuqebels mxedvelobaSi hqonda erT-erTi meuRlis interesebi, maSin aseTi qoneba individualur (gancalkevebul) qonebad CaiTvleba. 48 meuRleTa gancalkevebuli qonebis reJimi moqmedebs piradi moTxovnilebebis nivTebze da ar vrceldeba Zvirfaseulobasa da fufunebis sagnebze.8 isini Seadgenen maT saerTo TanasakuTrebas, miuxedavad imisa, rom gankuTvnilia erT-erTi meuRlis individualuri moxmarebisaTvis. meuRleTa mier qorwinebis ganmavlobaSi SeZenili qonebis samarTlebrivi mdgomareobisagan gansxvavebiT, meuRleTa individualur sakuTrebaSi arsebuli qonebis mflobelobas, sargeblobas da gankargvas TiToeuli meuRle axorcielebs erTmaneTisagan damoukideblad. aRsaniSnavia, rom SeiZleba moxdes meuRleTa gancalkevebuli qonebis transformacia (saxecvlileba) saerTo TanasakuTrebad. igi gamomdinareobs samoqalaqo kodeqsis 1163-e muxlis Sinaarsidan, romlis Tanaxmad, TiToeuli meuRlis qoneba SeiZleba CaiTvalos meuRleTa TanasakuTrebad, Tu dadgindeba, rom qorwinebis ganmavlobaSi gaweuli xarjebis Sedegad, am qonebis Rirebuleba mniSvnelovnad gadidda (gadagegmareba, mSeneblobis dasruleba, gadakeTeba da sxva), Tu saqorwino xelSekrulebiT sxva ram ar aris gaTvaliswinebuli. aq igulisxmeba gaweuli xarjebi, rogorc im meuRlis mier, romelsac Tavdapirvelad ekuTvnoda es qoneba, ise meore meuRlis, romelsac ar ekuTvnoda. meuRleebma SeiZleba saerTo saxsrebiT Cautaron erT-erTi meuRlis individualur qonebas mimdinare remonti an daabandon masSi umniSvnelo Tanxa, rac ar gamoiwvevs am qonebis Rirebulebis mniSvnelovnad gadidebas da saerTo TanasakuTrebad transformacias. im SemTxvevaSi ki, Tu qonebis remonti an gansakuTrebiT didi Tanxebis dabandeba gamoiwvevs am qonebis Rirebulebis mniSvnelovnad gadidebas, rogorc zemoT aris aRniSnuli, igi SeiZleba gaxdes safuZveli erT-erTi meuRlis individualuri qonebis saerTo TanasakuTrebad aRiarebisaTvis. magram, amisaTvis mxedvelobaSi unda iqnes miRebuli qonebis Rirebuleba xarjebis gawevamde da gawevis Semdeg. amasTan, meuRleTa Soris saerTo TanasakuTrebaSi TavianTi wilis gansazRvrisaTvis saWiroa gairkves Tu romelma meuRlem ra xarji gaswia am qonebis transformaciisTvis. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1158-e muxlis Tanaxmad, meuRleTa mier qorwinebis ganmavlobaSi SeZenili qoneba warmoadgens maT saerTo qonebas (TanasakuTrebas), Tu maT Soris saqorwino xelSekrulebiT sxva ram ar aris dadgenili. meuRleTa mier qorwinebis ganmavlobaSi SeZenil qonebas warmoadgens qorwinebis periodSi orive meuRlis mier erToblivi SromiTa da saxsrebiT SeZenili qoneba (uZravi da moZravi). meuRleTa erTobliv SromaSi igulisxmeba ojaxis sakeTildReod gaweuli yovelgvari sazogadoebrivad sasargeblo da aucilebeli Sroma, rasac meuRleebi asruleben rogorc ojaxSi, ise ojaxis gareT. aqeden gamomdinare, samoqalaqo kodeqsis 1158-e muxlis meore nawilis Tanaxmad, meuRleebs aqvT Tanabari uflebebi qonebaze im SemTxvevaSic, Tu erT-erTi maTgani eweoda saojaxo saqmianobas, uvlida Svilebs an sxva sapatio mizezis gamo (avadmyofoba, swavla da a.S.) damoukidebeli Semosavali ar hqonia. meuRleTa sakuTreba misi subieqturi da obieqturi Semadgenlobis, mflobelobis, sargeblobisa da gankargvis, aseve saerTo qonebis gayofis TvalsazrisiT, gansxvavdeba zogadad, TanamesakuTreTa samarTlebrivi mdgomareobisagan, rac gamomdinareobs qorwinebis arsidan. meuRleTa TanasakuTrebis subieqturi Semadgenloba SezRudulia, rac gamowveulia imiT, rom masSi ar SeiZleba monawileobdes orze meti TanamesakuTre. magaliTad, Tu meuRleebi mesame pirTan erTad iZenen raime nivTs, maSin isini erTad gamodian saerTo Tanaziari sakuTrebis monawileebad. amasTan, maTi wili saerTo Tanaziari sakuTrebidan Seva meuRleTa saerTo TanasakuTrebaSi. gamomdinare iqidan, rom meuRleebis TanasakuTrebis monawilea mxolod ori piri, TiToeuli maTganisaTvis saerTo qonebidan wilis gamoyofa gamoiwvevs meuRleebis saerTo sakuTrebis gauqmebas. es ki niSnavs, rom meuRleTa Soris nebismieri wilis gayofa erTdroulad iwvevs maTi saerTo sakuTrebis gayofasac. 49 3 da N marTlmsajuleba kanoni saojaxo kanonmdeblobiT specialurad aris gansazRvruli meuRleTa saerTo qonebis obieqtis Semadgenloba. meuRleTa qorwinebis ganmavlobaSi SeZenil qonebas (meuRleebis saerTo qonebas) miekuTvneba: 1. Sromis saqmianobiT miRebuli orive meuRlis Semosavali (xelfasi, premiebi da sxva anazRaurebebi, romlebic Seadgenen Sromis anazRaurebas); 2. samewarmeo saqmianobidan miRebuli Semosavlebi (im meuRlis Semosavali, romelic aris individualuri mewarme, komerciuli organizaciidan miRebuli mogebis wili da sxva); 3. inteleqtualuri SemoqmedebiT miRebuli Semosavlebi (saavtoro honorari da sxva anazRaurebebi); 4. miRebuli pensiebi, daxmarebebi, agreTve, sxva saxis fuladi gadasaxadebi, romlebsac ara aqvT specialuri miznobrivi daniSnuleba (materialuri daxmarebisaTvis gamoyofili fuladi resursi); 5. nebismieri sxva qoneba, romelic SeZenilia meuRleebis mier qorwinebis ganmavlobaSi miuxedavad imisa, vis saxelzea igi SeZenili an romeli meuRlis mier aris gadaxdili Tanxa. Semosavlebi Seadgenen meuRleebis saerTo TanasakuTrebas maTi faqtobrivi miRebis momentidan.9 iuridiul literaturaSi sadavoa is sakiTxi, Tu ra momentidan unda CaiTvalos xelfasi da sxva fuladi Semosavali meuRleTa saerTo TanasakuTrebad. zogierTi avtoris azriT,10 xelfasi da sxva fuladi Semosavali meuRleTa saerTo TanasakuTrebad CaiTvleba maTi miRebis momentidan. arsebobs gansxvavebuli Tvalsazrisic, romlis Tanaxmadac, xelfasi da sxva fuladi SromiTi Semosavali meuRleTa saerTo TanasakuTrebad CaiTvleba im momentidan, rodesac meuRleni maT kuTvnil Semosavals saerTo saojaxo biujetSi Seitanen.11 mocemuli Tvalsazrisi ar Seesabameba saojaxo samarTlis normebs, romlis Tanaxmad, meuRleTa qorwinebis ganmavlobaSi SeZenili qoneba warmoadgens meuRleTa saerTo TanasakuTrebas. meuRleTa Soris saerTo TanasakuTrebis warmoSoba kanonieri qorwinebis Sedegia da igi damokidebuli ar aris maT SeTanxmebaze _ Seitanon Tu ara miRebuli xelfasi saerTo-saojaxo biujetSi. meuRleebi TanasakuTrebaSi arsebuli qonebis gankargvas, sargeblobas da flobas axorcieleben urTierTSeTanxmebiT. arc erT maTgans ar aqvs ufleba gankargos igi meore meuRlis nebis sawinaaRmdegod. meuRles, rogorc TanamesakuTres kanoni uflebas aZlevs moiTxovos qonebis gankargviT miRebuli sargebeli (samoqalaqo kodeqsis 1159-e da 1160 e muxlebi). aqedan gamomdinare, erT-erT meuRles, rogorc TanamesakuTres ufleba aqvs imoqmedos saerTo TanasakuTrebis farglebSi, meore meuRlis Tanxmobis gareSe. amitom, mesame pirTan garigebis dadebisas meuRles ar sWirdeba Tanxmoba saerTo qonebis gankargvaze. aseTi Tanxmoba gamomdinareobs saojaxo kanonmdeblobis ganawesebidan da colqmruli urTierTobebidan, rac meuRleTa urTierTndobas, maTi piradi da qonebrivi interesebis erTianobas efuZneba. Tumca migvaCnia, rom meuRlis saerTo qonebis gankargvis Sesaxeb garigebis dadebaze meore meuRlis Tanxmobis arsebobis varaudi praqtikaSi SeiZleba ar Seesabamebodes garemoebaTa namdvil viTarebas, rac SeiZleba araerTxel gamxdariyo garigebis gabaTilebis safuZveli. magaliTad, meuRlis Tanxmobis gareSe iseTi qonebis gayidva, romelic warmoadgens ojaxis saarsebo wyaros. aRniSnuli garigeba baTilad SeiZleba aRiarebul iqnas mxolod maSin, Tu SemZeni arakeTilsindisieria e.i. man icoda (an unda scodnoda), rom meuRle moqmedebda meore meuRlis nebis sawinaaRmdegod. im meuRles, romlis interesebic iqna darRveuli meuRlis mier saerTo qonebis TviTneburi gankargviT, ufleba aqvs moiTxovos fuladi an sxvagvari kompensacia saerTo qonebis gayofisas (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1166-e muxli). meuRleTa Soris usiamovno SemTxvevebis Tavidan acilebis mizniT, umjobesi iqneboda erT-erTi meuRlis mier saerTo qonebis gankarg50 visas kanonmdebels gaeTvaliswinebina meore meuRlis werilobiTi Tanxmobis savaldebulo forma. qorwineba da ojaxis Seqmna ar niSnavs meuRleTa qorwinebamdeli qonebis avtomaturad gardaqmnas saerTo sakuTrebad. qorwinebis Semdeg erT-erTi meuRlisaTvis iseTi qonebis Cuqeba, rac SeiZleba gamoyenebuli iyos ojaxis saerTo sargeblobisaTvis, meuRleTa Soris davis SemTxvevaSi, aseTi qoneba sasamarTlom SeiZleba CaTvalos meuRleTa TanasakuTrebad. samecniero literaturaSi gamoTqmulia sxvadasxva azri meuRleTa saerTo qonebis SemadgenlobaSi qonebrivi xasiaTis valdebulebebis (valebis) CarTvis Sesaxeb. zogierTi avtoris azriT, meuRleTa saerTo qonebis cnebaSi unda moiazrebodes, rogorc moTxovnis uflebebi (magaliTad, dividendis miRebis ufleba da sxva), ise movaleobebi _ valebis dabruneba (ojaxis interesebidan gamomdinare, aRebuli sesxis xelSekrulebis safuZvelze. fuladi Tanxis dabrunebis valdebuleba). sxva avtorebi uaryofiTad afaseben aseT mosazrebas da aRniSnaven, rom valdebulebebi (valebi) ar SeiZleba ganekuTvnebodes meuRleTa saerTo TanasakuTrebas.12 pirveli mosazreba, savsebiT Seesabameba saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1169-e muxliT dadgenil wess, romlis Tanaxmad, sasamarTlo meuRleTa saerTo qonebis gayofisas anawilebs agreTve maT Soris saerTo valebs saerTo qonebaSi TiToeulis kuTvnili wilis Tanazomierad, rac adasturebs imas, rom valebi miekuTvneba meuRleTa saerTo qonebriv valdebulebas. meuRleTa vali SeiZleba iyos piradi da saerTo. pirads ganekuTvneba erT-erTi meuRlis vali, rac warmoSobilia qorwinebamde an Tundac, qorwinebis ganmavlobaSi erT-erTi meuRlis piradi miznebidan da ara mTlianad ojaxis interesebidan gamomdinare, magaliTad, piradi sargeblobis nivTebis (ZviradRirebuli samkaulis, tansacmlis) SeZenasTan dakavSirebuli garigebis dadebiT, agreTve piradi xasiaTis valdebulebaTa Seusruleblobis gamo (saalimento valdebulebebi, zianis anazRaureba) da sxva. erT-erTi meuRlis piradi valis dasafarad gadaxdevineba SeiZleba moxdes misi qonebidan an/da TanasakuTrebaSi misi wilidan, romelsac igi miiRebda qonebis gayofis SemTxvevaSi (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1170-e muxlis pirveli nawili). saerTo valad iTvleba is, rac meuRleebma an Tundac erT-erTma maTganma aiRo mTeli ojaxis saerTo interesebisaTvis, magaliTad, Svilis samkurnalod an ganaTlebis misaRebad, erToblivad meurneobis gaZRolis da sxva saerTo miznebisaTvis. aseT SemTxvevaSi, gadaxdevineba unda moxdes meuRleTa saerTo qonebidan, romelic iyofa saerTo qonebaSi TiToeulis kuTvnili wilis Tanazomierad (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1169-e muxli). meuRleebs SeuZliaT gansazRvron TavianTi rogorc individualuri, ise saerTo qonebis gankargvis bedi saqorwino xelSekrulebiT. meuRleebs SeuZliaT gaaerTianon mTeli TavianTi qoneba (qorwinebamde da qorwinebis Semdeg SeZenili), anda mTlianad an nawilobriv Tqvan uari amgvar gaerTianebaze da daadginon TiToeulis wilobrivi an gancalkevebuli sakuTreba qonebaze (saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 1176-e muxlis mesame nawili). saqorwino xelSekruleba, SeiZleba daidos rogorc qorwinebamde, ise qorwinebis Semdeg, Tumca ZalaSi Sedis qorwinebis registraciis momentidan. kanonis moTxovnaa, rom saqorwino xelSekruleba aucileblad daidos werilobiTi formiT da damowmdes sanotaro wesiT. aRniSnuli xelSekruleba warmoadgens siaxles samoqalaqo kodeqsSi da kerZod, saojaxo samarTalSi, romliTac SeiZleba daregulirdes meuRleTa Soris warmoSobili qonebrivi urTierTobebi. statiaSi ganxiluli sakiTxebi, romelic ukavSirdeba meuRleTa rogorc piradi, ise qonebrivi xasiaTis ufleba-movaleobebs ar aris amomwuravi, vinaidan, misi detaluri ganxilva ar warmoadgens mocemuli statiis mizans. 51 3 da N marTlmsajuleba kanoni SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ãðàæäàíñêîå ïðàâî, Ó÷åáíèê, ïîä ðåäàêöèåé À. Ï. Ñåðãååâà è Þ. Ê. Òîëñòîãî, Ò. 3, Ì., 2006 ã., ñòð. 403. s. jorbenaZe, sabWoTa samarTali, Tb., 1957 w., gv. 215. r. Sengelia. e. Sengelia. saojaxo samarTali, gamomc. `meridiani~, Tb., 2011 w., gv. 146. Feried/Sonnenberger, 1/1, S. 334 ix.: l. Wanturia, Sesavali samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, gamomc., `samarTali~, Tb., 2000 w., gv. 185. Feried/Sonnenberger, 1/1, S. 334 ix.: l. Wanturia, Sesavali samoqalaqo samarTlis zogad nawilSi, gamomc. `samarTali~, Tb., 2000 w., gv. 186. S. CikvaSvili, saojaxo samarTali, gamomc. `meridiani~, Tb., 2000 w., Ggv. 94. Ãðàæäàíñêîå ïðàâî, Ó÷åáíèê, ïîä ðåäàêöèåé À. Ï. Ñåðãååâà è Þ. Ê. Òîëñòîãî, Ò. 3, Ì., 2006 ã., ñòð. 411. kanoni ar iZleva imis ganmartebas, Tu romeli nivTebi miekuTvneba Zvirfaseulobas. sasamarTlo praqtikaSi damkvidrebuli gagebiT, Zvirfaseulobas miekuTvneba iseTi nivTebi, romlebic araa aucilebeli yofiTi moTxovnilebis dasakmayofileblad. maT miekuTvneba Zvirfasi liTonebisa da iSviaTi qvebisagan damzadebuli sagnebi, antikvaruli nivTebi, originaluri da faseuli mxatvruli nawarmi, uZvelesi da iSviaTi nakeTobebi da sxva. ix.: S. CikvaSvili, saojaxo samarTali, gamomc. `meridiani~, Tb., 2000 w., gv. 97. Ãðàæäàíñêîå ïðàâî, Ó÷åáíèê, ïîä ðåäàêöèåé À. Ï. Ñåðãååâà è Þ. Ê. Òîëñòîãî, Ò. 3, Ì., 2006 ã., ñòð. 415. Î. Ñ. Èîôôå. Ñîâåòñêîå ãðàæäàíñêîå ïðàâî, Ò. III, Ì., 1965 ã., ñòð. 226; À. Äçûáà, Ðàâíîïðàâèå ñóïðóãîâ îñíîâíîé ïðèíöèï ñîâåòñêîãî ñåìåéíîãî ïðàâà, Èçä. Êàçàíñêîãî óíèâåðñèòåòà, 1972 ã., ñòð. 49. Â. À. Ðÿñåíöåâ. Ñåìåéíîå ïðàâî. ,,Þðèäè÷åñêàÿ ëèòåðàòóða, Ì., 1971 ã., ñòð. 107, Â.Ô. Ìàñëîâ, Èìóùåñòâåííûå îòíîøåíèÿ â ñåìüå, Èçä. Õàðüêîâñêîãî óíèâåðñèòåòà, 1972 ã., ñòð.21. Êîììåíòàðèé ê êîäåêñó î áðàêå è ñåìüå ÐÑÔÑÐ, Ïîä ðåä. È.À. Îñòðîâà. Ì., 1982 ã., ñòð. 41. 52 SEVERAL LEGAL ASPECTS OF RELATIONS BETWEEN SPOUSES EKATERINE NINUA Doctor of Low Scientific article concerns the topic: several legal aspects of relations between spouses (a. personal relations of spouses; b. property relations of the spouses). Personal as well as property rights and obligations of the spouses are described in the article. It is mentioned in the Article, that personal as well as property relations are generated only in cases of the marriages registered at the territorial offices of the Civil Registry Agency. The issue of spouses personal relations are emphasized, because it only depends on their free will and love to create a family. Property relations are hierarchical and are regulated through family law. Article pays special attention to the concept of personal as well as common debt of spouses, grounds for their generation and ways of paying it back. It also briefly described rules of marriage contracts and their purpose. 53 3 da N marTlmsajuleba kanoni nebis gamovlenis Tavisufleba SromiT urTierTobebSi amiran zenaiSvili qarTul-amerikuli universitetis samarTlis skolis doqtoranti saqarTveloSi mimdinare samarTlebrivi reformebis konteqstSi Sromis bazris samarTlebrivi reforma yvelaze gonivruli da windaxeduli unda iyos, radgan Sromis kanonmdebloba tradiciulad, delikatur da adamianis yoveldRiur cxovrebaze didi zegavlenis mqone samarTlis sferos ganekuTvneba, romlis dabalansebac aucilebelia rogorc qveynis ekonomikuri zrdis uzrunvelsayofad, aseve, socialuri simSvidis SesanarCuneblad. evropul standartebTan daaxloeba fokusirebas unda axdendes daqiravebulTa da damqiravebelTa interesebis balansze, amavdroulad, marTalia mewarmeebs xeli unda miuwvdebodeT yvelaze ZviradRirebul ekonomikur resursze adamianur resursze, magram aman ar unda gaaZnelos mosaxleobisaTvis Sromis xelmisawvdomoba. koleqturi xelSekrulebis mxareTa mier nebis gamovlenisaTvis xSir SemTxvevaSi, unda arsebobdes politikuri neba, rac mimarTuli iqneba socialuri mdgomareobis gaumjobesebisaken. Sromis samarTlis umTavres wyarod konstituciisa da saerTaSoriso xelSekrulebebis Semdeg, samoqalaqo kodeqsi miiCneva. samoqalaqo kodeqsi moicavs valdebulebiT normebs, romelTa gamoyeneba SesaZlebelia SromiTi urTierTobebis mosawesrigeblad. samoqalaqo kodeqsis zogierTi xelSekrulebebi, magaliTad, nardoba, davaleba SeiZleba miekuTvnos SromiTi urTierTobis sferos da maT mxolod am tipis xelSekrulebis sagnis zust gansazRvrebad Tu ganvixilavT. Sromis samarTliT mowes54 rigebuli urTierToba kerZosamarTlebrivia da warmoiSoba mxareTa Tanasworuflebianobis safuZvelze nebis Tavisufali gamovlenis Sedegad miRweuli SeTanxmebiT, aRniSnulidan gamomdinare, Sromis samarTali kerZo samarTlis sferos ganekuTvneba.1 koleqtiuri xelSekrulebis dadebisas fundamenturia monawileTa simravlis gaTvaliswinebiT, nebis gamovlenis namdvilobis problemebis warmoCena da misi gadawyvetis gzis povna, garigebis monawileebi gadian etapebs erToblivi gadawyvetilebis misaRwevad. neba (yovelgvari metafizikuri interpretaciis gareSe) aris is, riTac goneba irCevs am Tu im sagans. nebis arsi aris Zala, anu gonebis principi, romliTac mas SeuZlia arCevanis gakeTeba. moqmedeba nebis mixedviT igivea, rac arCevanis gakeTeba an moqmedeba arCevanis mixedviT. profesori lokis ganmartebiT `neba araferia, garda Zalis an SesaZleblobisa, rom raimes mianiWo upiratesoba an raime airCio.~ aRsaniSnavia is movlenebic, roca neba mkafiod gansxvavdeba survilisagan, romelsac erTsa da imave qmedebaSi SeiZleba hqondes aSkarad sapirispiro tendencia imisagan, rasac Cveni neba gvkarnaxobs. is ar uSvebs, rom neba da survili zustad erTi da imave mniSvnelovnebis mqone sityvebia.2 xSir SemTxvevaSi, dasaqmebulTa gaerTianeba gvxvdeba erTi sawarmos sxvadasxva sferoSi dasaqmebul pirTa gaerTianebisas, romlebTac SesaZlebelia hqondeT sxvadasxva SromiTi Tu socialuri problemebi. erTisTvis Tu saWiroa usafrTxo Sromis pirobebis gaumjobeseba, meoresTvis SesaZlebelia moTxovnadi iyos samuSao saaTebis daregulireba, saxelfaso odenobis zrda da sxv. koleqtiuri xelSekrulebis proeqtis Sedgenisas, dasaqmebulTa neba mTlianobaSi unda moeqces erTi xelSekrulebis qveS. swored amitomac, koleqtiuri xelSekrulebis monawile mxareebi mravalmxrivi nebis gamovlenisas, angariSs uweven xelSekrulebis Tanamonawile sxva pirebs. xelSekruleba, rogorc samoqalaqo samarTlis instituti, aris ormxrivi (an mravalmxrivi) nebis gamovlena, romelic mimarTulia samarTlebrivi urTierTobis warmoSobis, Secvlis an Sewyvetisaken. xelSekruleba ideba mxareebis urTierTTanmxvedri, saerTo miznisken mimarTuli nebis gamoxatvis Sedegad.3 koleqtiuri xelSekrulebis, rogorc mravalmxrivi nebis gamovlenis _ garigebis miRwevisas mniSvnelovania nebis gamovlenis namdvilobis dadgena. nebis gamovlenis (declaratio voluntatis) instituti 1997 wlis saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis (ssk) mier Semotanili erT-erTi umniSvnelovanesi siaxlea. ssk-is I wignis I I karis saTauria `garigebani~, Tumca, mis calkeul debulebaSi xSirad ixmareba aseve, cneba `nebis gamovlena~. kiTxvas _ saWiroa Tu ara garigebis cnebis gverdiT nebis gamovlenis cnebis arseboba gansxvavebulad gaeca pasuxi garigebaTa Sesaxeb germanuli da arsebiTad, mis safuZvelze SemuSavebuli sabWouri doqtrinis mier. germanul literaturaSi nebis gamovlenis cnebis mniSvnelobas xedaven garigebebSi nebis gamovlenasTan dakavSirebuli calkeuli sakiTxis (problemis) ukeT gadaWris SesaZleblobaSi.4 amis sapirispirod, sabWourma doqtrinam uari Tqva nebis gamovlenis cnebis gamoyenebaze da iyenebda iseT frazebs, rogoricaa, magaliTad, `qmedeba, romelic avlens nebas~.5 ssk-is 50-e muxlis Tanaxmad: `garigeba aris calmxrivi, ormxrivi an mravalmxrivi nebis gamovlena, romelic mimarTulia samarTlebrivi urTierTobis warmoSobis Secvlis an Sewyvetisaken.~ rogorc muxlis formulirebidan irkveva, kanonmdebeli garigebas miiCnevs nebis gamovlenis konkretul saxed, romelsac samarTlebrivi mniSvnelobis datvirTva aqvs imdenad, ramdenadac igi mimarTulia samarTlebrivi urTierTobis warmoSobis, Secvlis an Sewyvetisaken. gamodis, rom `nebis gamovlena~ ufro farTo cnebaa da igi konkretdeba terminiT _ `garigeba~, romelSic unda moiazrebodes mxolod samarTlebrivi mniSvnelobis nebis gamovlena. Tumca, momdevno muxlebSi kanonmdebeli am or termins erTi datvirTviT iyenebs da gamodis, rom muxlebSi, sadac 55 3 da N marTlmsajuleba kanoni saubaria `nebis gamovlenaze~, igi moiazrebs nebis iseT gamovlenasac, romelsac samarTlebrivi daniSnuleba ar gaaCnia.6 termini `nebis gamovlena~ yovelTvis moiazrebs sakuTar TavSi samarTlebrivi Sedegis dadgomis survils. piri nebas avlens imisaTvis, raTa gamoxatos Tavisi survili konkretuli samarTlebrivi Sedegis dadgomisa, Sesabamisad, unda vaRiaroT, nebis gamoxatvamde pirs uyalibdeba nebis gamovlenis motivi da igi eZebs miznis miRwevis saSualebebs. ssk-is 50-e muxlSi mniSvnelovani Sinaarsobrivi cvlilebebiTaa gadmotanili saqarTvelos ssr-is 1963 wlis kodeqsis 41-e muxlis debuleba. kanonmdebeli garigebisa da nebis gamovlenis cnebebs, rogorc wesi, erTi da imave mniSvnelobiT xmarobs. konkretuli debulebis SemuSavebisas nebis gamovlenis cnebis gamoyenebas upiratesoba eniWeba im SemTxvevebSi, rodesac mas calkeuli qmedebisa Tu qcevis wesisaTvis centraluri datvirTva aqvs (magaliTad, ssk-is 51-e da 52-e muxlebi). gamonaklisia mxolod is SemTxvevebi, rodesac kanonmdebeli awesrigebs ormxriv an mravalmxriv garigebas, romelTa dadebisaTvis ori an meti nebis gamovlenaa aucilebeli da mxolod erTi nebis gamovleniT ver dadgeba samarTlebrivi Sedegi.7 `nebis gamovlena, germaniis samoqalaqo kodeqsis zogadi nawilis debulebebis Tanaxmad, aris gamoxatva nebisa, romelic uSualod mimarTulia samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken; igi avlens samarTlebrivi Sedegis dadgomis nebas, anu nebas, mimarTuls kerZosamarTlebrivi urTierTobis damyarebis, Sinaarsobrivi Secvlis an Sewyvetisaken.~8 ssk-is 50-e muxlSi Tu cneba `nebis gamovlenis~ nacvlad mis ganmartebas gamoviyenebT, maSin kidev ufro cxadi gaxdeba mocemuli garigebis cnebis xarvezi. kerZod, kanonis formulirebidan gamomdinareobs, rom garigeba aris calmxrivi, ormxrivi an mravalmxrivi `nebis gamovlena~, anu `gamoxatva nebisa, romelic uSualod mimarTulia samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken~, `romelic mimarTulia samarTlebrivi urTierTobis warmoSobis, Secvlis an Sewyvetisaken~.9 ama Tu im kerZo sawarmoSi koleqtiuri xelSekrulebis, rogorc socialuri aqtis aucileblobis miuxedavad mxareebs ver vaiZulebT gamoxaton neba mis dasadebad. TiToeuli mxare xelSekrulebis dadebisas Tavisufalia. mis pirobebze SeTanxmeba warmoadgens xelSekrulebis yvela mxaris nebis gamovlenis Sedegs da sasamarTlos mier romelime mxaris iZulebiT davaldebuleba, dadon xelSekruleba ama Tu im pirobiT, zRudavda samoqalaqo Tavisuflebas.10 rogorc individualur-SromiTi aseve, koleqtiuri xelSekruleba Tavisi specifikiT gamoirCeva mxareTa Tanasworuflebianobaze dafuZnebul kerZosamarTlebrivi urTierTobisagan, igi valdebulebiTi xelSekrulebis specialuri saxea da mas sxva kerZosamarTlebrivi xelSekrulebebisagan ganasxvavebs is garemoeba, rom SromiTi xelSekrulebis dadebis Semdeg, kerZo samarTlis erT-erTi umTavresi _ mxareTa Tanasworobis principi garkveul saxecvlilebas ganicdis da daqiravebuli damokidebulia damqiraveblis nebaze, mis miTiTebebze da mis mier gansazRvrul samuSao Tu organizaciul pirobebze. gansxvavebiT Tavisufali sabazro ekonomikis pirobebSi mxareTa biznes interesebis gaTvaliswinebiT garigebaSi gamovlenili nebisa, SromiTsamarTlebrivi urTierTobaSi damsaqmebelsa da dasaqmebuls (dasaqmebulTa gaerTianebas) Soris xelSekrulebis dadeba xdeba socialuri, komerciuli, garkveuli SezRudvebisa da sxv. garemoebebis gaTvaliswinebiT. am urTierTobebSi aSkarad gamokveTilia damqiraveblis upiratesi mdgomareoba `sust~ mxaresTan _ daqiravebulTan SedarebiT, rac udavod iwvevs `Zlieri~ mxaris mier Tavisi uflebebis gadametebulad, meore mxaris sazianod gamoyenebis saSiSroebas.11 socialuri aqtis gaformebis aucileblobasa da mxareTa Tavisufali nebis institutis dacvas Soris zRvarze mdgom aqtebs adgens saerTaSoriso aqtebi da konvenciebi. Tavisufali bazris pirobebSi unda moxdes mxareTa Soris samarTlebrivi urTierTobis Tanasworobis balansis dacva. qveynis umTavresi institutebis dacva _ qveynis moqalaqis uflebebisa da Tavisufali 56 bazris xelSewyobas Soris saWiroa moinaxos oqros gasaRebi, bazarma TviTmoqmedebiT unda SeZlos am Sualedis naxva qveynis liberalur kanonmdeblobaze dayrdnobiT, romelic dafuZnebuli unda iyos jansaR da keTilsindisier urTierTobaze. koleqtiuri xelSekruleba mravalmxrivi nebis gamovlenaa, garigebis definiciaSi mTavaria nebis arseboba. xelSekrulebis Tavisufleba ganmtkicebulia rogorc samoqalaqo kodeqsiT aseve, Sromis kodeqsiT, _ ufleba mxareebma TavianTi survilisamebr dadon esa Tu is xelSekruleba, mxareebs eZlevaT SesaZlebloba TavianTi Sexedulebisamebr gansazRvron dasadebi xelSekrulebis Sinaarsi. kerZo samarTlis subieqtebs SeuZliaT dadon iseTi xelSekrulebebic, romlebic kanoniT pirdapir gaTvaliswinebuli ar aris Tumca, ar ewinaaRmdegeba kanons. aRniSnuli principis Tanaxmad, mxareebi marTalia Tavisufalni arian arCevanSi visTan da ra saxiT dadon xelSekrulebebi, Tumca, es ufleba ar aris absoluturi da igi xSir SemTxvevaSi, akrZalulia kanoniT. magaliTad, Sromis kodeqsi krZalavs arasrulwlovanTan Sromis xelSekrulebis dadebas saTamaSo biznesSi, akrZalulia Ramis samuSaoze dasaqmeba orsuli da meZuZuri qalebis da a.S. SezRudva gamoixateba kerZo samarTlis konkretuli subieqtisTvisac, kerZod, im pirebis mimarT visac dominirebuli mdgomareoba ukavia bazarze, kanoniT SesaZlebelia gaTvaliswinebuli iqnes xelSekrulebis ZiriTadi pirobebic.12 koleqtiuri xelSekrulebis gaformebis iniciatori umetes SemTxvevaSi, dasaqmebulTa gaerTianebaa, swored dasaqmebulebi cdiloben individualuri xelSekrulebidan Semdgom SeuerTdnen da gaerTianebul ZalTa balansiT Tanaswor pirobebSi dasxdnen molaparakebis magidaze. koleqtiuri xelSekrulebis miRebiT miRweuli Sedegi Tanabari iuridiuli Zalis mqonea. garigeba mxolod iseTi nebis gamovlenaa, romelic iwvevs iuridiul Sedegs, garigeba yovelTvis samarTlebriv sanqciasTanaa dakavSirebuli. garigeba rogorc wesi, marTlzomieri nebis gamovlenaa, magram aramarTlzomieri nebis gamovlenac SeiZleba warmoadgendes garigebis faqts.13 nebis gamovlenis meSveobiT mxareebi miznad isaxaven garkveuli samarTlebrivi Sedegis miRwevas. isini ara mxolod samarTlebriv Sedegebze Tanxmdebian, aramed wesebzec, romlebsac unda daemorCilon am samarTlebrivi Sedegis misaRwevad. amitomac amboben, rom garigebas mxareebisaTvis kanonis Zala aqvs da misi darRveva iwvevs mxaris samarTlebriv pasuxismgeblobas.14 koleqtiur-mravalmxrivi garigebis nebis gamovlenamde, monawile mxareebma unda gaiazron masSi mocemul normaTa iuridiuli Sedegis arsi, mosalodneli sargeblis miRebisa Tu valdebulebis warmoSobis safuZvlebi, garigebis proeqtSi asaxuli is normebi, romlebic SesaZlebelia misaRebi iyos dasaqmebulTa garkveuli wrisTvis, miuRebeli SeiZleba aRmoCndes imave, erT mxares mdgom dasaqmebulTa meore jgufisaTvis. koleqtiuri nebis gamovlenis instituti Tavisi specifikiT gamoirCeva calmxrivi an ormxrivi nebis gamovlenisagan im TvalsazrisiTac, rom mravalmxrivi garigebisas xelSekrulebis meore mxaris mimarT gamoxatuli nebisagan gansxvavebiT umniSvnelovanesi momentia Tavad xelSekrulebis erT mxares (dasaqmebulTa) Soris nebis gamovlenis namdviloba. neba, romliTac piri kisrulobs saxelSekrulebo TviTboWvas, aucilebelia, iyos namdvili. piri Tavisufalia dados garigeba da amdenad, mis mier gamovlenili neba unda Seesabamebodes mis Sinagan nebas, romlis Camoyalibebac moxda damoukideblad, yovelgvari marTlsawinaaRmdego faqtorebis zemoqmedebis gareSe. nebis Tavisuflebis principi pirs aZlevs uflebas, Tavisuflad miiRos samarTlebriv urTierTobaSi monawileobis gadawyvetileba. am principis dacvas arsebiTi mniSvneloba aqvs kerZosamarTlebrivi urTierTobis monawileTaTvis.15 mas Semdeg, rac piri gadawyvets aRniSnul urTierTobaSi Cabmas, igi avlens nebas, romlis meSveobiTac iuridiul mniSvnelobas sZens xelSekrulebis dadebis sakuTar gadawyvetilebas.16 dasaqmebulebis umTavresi mizani, Seqmnan gaerTianeba, mimarTulia erTianobis xarjze garigebis dasadebad miRebuli 57 3 da N marTlmsajuleba kanoni Tanasworoba, romelic miscems samarTlebriv CarCoebSi damsaqmebels boWvas koleqtiuri garigebis dasadebad. swored gadawyvetilebis miRebis Tavisuflebis safuZvelze pirebi monawileoben kerZosamarTlebriv urTierTobaSi. germanuli samarTlis doqtrinaSi ganviTarebulia azri imis Taobaze, rom Sinagani neba Sedgeba 3 fsiqologiuri komponentisagan, piri samarTlebriv urTierTobaSi Casabmelad nebis gamovlenisaTvis gadis garkveul fsiqologiur komponents, romelTa unaklod gavlac nebis namdvilobis winapirobaa. fsiqologiuri kategoriebis mixedviT, erTmaneTisagan gamoyofen Semdeg etapebs, esenia: a) moqmedebis neba (Handlungswille) moqmedebis neba gulisxmobs piris survils, imoqmedos sakuTari nebidan gamomdinare, neba aRar iqneba saxeze, roca igi ver acnobierebs sakuTari nebis gamoxatvis moments.17 am etapze xdeba piris mier garkveuli warmodgenis Camoyalibeba, Tu risTvis avlens igi nebas. kerZod, mxares warmoeSoba garkveuli moTxovnileba, romlis dasakmayofileblad igi iwyebs saSualebebis Ziebas. nebis amgvari safuZveli, anu is, risTvisac piri debs garigebas, samarTalSi motivis saxeliTaa cnobili, romelsac rogorc wesi, urTierTobis namdvilobisaTvis samarTlebrivi datvirTva ara aqvs, Tumca, zogierT SemTxvevaSi, igi Tavisi mniSvnelobidan da garkveuli garemoebebidan gamomdinare, iZens samarTlebriv mniSvnelobas da Sedis nebis SinaarsSi.18 b) gamovlenis neba (Erklärugswille) gamovlenis nebis dros pirs survili aqvs, Tavisi nebis gamovleniT gaxdes samarTlebrivi urTierTobis monawile. cxadia, samarTlebriv urTierTobaSi monawileobis survili yovelTvis mimarTulia samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken, magram am etapisaTvis sakmarisia, mxare acnobierebdes, rom avlens samarTlebrivi Sinaarsis nebas da araa aucilebeli igi mimarTuli iyos konkretuli samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken.19 nebis gamovlenis namdviloba faqtobrivi TvalsazrisiT, samarTlebriv Sedegze orientirebuli iqneba, roca igi meore mxares miuva, rodesac gamgzavnis neba, dokumenti romelSic gamoxatulia neba, gadaecema adresats. roca vsaubrobT koleqtiuri molaparakebebis dawyebaze, igulisxmeba, rom ofertis SemTavazebelma misca winadadeba (magaliTad, xelSekrulebis proeqti) meore mxares, oferti aris calmxrivi nebis gamovlena, romelic mimarTulia garkveuli samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken. piri irCevs miznis miRwevis xerxs. igi SearCevs kontrahents da nebis gamovlenis saSualebas, romelic mas daexmareba sasurveli Sedegis miRwevaSi. igi sakuTari nebis gamovlenas iyenebs miznis miRwevis iaraRad, risTvisac sWirdeba nebis uxarvezo formireba. piri sworad unda afasebdes garemoebebs da nebis gamovlenis savaraudo Sedegebs, winaaRmdeg SemTxvevaSi, xelSekrulebis SesrulebiT mxare miiRebs sasurvelisagan gansxvavebul Sedegs, rac garigebis saciloobis safuZveli gaxdeba.20 magaliTisTvis, SeiZleba movitanoT gaficvis an lokautis uflebis gamoyeneba. dasaqmebulebi konstituciiT miniWebuli uflebis gamoyenebis SezRudvis sanacvlod, meore mxaris mimarT mosalodneli zianis Tavidan acilebis mizniT avlenen nebas. neba Tavis TavSi moicavs nebis gamomvlenis warmodgenaSi arsebuli miznisaken swrafvas, gamovlena ki, yovelTvis mimarTulia samarTlebrivi urTierTobis warmoSobis, Secvlis an Sewyvetisaken, anu samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken, vinaidan neba, rogorc mxarisaTvis sasurveli miznis miRwevis formula, iuridiul mniSvnelobas mxolod misi gamovleniT iZens.21 `marTalia, nebis gamovlenis adresatamde misvlis faqti mas namdvilobas aniWebs, magram es ar niSnavs, rom adresati valdebulia miiRos igi. meore mxares am muxlis me-2 punqtis safuZvelze 58 SeuZlia nebis gamovlena iuridiuli Zalis armqoned aqcios, Tu igi winaswar an maSinve ganacxadebs uars. analogiuri ufleba unda hqondes winadadebis SemTavazebelsac.~22 g) garigebis neba (Geschäftswille) garigebis neba saxezea maSin, rodesac neba mimarTulia konkretuli samarTlebrivi Sedegis dadgomisaken (nebis gamovlena-gamoxatva). pirs aqvs gacnobierebuli moqmedebiT samarTlebriv urTierTobaSi Cabmis survili da amave dros, igi miznad isaxavs konkretuli samarTlebrivi Sedegis dadgomas. piri SearCevs Tavisi survilis miRwevis saSualebas, anu Camoayalibebs Sinagan nebas, igi gamoxatavs mas nebis mimRebisaTvis misi gamxelis mizniT, riTac samarTlebriv mniSvnelobas aniWebs Sinagan nebas da Tavs iboWavs misi savaldebuloobiT. nebis gamovlenis dros arsebiTia, rom zustad moxdes Sinaganad formirebuli nebis gadmocema, anu nebis gamovlena obieqturad aRqmadi iyos nebis mimRebisaTvis, rac SemdgomSi mxareTa SeTanxmebis miRwevis winapirobaa.23 Sejerebuli koleqtiuri xelSekrulebis normebis mimarT dasaqmebulebma urTierTSoris neba unda gamoavlinon. xelSekrulebis dadeba da Sesruleba xorcieldeba mxareTa Tavisufali nebis safuZvelze, maTTvis sasurveli samarTlebrivi Sedegis miRwevis mizniT. nebis gamovlena nakluli xdeba da Sesabamisad, xelSekruleba mxareTaTvis savaldebulo Zalas ver iZens, Tu mxareTa mier dasaxuli mizani da realuri Sedegi erTmaneTs ar emTxveva.24 nebis gamovlenis Semadgeneli meore elementia Sinagani nebis gamovlena, SeTanxmebis misaRwevad aucilebelia, mxare sworad aRiqvamdes meore mxaris Sinagan nebas, raTa SeZlos sakuTari nebis misadageba am ukanasknelisaTvis. amdenad, arsebiTia, rom neba da misi gamoxatva zustad Seesatyvisebodes erTmaneTs, raTa nebis mimRebs saSualeba hqondes, sworad aRiqvas mxaris Sinagani neba.25 neba da misi gamoxatvis Sedegad gamovlenili neba identuri unda iyos. nebis gamovlenis dros piri adasturebs Tavisi nebis namdvilobas da aniWebs mas iuridiul Zalas. nebis gamovlena ara sakuTari nebis gacnobisa da gamJRavnebis, aramed misi samarTlebrivi xasiaTiT datvirTvis iaraRia. ra samarTlebrivi riskebis matarebelia koleqtiuri xelSekrulebis dadebis dros damsaqmeblis motivacia (iZuleba) nebis gamovlenasTan dakavSirebiT? _ nebis formirebis dros piri unda imyofebodes iseT garemoSi, rom Tavisuflad SeZlos gadawyvetilebis miReba da nebis gamovlena. am moTxovnis darRveviT gamovlenili neba misi Semdgomi Secilebis safuZvelia. mniSvnelovania imis dadgena, Tu ra igulisxmeba terminSi _ `iZuleba~. samoqalaqo kodeqsi akonkretebs, rom aRniSnul terminSi moiazreba rogorc Zaladoba (fizikuri iZuleba), ise muqara (fsiqikuri iZuleba). aRniSnuli pirdapiraa dakavSirebuli nebis naklTan, vinaidan isini xelisSemSleli garemoebebia nebis Tavisuflad CamoyalibebisaTvis. koleqtiuri xelSekrulebis gaformebis iZulebad ra Tqma unda, ar CaiTvleba xelSekrulebis erTi mxaris (dasaqmebulis _ maTi gaerTianebis) mier saqarTvelos konstituciiT, saerTaSoriso aqtebiTa da konvenciebiT da organuli kanonis Sromis kodeqsiT garantirebuli gaficvis uflebis gamoyeneba. mxareTa keTilsindisier samarTalurTierTobas unda pasuxobdes namdvili nebis gamovlena. germaniis uzenaesi sasamarTlos ganmartebis Tanaxmad, mxares aqvs SekiTxvis gareSe faqtebis gamxelis valdebuleba maSin, roca keTilsindisierebis principidan gamomdinare, igi valdebuli iyo gaemxila es faqtebi da konkretuli samarTlebrivi urTierTobis samoqalaqo brunvaSi damkvidrebuli praqtikis mixedviT, meore mxare moeloda aRniSnuli informaciis gamxelas.26 aseve, sasamarTlos gadawyvetilebiT, samoqalaqo brunvis praqtikidan gamomdinare, garigebis 59 3 da N marTlmsajuleba kanoni monawileni, romelTac urTierTsapirispiro interesebi aqvT, valdebulni arian, gaumxilon erTmaneTs iseTi garemoebebic, romlebmac SesaZloa, mxares daakargvinos nebis gamovlenis interesi. rac Seexeba araswori cnobebis miwodebas, am sakiTxze saubrisas erTmaneTisagan unda gaimijnos mxaris mier dasmuli dasaSvebi (zulässige) da dauSvebeli (unzulässige) kiTxvebi. dasaSvebi araa, magaliTad, damsaqmeblis kiTxva samuSaoze misaRebi kandidati qalis fexmZimobis Taobaze. amgvar kiTxvaze araswori pasuxis gacema, germanuli samarTlis mixedviT, ar CaiTvleba motyuebad. ssk-is 81-e muxlis I nawilis Tanaxmad ki, zemoaRniSnuli mainc garigebis saciloobis safuZveli gaxdeba, vinaidan fexmZime qalbatonis uaryofiTi pasuxi, marTlsawinaaRmdego xasiaTis ararsebobis miuxedavad, mainc motyuebad CaiTvleba, rogorc aseTi da mas mizez-Sedegobrivi kavSiri eqneba nebis gamovlenasTan.27 koleqtiuri xelSekrulebis normebi vrceldeba organizaciaSi (sawarmoSi, dawesebulebaSi da a.S.) dasaqmebulTa da damsaqmebelTa farTo wreze, aseT SemTxvevaSi, didia riski moCvenebiTi da TvalTmaqcuri garigebis dadebisa. sasamarTlo praqtikam gviCvena, rom ZiriTadad, moCvenebiTi garigebis dadeba dakavSirebulia mesame pirebTan arsebul urTierTobasTan, (magaliTad, moCvenebiTi garigebis dadebis erT-erT motivs SeiZleba warmoadgendes mesame piris motyueba, pasuxismgeblobisagan Tavis arideba da a.S.). amrigad, imisaTvis, rom sasamarTlom sadavo garigeba miiCnios moCvenebiT garigebad, aucilebelia iseTi faqtobrivi garemoebebis arseboba, romlebic miuTiTeben nebis gamovlenis naklze, fiqtiuri garigebis Sesaxeb `urTierTSeTanxmebaze~, saerTo mizanze, rac ar Seesabameba maT mier garegani nebis gamovlenas. rogorc wesi, moCvenebiTi garigeba formalurad Seesabameba kanonis moTxovnebs, magram nebis nakli, misi aranamdvilobis gamo, warmoadgens im arsebiTi xasiaTis nakls, rac gamoricxavs samarTlebrivi Sedegis dadgomas. amdenad, is faqti, romelic miuTiTebs sadavo garigebis mxareTa nebis gamovlenis aranamdvilobaze, unda daamtkicos iman, visac miaCnia, rom mosaCveneblad dadebuli garigebiT Seilaxa misi ufleba. sasamarTlo prqtikis Sesabamisad garigeba im SemTxvevaSi CaiTvleba moCvenebiTad, roca garigebis mxareebs ar surT am garigebiT gaTvaliswinebuli iuridiuli Sedegis dadgoma. moCvenebiTi garigeba moklebulia namdvilobas da mxareTa moCvenebiTi garigebis dros mosaCveneblad iqceva am garigebis monawile nebis gamovlenis yvela subieqti da maT ar surT garigebis Sesruleba. aseTi garigebis Sedegad, kanonsawinaaRmdego miznis miRweva an sxva garigebis dafarva orive mxaris interesi da mizani unda iyos. moCvenebiTi garigebis arsebobis SemTxvevaSi, ar arsebobs gamovlenis garegani daTqma. am SemTxvevaSi aucilebelia, rom nebis gamomvleni da nebis mimRebi moqmedebdnen SeTanxmebiT da orive acnobierebdnen nebis nakls. moCvenebiTi garigebis dros kanoni adgens kavSirs fiqtiur garigebasa da nebis mimRebi adresatis Tanxmobas Soris. moCvenebiT garigebas axasiaTebs mxareTa `urTierTSeTanxmeba~, `garigeba~ moCvenebiT nebis gamovlenis Sesaxeb. am SemTxvevaSi orives gacnobierebuli aqvs, rom maT mier aseTi nebis gamovlenas ar mohyveba iuridiuli Sedegi.28 TvalTmaqcuri garigebis dadebis dros nebis gamovlenis subieqtebis neba SeTanxmebulia da maT ganzraxuli aqvT, gansazRvruli samarTlebrivi Sedegis dadgoma, Tumca maTi Sinagani da gamovlenili neba ar emTxveva erTmaneTs. dadebuli garigebiT isini faraven sxva garigebas, romlis dadebis nebac realurad aqvT. am SemTxvevaSi dgeba am normis safuZvelze nebis gamovlenis baTilobis sakiTxi. TvalTmaqcuri garigebis dros ganxilvis sagania garigebis mxareTa mier Sinagani da garegani gamovlenili nebis urTierTmimarTeba, vinaidan maT Soris arsebobs Seusabamoba. 60 garigebis baTilobis dros gadamwyvetia swored garigebis mxareTa mier gamovlenili nebis samarTlebrivi Sinaarsis dadgena. amdenad, TvalTmaqcuri garigebis dros nebis gamomvleni mxareebi igivea, rac dafaruli garigebis mxareebi. ama Tu im garigebis fiqtiurobis mTavar ganmsazRvrel faqtorad gvevlineba Sesabamisi ganzraxvis ararseboba. kerZod, moCvenebiTi garigeba baTilia imdenad, ramdenadac is ar emyareba WeSmarit ganzraxvas. gasaTvaliswinebelia, rom am SemTxvevaSi, moiTxoveba ara mxolod gamovlenili nebis namdvilobis, aramed sakuTriv namdvili nebis dadastureba, rac gansxvavebuli kategoriebia. anu, SesaZlebelia pirma moCvenebiT gamoavlinos neba, magram es ar aris sakmarisi garigebis namdvilobisaTvis, radgan gamoxatvis garda aucilebelia, piris mier WeSmariti nebis gamovlena. saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis 52-e muxlis Tanaxmad, nebis gamovlenis ganmartebisas neba unda dadgindes gonivruli gansjis Sedegad, da ara martooden gamoTqmis sityvasityviTi azridan.29 bibliografia: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. marina musxeliSvili, socialuri dialogi saqarTveloSi, Tbilisi, 2011; Junko Ishikawa. Key Features of National Social Dialogue: A Social Dialogue Resource Book. Geneva, International Labour Offi ce, 2003. Social Dialogue in Developing Countries, A Desk Study, prepared for Norad, March 2011. E.M.Brandolini et al, Europe as our common future: the European welfare model, INPDAP, Rome 2007 R. Thamarajakshi,Overview. Best practices in social dialogue. Role of social dialogue European Commission Communication on the European Social Dialogue, COM(2002) 341 Habermas and the European Social Dialogue: Deliberative Democracy as Industrial Democracy? Ruth Dukes* and Emilios Christodoulidis A. Sivananthiran; C.S. Venkata Ratnam Edited by. Best practices in social dialogue. Role of social dialogue Social Dialogue. ILO. http://www.ilo.org/public/english/dialogue/themes/sd.htm Adalberto Cardoso, Industrial Relations, Social Dialogue and Employment in Argentina, Brazil and Mexico, ILO, Geneva, 2004 HLF4 KNOWLEDGE AND INNOVATION SPACE - Social Dialogue in East Africa Country Reports on Human Rights Practices 2010, U.S. Department of State. http://www.state.gov/g/ drl/rls/hrrpt/2010/index.htm. A Dufresne, C.Degryse and P.Pochet (eds), The European Sectoral Social Dialogue, actors, developments and challenges, Brussels, 2006. S Clauewaert, 2011: 20 Years of European Interprofessional Social Dialogue: Achievements and Prospects (2011) 17 Transfer 169-79 UEAPME v Council of the European Union Case T-135/96; discussed in B Bercusson, Democratic Legitimacy and European Labour Law (1999) 28 Industrial Law Journal 153 A Lo Faro, Regulating Social Europe: Reality and Myth of Collective Bargaining in the EC Legal Order (Hart2000) C Barnard, The Social Partners and the Governance Agenda (2002) 8 European Law Journal 80101; Oliver Gerstenberg and Charles F. Sabel: Directly-Deliberative Polyarchy: An Institutional Ideal for Europe? in C Joerges (ed) Good Governance in Europes Integrated Market (Oxford University Press 2002); J Bohman and W Rehg (eds), Deliberative Democracy: Essays on Reason and Politics (MIT Press 1997) European Commission DG for Employment and Social Affairs, Report of the High Level Group on Industrial Relations and Change in the EU (European Communities, January 2002), 25 European Sectoral Social Dialogue Committee on Temporary Agency Work Work Program 2011 2012. 61 3 da N marTlmsajuleba kanoni 21. European social model http://www.eurofound.europa.eu/areas/industrialrelations/dictionary/ definitions/EUROPEANSOCIALMODEL.htm 22. P.C.Schmitter, Reflections on where the theory of neocorporatism has gone and where the praxis of neocorporatism may be going. In G.Lehmbruch and P.C.Schmitter (eds.), Patterns of a corporatist policymaking, London 1982. 23. European Commission (EC), Industrial Relations in Europe 2010. Brussels, October 2010. 24. Social Dialogue in Developing Countries, A Desk Study, prepared for Norad, March 2011. 25. Slavina Spasova - Luca Tomini Phd - Centre dEtude de la Vie Politique - Université Libre de Bruxelles. Democratisation Through Social Dialogue? The Influence of EUs Social Dialogue Norms on the Role of the Social Partners in the National Council for Tripartite Negotiation. Paper presentend at the ECPR Graduate Conference, Dublin 1-3 september 2010. 26. Social dialogue: a tool to promote and defend decent work and quality jobs in EuropeRECOMMENDATIONS FOR NATIONAL AND EUROPEAN STAKEHOLDERS. normatiuli masala: 1. konvencia _ koleqtiuri molaparakebebis organizebisa da gamarTvaze uflebaTa principebis gamoyenebis Sesaxeb. evropis socialuri qartia. konvencia _ asociaciebisa da koleqtiuri garigebebis Tavisuflebis Sesaxeb 2. 3. internet masala: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. http://www.ilo.org/public/english/dialogue/ http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/decent-work-agenda/social-dialogue/langen/index.htm. http://www.etuc.org/a/104 http://europa.eu/legislation_summaries/employment_and_social_policy/social_dialogue/ index_en.htm http://en.wikipedia.org/wiki/Social_dialogue http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/decent-work-agenda/social-dialogue/langen/index.htm http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2010/index.htm/ http://en.wikipedia.org/wiki/Social_dialogue http://www.ose.be/EN/research_topics/social_dialogue.htm http://www.eurofound.europa.eu/areas/industrialrelations/dictionary/definitions/ EUROPEANSOCIALMODEL.htm http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=329&langId=en http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=en&catId=750 http://www.etuc.org/r/59 http://www.epsu.org/r/73 SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 rekomendaciebi saqarTvelos Sromis kodeqsTan dakavSirebiT (momzadebulia Sromis kodeqsis monitoringis angariSis safuZvelze) samoqalaqo sazogadoebis monitoringi, gv. 2. Freedom of the Will _ Jonathan Edwards. Tbilisis saapelacio sasamarTlos 12.01.2011 w. gadawyvetileba saqme #2b/ 866. magaliTisaTvis ix.: Flume, Allgemeiner Teil des Bürgerlichen Rechts, Bd. 2, Das Rechtsgeschäft, 1975, § 2 (3), 28. ix.: 1963 wlis saqarTvelos ssr-is samoqalaqo samarTlis kodeqsis 42-e muxli. d. kereseliZe, iuridiul cnebaTa erTiani sistemis Camoyalibeba, qarTuli samarTlis mimoxilva, 6/2003-4, gv. 444. 62 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Sead. germanul samarTalTan dakavSirebiT Medicus, Allgemeiner Teil des BGB, 2002, § 21, RdNr. 243. ix.: federaluri sasamarTlos gadawyvetilebani samoqalaqo saqmeebze (Entscheidungen des Bundesgerichtshofes in Zivilsachen, BGHZ), Neue Juristische Wochenschrift (NJW), 2001, 289, 290. d. kereseliZe, `jeplakis~ saqmianoba iuridiul cnebaTa erTiani sistemis Camoyalibeba. qarTuli samarTlis mimoxilva, gv. 448. Tbilisis samoqalaqo saqmeTa palata, saqme # as-803-752-2010 18 noemberi, 2010 weli, #as-803-752-2010. iqve, iqve, lado Wanturia, besarion zoiZe da sxv., saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis komentarebi, wigni pirveli, gv. 167-168. l. Wanturia, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis komentarebi, wigni mesame, Tbilisi, 2001, gv. 89 Larenz/Wolf, Allgemeiner Teil des Burgerlichen Rechts, 9. Auflage, Beck, München, 2004, 440. ix.: iqve. Larenz/Wolf, Allgemeiner Teil des Burgerlichen Rechts, München, 2004, 436-437. Pawlowski, Allgemeiner Teil des BGB, Grundlehren des Burgerlichen Rechts, 7. Auflage, Müller, Heidelberg, 2003, 272. iqve. iqve. s. kikoSvili, qarTuli samarTlis mimoxilva _ specialuri gamocema, nebis nakli qarTul samarTalSi, samagistro naSromi, Tsu-is iuridiuli fakultetis magistri, 2008. b. zoiZe, saqarTvelos samoqalaqo kodeqsis komentari, wigni I, 1999, 151-e muxli, 172. iqve, gv. 203. iqve, gv. 272. Pawlowski, Allgemeiner Teil des BGB, Heidelberg, 2003, 203. Larenz/Wolf, Allgemeiner Teil des Burgerlichen Rechts, München, 2004, 684. Kereselidze, Der Allgemeine Teil des Georgischen Zivilgesetzbuches von 1997,Frankfurt am Main, 2005, 257. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo, saqme #as-571-879-09, 30.04.2010 w. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo, saqme #as-498-467-2010 19.11.2010 w. 63 3 da N marTlmsajuleba kanoni FREEDOM OF EXPRESSION OF WILL IN LABOR RELATIONS AMIRAN ZENAISHVILI Georgian American University PHD of the Law School Purpose of this Article is to analyze the problem of detecting authenticity of expressing the will when signing collective agreements, taking into consideration number of parties to the agreement and find solution to this, define the legal risks related with the motivation of the employer (coercion) related with the expression of will in collective agreements. We review issues related with the expression of will when signing collective agreement, collective agreements are very specific unlife from private legal contractual relations, it is the special form of mandatory agreement. Parties, before expressing their will, should realize consequence of legal norms that it ocnains, grounds for expected benefits or obligations. Norms enviseged in the agreement, may be acceptable for certain employers, and unaccaptable for the others. Norms of the collective agrement are applied in wide range of organizations (enterprise, institution, etc.), employers and employees, thus there is a high risk of signing hypocritical and ostantious contracts. Author analyzes the issues in the article porving that through expressing the will, parties aim to reach certain legal outcome. They agree not just on the legal outcomes, but also on the rules, that they shall follow. For this reason, it is considered that contract has the legal force for parties and breaking it is subject of legal responsibility of a party. 64 saxelmwifos sasazRvro politikis saerTaSoriso samarTlebrivi safuZvlebi daviT geferiZe samarTlis doqtori, sruli profesori Tanamedrove saerTaSoriso samarTali ar moicavs raime saxis imperatiuli normebis CamonaTvals. magram udavoa, rom saerTaSoriso samarTlis zogadi principebi warmoadgenen imperatiul normebs, mniSvnelovan fundamentur principebs. saerTaSoriso da erovnul normebs Soris Tanafardoba niSnavs, rom es ukanaskneli ar unda ewinaaRmdegebodes moqmedi saerTaSoriso samarTlis normebs, anu Tavisi safuZvlebiT unda Seesabamebodes maT. amasTan, saerTaSoriso samarTlis normebis umetesi nawili dispozitiuri normebia, anu iseTi normebi, romlebic xelSekrulebaTa mxareebis nebis Tavisuflebas ar zRudaven da maT uflebas aZleven Tavad gansazRvron arsebuli wesisagan gansxvavebuli axali qcevis wesi, winaaRmdeg SemTxvevaSi ki, maTze Zveleburad gavrceldeba ukve arsebuli norma.1 saxelmwifo sasazRvro politikis sferoSi saerTaSorisosamarTlebriv principebTan saqarTvelos kanonmdeblobis Sesabamisobis dadgenisas sakvanZo sakiTxs warmoadgens erovnul kanonmdeblobasa da saerTaSoriso samarTals Soris Seusabamobebis arseboba-ararsebobis sakiTxi. mecnierebaSi saxelmwifo sasazRvro politikis sferoSi erovnuli kanonmdeblobis saerTaSoriso samarTalTan Sesabamisobis problema ar Seiswavleboda. am mizeziT statiis farglebSi ganixileba saqarTveloSi dResdReobiT arsebuli rogorc samarTlebrivi, aseve, saerTaSoriso saxelSekrulebo baza, romelic exeba saxelmwifo sasazRvro politikis gatarebasa da sasazRvro usafrTxoebis uzrunvelyofas. winamdebare statiis mizania _ saqarTvelos kanonmdeblobis, saxelmwifo sasazRvro politikis, gaformebuli saerTaSoriso 65 3 da N marTlmsajuleba kanoni xelSekrulebebisa da SeTanxmebebis safuZvelze gansazRvros maTi Sesabamisoba saerTaSoriso samarTlis principebTan. sasazRvro politika da saerTaSoriso samarTali sasazRvro politika _ moqmedebebisa da gadawyvetilebebis miRebis zogadi saxelmZRvaneloa, romelic aiolebs miznebis miRwevas. politika mimarTavs moqmedebas miznis misaRwevad an amocanis Sesasruleblad. saxelmwifo sazRvarze fizikuri pirebis, satransporto saSualebebisa da saqonlis mimosvlis zrda moiTxovs sasazRvro usafrTxoebaze pasuxismgebeli subieqtebis Sesabamisi saqmianobis praqtikaSi sasazRvro kontrolTan mimarTebaSi erTiani standartebis danergvasTan dakavSirebiT Sesabamisi zomebis miRebas. amasTan dakavSirebiT aqtualuria, saxelmwifo sazRvris integrirebuli marTvis koncefciis erovnul doneze danergvisa da gamoyenebis sakiTxi. saxelmwifoSi aRniSnuli koncefcia unda Seesabamebodes saerTaSoriso samarTlis moqmed normebs. saqarTvelos saxelmwifos sasazRvro politikis saerTaSorisosamarTlebrivi safuZvelia saerTaSoris samarTlis sayovelTaod aRiarebuli principebi da normebi, romlebic mimarTulia saqarTvelos saxelmwifo sazRvarze stabilurobisa da keTilmezobluri urTierTobebis SenarCunebaze. sasazRvro politikaSi saerTaSorisosamarTlebrivi safuZvlebis ganviTarebis ganmsazRvrel rols asruleben saerTaSoriso organizaciebi. maT Soris, gansakuTrebuli adgili ukavia gaerTianebuli erebis organizacias, romlis erT-erTi mTavari mizania mSvidobisa da saerTaSoriso usafrTxoebis SenarCuneba da saxelmwifoTa Soris TanamSromlobis ganviTareba.2 gaeros wesdebam safuZveli Cauyara mniSvnelovani mravalmxrivi xelSekrulebebis ganStoebuli sistemis daarsebas. swored amis bazaze SemuSavebuli da 1970 wlis 24 noembers miRebuli iqna gaeros generaluri asambleis mier deklaracia saerTaSoriso samarTlis principebis Sesaxeb,3 romelic exeba saxelmwifoTa Soris megobrul urTierTobebsa da TanamSromlobas, gaeros wesdebis Sesabamisad. agreTve deklaracia principebis Sesaxeb (miRebulia evropis usafrTxoebisa da TanamSromlobis Sesaxeb TaTbiris daskvniTi oqmiT, 1975 wlis 1 agvistos), romliTac wevri saxelmwifoebi xelmZRvaneloben ormxriv urTierTobebSi.4 gaeros wesdebis debulebebidan da sxva saerTaSoriso dokumentebidan gamomdinare, saxelmwifo sasazRvro politikis organizaciuli da samarTlebrivi safuZvlebis gansazRvrisas, saqarTvelos saxelmwifo sazRvris Sesaxeb~ saqarTvelos kanoniT5 gaTvaliswinebulia Semdegi principebis realizeba: saqarTvelos erovnuli da saerTaSoriso usafrTxoebis uzrunvelyofa; saxelmwifoTa suverenitetis, Tanabaruflebianobisa da teritoriuli mTlianobis urTierTpativiscema; saxelmwifo sazRvrebis urRvevoba; sasazRvro sakiTxebisa da incidentebis mSvidobiani gadawyveta; adamianisa da moqalaqis uflebebisa da Tavisuflebis pativiscema; ucxour saxelmwifoebTan urTierTsasargeblo yovelmxrivi TanamSromloba. saxelmwifo sasazRvro politikis principebisa da saerTaSoriso samarTlis ZiriTadi normebis SedarebiTi analizi gviCvenebs, rom saqarTvelos erovnuli samarTlebrivi sistemis funqcionireba Tanamedrove pirobebSi damokidebulia urTierTmoqmedebaze saerTaSoriso samarTalTan. 66 Tanamedrove saerTaSoriso samarTlis ZiriTadi principebi aris saerTaSoriso samarTlis Tavdapirveli da urTierTdakavSirebuli normebis sistema, romelic ganzogadebuli saxiT aregulirebs saxelmwifoTa da sxva saerTaSoriso samarTlis subieqtebis moqmedebebs saerTaSoriso urTierTobebis yvela sferoSi, romlebsac aqvT imperatiuli xasiaTi da koncentrirebulad gansazRvraven saerTaSoriso samarTlis ZiriTad Sinaarssa da mizanmimarTulebas. ZiriTadi principebi warmoadgenen saerTaSoriso samarTlis yvelaze zogad normebs, romlebic gansazRvraven mis mTavar Sinaarssa da maxasiaTebel Tvisebebs, romlebic sargebloben umaRlesi politikuri, moraluri da iuridiuli avtoritetiT. principebi asaxaven da ganamtkiceben saerTaSoriso samarTlis subieqtebis damaxasiaTebel Tvisebebs. Tavis erTobliobaSi principebi saxelmwifoTa zogadi uflebebisa da valdebulebebis qartias warmoadgenen. saqarTvelos damoukidebeli saxelmwifos statusis mopovebis Semdeg, ikveTeba saerTaSoriso samarTlis normebis implementaciis erovnuli meqanizmebis formireba. amasTan, Sidasaxelmwifoebrivi samarTlebrivi sistema aRiqvams saerTaSoriso samarTals ara rogorc gansakuTrebul sistemas, aramed misi normebis Sinaarss. Sedegad, Sesabamisi normebi inarCuneben TavianT statuss saerTaSoriso samarTalSi da ar ganicdian raime saxis cvlilebebs. am normebis safuZvelze iqmneba Sida samarTlis normebi. amaSi mdgomareobs inkorporaciis, saerTaSoriso samarTlis normebis Sidasaxelmwifoebriv samarTalSi CarTvis procesis arsi. erovnul samarTalSi saerTaSoriso samarTlis principebis gamoyeneba moiTxovs mis Sesabamobas dadgenil saerTaSoriso standartebTan. saxelmwifo sasazRvro politikasTan dakavSirebiT saqarTvelos erovnuli uSiSroebisa da saerTaSoriso usafrTxoebis uzrunvelyofa xorcieldeba urTierTdakavSirebuli politikuri, diplomatiuri, ekonomikuri, samarTlebrivi, policiuri, informaciuli da sxva kompleqsuri saSualebebis realizebiT, romlebic mimarTulia piris, sazogadoebisa da saxelmwifos uSiSroebasTan dakavSirebuli Sida da gare riskebis, gamowvevebisa da saSiSroebis gamovlenis aRkveTasa da neitralizaciaze, aseve, saqarTvelos erovnul interesebze zaralis miyenebis aRkveTaze an misi masStabebis minimumamde dayvanaze. arsebuli resursebis koncentraciis xarisxi da gamoyenebis moculoba ganisazRvreba saqarTveloze konkretuli safrTxeebis zemoqmedebis albaTobisa da xarisxis mixedviT, aseve, saxelmwifosa da sazogadoebis realuri SesaZleblobebidan gamomdinare. rac Seexeba saerTaSoriso usafrTxoebis mimarTulebas, aucilebelia aRiniSnos, rom saqarTvelo aris saerTaSoriso urTierTobebis aqtiuri subieqti, aris saerTaSoriso da evropuli usafrTxoebis donori, romelic xelmZRvanelobs urTierTpativiscemis, Tanasworuflebianobisa da samarTlianobis principebiT. Tanamedrove saerTaSoriso samarTlis principebis dadgenisas, romlebic safuZvlad udevs gaeros, mis wesdebaSi erT-erTi pirvelia saxelmwifoTa suverenuli Tanasworobis principi. aRniSnuli principi aseve, mTeli saerTaSoriso samarTlis safuZvelia, romlis maxasiaTebeli Tvisebebi upirveles yovlisa, ganisazRvreba imiT, rom mis subieqtebs Tanasworuflebiani da suverenuli saxelmwifoebi warmoadgenen. suverenitetis urTierTpativiscemis principis realizeba niSnavs, rom TiToeuli saxelmwifo valdebulia pativi sces sxva saxelmwifoTa suverenitets, anu maT uflebas TavianTi teritoriis farglebSi ganaxorcielon sakanonmdeblo, aRmasrulebeli da sasamarTlo xelisufleba, garedan Caurevlad, aseve, Tavad awarmoon sagareo politika. suvereniteti aRiqmeba rogorc qveynis SigniT saxelmwifos sruli xelisufleba da garedan damoukidebloba. saxelmwifo sargeblobs suverenitetiT miuxedavad misi teritoriis sididisa, mosaxleobis raodenobisa da politikuri reJimisa.6 67 3 da N marTlmsajuleba kanoni saxelmwifos suverenitets aqvs ekonomikuri, politikuri da samarTlebrivi safuZvlebi. saxelmwifos suverenitetis ekonomikur safuZvels warmoadgens teritoriebis floba, romelic gansazRvrulia sakuTrebis uflebiT, kulturuli memkvidreobiTa da sxva faqtorebiT. suverenitetis politikuri safuZvelia Camoyalibebuli stabiluri saxelmwifos arseboba, saTanadod ganviTarebuli politikuri xelisuflebis organizaciis arseboba. suverenitetis samarTlebriv safuZvels warmoadgens konstitucia, kanonmdebloba, saerTaSoriso samarTlis sayovelTaod aRiarebuli principebi, romlebic afiqsireben saxelmwifoTa Tanasworuflebianobas, maT teritoriul urRvevobas, Sida da sagareo saqmeebSi Caurevlobas, erebis TviTgamorkvevis uflebas da sxva. saxelmwifoTa suverenuli Tanasworoebis principi rogorc saerTaSoriso samarTlis principi pirvelad, gaeros wesdebis me-2 muxlSi damkvidrda, romlis Tanaxmad: organizacia daarsebulia misi yvela wevris suverenuli Tanasworobis principiT~.7 sasazRvro politikis erovnuli da saerTaSoriso samarTlebrivi normebi saqarTvelos saxelmwifo sazRvris Sesaxeb~ saqarTvelos kanoniT gansazRvrulia, rom saqarTvelos sasazRvro politikas, rogorc saqarTvelos damoukideblobis, saxelmwifo suverenitetisa da teritoriuli mTlianobis uzrunvelyofis politikis Semadgenel nawils, gansazRvravs saqarTvelos parlamenti. saqarTvelos prezidenti, saqarTvelos, afxazeTisa da aWaris avtonomiuri respublikebis aRmasrulebeli xelisuflebis organoebi da adgilobrivi TviTmmarTvelobis aRmasrulebeli organoebi uzrunvelyofen saqarTvelos sasazRvro politikis ganxorcielebas saqarTvelos kanonmdeblobiT miniWebuli kompetenciis farglebSi. saqarTvelo saxelmwifo sazRvris dadgenisas, saxelmwifo sazRvarTan dakavSirebiT sxva saxelmwifoebTan urTierTobaTa regulirebisas sasazRvro zonasa da sasazRvro zolSi, saqarTvelos mTel teritoriaze saerTaSoriso mimosvlis samarTlebrivi mowesrigebisas xelmZRvanelobs Semdegi principebiT: a) saqarTvelosa da saerTaSoriso usafrTxoebis uzrunvelyofa; b) urTierTxelsayreli da yovelmxrivi TanamSromloba sxva saxelmwifoebTan; g) saxelmwifo suverenitetis, teritoriuli mTlianobisa da saxelmwifo sazRvrebis urRvevobis sayovelTaod aRiarebuli saerTaSoriso samarTlis principebisa da normebis dacva; d) sasazRvro davis mSvidobiani gadawyveta. saqarTvelo mosazRvre saxelmwifoebTan sasazRvro sakiTxebs wyvets urTierTmegobrobisa da keTilmezoblobis safuZvelze, saqarTvelos konstituciis, saqarTvelos sxva sakanonmdeblo aqtebis, saerTaSoriso xelSekrulebebisa da SeTanxmebebis Sesabamisad~.8 saerTaSoriso samarTlis Tanaxmad, aravis aqvs ufleba saxelmwifos waarTvas suvereniteti, misi teritorebi da bunebrivi resursebi. samxedro okupaciis SemTxvevaSic ki, okupanti saxelmwifos suvereniteti ar vrceldeba misi samxedro Zalebis mier dakavebul teritoriaze. suverenuli Tanasworebis principis ZiriTadi daniSnulebaa uzrunvelyos yvela saxelmwifos iuridiulad Tanaswori monawileoba saerTaSoriso urTierTobebSi, miuxedavad ekonomikuri, socialuri, politikuri an sxva xasiaTis sxvaobebisa. vinaidan saxelmwifoebi saerTaSoriso urTierTobebis Tanabaruflebiani monawileebi arian, yoveli maTgani sargeblobs principulad erTnairi uflebebiTa da valdebulebebiT. teritoriuli mTlianoba saxelmwifoebriobis aucilebeli piroba da suverenitetis erTerTi safuZvelia. saxelmwifos teritoriis farglebi ganisazRvreba saxelmwifo sazRvriT. saqarTvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aRdgenis Sesaxeb~ aqtSi damkvidrebulia debuleba, rom saqarTvelos suverenuli respublikis teritoria erTiani da ganuyofelia. mis teritoriaze uzenaesia mxolod saqarTvelos respublikis konstitucia da xelisufleba. yoveli 68 qmedeba, mimarTuli saqarTvelos respublikis xelisuflebis uzenaesobis SezRudvis an teritoriuli mTlianobis darRvevisaken, CaiTvleba suverenuli saxelmwifos saSinao saqmeebSi Carevad da agresiad, saerTaSoriso samarTlis normebis uxeS darRvevad~.9 saxelmwifos teritoriuli mTlianobis principi niSnavs, rom saxelmwifoebi valdebulni arian Tavi Seikavon sxva saxelmwifos teritoriis yovelgvari samxedro da sxva xelyofisagan, aseve, misi aneqsiisagan. yovel saxelmwifos ufleba aqvs miiRos saWiro zomebi Tavisi teritoriuli mTlianobis dacvisaTvis mis xelT arsebuli yvela SesaZleblobis gamoyenebiT. agresiis SemTxvevaSi, mas ufleba aqvs da unda daicvas Tavi, anu agresors gauwios samxedro winaaRmdegoba moigerios agresori, aseve, daxmarebisaTvis mimarTos sxva saxelmwifoebs. saxelmwifo sazRvris urRvevobis principi gulisxmobs Camoyalibebuli, realurad arsebuli sazRvrebis aRiarebas, rig saerTaSoriso aqtSi aisaxa, maT Soris, 1970 wlis gaeros saerTaSoriso samarTlis deklaraciaSi, sadac aRniSnulia: wevri saxelmwifoebi erTmaneTis sazRvrebs ganixilaven rogorc urRvevs, iseve rogorc evropis yvela saxelmwifos sazRvrebs, amitom amJamad da momavalSic Tavs Seikaveben yvela am sazRvrebis yovelgvari xelyofisagan~, es principi aseve, aisaxa evropaSi TanamSromlobisa da usafrTxoebis TaTbiris daskvniT aqtSi (1975 w., q. helsinki). saxelmwifo sazRvrebis urRvevobis principi saxelmwifoebs avaldebulebs daicvan saxelmwifo sazRvris dadgenili xazi da ar dauSvan misi TviTneburi Secvla. saqarTvelos saxelmwifo sazRvris dadgenas win uZRvoda rigi movlenebi, romlebic dakavSirebulia saqarTvelos damoukideblobis mopovebasTan, upirvelesad, 1991 wels umaRlesi sabWos mier saqarTvelos saxelmwifo damoukideblobis aRdgenis Sesaxeb10 miRebuli deklaracia. umaRlesma sabWom gamoacxada damoukidebloba, respublikis saxelmwifo xelisuflebis suvereniteti misi teritoriis farglebSi, misi kanonebis uzenaesoba da sagareo politikuri damoukidebloba. saxelmwifo sazRvris dadgenisa da gavlebis ZiriTadi principebi da aRniSvnasTan dakavSirebuli ZiriTadi moTxovnebi pirvelad dadginda 1996 wlis saqarTvelos kanoniT saqarTvelos saxelmwifo sazRvris Sesaxeb~. samwuxarod, saqarTvelos saxelmwifo sazRvari dadgenilia mxolod TurqeTis respublikasTan sabWoTa socialisturi respublikebis kavSirisa da TurqeTs Soris gaformebuli 1926 wlis 8 seqtembris xelSekrulebiT sabWoTa kavSir-TurqeTis saxelmwifo sazRvris Sesaxeb. momijnave saxelmwifoebs sazRvris demarkaciisas an redemarkaciis dros SeuZliaT gacvalon patara da ekvivalenturi teritoriis nakveTebi, rodesac Cndeba sazRvris xazis gasworebis aucilebloba calkeul monakveTebze. amasTan, axali sazRvris gavlebis safuZveli gaTvaliswinebulia saxelmwifos teritoriuli mTlianobis xelSeuxeblobis saerTaSoriso principiT. saxelmwifos sazRvrebis Secvla SesaZlebelia mxolod dainteresebuli qveynebis interesebis gaTvaliswinebis safuZvelze e.i. Tanasworuflebiani SeTanxmebis Sedegad~.11 sasazRvro sakiTxebis mSvidobiani gadawyvetis principis realizeba xorcieldeba saxelmwifo sazRvris dacvis amocanebis Sesrulebis dros, rodesac mis calkeul monakveTebze SesaZloa gaCndes sasazRvro winaaRmdegobebi, romelTa mougvarebloba destabilizacias iwvevs sasazRvro urTierTobebSi saqarTvelos momijnave qveynebTan. saxelmwifoTaSorisi sasazRvro winaaRmdegobebi ZiriTadad, mJRavndeba sasazRvro davebis, incidentebisa da konfliqtebis saxiT. gaeros wesdeba adgens, rom gaerTianebuli erebis organizaciis yvela wevri saerTaSoriso davebs gadaWris mSvidobiani saSualebebiT imgvarad, rom ar Seuqmnas saSiSroeba saerTaSoriso mSvidobas, usafrTxoebasa da samarTlianobas~. gaeros wesdebis 33 muxli12 moicavs tradiciul, saxelmwifoTa mravalwliani praqtikiT dadgenil saerTaSoriso davebisa an davebis warmomSobi situaciebis mSvidobiani gziT gadamwyvet saSualebebs (molaparakeba, Suamavloba, Serigeba, arbitraJi da sxva). 69 3 da N marTlmsajuleba kanoni davebis gadawyvetis mSvidobiani saSualebebi arsebiTad, SeiZleba daiyos or kategoriad: saSualebebi, romelTa Sedegs warmoadgenen davebTan dakavSirebuli mxareebis mimarT momzadebuli rekomendaciebi, romlebic iuridiulad ar aris maTTvis savaldebulo da saSualebebi, romelTa Sedegs warmoadgenen gadawyvetilebebi, romlebic iuridiulad savaldebuloa davaSi myofi mxareebisaTvis. rogorc wesi, incidentebis gadawyveta xdeba sazRvris konkretul monakveTze saxelmwifoTa sasazRvro samsaxuris organoebis meSveobiT qveynis samxedro/SeiaraRebuli Zalebis policiuri struqturebis CarTvis gareSe. sasazRvro incidentis warmoSobis SemTxvevaSi, mTavaria ar daiSvas misi sasazRvro konfliqtSi CarTva, xolo sasazRvro konfliqtis _ SeiaraRebul konfliqtSi an lokalur omSi gadazrda. saqarTvelo ikavebs iseT pozicias, rom yvela sasazRvro sakiTxebis gadaWra SesaZlebelia mSvidobiani gziT. warmoSobili sasazRvro incidentic (konfliqtic) ki, operatiulad unda iqnas lokalizebuli, xolo Semdeg gadawydes mSvidobiani gziT, upirveles yovlisa, molaparakebebisa da urTierTkompromisis gziT, romelic iTvaliswinebs yvela konfliqturi mxaris interesebs. saqarTvelos sasazRvro sakiTxebis mSvidobianad gadawyvetis mizniT sasazRvro teritoriebze xorcieldeba zomebi, romlebic mimarTulia ekonomikur, socialur-politikur, ekologiur, aseve, mosaxleobis sxva pirobebis gaumjobesebaze; saxelmwifo urTierTobebSi tendenciebisa da axali movlenebis Tanaxmad, saxelmwifo sazRvris saerTaSorisosamarTlebrivi gaformebis mudmiv gaumjobesebaze; saxelmwifo sazRvarze urTierTmoqmedi saxelmwifoebis interesebis ganviTarebis Sesabamisad, saxelmwifo sazRvrisa da sasazRvro reJimis gatarebaze; sasazRvro warmomadgenlebis muSaobis gaumjobesebasa da uflebamosilebis gazrdaze; saxelmwifo sazRvris dacvis formebisa da meTodebis mudmiv srulyofaze da momijnave saxelmwofoTa sasazRvro uwyebebs Soris mudmivi TanamSromlobis SenarCunebaze. saxelmwifo sasazRvro politikis gatarebaSi erT-erT prioritetul adgils ikavebs adamianisa da moqalaqis uflebebis pativiscemis principi. adamianis uflebaTa pativiscemis principi pirvelad, 1945 wels, gaeros wesdebis miRebisas damkvidrda, romlis pirveli muxlis me-3 punqtSi dadgenilia, rom gaeros erT-erTi amocanaa saerTaSoriso TanamSromloba adamianis uflebebisa da yvelasaTvis, ZiriTadi Tavisuflebebis waxalisebiT, miuxedavad rasisa, sqesisa, enisa da religiisa~. adamianisa da saqarTvelos moqalaqis ZiriTadi uflebebi da Tavisuflebebi Camoyalibebulia qveynis konstituciaSi. ZiriTadi kanonis me-7 muxli acxadebs, rom `saxelmwifo cnobs da icavs adamianis sayovelTaod aRiarebul uflebebsa da Tavisuflebebs, rogorc waruval da uzenaes adamianur Rirebulebebs. xelisuflebis ganxorcielebisas xalxi da saxelmwifo SezRuduli arian am uflebebiTa da TavisuflebebiT, rogorc uSualod moqmedi samarTliT~.13 saqarTvelos konstituciis mniSvnelovani debulebaa me-6 muxli, romlis Tanaxmad, saqarTvelos kanonmdebloba Seesabameba saerTaSoriso samarTlis sayovelTaod aRiarebul principebsa da normebs. saqarTvelos saerTaSoriso xelSekrulebas an SeTanxmebas, Tu igi ar ewinaaRmdegeba saqarTvelos konstitucias, konstituciur SeTanxmebas aqvs upiratesi iuridiuli Zala Sidasaxelmwifoebrivi normatiuli aqtebis mimarT~.14 yvela uflebebi, romlebic Camoyalibebulia saerTaSoriso dokumentebsa da saqarTvelos kanonmdeblobaSi aris ganuyofeli. termini adamianis uflebebi~ aseve, asaxavs saqarTvelos moqalaqis Tavisuflebebs. saxelmwifo sasazRvro politikis ganxorcieleba dakavSirebulia kanonisa da wesrigis, saxelmwifo sazRvarze da sasazRvro sivrceSi kanonierebis dacvis aucileblobasTan adamianisa da moqalaqis uflebebis da Tavisuflebebis dacviT. 70 saqarTvelos sasazRvro policiis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis me-5 muxlis Sesabamisad, sasazRvro policiis saqmianoba emyareba kanonierebis, adamianis uflebebisa da Tavisuflebebis dacvis, marTlzomierebis, sajaroobis, agreTve aRmasrulebel xelisuflebasTan, adgilobrivi TviTmmarTvelobis organoebTan da sazogadoebriv organizaciebTan TanamSromlobis principebs~. amave kanonis me-19 muxlis me-5 punqtis Tanaxmad, sasazRvro policia piris Sesaxeb informacias gadascems saqarTvelos sazogadoebriv organizacias, Tu es aucilebelia: a) sasazRvro policiisaTvis dakisrebuli amocanebis Sesasruleblad; b) sazogadoebrivi keTildReobisaTvis an adamianis uflebebis darRvevis Tavidan asacileblad~.15 moqalaqes, romelic Tvlis, rom Tanamdebobis pirebis moqmedebebma an umoqmedobam gamoiwvia misi uflebebis, Tavisuflebebis da kanonieri interesebis Selaxva, ufleba aqvs maT winaaRmdeg Seitanos sarCeli Semdeg zemdgom organoebSi: Sinagan saqmeTa saministroSi, prokuraturaSi da sasamarTloSi. saqarTvelos kanonmdeblobis mxridan sazRvrispira regionebSi mcxovrebi da sameurneo, aseve, sxva samuSaoebiT dakavebul pirTa mimarT konstituciiT dadgenili uflebebis ugulebelyofa xels uwyobs sxvadasxva incidentebis warmoSobas, qmnis arajansaR zneobriv atmosferos. saxelmwifos erovnuli interesebi mdgomareobs ara mxolod konstituciuri wyobis, suverenitetis da teritoriuli urRvevobis dacvaSi, aseve, erovnuli siZlieris zrdasa da erovnuli uSiSroebis gamowvevebis dasustebaSi, aramed saxelmwifos teritoriis perimetrze keTilmezoblobis sartyelis SeqmnaSi, urTierTsasargeblo partniorobis safuZvelze Tanasworuflebiani saxelmwifoTaSorisi TanamSromlobis ganviTarebis uzrunvelyofaSi. saerTaSoriso sasazRvro TanamSromloba saerTaSoriso sasazRvro TanamSromloba aris erT-erTi umniSvnelovanesi mimarTuleba saqarTvelos saxelmwifo sasazRvro politikis realizebaSi, romelic bolo periodSi iZens ufro farTo perspeqtivebs. saerTaSoriso TanamSromlobis farglebSi wydeba saqarTvelos sasazRvro politikis amocanebi, romelTa Soris umniSvnelovanesia: saqarTvelos teritoriuli mTlianobisa da suverenitetis uzrunvelyofisaTvis pirobebis Seqmna, misi sasazRvro usafrTxoebis uzrunvelyofa; saqarTvelos saxelmwifo sazRvris saerTaSoriso samarTlebrivi kuTxiT dadgena da damkvidreba; saxelmwifoTaSorisi TanamSromloba samxedro safrTxis, krizisebisa da saqarTvelos sasazRvro sivrceSi konfliqtebis aridebaze. saqarTvelos saerTaSoriso sazRvrispira TanamSromloba upiratesad moicavs ormxriv vaWrobas, investiciebis mozidvas da erToblivi sainvesticio proeqtebis ganxorcielebas, urTierTdamatebiTi sawarmoebis Seqmnas, magram aseve, SesaZloa ganxorcieldes sxva mimarTulebiTac (bunebrivi resursebis gamoyenebaze erTiani standartebis dacva, wyalsacavebis, sxva bunebrivi resursebis, komunikaciebisa da nagebobebis erToblivi gamoyenebis sakiTxebis gadawyveta, urTierTdaxmareba sagangebo situaciebsa da stiqiuri ubedurebebis dros, sxvadasxva 71 3 da N marTlmsajuleba kanoni samarTaldarRvevebis aRkveTasa da profilaqtikaze Zalisxmevis koordinacia, humanitaruli kontaqtebi). saqarTvelos problemebis gadawyvetis farglebSi, romlebic warmoiSva saxelmwifo sasazRvro politikis realizebis procesSi, dadebulia sasazRvro sakiTxebze ormxrivi da mravalmxrivi SeTanxmebebi mraval saxelmwifosTan, romelTa klasifikacia pirobiTad SesaZlebelia sam jgufze. pirvel jgufs ganekuTvneba xelSekrulebebi, romlebic afuZneben saxelmwifo sazRvris reJimis regulirebisa da mxardaWeris safuZvlebs. aRniSnuli xelSekrulebebi ideba momijnave saxelmwifoebs Soris sazRvarze stabilurobis SenarCunebis, sazRvrispira regionebSi simSvidis, TanamSromlobisa da urTierTdaxmarebis momdevno gamyarebisa da ganviTarebis mizniT. amaTSi detalurad daregulirebulia sakiTxebi, romlebic dakavSirebulia saxelmwifo sazRvris xazis gavlebasTan, sasazRvro niSnebis aRvniSnasa da aRdgenasTan (maTi kontrolis, movlis, remontis da sxva), saxelmwifo sazRvris gadakveTasTan, sasazRvro wylebsa da sazRvris gadamkveTi sarkinigzo da saavtomobilo gzebis, aseve, sakomunikacio nagebobebis gamoyenebasTan, sasazRvro warmomadgenlebis statusis damkvidrebasTan. magaliTad, TurqeT-saqarTvelos Soris saerTaSoriso samarTlebrivi baza moicavs: 1921 wlis 16 marti _ moskovis xelSekruleba (yarsis xelSekrulebis saerTaSoriso samarTlebrivi safuZveli); 1921 wlis 13 oqtomberi _ yarsis xelSekruleba (xelSekrulebis me-4 muxlis Sesabamisad, dgindeba saqarTvelos saxelmwifo sazRvari); 1926 wlis 8 seqtemberi _ generaluri oqmi (saxelmwifo sazRvris demarkacia); 1967 wlis 28 Tebervali _ ankaris oqmi (saxelmwifo sazRvris redemarkaciis Catarebis saerTaSoriso samarTlebrivi safuZveli). saxelmwifo sazRvris reJimis uzrunvelyofasTan dakavSirebuli calkeuli wesebi, saxelmwifos da momijnave qveynis interesebis gaTvaliswinebiT SeiZleba ar iqnas dadgenili, gaTvaliswinebul iqnas saxelmwifo sazRvris gamartivebuli reJimi. meore jgufs ganekuTvneba xelSekrulebebi, romlebic daido sasazRvro gamtari punqtebis gamtarianobis gazrdisa da saxelmwifo sazRvris fizikuri pirebis, satransporto saSualebebisa da saqonlis mier gadakveTisaTvis Sesabamisi pirobebis Seqmnis mizniT, aseve, calkeul qveynebTan saxelmwifo sazRvris gadakveTis gamartivebis mizniT. mesame jgufs ganekuTvneba SeTanxmebebi saerTaSoriso organizaciebTan erToblivi proeqtebisa da programebis farglebSi sasazRvro sakiTxebis Sesaxeb. dReisaTvis aRmosavleT partniorobis~ saflagmano iniciativis farglebSi mimdinareobs sazRvris integrirebuli marTvis~ Sesaxeb axali saproeqto winadadebebis erToblivi SemuSaveba. am mimarTulebiT prioritetulad iTvleba saqarTvelos sazRvris dacvaze pasuxismgebeli organoebis urTierTmoqmedeba evrokavSiris sasazRvro saagentosTan _ fronteqsTan~. 2008 wlis 4 dekembrs, xeli moewera SeTanxmebas evrokavSiris wevr saxelmwifoTa gare sazRvrebze operatiuli TanamSromlobis marTvis evropul saagentosa (FRONTEX) da saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros Soris TanamSromlobis Sesaxeb~. aRniSnuli dokumentis safuZvelze SeTanxmda evrokavSiris wevr saxelmwifoTa gare sazRvrebze operatiuli TanamSromlobis marTvis evropul saagentosa (FRONTEX) da saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros Soris 2010-2012 wlebSi TanamSromlobis gegma~. gegma iTvaliswinebs TanamSromlobas sxvadasxva mimarTulebiT (personalis momzadeba, riskebis analizi, informaciis gacvla da sxva), agreTve saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros sazRvris dacvaze pasuxismgebeli Sesabamisi struqturuli danayofebis monawileobas `fronteqsis~ mier organizebul RonisZiebebSi, proeqtebSi, swavlebebSi, aseve, erTobliv operaciebSi da sxva proeqtebSi. agreTve moqmedebs evrokavSiris samxreT kavkasiaSi sazRvris integrirebuli marTvis programa (SC IBM), romelic 2009 wels daiwyo da misi mizania sazRvris integrirebuli marTvis 72 sistemebis ganviTreba saqarTveloSi, somxeTsa da azerbaijanSi. programas afinansebs evrokavSiri da axorcieleben UNDP, ICMPD da evrokavSiris partniori wevri saxelmwifoebis Sesabamisi uwyebebi. saqarTvelosa da nato-s Soris werilebis gacvlis gziT dasadebi SeTanxmebis~ proeqti (Crdiloatlantikuri sabWos gadawyvetileba, saqarTvelos mier xmelTaSua zRvaSi sazRvao operaciebSi mxardaWeris aRmoCenis Taobaze, romlebic xorcieldeba operacia ACTIVE ENDEAVOUR~-is (OAE) formatSi, SeTanxmebuli procedurebisa da 2006 wlis 19 ivlisiT daTariRebuli werilis Sesabamisad) ratificirebulia saqarTvelos parlamentis 2008 wlis 15 ivlisis #234 dadgenilebiT. mravalmxrivi TanamSromlobis farglebSi gaformebulia: a) 2001 wlis SeTanxmeba Savi zRvis samxedro-sazRvao TanamSromlobis jgufis daarsebis Sesaxeb~ (ratificirebulia saqarTvelos parlamentis 21.06.2002 wlis #1572-I I s dadgenilebiT); b) 2002 wlis SeTanxmeba Sav zRvaze samxedro-sazRvao sferoSi ndobisa da usafrTxoebis ganmtkicebis zomebis Sesaxeb~; g) 2006 wlis 8 noembris SeTanxmeba SavizRvispira qveynebis sasazRvro/sanapiro dacvis uwyebebs Soris TanamSromlobis Sesaxeb~. daskvna warmodgenili masalis gaTvaliswinebiT, mizanSewonilad migvaCnia ganvsazRroT sasazRvro politikis cneba. sasazRvro politika _ saxelmwifo politikis gansakuTrebuli nawilia, romelic moicavs programis an garkveuli saqmianobis mimarTulebas, xerxebisa da meTodebis erTobliobas, aseve, uflebamosili subieqtis mier specialuri interesebis realizacias gansazRvruli miznebis misaRwevad. sasazRvro politika gadawyvetilebebis miRebis procesia, agreTve specialuri samarTlebrivi normebis erToblioba, romlebic awesrigeben saxelmwifo sazRvris marTvasTan dakavSirebul urTierTobebs. amgvarad, saxelmwifo sasazRvro politikis sferoSi arsebuli normatiulsamarTlebrivi da saerTaSorisosamarTlebrivi bazis Catarebuli mcire analizi gviCvenebs, rom saxelmwifos samarTlebriv sistemas, iseve rogorc calkeuli qveynis ekonomikas, ar SeuZlia iarsebos Caketil sivrceSi. evropul sivrceSi integraciasTan dakavSirebuli obieqturad ganviTarebadi procesebi ufro da ufro did gavlenas axdenen erovnul samarTlebriv sistemebze. sul ufro naTeli xdeba erovnuli samarTlis normebis Seqmnis procesi. 1991 wlidan rCeba norma saqarTvelos mier saerTaSoriso samarTlis sayovelTaod aRiarebuli principebis aRiarebasa da masTan kanonmdeblobis SesabamisobasTan dakavSirebiT. amgvarad, sayovelTaod aRiarebuli principebi gamoiyeneba rogorc sakanonmdeblo da kanonganmtkicebis veqtori saqarTvelos sasazRvro usafrTxoebis uzrunvelyofis saqmeSi. 73 3 da N marTlmsajuleba kanoni SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Tanamedrove saerTaSoriso samarTali, leqsikoni _ cnobari, (red. l. aleqsiZe) Tb., 2003, gv. 101. ix.: d. geferiZe a. xazalia, saerTaSoriso organizaciebis samarTali, Tb., 2011, gv. 44. http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/intlaw_principles.shtml CONFERENCE ON SECURITY AND COOPERATION IN EUROPE FINAL ACT; http://www.osce.org/ru/mc/39505 saqarTvelos kanoni `saxelmwifo sazRvrebis Sesaxeb~ https://matsne.gov.ge/ index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=31966 dawvr. ix.: l. aleqsiZe, Tanamedrove saerTaSoriso samarTali, Tb., 2012, gv. 34-35. ix.: d. geferiZe a. xazalia, saerTaSoriso organizaciebis samarTali, Tb., 2011, gaeros wesdeba, gv. 152. saqarTvelos kanoni saqarTvelos saxelmwifo sazRvris Sesaxeb. https://matsne.gov.ge/index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=31966 http://ka.wikipedia.org/wiki/saqarTvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aRdgenis aqti. http://ka.wikipedia.org/wiki/ saqarTvelos saxelmwifoebrivi damoukideblobis aRdgenis aqti. ix.: l. aleqsiZe, Tanamedrove saerTaSoriso samarTali, Tb., 2012, gv. 42. ix.: d. geferiZe a. xazalia, saerTaSoriso organizaciebis samarTali, Tb., 2011, gaeros wesdeba, gv. 163. saqarTvelos konstitucia, 1995, https://matsne.gov.ge iqve. saqarTvelos kanoni saqarTvelos sasazRvro policiis Sesaxeb. https://matsne.gov.ge 74 INTERNATIONAL LEGAL BASES OF STATE BOARDER POLICY DAVIT GEPERIDZE Doctor of Low, Full Professor Key issue when assessing the compatability of the Georgian legislation regulating state boarder policy with the international principles is to detemined whether there is conflict between national legislation and international standards. There was no practice of studying this issue scientifically. For this very reason, Article offers an overview of legislation, as well as international contracts governing state border policy, its implemnttaion and providing boarder security. Purpose of the presented Article is determine compliance of georgian legislation, state boarder policy, signed internitaonal agreements and contracts with the international principles. Conducted research of the normative and international legal framework shows that state legal system, as well as economy of certain individual countries, cannot exist seperately in closed environment. Developments taking place objectively in relation with the european integration, more and more effect national legal systems. The process of designing national legal norms becomes more and more clear. Georgia continues to enforce the norm, since 1991, enviseging recognition of internataional universal principles and complying georrgian legislation with them. Thus, universally declared principles are used as the vector of elsgislative strengthening in the area of border security. 75 3 da N marTlmsajuleba kanoni sahaero transportiT gadamyvan-gadamzidvelis samoqalaqo pasuxismgeblobisa da pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis safuZvlebi saqarTvelos kanonmdeblobis mixedviT Sorena gabiCvaZe ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis iuridiuli fakultetis doqtoranti saqarTvelosa da sxva qveynebis (magaliTad: ruseTis federacia, moldaveTi) kanonmdeblobiT, aseve varSavisa1 da monrealis2 konvenciebiT, gadamyvan-gadamzidveli aRiarebulia rogorc tvirTis gadazidvisa da/an mgzavris gadayvanis xelSekrulebis aucilebeli mxare, romelic saerTaSoriso unificirebuli normebidan, moqmedi kanonmdeblobidan (sadac asaxulia valdebulebis jerovani Sesrulebis principi) an Tavad xelSekrulebidan gamomdinare, ufleba-movaleobebis matarebeli subieqtia. `kanoni iTxovs valdebulebis Sesrulebas jerovnad, keTilsindisierad. Sesabamisad, Tu valdebuleba ase ar sruldeba, saxezea valdebulebis darRveva.~3 es ki, pirdapir kavSirSia gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobasTan. amdenad, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis winapiroba, mis mierve nakisri valdebulebis Seusrulebloba an arajerovani Sesrulebaa. dasaSvebia, kanonmdeblobam gansazRvros aseT winapirobaTa CamonaTvali, magram maTi srulad gansazRvra praqtikulad SeuZlebelia, ris 76 gamoc kanonmdeblebi xSir SemTxvevaSi, zogadi gansazRvrebebiT Semoifarglebian. `saerTaSoriso sahaero mimosvlebi saWiroebs erTgvarovan midgomas aviagadamzidvelis materialuri pasuxismgeblobis mimarT.~4 saqarTvelos sk-is me-12 Tavis me-2 nawili (`gadamzidvelis pasuxismgebloba~) aerTianebs gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis maregulirebel normebs. aRniSnuli nawilis rigiT pirvel, xolo kodeqsis 686-e muxlSi, romlis saTauria `cneba, Sinaarsi~, saubaria gadamyvangadamzidvelis mxolod tvirTTan mimarTebaSi pasuxismgeblobaze da aseTi pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebebze. rac Seexeba gadamyvan-gadamzidvelis mgzavrTan mimarTebaSi pasuxismgeblobas da aseTi pasuxismgeblobis gamoricxvis sakiTxs, amis Sesaxeb saubaria kodeqsis 669-e muxlSi, romelic aseve, saTaurdeba rogorc `gadamzidvelis pasuxismgebloba~. dasaxelebuli muxli ar aris moqceuli kodeqsis me-12 Tavis me-2 nawilSi, anu gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis maregulirebel normebs Soris. ikveTeba sakanonmdeblo teqnikis problema, romlis daZlevisaTvis saWiroa normaTa inkorporaciul-kodifikaciuri gadamuSaveba. sworia kodeqsSi pasuxismgeblobis damdgeni da ganmsazRvreli normebis calke nawilad gaerTianeba, magram am nawilis saTauri unda iyos `gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgebloba~ da moicavdes, rogorc tvirTis mimarT, aseve, mgzavris mimarT gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis momwesrigebel normebs. aseT SemTxvevaSi, sk-is 669-e muxli, mis mimarT iuridiuli interesis dakargvis gamo, amoRebul unda iqnes. saqarTvelos sk-gan gansxvavebiT, saqarTvelos sahaero kodeqsSi gamijnulia gadamyvan-gadamzidvelis qonebrivi pasuxismgeblobis pirobebi saerTaSoriso da Sidasaxelmwifoebrivi gadayvana-gadazidvebis dros. pirvel SemTxvevaSi, pasuxismgebloba ganisazRvreba amave kodeqsiT, saerTaSoriso samarTlebrivi aqtebiTa da saqarTvelos mier ucxo saxelmwifoebTan dadebuli xelSekrulebebiT. bunebrivia, ZiriTadi aqcenti monrealis konvenciaze keTdeba, rac saqarTvelos Sida sakanonmdeblo normebis masTan misadagebis kidev erTi safuZvelia. meore SemTxvevaSi ki, am kodeqsiTa da saqarTvelos sxva, Sida sakanonmdeblo aqtebiT. kodeqsi gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobas cal-calke muxlebSi ar gamijnavs mgzavrisa da tvirTis mixedviT, rac Cveni azriT, saWiroa ganxorcieldes. amasTan, samarTlis normaTa sistematizaciis TvalsazrisiT, aq arsebuli analogiuri xasiaTis problemebi aRmofxvril unda iqnes. rf-is kanonmdeblobis Tanaxmad, tvirTis gadazidvis SemTxvevaSi, pasuxismgeblobis sakiTxis gadawyveta xdeba rf-is sk-is da masTan erTad satransporto dargSi miRebuli kanonebisa da kanonqvemdebare normatiuli aqtebis, wesdebebisa da debulebebis gamoyenebiT, sadac aseve, gansazRvrulia rogorc pasuxismgeblobis, ise misgan gaTavisuflebis safuZvlebi. tvirTis gadazidvasTan dakavSirebuli valdebulebebi eqvemdebareba pasuxismgeblobis Sesaxeb samoqalaqo kanonmdeblobis saerTo wesebs mxolod im zomiT, rac gaTvaliswinebuli ar aris am sakiTxebze gamocemuli satransporto normatiuli aqtebiT. uzbekeTis respublikis sk icnobs xelSekrulebis mxareTa pasuxismgeblobis zogad safuZvlebs, rogorc wesi, valdebulebaTa Seusruleblobis an arajerovani Sesrulebis saxiT, rac eqvemdebareba samarTlebriv regulirebas amave qveynis kanonmdeblobisa da mxareTa xelSekrulebis Sesabamisad, xolo saerTaSoriso gadayvana-gadazidvebisas, aseve, gamoiyeneba uzbekeTisaTvis Sesasruleblad savaldebulo saerTaSoriso samarTlis normebi. somxeTis respublikis sk sainteresoa im mxriv, rom xelSekrulebis werilobiT gaformebis Semdgom, imave zogadi safuZvliT, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis sakiTxis momwesrigebel normebad asaxelebs xelSekrulebas, Tu Sida saxelmwifoebrivi kanonmdeblobiT sxva rame ar aris gaTvaliswinebuli. ufro konkretulad, uzbekeTis respublikis sk-is Tanaxmad, gadamyvan-gadamzidvelma SeiZleba pasuxi agos mgzavris gadayvanis xelSekrulebis darRvevisaTvis, rac SeiZleba gamoixatos 77 3 da N marTlmsajuleba kanoni mgzavris janmrTelobis dazianebaSi an mis gardacvalebaSi an dagvianebiT gadayvanaSi. bargis da/an tvirTis gadazidvis xelSekrulebis darRvevisaTvis _ bargis da/an tvirTis nawilobriv an mTlianad dazianebaSi an dakargvaSi, miuwodeblobaSi an dagvianebiT miwodebaSi. kanonmdebeli gadamyvan-gadamzidvels avaldebulebs gaataros yvela RonisZieba, raTa ar warmoiSvas misi pasuxismgeblobis romelime zemoT dasaxelebuli safuZveli. winaaRmdeg SemTxvevaSi, igi valdebuli xdeba misi bralis Sesabamisad, pasuxismgeblobis gamoricxvis mizniT, amtkicos aseT RonisZiebaTa gatarebis SeuZlebloba. aqac, pasuxismgeblobis ZiriTadi principi gadamyvangadamzidvelis braleulobaa. kanonmdebloba mas akisrebs mtkicebis valdebulebasac, rac cxadia, missave interesebs emsaxureba. saqarTvelos sk-is analogiurad, vidre damtkicebuli ar iqneba pasuxismgeblobis gamomricxveli garemoeba, ivaraudeba, rom tvirTis dazianeba, dakargva an dagvianebiT miwodeba gadazidvis procesSi moxda. Tumca, am sakiTxSi qarTveli kanonmdeblisagan gansxvavebiT, uzbeki kanonmdebeli ufro loialuri aRmoCnda, ganacxada ra, rom pasuxismgeblobis safuZveli gadazidvis procesSi warmoiSva. amiT man Seqmna samarTlebrivi davis safuZveli braleuli piris gamokveTasTan dakavSirebiT. qarTvelma kanonmdebelma ki, pirdapir ganacxada, rom imave situaciaSi CaiTvleba, rom ziani gadamyvan-gadamzidvelis mizeziTaa gamowveuli, Sesabamisad, cxadia, zianis anazRaurebis pretenzia udavod masve waeyeneba. vTvliT, rom am SemTxvevaSi, qarTveli kanonmdebeli ufro mkacri aRmoCnda, ris gamoc SesaZlebelia sawinaaRmdegos damtkicebamde gadamyvan-gadamzidvels mouwios zianis anazRaureba, rac sawinaaRmdegos damtkicebis SemTxvevaSi, SesaZloa aRmoCndes usamarTlo da obieqturobas moklebuli. miuxedavad imisa, rom qarTveli kanonmdebeli aseT mdgomareobaSi aRmoCenil gadamyvangadamzidvels, zogadi samarTlebrivi normebis safuZvelze, saSualebas aZlevs idavos regresis wesiT, mainc gaumarTleblad migvaCnia samoqalaqo samarTaldarRvevis arasruli Semadgenlobisas (mxedvelobaSia, braleuli piris gamokveTis problema) gadamyvan-gadamzidvelisaTvis pasuxismgeblobis dakisreba.5 safrangeTis kanonmdeblobis mixedviT,6 dakargvis da dazianebis SemTxvevaSi, gadamzidveli orientirebulia Sedegze, magram Cavardnis albaToba dasaSvebia. Tumca, mgzavris gadayvanis SemTxvevaSi ZalaSi rCeba Sedegze orientirebuli midgoma, ra drosac Cavardnis albaToba gamoricxulia. inglisuri kanonmdeblobis mixedviT,7 sawinaaRmdego wesi arsebobs. gadamzidveli valdebulia garkveuli Zalisxmeva gaswios mgzavrebis gadasarCenad, magram albaToba rom zarali, an msxverpli yofiliyo, dasaSvebia. ufro metic, Tu damtkicdeboda, rom zarali, msxverpli gamowveuli iyo uflis nebiT, ubeduri SemTxveviT, maSin is pasuxismgeblobisagan Tavisufldeboda. es sxvaoba inglissa da safrangeTs Soris asaxavs maT sxvadasxva damokidebulebas pirovnebebisa da nivTebis mimarT. germanuli kanonmdeblobis8 mixedviT ki, gadamzidveli nebismier SemTxvevaSi iyo pasuxismgebeli. varSavis konvencia aseve, iTvaliswinebs gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis ganmsazRvrel normebs mgzavris sikvdilis an sxeulis dazianebis, tvirTis an bargis dakargvis, dazianebis an ganadgurebis SemTxvevaSi, aseve, mgzavris gadayvanis, tvirTis an bargis gadazidvis dayovnebisaTvis. sasamarTlo praqtikidan: kanadaSi ganxilul iqna samoqalaqo sarCeli 50000 aSS dolaris Rirebulebis integraluri mikrosqemebis dakargvis faqtTan dakavSirebiT, sadac mosarCele iTxovda zianis anazRaurebas mopasuxe gadamzidvelisagan. es ukanaskneli sarCels ar cnobda da Tavis pozicias amyarebda varSavis konvenciis 26-e muxliT gaTvaliswinebul, mosarCelis mier dauyovnebliv Setyobinebis valdebulebis Seusruleblobaze. amavdroulad miiCnevda, rom misi pasuxismgebloba amave konvenciis pirobebis Sesabamisad, unda SezRuduliyo. mosarCele acxadebda, rom mas zarali miadga gadamzidvelis ganzraxi braliT da rom es cudi qceva (gulisxmobda tvirTis moparvas) varSavis konvenciis 25-e muxliT unda dakvalificirebuliyo. 78 protonotariam ar gaiziara mosarCelis argumenti da CaTvala, rom gadamzidvelma ubralod dakarga tvirTi. aseve, miuTiTa, rom mosarCelis mier Setyobinebis valdebuleba Sesrulebuli ar iyo. amasTan, aRniSna mtkicebulebis ararseboba, Tu sad, rodis da rogor moxda tvirTis dakargva da varSavis konvenciis me-18 muxlze dayrdnobiT SezRuda mopasuxe gadamzidvelis pasuxismgebloba. mosarCelis Semdgomi mimarTva federaluri sasamarTlosaTvis da saapelacio federaluri sasamarTlosaTvis varSavis konvenciis me-18 muxlis me-3 punqtze miTiTebiT, warumatebeli aRmoCnda, radgan orive doneze miCneul iqna, rom saqmeze varaudi sworad iqna gamoyenebuli.9 rf-is sk-iT gansazRvruli ar aris tvirTis gadazidvis vadis darRvevis gamo pasuxismgeblobis sakiTxi, gansxvavebiT rf-is sk-is 795-e muxliT gaTvaliswinebuli mgzavris gagzavnis dayovnebisa da satransporto saSualebis dagvianebiT wardgenis gamo pasuxismgeblobisagan. amdenad, tvirTis sahaero gadazidvebis ganxorcielebisas aucilebelia aRniSnuli muxliT xelmZRvaneloba. mgzavris gadayvanis dayovneba praqtikaSi SesaZloa gamoiwvios sxvadasxva drois monakveTSi warmoSobilma sxvadasxva garemoebam, romelTa konkretizacias varSavis konvencia ar iTvaliswinebs. satransporto saSualebis SeTanxmebisamebr warudgenloba warmoadgens gadamyvan-gadamzidvelis kanoniT an xelSekrulebiT gaTvaliswinebuli pasuxismgeblobis erT-erT safuZvels _ somxeTis respublikis sk-is 864-e muxlis Tanaxmad, romlis gamoricxvac mxolod dauZleveli Zalis, kanoniT gaTvaliswinebuli wesisamebr, gansazRvruli mimarTulebebiT tvirTis gadazidvis SezRudvis an Sewyvetis an aseve, kanoniT gaTvaliswinebul sxva SemTxvevebSia dasaSvebi. gansxvavebulia, amave kodeqsis 865-e muxli, romlis mixedviT, mgzavrebis gadamyvani satransporto saSualebis gagzavnis dayovnebisaTvis an daniSnulebis punqtSi miRebis dayovnebisaTvis gadamyvan-gadamzidveli mgzavrs jarimas uxdis, Tu ver daamtkicebs, rom yovelive gamoiwvia garemoebebma, gadamyvan-gadamzidvelisagan damoukideblad. kanonmdeblis mier aq dakonkretebulia dayovnebis Sinaarsi _ Tu dayovnda satransporto saSualebis gamgzavreba an Tu mimReb aeroportSi dagvianda misi miReba. zogad valdebulebiTsamarTlebrivi SefasebiT, saxezea pasuxismgeblobis safuZveli, romelic moiazrebs namdvili valdebulebiTsamarTlebrivi urTierTobis, Sesrulebis vadamosulobisa da valdebulebis darRvevis, rogorc winapirobebis arsebobas. Cveni azriT, mTlianobaSi aq saubaria mgzavris dagvianebiT gadayvanaze, rac isedac pasuxismgeblobis safuZvelia. arsebiTi mniSvneloba ar unda hqondes imas, misi warmoSoba ganapiroba satransporto saSualebis dagvianebiT gamgzavrebam Tu miRebam. mTavaria, dagvianeba gamowveuli iyos gadamyvan-gadamzidvelis braliT. somexi kanonmdebelic saubrobs bralis principiT pasuxismgeblobaze da uSvebs misi gamoricxvis iuridiul SesaZleblobebsac. monrealis konvenciis me-18 muxlis 1-li punqti tvirTTan mimarTebaSi pasuxismgeblobas analogiurad, gadamyvan-gadamzidvels akisrebs tvirTis mTlianad an nawilobriv dakargvisa da dazianebis, aseve, tvirTis mitanis vadis gadacilebis safuZvlis arsebobisas. praqtikulad, konvenciam SeinarCuna 1975 wlis #4 oqmiseuli formulireba. mTavari maxasiaTebeli niSani, romelic am safuZvelTagan romelimes pasuxismgeblobis ganmpirobeblad miiCnevs, aris is, rom tvirTis nawilobrivi an sruli dazianeba an/da dakargva unda warmoiSvas gadamyvan-gadamzidvelis mier tvirTis miRebidan uflebamosili pirisaTvis Cabarebamde drois SualedSi. rf-is sahaero kodeqsi gadamyvan-gadamzidvels pasuxismgeblobas akisrebs tvirTis an bargis miuwodeblobis, dakargvis an dazianebisaTvis im momentidan, roca man gadasazidad miiRo igi da im momentamde, vidre gadasca igi uflebamosil pirs, Tu ar daamtkicebs, rom man yvela Rone ixmara zianis Tavidan asacileblad an SeuZlebeli iyo aseTi zomebis miReba. imave Sinaarsis momcvelia somxeTis respublikis sk-is 866-e muxlic. marTalia, qarTveli kanonmdebeli samarTlis normaSi, konkretulad tvirTis dakargviT, dazianebiT an mitanis vadis gadacilebiT zianis 79 3 da N marTlmsajuleba kanoni gamowvevis faqtis arsebobas xazs ar usvams, magram logikuria, TiToeuli aRniSnuli safuZvliT dakisrebuli pasuxismgebloba am safuZvlebiT gamowveul zianis anazRaurebas gulisxmobs. sasurvelia, samarTlis norma Sinaarsobrivad aqac Seivsos imdagvarad, rom gamoikveTos samoqalaqo samarTaldarRvevis sruli Semadgenloba. saqarTvelos sk-is mixedviT, gadamyvan-gadamzidvels, tvirTis gadacemisas, zemoaRniSnuli safuZvlebiT pasuxismgebloba SesaZloa daekisros mimReb tvirTis gadazidvis xelSekrulebidan gamomdinare, mimRebis mier sakuTari saxeliT moTxovnis SemTxvevaSi (muxli 681). qarTul kanonmdeblobaSi gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis erT-erTi safuZvelia mis mier tvirTis gadazidvis procesSi gamgzavnis miTiTebebis Seusrulebloba an maTi Sesruleba zednadebis pirveli piris moTxovnis gareSe. pasuxismgebloba dgeba uflebamosili piris winaSe, romelic Tu vin SeiZleba iyos, kodeqsi ar ganmartavs, magram aqac logikuria, es subieqti aris an Tavad gamgzavni an misgan uflebamosili piri, romelSic SeiZleba moazrebuli iqnes Tavad mimRebic, rogorc tvirTis gadazidvis xelSekrulebaSi mesame piri im SemTxvevaSi, Tu gamgzavnis miTiTebebis jerovani Sesrulebis mimarT mas raime iuridiuli interesi hqonda. garda amisa, aseTi pasuxismgeblobisaTvis qmedebis ganxorcielebiT zianis gamowveva savaldebuloa, ris Sesaxebac kanonmdebeli pirdapir uTiTebs samarTlis normaSic. zogierT SemTxvevaSi, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgebloba damokidebulia uSualod mis xelSemkvrel mxaresTan SeTanxmebul pirobebze da zednadebSi maT aRiarebaze. magaliTad, saqarTvelos sk-is 676 e muxli 1-el nawilSi aRiarebs gadamyvan-gadamzidvelis valdebulebas Seamowmos gadasazidad miRebuli tvirTis raodenoba, niSnebi, nomrebi, tvirTisa da SefuTvis garegnuli iersaxe da arsebuli monacemebi Seitanos zednadebSi. imave muxli me-3 nawilSi gamgzavns uflebas aZlevs gadamyvan-gadamzidvels mosTxovos tvirTis wonis an sxvagvari raodenobis, aseve, tvirTis Semcvelobis Semowmeba, romlis Sedegebi zednadebSi unda aisaxos. Tu gadazidvis pirobebi zednadebSi aRniSnuli ar iqna, sapirispiros damtkicebamde ivaraudeba, rom gadamyvan-gadamzidvelis mier tvirTis miRebisas, tvirTi da misi SefuTva garegnulad karg mdgomareobaSi iyo da rom tvirTis calobrivi raodenoba, misi aRniSvnebi da nomrebi emTxveva zednadebSi Caweril monacemebs. amdenad, mocemul situaciaSi izrdeba gadamyvan-gadamzidvelis valdebulebebi da Sesabamisad, pasuxismgeblobis riski, vidre im SemTxvevaSi, roca yovelgvari damatebiTi valdebulebis dakisrebis gareSe am ukanasknels gadasazidad Caabareben tvirTs. maszea mtkicebis tvirTic, gadasazidad Cabarebul tvirTTan dakavSirebiT zianis dadgomis SemTxvevaSi gamokveTos Tavisi arabraleuloba da amiT gamoricxos sakuTari pasuxismgebloba, romelic advili SesaZlebelia gadatanil iqnes gamgzavnze, Tu damtkicdeba am ukanasknelis braleuloba, magaliTad, gadasazidad Cabarebuli tvirTis arasaTanado SefuTvaSi an gadamyvan-gadamzidvelisaTvis tvirTTan dakavSirebiT, arasaTanado informaciis miwodebaSi. aqve unda aRiniSnos, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis kidev erTi konkretuli safuZvlis Sesaxeb, rac gamgzavnis mier zednadebSi aRniSnuli da TandarTuli gadamyvan-gadamzidvelisaTvis gadacemuli sabuTebis dakargvisas an araswori gamoyenebisas, zianis anazRaurebaSi gamoixateba. ramdenadac dasaSvebia gadaziduli iqnes samoqalaqo brunvaSi myofi, magram safrTxis Semcveli tvirTi,10 saqarTvelos sk gamgzavns avaldebulebs gadamyvan-gadamzidvels miawodos sruli da zusti informacia gadasazidi tvirTis safrTxis Semcvelobis Taobaze da gaafrTxilos igi amis Sesaxeb. gamgzavnis es valdebuleba gaTvaliswinebulia ara mxolod saqarTvelos sk-is 691-e muxlSi, aramed gamomdinareobs zogadvaldebulebiTi normebidan. imave kodeqsis 318-e muxli saubrobs informaciis miwodebis valdebulebis Sesaxeb da acxadebs, rom `valdebulebidan SeiZleba gamomdinareobdes ama Tu im informaciis miRebis ufleba. informaciis gacema uzrunvelyofili unda iyos maSin, roca mas mniSvneloba aqvs valdebulebis Sinaarsis gansazRvrisaTvis 80 da kontrahents SeuZlia sakuTari uflebis Selaxvis gareSe gasces es informacia. informaciis gacemis xarjebi valdebul pirs unda aunazRauros misma mimRebma~. amdenad, mocemuli norma gadamyvan-gadamzidvels uflebamosils xdis, gamgzavnisagan moiTxovos saTanado informacia tvirTis Sesaxeb, romelic miRebul unda iqnes aseve, saTanado dros. vfiqrobT, gadamyvan-gadamzidvelis mxridan aseTi informaciis gamoTxovis valdebuleba xels Seuwyobda tvirTis usafrTxo gadazidvas da Seamcirebs pasuxismgeblobis risks. gamgzavnis am valdebulebis Seusruleblobis SemTxvevaSi, anu roca gadamyvan-gadamzidvelma tvirTis safrTxeSemcvelobis Sesaxeb araferi icoda, kodeqsi am ukanasknels uflebas aZlevs nebismier dros da adgilas gadmocalos, mospos an gaauvnebelyos tvirTi ise, rom mas zianis anazRaurebis valdebuleba ar warmoeSoba. aSkaraa, rom kodeqsi arc Tavad am normaSi da arc sxvagan ar uTiTebs safuZvlebs, roca gadamyvangadamzidvelma es ufleba SeiZleba gamoiyenos. nebismier drosa da adgilas am uflebis realizacia, Cveni azriT, yovelTvis gamarTlebuli ver iqneba. vfiqrobT da yovel SemTxvevaSi Teoriulad dasaSvebad migvaCnia, gadamyvan-gadamzidvels zogierT SemTxvevaSi mainc mouwios mtkiceba imisa, Tu ratom, ra faqtobrivi saSiSi garemoebebis arsebobis gamo gadmocala, mospo an gaauvnebelyo tvirTi. man es rom gaakeTos, sWirdeba gadasazidi tvirTiT gamowveuli an masTan dakavSirebuli realuri faqtobrivi saSiSroeba, romlis mtkicebulebac unda hqondes, SemdgomSi pasuxismgeblobis Tavidan asarideblad. amitom, vTvliT, rom kodeqsma unda gansazRvros is safuZvlebi, roca gadamyvan-gadamzidvels mocemuli uflebis gamoyeneba SeeZleba. garda aRniSnulisa, miTiTebuli unda iyos gadamyvan-gadamzidvelisaTvis miniWebuli uflebis realizaciis Sesaxeb _ safrTxeSemcveli tvirTis gadmoclis, mospobis an gauvnebelyofis wesze. saqarTvelos sk-is mixedviT, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgebloba SesaZloa warmoSvas mesame piris SerCevis valdebulebis darRvevamac. tvirTis gadacemis xelSemSleli garemoebebis warmoSobisas an xelSekrulebis Sesrulebis SeuZleblobisas uflebamosili piris gankargulebis safuZvelze, gadamyvan-gadamzidvelma tvirTi unda gadmocalos, riTac gadazidva dasrulebulad CaiTvleba da uzrunvelyos am tvirTis Senaxva. tvirTis Senaxvis valdebuleba man SesaZloa miandos mesame pirs, romlis SerCevac misi uflebaa, xolo sworad SerCeva ki, valdebuleba. arc saqarTvelos samoqalaqo kodeqsi da arc saqarTvelos sahaero kodeqsi ar akonkretebs, Tu ra niSan-TvisebebiT unda xasiaTdebodes mesame piri, ra kriteriumebiT unda moxdes misi SerCeva. mocemul SemTxvevaSi, migvaCnia, rom gadamyvan-gadamzidvelis mier mesame piris SerCeva unda moxdes konkretuli situaciidan gamomdinare. man unda Seafasos garemo, romelSic aRmoCnda tvirTTan erTad, Sesanaxi tvirTis arsebuli mdgomareoba, gansazRvros SenaxvisTvis saWiro pirobebi da yovelive aRniSnulis gaTvaliswinebiT, SearCios mesame piri. gadamyvan gadamzidvelis qceva unda iyos keTilsindisieri11 da emsaxurebodes tvirTis gamgzavnis interesebs. miuxedavad zemoaRniSnulisa, vfiqrobT, Tu ziani mainc dadgeba, gadamyvan-gadamzidvels pasuxismgebloba ar unda daekisros. gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis sakiTxi ukavSirdeba drois garkveul periods. saubaria mgzavris gadayvanis (bargis gadatanis) an tvirTis gadazidvis droze. gadamyvan-gadamzidveli mxolod maSin agebs pasuxs, Tu tvirTi dazianda an daikarga misi miRebidan Cabarebamde drois SualedSi, aseve, mitanis vadis gadacilebisas. saqarTvelos sk-is 688-e muxlSi ganmartebulia, Tu ra iTvleba vadis gadacilebad _ roca tvirTi ar aris mitanili SeTanxmebul vadaSi an Tu vada ar iyo daTqmuli, _ gadasazidad saWiro Cveulebriv droSi im garemoebaTa gaTvaliswinebiT, romlebic dakavSirebulia nawil-nawil datvirTvisas am nawilebis Sesakrebad aucilebeli drois gansazRvrasTan, Tu darRveulia vada, romelic windaxedul gadamzidvels unda daecva Cveulebriv SemTxvevebSi. imave Sinaarsi gamomdinareobs somxeTis respublikis sk-is 862e muxlidanac, romelic saubrobs tvirTis gadazidvisa da mgzavris gadayvanis (bargis gadatanis) 81 3 da N marTlmsajuleba kanoni vadebze, romelTa daucveloba ganixileba nakisri valdebulebis darRvevad, rac ukve pasuxismgeblobis safuZvelia. aRniSnul sakiTxTan dakavSirebiT, monrealis konvencia acxadebs, rom mgzavris, bargisa da tvirTis dagvianebiT gadayvana-gadazidva namdvilad warmoadgens gadamyvangadamzidvelis pasuxismgeblobis samarTlebriv safuZvels, magram mxolod im SemTxvevaSi, roca is ver daamtkicebs, rom man da misma agentebma da mosamsaxureebma yvela SesaZlo, gonivrulad aucilebeli zoma miiRes zianis asacileblad, Tumca, gatarebuli RonisZiebebis miuxedavad, ziani mainc dadga an Tu ver daamtkicebs, rom mas an mis agentebsa da mosamsaxureebs aRniSnuli zomebis miReba ar SeeZloT. rac Seexeba tvirTis dakargvas, saqarTvelos sk prezumfciis sakiTxze msjelobs da mas ukavSirebs vadebs damatebiTi mtkicebulebebis warudgenlad. gadazidva-gadayvanis vadis amowurvidan 30 dRis gasvlis Semdeg, uflebamosil pirs ufleba aqvs tvirTi dakargulad miiCnios da ganacxados zianis anazRaurebis moTxovna damatebiTi mtkicebulebebis wardgenis gareSe. im SemTxvevaSi, Tu gadazidvis vada SeTanxmebuli ar yofila, aseTi moTxovna uflebamosil pirs warmoeSoba samoci dRis Semdeg, roca gadamyvan-gadamzidvelma tvirTi miiRo. zianis anazRaurebis moTxovnasTan erTad, uflebamosil pirs ufleba aqvs aseve, werilobiT moiTxovos tvirTis povnis SemTxvevaSi, dauyovnebliv werilobiTi Setyobineba. am moTxovnaze kodeqsi erTwlian xandazmulobis vadas avrcelebs. Tu uflebamosil pirs aseTi SetyobinebiT acnobeben misi dakarguli tvirTis povnas, momdevno ocdaaTi dRis ganmavlobaSi igi uflebamosili xdeba miiRos napovni tvirTi zednadebidan gamomdinare, uflebebis dakmayofilebis Semdeg da miRebuli anazRaurebis dabrunebis sanacvlod. amasTan, saWiroebis SemTxvevaSi, zianis anazRaurebisas warmoSobili xarjebis gamoklebiT. am dros uflebamosil pirs unarCundeba gadazidvis vadis darRvevis gamo zianis anazRaurebaze moTxovnis ufleba. im SemTxvevaSi, Tu moTxovna wardgenili ar aris an ocdaaT dRian vadaze miTiTeba gakeTebuli ar iqna, an/da tvirTi napovni iqneba xandazmulobis erT wliani vadis gasvlis Semdeg, maSin gadamzidvels SeuZlia tvirTi gankargos tvirTis adgilmdebareobis gaTvaliswinebiT, adgilze moqmedi wesebis mixedviT. aRniSnul wess iTvaliswinebs moldaveTis respublikis sk-is 1011-e muxlic. amave kodeqsis 1007-e muxli aregulirebs gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis sakiTxs tvirTTan mimarTebaSi. misi pasuxismgeblobis samarTlebrivi safuZvelia tvirTis daRupva, mTliani an nawilobrivi dakargva an dazianeba, aseve, mitanis dayovneba. safuZvlad ganixileba gadazidvis xelSekrulebis sxva pirobebis darRvevac. garda safuZvlebisa, muxli iTvaliswinebs dispoziciur normas zianis anazRaurebis moTxovnis zomis xelSekrulebiT SesaZlo SezRudvis Taobazec, Tumca, sainteresoa, me-3 nawili, sadac naTqvamia, rom gadamyvan-gadamzidvels ufleba ara aqvs ataros an SeizRudos pasuxismgebloba sxvagvarad, vidre es kanoniT dadgenil SemTxvevebSi da pirobebiT aris gaTvaliswinebuli. gadamyvan-gadamzidvelis qonebrivi pasuxismgeblobis erT-erT safuZvlad, saqarTvelos sahaero kodeqsis 82-e muxli ganixilavs saqarTvelos sk-gan gansxvavebul samarTlis normebs ori an meti sahaero xomaldis Setakebisas (an mis gareSe) xomaldis dazianebis SemTxvevaSi, maT mflobelTa pasuxismgeblobasTan dakavSirebiT. aq braleulobis xarisxs gadamwyveti mniSvneloba aqvs. im SemTxvevaSi, roca ziani gamowveul iqna erT-erTi mxaris mizeziT, ziani mis mier srulad anazRaurdeba, magram ori an meti mxaris mizeziT gamowveuli zianis SemTxvevaSi, pasuxismgebloba nawildeba braleul pirTa Soris calkeulis braleulobis farglebis gaTvaliswinebiT, magram Tu aRniSnuli ver dadgindeba, maSin pasuxismgebloba nawildeba Tanabrad. mocemul situaciaSi calsaxad ikveTeba Sereuli bralis principiT pasuxismgebloba. SeiZleba iTqvas, normis simkacris Sesaxeb, radgan kanonmdebelma masSi gaiTvaliswina gadamyvan-gadamzidvelis mier zianis anazRaurebis valdebuleba, miuxedavad imisa, rom mas brali SesaZloa ar miuZRodes 82 zianis dadgomaSi. ase, gamonaklisis saxiT maSin daiSveba, Tu aRniSnul SemTxvevebSi mgzavri gardaicvleba, moiSleba misi janmrTelobis mdgomareoba an daziandeba xomaldze myofi mesame piris qoneba. aqve isic unda iTqvas, rom kodeqsi imperatiulad uTiTebs gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobaze, Tumca, iqve uSvebs regresis wesiT braleul pirTan Sedavebisa da zianis anazRaurebis SesaZleblobas. amasTan, kodeqsma zogadad, gansazRvra da miTiTebiTi normiT ixelmZRvanela sahaero xomaldis Setakebisas, aseve, haerSi myofi sahaero xomaldidan mesame pirebisaTvis miyenebuli zianis anazRaurebis farglebis dadgenis Sesaxeb. imeorebs ra, gadamyvangadamzidvelis mier mTlianad anazRaurebis valdebulebas farglebis dadgenis mizniT, paralelurad miuTiTebs zogadad, saqarTvelos kanonmdeblobaze da saerTaSoriso samarTlis normebze. amdenad, saqarTvelos sahaero kodeqsma gadamyvan-gadamzidvelis qonebrivi pasuxismgeblobis kidev erTi safuZveli gamokveTa. es aris pasuxismgebloba mesame pirebis winaSe haerSi myofi sahaero xomaldidan maTTvis zianis miyenebis SemTxvevaSi. aseT specialur normas saqarTvelos sk ar iTvaliswinebs. SedarebisaTvis, saintereso debulebebia rf-is sahaero kodeqsis12 129-e muxlSi, romelic aregulirebs sahaero xomaldebis SejaxebiT an erTi sahaero xomaldis meore sahaero xomaldTan Seujaxeblad miyenebuli zianis anazRaurebis sakiTxs. aseT SemTxvevaSi, sahaero xomaldebis pasuxismgebloba aseve, ganisazRvreba braleulobis gaTvaliswinebiT. Tu zianis dadgomaSi mxolod erTis braleuloba damtkicdeba, pasuxismgeblobac mas daekisreba, xolo oris (an ramdenimes) SemTxvevaSi, TiToeuls daekisreba bralis xarisxis mixedviT, magram Tu amis dadgena SeuZlebeli aRmoCnda, maSin _ Tanazomierad. rogorc vxedavT, sakiTxi analogiurad aris mowesrigebuli, Tumca, rf-is sahaero kodeqsi aqve gansakuTrebul yuradRebas aqcevs swored braleulobis dadgenis sakiTxs, acxadebs ra, rom sahaero xomaldis verc erTi mflobeli braleulad ver miiCneva, Tu ar damtkicdeba sawinaaRmdego. braleulobis daudgenlobis SemTxvevaSi, kanonmdebeli imperatiulad ucxadebs sahaero xomaldis mflobelebs, rom erTmaneTis mimarT zianis anazRaurebis moTxovnis ufleba ara aqvT. Cveni azriT, amiT kanonmdebelma aq daicva samarTlianobis principi. vfiqrobT, ukeTesi iqneboda, saqarTvelos kanonmdeblobaSi analogiuri konkretizacia. rac Seexeba imave safuZvliT mgzavris sicocxlis an janmrTelobis dazianebis an/da sahaero xomaldze myofi mesame piris qonebis dazianebis SemTxvevebs, zemoaRniSnuli normis Tanaxmad, mflobeli pasuxs agebs amave kodeqsiT dadgenili wesebis mixedviT, miuxedavad misi braleulobisa, Tumca, braleulobis gamokveTis safuZvelze, mas SemdgomSi ufleba eZleva regresis wesiT edavos braleul subieqts. aq, SeiZleba iTqvas, rogorc qarTvelma, ise rusma kanonmdebelma prioritetulad daicva momxmareblis ineteresebi, rac Cveni azriT, dadebiT Sefasebas imsaxurebs. garda imisa, rom gadamyvan-gadamzidveli pasuxs agebs tvirTis dazianebis, dakargvis an mitanis vadis gadacilebis gamo, igi pasuxs agebs mgzavris gadayvanisa da misi bargis gadatanisaTvis, rogorc nakisri valdebulebis Seusruleblobis an arajerovani SesrulebisaTvis. pasuxismgebloba aqac qonebrivi xasiaTisaa da miyenebuli zaralis anazRaurebaSi gamoixateba. saqarTvelos sk-is 669-e muxlis Tanaxmad, gadamyvan-gadamzidveli pasuxs agebs mgzavrisaTvis miyenebuli zianisaTvis, aseve, misi bargis dazianebis an dakargvisaTvis. kodeqsi konkretulad ar saubrobs, Tu raSi gamoixateba mgzavrisaTvis miyenebuli ziani, Tumca, am mxriv arsebuli samarTlis normaTa kompleqsuri ganmartebiT, nagulisxmevia mgzavris sicocxlis mospoba an janmrTelobis dazianeba, romelic calkeul SemTxvevaSi, SesaZloa xarisxis mixedviT Sefasdes. mgzavris mimarT, gadamyvan gadamzidvelis qcevis Sedegi unda ukavSirdebodes mgzavris gardacvalebas, dasaxiCrebas an sxeulis sxvagvar dazianebas, xolo es qceva unda ganxorcieldes aeroportis sazedamxedvelo areSi an sahaero xomaldze. am nawilSi monrealis konvencia me-17 muxlSi 83 3 da N marTlmsajuleba kanoni gadamyvan gadamzidvels imave safuZvlebiT akisrebs pasuxismgeblobas, rac mgzavrisaTvis miyenebuli zianis anazRaurebaSi gamoixateba, Tumca qmedeba, rogorc damdgari Sedegis gamomwvevi mizezi, ganxorcielebuli unda iyos sahaero xomaldis bortze dajdomis an gadmosxdomis nebismieri operaciis dros. konvenciis es debuleba novacia ar aris da zogierTis azriT, ukangadadgmul nabijadac ki, fasdeba 1971 wlis gvatemalis oqmTan mimarTebiT. konferenciam SGMW jgufis proeqtidan Tavis droze amoricxa winadadeba, romliTac gadamyvangadamzidveli pasuxismgeblobisagan gaTavisufldeboda (an im xarisxiT) im SemTxvevaSi, Tu mgzavris sikvdili an dazianeba gamowveuli iqneboda misive janmrTelobis mdgomareobidan gamomdinare. sasamarTlo praqtikidan: torontodan sankt-peterburgSi Carteruli reisis mgzavri iyo 72 wlis adamiani. reisis ganxorcielebisas sahaero xomaldi Seejaxa qariSxals. mosarCele mgzavri amtkicebda, rom swored amis Sedegad ganicada janmrTelobis dazianeba _ xerxemlis motexiloba. igi varSavis konvenciis me-17 muxlze miTiTebiT miiCnevda, rom qariSxali ubeduri SemTxveva iyo da mopasuxe gadamyvan-gadamzidvels avaldebulebda aenazRaurebina janmrTelobis dazianebiT gamowveuli ziani. mopasuxe gadamyvan-gadamzidveli ki, amtkicebda, rom mgzavrma dazianeba miiRo reisis dasrulebis Semdeg. amasTan, varSavis konvenciiT gaTvaliswinebuli mniSvnelobiT qariSxals ubedur SemTxvevad ar ganixilavda. rac Seexeba sasamarTlos, saqme Sewyvita, CaTvala ra, rom gadamyvan-gadamzidveli mxolod maSin aris pasuxismgebeli, Tu mgzavris dazianebas iwvevs moulodneli an uCveulo SemTxveva. sasamarTlom miiCnia, rom mgzavris dazianebis erT-erTi mizezi qariSxali iyo, Tumca, igi ar SeiZleba ganxilul iqnas uCveulo, moulodnel an seriozuli simZimis SemTxvevad, rameTu damaxasiaTebelia frenebisaTvis. amdenad, konkretul SemTxvevaSi, ar iyo varSavis konvenciis me-17 muxlis gamoyenebis winapiroba, ris gamoc mosarCelis moTxovna ar daakmayofila.13 qarTvelma kanonmdebelma, rogorc Cans, gansakuTrebuli mniSvneloba mianiWa mgzavrebis winaSe pasuxismgeblobis sakiTxs da sahaero kodeqsis 75 e muxlis me-3 nawilSi daakonkreta, rom maT mimarT gadamyvan-gadamzidvelis qonebrivi pasuxismgebloba garda am kodeqsisa, ganisazRvreba mgzavrebis gadayvanis, tvirTisa da bargis gadazidvis wesebis Sesabamisad. vfiqrobT, kanonmdebels imave formulireba unda gaevrcelebina tvirTis gadazidvis SemTxvevaze. am fonze zedmetad migvaCnia saqarTvelos sahaero kodeqsis 77-e muxlis me-2 nawilis arseboba, romelic imaves imeorebs _ `gadamyvan-gadamzidvelis qonebrivi pasuxismgebloba ganisazRvreba saqarTvelos kanonmdeblobiT~. saqarTvelos sk-gan gansxvavebiT, saqarTvelos sahaero kodeqsi gadamyvan-gadamzidvelis am kuTxiT pasuxismgeblobis damatebiT samarTlebriv safuZvlad uTiTebs mgzavris piradi nivTebis nawilobriv an mTlianad dazianebis, dakargvis an dagvianebiT gadatanis SemTxvevas da pasuxismgeblobis imave reJims adgens, rasac tvirTis mimarT iTvaliswinebs. bargis mimarT gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis Taobaze saubrobs moldaveTis respublikis sk-is 989-e muxli, sadac pasuxismgeblobis safuZvlad miTiTebulia bargis dakargva, ganadgureba an dazianeba. monrealis konvencia ufro detalurad sazRvravs bargis mimarT pasuxismgeblobis safuZvlebs. xazs usvams ra, bargis registrirebulad da araregistrirebulad dayofas, acxadebs, rom gadamyvan-gadamzidveli pasuxs agebs registrirebuli bargis ganadgurebiT, dakargviT an dazianebiT gamowveuli zianisaTvis, Tu dazianebis mizezi sahaero xomaldis bortze moxda an nebismieri periodis dros, romlis ganmavlobaSi registrirebuli bargi gadamyvan-gadamzidvelis dacvis qveS imyofeboda. rac Seexeba araregistrirebuli bargisa da piradi nivTebis mimarT pasuxismgeblobas, konvenciis Tanaxmad, gadamyvan-gadamzidveli pasuxs ar agebs, roca ziani gamoiwvia bargis defeqtma, xarisxma an naklma. igi pasuxs aseve ar agebs, Tu ziani miyenebuli ar aris misi mosamsaxureebisa da agentebis braliT. amasTan, konvencia xazs usvams pasuxismgeblobis kidev or safuZvels: pirveli _ gadamyvan-gadamzidvelis mier regist- 84 rirebuli bargis dakargvis aRiareba, xolo meore _ gadamyvan-gadamzidvelis mier bargis mitanis SeTanxmebul droze 21 dRiT gadacileba. orive SemTxvevaSi, konvencia mgzavrs uflebas aZlevs gamoiyenos gadayvana-gadazidvis xelSekrulebidan gamomdinare uflebebi gadamyvan-gadamzidvelis mimarT. SeiZleba iTqvas, rom sabaJo zonis farglebSi an aeroportis usafrTxoebis zonaSi, bargi gadamyvan-gadamzidvelis mzrunvelobis qveS ar imyofeba. amitom is ar unda miiCneodes pasuxismgebel subieqtad aseT zonebSi warmoSobil zaralze. moldaveTis respublikis sk-Si, bargis mimarT gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebad, garda forsmaJoruli situaciebisa, asaxelebs nivTebis naklovanebas an mgzavris braleulobas. pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebebTan dakavSirebiT, mtkicebis tvirTi gadamyvan-gadamzidvels ekuTvnis. es ukanaskneli pasuxs ar agebs dokumentebis, fulis an sxva fasiani nivTebis dakargvisaTvis, garda im SemTxvevisa, roca igi gaafrTxiles nivTis xasiaTis an Rirebulebis Sesaxeb da man Tanxmoba gamoTqva maT gadazidvaze. is miT umetes ar agebs pasuxs, mgzavris mier TavisTan datovebuli bargisaTvis garda im SemTxvevisa, roca damtkicdeba gadamyvan-gadamzidvelis braleuloba. `angloamerikuli samarTali, valdebulebis darRvevis safuZvlad bralis arsebobis gansazRvriT, dasawyisSive gamoricxavs arabraleuli SeusruleblobisaTvis zianis anazRaurebis SesaZleblobas~.14 rac Seexeba gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis dasaSvebobas da safuZvlebs, mas icnobs rogorc varSavisa da monrealis konvenciebi, aseve, saqarTvelosa da sxvadasxva qveynis kanonmdebloba. magaliTad, safrangeTis kanonmdebloba ganasxvavebs SemTxvevebs, roca movale dapirda Sedegs (obligation de resultat) an dapirda mieRo yvela gonivruli zoma Sesasruleblad (obligation de moyens). `valdebulebis darRvevisas movalis pasuxismgeblobisagan gaTavisufleba xorcieldeba im Secvlil garemoebebze dayrdnobiT, romlebic movalis kontrolis sferos ar ganekuTvneba da mxares brali ar miuZRvis maT warmoSobaSi. Tu dabrkolebis gadalaxva SeuZlebelia, maSin movalis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebisaTvis unda damtkicdes misi arabraleuloba Sesrulebis SeuZleblobis dadgomaSi, xolo Tu Secvlili garemoebis Tavidan acileba obieqturad SesaZlebeli iyo, maSin mxarem unda miuTiTos valdebulebis Sesrulebaze uaris Tqmis pativsadebi safuZveli~.15 movalis pasuxismgeblobisagan gasaTavisufleblad, saWiroa manve daamtkicos forsmaJoris arseboba, rogorc xelSekrulebis darRvevis safuZveli, xolo meore SemTxvevaSi, daamtkicos misi arabraleuloba. kontinenturi saxelSekrulebo samarTlisagan gansxvavebiT, saerTo samarTlisaTvis, bralis sakiTxi gadamwyveti ar aris, rameTu efuZneba princips _ yoveli movale iZleva garkveul garantiebs. movalis mier xelSekrulebis darRvevisas, igi pasuxs agebs aseTi darRveviT gamowveuli zianisaTvis bralis miuxedavad. zemoaRniSnuli principi gulisxmobs individis Tavisufali qcevis SezRudvas, pasuxismgeblobas valdebulebis darRvevis SemTxvevaSi, misi braliT gamowveuli zianisaTvis. rogorc subieqturi, ise obieqturi uflebis mizania _ uzrunvelyos `calkeuli adamianis an sazogadoebis sasicocxlo amocanebis ganxorcielebis SesaZlebloba~.16 inglisuri da germanuli samarTali mosarCeles SesaZleblobas aZlevs gadawyvitos, sarCeli waradginos saxelSekrulebo an deliqturi samarTlis normebis mixedviT.17 franguli samarTali ar iZleva aseTi sarCelebis kumulaciis saSualebas. gamonaklis SemTxvevebSi daiSveba xelSekrulebis darRveviT gamowveuli zianis anazRaureba, deliqturi samarTlis normebiT, Tu movale gaTavisuflebulia pasuxismgeblobisagan xelSekrulebis pirobebiT, xolo mosarCelem daamtkica movalis brali. amasTan, aRsaniSnavia, rom evropuli saxelmwifoebis samarTlis mixedviT, yuradReba maxvildeba uflebamosili piris materialuri sferos dacvaze, maSinac ki, roca ziani adgeba piris sicocxlesa da janmrTelobas da saubaria amiT gamowveuli Sedegebis samarTlebriv daregulirebaze. saqarTvelos sk-is mixedviT, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis zogadi safuZvlebi SeiZleba iyos tvirTis gadazidvis SemTxvevaSi _ Tu dakargva, dazianeba an 85 3 da N marTlmsajuleba kanoni mitanis vadis gadacileba uflebamosili piris braliT an/da amave piris iseTi miTiTebiT moxda, romelzedac gadamyvan-gadamzidveli pasuxs ar agebs. aseve, Tu tvirTis nakli iseTi garemoebebiTaa gamowveuli, romelTa Tavidan acilebac gadamyvan-gadamzidvels ar SeeZlo da arc maTi Sedegebi SeiZleboda Tavidan aecilebina. varSavis konvenciiT, pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebebad aRiarebulia, roca man, misma agentebma an mosamsaxureebma yvela zoma miiRes zianis asacileblad an roca mas (maT) aRniSnuli zomebis miReba ar SeeZloT. pasuxismgebloba aqac, braleulobis princips efuZneba, mtkicebis tvirTi ki, gadamyvan-gadamzidvelzea. konvenciaSi Cadebuli es meqanizmi Tavis droze novacias warmoadgenda da dRemde fasdeba, rogorc momxmarebelTa (pretenziis ganmcxadeblis) interesebis dacvis mizniT gadadgmuli pozitiuri nabiji. sasamarTlo praqtikidan: bralis mixedviT gadamzidvelis pasuxismgebloba da mtkicebis tvirTi Cans kanadis sasamarTlos mier ganxilul saqmeSi oTxi kolofi vaqcinis sahaero gziT torontodan sidneiSi, hitrous gavliT gadazidvis Sesaxeb. etiketis mixedviT, vaqcinis Senaxvis piroba 20 80 C iyo, rac zednadebSic Caiwera. piroba ar Sesrulda hitrouSi, rasac Sedegad sidneiSi Casvlisas, vaqcinebis gafuWeba mohyva. saqmis ganxilvisas mTavari problema iyo, SeeZlo Tu ara gadamzidvels pasuxismgebloba SeezRuda varSavis konvenciis 22-e muxlze miTiTebiT, rasac mosarCele mxare uaryofda amave konvenciis 25-e muxlze miTiTebiT. sasamarTlom miiCnia, rom mosarCeles unda emtkicebina gadamzidvelis ara mxolod daudevroba, aramed isic, rom man icoda misi daudevrobis Sedegi ziani iqneboda. hitrouSi vaqcinebis Sesabamisi wesiT Seunaxaobis raime mtkicebuleba ar arsebobda. sasamarTlom aRniSna, rom es SeiZleboda yofiliyo imitom, rom Sesabamisi adamiani fiqrobda, dazianebas adgili ar eqneboda Tu vaqcinebs Sesabamisi pirobiT ar Seinaxavda an ubralod uyuradRebobiT _ 25-e muxli arcerTs ar iTvaliswinebs. sasamarTlom aseve aRniSna, rom Sesabamisma pirma SesaZloa icoda dazianebis riskis Sesaxeb, magram ar gaisarja vaqcinebis Sesanaxad, rasac 25-e muxli iTvaliswinebs. sasamarTlom saqme gadawyvita gadamzidvelis uaris safuZvelze warmoedgina mtkicebuleba realurad momxdaris Sesaxeb. Sedegad, mosarCeles ufleba hqonda daebrunebina xarjebi da Rirebuleba. ontarios saapelacio sasamarTloSi saqmis warmarTvisas, sasamarTlo daeTanxma gadawyvetilebaSi asaxul faqtebsa da daskvnebs da gaaTavisufla apelaciisagan. saapelacio sasamarTlom aRniSna, rom faqtebi da garemoebebi sasamarTlosaTvis Ria iyo daudevrobasa da codnaze pirveli STabeWdilebis Sesaqmnelad, raTa moexdina daudevrobisa da codnis diagnostika da rom mtkicebuleba amis gamosaricxad gadamzidvelis mier ar iqna warmodgenili misive codnis farglebSi.18 monrealis konvenciis debulebaTa mixedviT, dasaSvebia gadamyvan gadamzidvelis pasuxismgeblobisagan nawilobriv an srulad gaTavisufleba, Tumca, Sesabamisi safuZvlis warmoSobis mizezebis gaTvaliswinebiT, braleulobis uaryofis mtkiceba maszea. amdenad, tvirTis dakargvis, ganadgurebis an dazianebis safuZvliT, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis gamomricxveli garemoebebi SeiZleba iyos: tvirTisaTvis damaxasiaTebeli defeqti, xarisxi da nakli; piris mier tvirTis araswori SefuTva, garda gadamyvan-gadamzidvelis, misi mosamsaxureebis an agentebis mier (mocemuli normis bolo winadadebaSi ikveTeba gadamyvan gadamzidvelis braleuloba); omi da SeiaraRebuli konfliqtebi (saxezea dauZleveli Zala); tvirTis SemotanasTan, gatanasTan an tranzitTan dakavSirebuli saxelmwifo xelisuflebis organos aqtis gamocema (aqac, saxezea dauZleveli Zala). garda imisa, rom dasaxelebuli konvencia calkeul muxlSi, Sesabamisi safuZvlis Sesaxeb msjelobisas, SesaZloa iTvaliswinebdes gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis konkretul safuZvlebs, me-20 muxls mTlianad uTmobs pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis zogad samarTlebriv safuZvlebze msjelobas. aq naTqvamia, `Tu gadamyvan-gadamzidveli daamtkicebs, rom ziani miyenebuli iyo an mis miyenebas xels uwyobda 86 anazRaurebis momTxovni piris an piris, visganac warmoiSva misi uflebebi, daudevroba, araswori moqmedeba an umoqmedoba, gadamyvan-gadamzidveli srulad an nawilobriv Tavisufldeba pasuxismgeblobisagan anazRaurebis momTxovni piris winaSe im zomiT, romelSic aseTma daudevrobam an arasworma qmedebam ziani miayena an xeli Seuwyo mis miyenebas...~ miTiTebul muxlSi kidev erTxel aSkarad ikveTeba pasuxismgeblobis gamoricxvis ori mniSvnelovani niSani _ gadamyvan-gadamzidvelis bralis ararseboba da aRniSnulis mtkiceba TviT gadamyvan-gadamzidvelis mier. rogorc vnaxeT, monrealis konvenciisagan gansxvavebiT, saqarTvelos kanonmdebloba pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebaTa msgavs konkretizacias ar iTvaliswinebs, rac miuTiTebs masSi kompleqsuri cvlileba-damatebebis daCqarebuli wesiT ganxorcielebis aucileblobaze. mxareTa materialuri pasuxismgeblobis sakiTxs aregulirebs moldaveTis respublikis sk-ic, romelic ar gamoirCeva samarTlis normaTa sistematizaciis daxvewilobis TvalsazrisiT. mxareTa pasuxismgebloba, romelic miuxedavad imisa, rom SesaZloa konkretuli mxaris an raime qvesakiTxis regulirebiT gaTvaliswinebul iqnes konkretulad TiToeul muxlSi, gabneulia da samarTlis normaTa sistematizaciis zogad principebs ar pasuxobs. kodeqsis 988-e muxlis saTauria gadamyvan gadamzidvelis pasuxismgebloba, xolo masSi saubaria mgzavris mimarT misi pasuxismgeblobis valdebulebaze da gamomricxvel garemoebebze, raSic kanonmdebeli moiazrebs forsmaJorul situaciebs an/da mgzavris janmrTelobis mdgomareobas, qcevas. misi pasuxismgebloba vadis gadacilebiT gamowveuli zianisaTvis gamoiricxeba, Tu pirdapir sxva ram ar aris gaTvaliswinebuli an/da Tu gadamyvan-gadamzidvelis qmedeba ar atarebs ganzraxvas, mZime xasiaTis gadacdomas. aRniSnuli kodeqsis 1008-e muxli icnobs tvirTis dakargvis, dazianebis, daRupvis an/da miwodebis dagvianebis SemTxvevebSi pasuxismgeblobisgan gaTavisuflebis safuZvlebs: tvirTis gankargvaze uflebamosili piris braleuloba; amasTan, Tu gamgzavnis warmomadgeneli acilebda tvirTs; tvirTis gankargvaze uflebamosili piris miTiTebebis Sedegad, roca isini ar aris miyenebuli gadamyvan-gadamzidvelis mier; malfuWebadi xasiaTis tvirTis ZaliT. gadamyvangadamzidveli ver gaTavisufldeba pasuxismgeblobisagan daqiravebuli satransporto saSualebis gaumarTaobis, gamqiraveblis an tvirTis gadazidvis procesSi monawile muSebis mizeziT. igi SesaZloa misgan gaTavisfldes maSin, roca arsebobs erTi an ramdenime qvemoCamoTvlili safuZvelTagani _ tvirTis gadasazidad zednadebiT gaTvaliswinebulia specialuri xasiaTis (daxuruli) satransporto saSualeba, xolo tvirTi gadazidul iqna Ria satransporto saSualebiT tvirTis gadauxuravad; SefuTvis ararsebobis an arasakmarisi SefuTvis; tvirTis datvirTva, gadaadgileba an gadatvirTva ganxorcielda gamgzavnis, mimRebis an romelime maTganis interesebisaTvis moqmedi mesame piris mier; cocxali cxovelebis gadayvaniT; zarali gamowveulia gansazRvruli tvirTis maxasiaTebeli TaviseburebebiT. Tu aseT SemTxvevebSi gadamyvan gadamzidveli daamtkicebs, rom zarali SesaZloa gamowveuli yofiliyo erTi an ramdenime aseTi safuZvliT, miiCneva, rom ziani gamoiwvia aseTma garemoebam(ebma). aRniSnuli wesi ar gamoiyeneba tvirTis eqstremalur pirobebSi gadazidvisas an tvirTis mTlianad dakargvis SemTxvevaSi. Cveni azriT, sworicaa da kargic, rom saqarTvelos sk-ic icnobs normas, romelic SesaZloa erTi SexedviT iyos mkacri, magram iuridiulad gamarTlebuli. saubaria 686-e muxlis me-3 nawilze, romlis mixedviTac, pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis mizniT, gadamyvan-gadamzidvels ar SeuZlia miuTiTos arc gadazidvisaTvis gamoyenebuli satransporto saSualebis naklze da arc am saSualebis gamqiraveblis an damqiraveblis momsaxure personalis bralze. garda amisa, gadamyvan-gadamzidvels ufleba ara aqvs sakuTari pasuxismgebloba gamoricxos an SezRudos gadayvana-gadazidvis xelSekrulebiT. rogorc ukve aRvniSneT, saamiso safuZvlebs Tavad saerTaSoriso an Sidasaxelmwifoebrivi kanonmdebloba gansazRvravs. aRniSnuli gadamyvan-gadamzidvelis valdebulebebis Taobaze zogadsamarTlebrivi midgomidanac gamomdinareobs. 87 3 da N marTlmsajuleba kanoni moldaveTis respublikis sk-is 988-e muxlis me-3 nawili iTvaliswinebs analogiur normas, moTxovnas, rasac saqarTvelos sk-is 697-e muxli. saubaria, xelSekrulebiT gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis gamoricxvis an SezRudvis dauSveblobaze. saqarTvelos sk-is zedmet datvirTvad migvaCnia, 697-e muxlis arseboba, romelic gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis dauSveblobaze saubrobs _ `gadamzidvels ar SeuZlia daeyrdnos am Tavis im wesebs, romlebic mis pasuxismgeblobas gamoricxaven an zRudaven an/da mtkicebis tvirTisagan aTavisufleben mas, Tu ziani gamowveulia misi braliT~. Cveni mosazreba eyrdnoba pozicias, romelic gamomdinareobs saqarTvelos sk-is 669-e da 687-e muxlebidan, sadac naTlad ikveTeba, rom gadamyvan-gadamzidveli mxolod misi bralis SemTxvevaSi agebs pasuxs. amavdroulad, gansazRvravs pasuxismgeblobis gamomricxvel garemoebebs. vinaidan, SesaZlebelia erTi da imave qmedebis miCneva deliqtad an saxelSekrulebo valdebulebis darRvevad, deliqturi da saxelSekrulebo pasuxismgeblobis praqtikuli gamijvnis problemaze msjelobisas, m. dundua19 iSveliebs gadazidvis xelSekrulebis dros mgzavrisaTvis miyenebuli zianis SemTxvevis magaliTs. kiTxvaze _ aseTi ziani aris deliqti Tu xelSekrulebidan warmoSobili, vfiqrobT, pasuxi martivia, es aris bileTiT dadasturebuli saxelSekrulebo urTierToba gadamyvan-gadamzidvelsa da mgzavrs Soris, rac sxva pirobebTan erTad iTvaliswinebs mgzavris usafrTxo gadayvanas. aRniSnuli pirobis darRveva warmoadgens gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis safuZvels mgzavris gadayvanis xelSekrulebidan gamomdinare. im SemTxvevaSi, Tu mgzavrisaTvis miyenebuli ziani gamoxatuli iqneba mis gardacvalebaSi, rogorc m. dunduac miuTiTebs, gardacvlilis memkvidreebs, rogorc uflebamonacvleebs ufleba eZlevaT samarTlebrivad edavon gadamyvan gadamzidvels saxelSekrulebo safuZvelze, xolo aramemkvidreebs, romelTac mgzavris gardacvalebiT ziani miadgaT _ deliqtis safuZvelze. aRniSnulze saubrobs uzbekeTis respublikis sk-is 718-e muxlic, sadac aseve naTqvamia, rom satransporto organizaciis SeTanxmeba mgzavrTan an tvirTis mflobelTan gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis SezRudvis an gamoricxvis Taobaze, ver iqneba namdvili. igive azri gaTvaliswinebulia amave qveynis sahaero kodeqsis 119-e muxlSic, im sxvaobiT, rom aq kanonmdebeli saubrobs mxolod pasuxismgeblobis Semcirebis SeTanxmebis Sesaxeb gadamyvan-gadamzidvelis mxridan, rogorc mgzavrTan, ise tvirTis gamgzavnTan da mimRebTan. dasaxelebuli kodeqsi, Tumca, saubrobs aranamdvilobis Taobaze, 120-e muxlSi uSvebs gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis farglebis gazrdis Taobaze SeTanxmebis SesaZleblobas. aRsaniSnavia, somxeTis respublikis sk-is 863-e muxlic, romelic satransporto organizaciis mgzavrTan an tvirTis mflobelTan SeTanxmebas kanoniT gaTvaliswinebuli pasuxismgeblobis SezRudvis an gamoricxvis Sesaxeb, aseve, iuridiuli Zalis armqoned cnobs, garda kanoniT gaTvaliswinebuli gamonaklisi SemTxvevebisa. zemoT aRniSnulidan gamomdinare, SeiZleba iTqvas, rom gadamyvan-gadamzidvelis samoqalaqo pasuxismgeblobis mniSvnelobas xazs usvams, rogorc calkeuli qveynebis SigniT, ise saerTaSorisosamarTlebriv sivrceSi sakiTxis samarTlebriv regulirebas, rac umTavresad emsaxureba samoqalaqo aviaciis bazris momxmarebelTa _ tvirTis gamgzavnTa, tvirTis mimRebTa da mgzavrTa interesebis dacvis mizans. gansakuTrebuli adgili eTmoba gadazidva-gadayvanis xelSekrulebis swor samarTlebriv reglamentacias, xolo gamomdinare iqidan, rom sahaero gadayvana-gadazidvas bunebrivi riskebi axasiaTebs, gadamyvan-gadamzidvelis pasuxismgeblobis moqnili meqanizmi unda arsebobdes. saqarTveloSi es meqanizmi aris varSavisa da monrealis konvenciebisagan mkveTrad gansxvavebuli, Tumca, araerTi qveynis analogi. vTvliT, rom Cvenma qveyanam dadebiTi nabiji gadadga monrealis konvenciasTan mierTebiT, Tumca, warmatebuli SedegebisaTvis saWiroa Sida kanonmdeblobis sistematizacia da misadageba mis moTxovnebTan pasuxismgeblobis nawilSi arsebuli valdebulebebis gaziarebis mxriv. 88 SeniSvnebi: `saerTaSoriso sahaero gadazidva-gadayvanis zogierTi wesis unifikaciis Sesaxeb~ 1929 wlis varSavis konvencia. 2 `saerTaSoriso sahaero gadazidva-gadayvanis zogierTi wesis unifikaciis Sesaxeb~ 1999 wlis monrealis konvencia. 3 z. WeWelaSvili, saxelSekrulebo samarTali, Tbilisi, 2008w., gv. 181. 4 d. geferiZe, `pasuxismgebloba saerTaSoriso sahaero samarTalSi~, Jurnali `marTlmsajuleba da kanoni~, 2009 w., #1, gv. 114. 5 Gabichvadze Sh, Key Legal Problems and Civil Law Regulations of the Liability of the Air Carriers in Georgia, 2010, p.8-9. gamoqveynebulia: <http://www.mpipriv.de >. 6 ix.: Contract Law, Casebooks on the Common Law of Europe, General Editors Professor Hugh Beale, Professor Hein Kotz, Professor Arthur Hartkamp, Professor Denis Tallon, Oxford and Portland, oregon 2002, p. 670. 7 ix. iqve. 8 ix.: Contract Law, Casebooks on the Common Law of Europe, General Editors Professor Hugh Beale, Professor Hein Kotz, Professor Arthur Hartkamp, Professor Denis Tallon, Oxford and Portland, oregon 2002, p. 670. 9 Green Computer AB v Federal Express Corp. et al., 2004 FCA 111 affirming 2003 FCT 587 affirming 2002 FCT 1015, xelmisawvdomia saitze <http://www.admiraltylaw.com/air.htm>. 10 saqarTvelos sahaero kodeqsis 71-e muxlis 2011 wlis 15 aprilidan saxecvlili redaqciis Tanaxmad, feTqebadi nivTierebebis, iaraRis, tyvia-wamlis, momwamlavi, swrafaalebadi, radioaqtiuri da sxva saxifaTo nivTierebebisa da sagnebis nusxas da maTi gadazidvis wess gansazRvravs saagento `saerTaSoriso samoqalaqo aviaciis Sesaxeb~ Cikagos 1944 wlis konvenciis moTxovnaTa Sesabamisad. saagento am konvenciis me-18 danarTis (`saxifaTo tvirTis usafrTxo sahaero gadazidva~) safuZvelze, agreTve aTavisuflebs saxifaTo tvirTebs samoqalaqo sahaero xomaldiT gadazidvis akrZalvisagan. 11 `keTilsindisierebis principi bevrwilad dakavSirebulia moralur standartebTan: erTi mxriv, igi Tavad aris moraluri standarti, eTikursamarTlebrivi principi. keTilsindisiereba niSnavs gulwrfelobas, siwmindes, miukerZoeblobas, obieqturobas, samarTlianobas, erTgulebas da sxva. xSirad amboben, keTilsindisierebis standartSi ZiriTadad, moiazreba is, rom kontrahentma mxedvelobaSi unda miiRos meore mxaris interesebic, meore mxriv, keTilsindisierebis principi _ es aris karibWe, romlis gavliTac moraluri Rirebulebebi samarTlad iqceva~. _ ix.: Hesselink, Good Faith, Towards a European Civil Code, 2. ed., The Hague/London/Boston (Kluwer Law International), 1998, 288. miTiTebulia: al. ioseliani, `keTilsindisierebis principi saxelSekrulebo samarTalSi (SedarebiTsamarTlebrivi gamokvleva)~. xelmisawvdomia saitze: http://www.geplac.ge/geo/glawreview.php?id=16. 12 Âîçäóùíûé Êîäåêñ Ðîññèéñêîé Ôåäåðàöèè, ïîñòàòåéíûé êîììåíòàðèé, Ìîñêâà, 2009, ñòðàíèöà 286-287 . 13 Quinn v Canadian Airlines International, 1994) 18 O.R. (3d) 326, xelmisawvdomia saitze http://www.admiraltylaw.com/air.htm. 14 n. CitaSvili, `bralis mniSvneloba saxelSekrulebo pasuxismgeblobis gansazRvrisaTvis~, samarTlis Jurnali, 2009w., #1, gv. 143. 15 Markesinis S.B., Unberath H., Johnston A., The German Law of Contract - A Comparative nd Treatise, 2 ed., Hart Publishing, Oxford and Portland, Oregon, 447. miTiTebulia: n. CitaSvili, `bralis mniSvneloba saxelSekrulebo pasuxismgeblobis gansazRvrisaTvis~, samarTlis Jurnali, 2009w., #1, gverdi 183. 16 Ýííåêöåðóñ Ë., Êóðñ Ãåðìàíñêîãî Ãðàæäàíñêîãî ïðàâà. Ïîëóòîì 1. Ââåäåíèå è îáøàÿ ÷àñòü Ì. Èçäàòåëüñòâî èíîñòðàííîé ëèòåðàòóðû, 1949, Ñòð. 244. miTiTebulia: Õîõëîâà Ã., Ïîíÿòèå Ãðàæäàíñêî-ïðàâîâîé Îòâåòñòâåííîñòè, Àêòóàëüíûå ïðîáëåìû Ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ñáîðíèê ñòàòåé, Ïîä ðåäàêöèåé Â. Âèòðÿíñêîãî, Ìîñêâà, 2002, ñòð. 68. 17 Öâàèãåðò Ê., Êåòö Õ., Ââåäåíèå â ñðàâíèòåëüíîå ïðàâîâåäåíèå â ñôåðå ÷àñòíîãî ïðàâà,  2 ò. Ò. 2þ Ì., 1998. ñòð. 390. miTiTebulia: Õîõëîâà Ã., Ïîíÿòèå Ãðàæäàíñêî-ïðàâîâîé Îòâåòñòâåííîñòè, Àêòóàëüíûå ïðîáëåìû Ãðàæäàíñêîãî ïðàâà, Ñáîðíèê ñòàòåé, Ïîä ðåäàêöèåé Â. Âèòðÿíñêîãî, Ìîñêâà, 2002, ñòð. 74. 18 Connaught Laboratories Limited v British Airways, 2005 CanLII 16576 affg.2002 CanLII 4642, xelmisawvdomia saitze <http://www.admiraltylaw.com/air.htm>. 19 m. dundua, `deliqturi pasuxismgeblobisa da saxelSekrulebo pasuxismgeblobis Tanafardoba~, samarTlis Jurnali, 2009 w., #1, gv. 58. 1 89 3 da N marTlmsajuleba kanoni CIVIL LIABILITY AND GROUNDS FOR THE EXEMPTION FROM THIS LIABILITY FOR AIR TRANSPORT TRANSFER PROVIDERS ACCORDING TO THE GEORGIAN LEGISLATION SHORENA GABICHVADZE Ivane Javakhishvili Tbilisi State University PHD Student of Law Faculty Article offers an overview on legislative regulations of civil liability and grounds for the exemption from this liability for air transport transfer providers. Research was conducted using the comparative legal methodology based on the experiences Moldova, Russian Federation, Armenia, Uzbekistan and other countries legislations, as well as in relation with Warsaw and Montreal Conventions. Court practice in Georgia is also reviewed in the Article. As a sum up, Article analyzes legal problems, that revealed the need to amend Civil Code of Georgia and Air Code of Georgia. It also focuses some of the technical shortcomings of the relevant legislation. 90 arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrina saerTaSoriso sisxlis samarTalSi (PROSECUTOR V. AL BASHIR-is saqmis analizi) giorgi dgebuaZe saqarTvelos universitetis iuridiuli fakultetis doqtoranti XXI saukunis dasawyisSi, afrikis kontinentze, kerZod, ugandaSi, kongos demokratiul respublikaSi, centraluri afrikis respublikaSi, keniaSi, libiaSi, sudansa da kotdiuarSi sazareli danaSaulebis Cadenam SeZra saerTaSoriso Tanamegobroba. nacionaluri marTlmsajuleba, TiTqmis yvela zemoT aRniSnul SemTxvevaSi, uZuluri iyo ganexorcielebina saTanado zomebi qveynis SigniT Cadenil danaSaulebze sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis dasakisreblad. Sesabamisad, aRniSnuli `situaciebi~ ecnoba sisxlis samarTlis saerTaSoriso sasamarTlos (ICC), romlis Seqmnis mTavari mizanic aseT SemTxvevaSi, drouli sisxlissamarTlebrivi RonisZiebebis gatarebaa. is marTlac didi gamowvevebis winaSe dgas. mTeli saerTaSoriso Tanamegobroba imis molodinSia, Tu rogor gaarTmevs Tavs ICC masze dakisrebul amocanebs da rogor precedentul samarTals Seqmnis. yovelive amis gacnobierebiT, efeqtiani zomebis gasatareblad, ICC saerTaSoriso sisxlis samarTlisaTvis axali pasuxismgeblobis saSualebebs qmnis, romelTa Soris aRsaniSnavia, arapirdapiri (Tana)amsruleblobis (indirect (co)perpetration) doqtrina1. sainteresoa misi gamoyenebis Tavisebureba Prosecutor v. Al Bashir-is saqmeze, sadac is, sudanis prezidentze sisxlissamarTlebrivi devnis gansaxorcielebad, erT-erT mTavar iaraRad gamoiyeneba.2 Sesavali saerTaSoriso sisxlis samarTali misi Seqmnis periodidan, farTo gagebiT, emsaxureba mizans, sisxlissamarTlebrivi Ronis91 3 da N marTlmsajuleba kanoni Ziebebi gaataros im adgilas, im danaSaulebis mimarT, sadac nacionaluri marTlmsajuleba uZluria ganaxorcielos drouli da saTanado zomebi. aRniSnulis gaTvaliswinebiT, saerTaSoriso sisxlis samarTlis sasamarTloebi, maT Soris, ICC3 TavianT wesdebebSi amkvidreben pasuxismgeblobis sxvadasxva saxeebis zogad formulirebebs, precedentuli samarTliT `akonkreteben~ da ufro moqnilsa da efeqtians xdian maT. es cxadia, vinaidan, rodesac statutis Sesabamisi muxli uZluria sakiTxis dasaregulireblad, `Cumad uyurebs arsebul mdgomareobas~, sadac reagireba aucilebelia, CveulebiTi samarTalic maSin iwyebs moqmedebas.4 saerTaSoriso sisxlis samarTlis, rogorc ZiriTadad, nacionaluri da saerTaSorisosamarTlebrivi normebis Serwymis safuZvelze Seqmnili disciplinis,5 sistemis arseboba, saerTaSoriso dogmatikis gareSe SeuZlebelia.6 amaze metyvelebs misi Camoyalibebis istoria7 da saerTaSoriso sisxlis samarTlis sasamarTloebis praqtika.8 maSin, rodesac individualuri pasuxismgeblobis dakisrebisas sisxlis samarTali, umeteswilad, yuradRebas amaxvilebs im movlenebze, romlebsac adgili hqonda amsruleblis qmedebis Semdeg, saerTaSoriso sisxlis samarTali upirvelesad, swavlobs politikur, socialur, ekonomikur, kulturul fons, Tu ram gamoiwvia danaSaulis Cadena da Semdgom midis individualuri pasuxismgeblobis dasafuZneblad.9 es ufro da ufro naTeli xdeba, Tu gadavxedavT ICC-s mimdinare praqtikas. individualuri pasuxismgebloba saerTaSoriso danaSaulebSi SegviZlia ganvmartoT, rogorc pirTa pasuxismgebloba im qmedebebisaTvis, romelTa Cadenac xdeba `koleqtiuri ZalisxmeviT~.10 Sesabamisad, saerTaSoriso sisxlis samarTalSi arsebuli doqtrinebi, upirveles yovlisa, scemen pasuxs im kiTxvaze, Tu romeli piri aris sisxlissamarTlebrivad pasuxismgebeli, Tu danaSauli ramdenime adamianis urTierTqmedebis Sedegad ganxorcielda.11 individualuri pasuxismgeblobis sakiTxis gadasawyvetad, ICC Tanaamsruleblobis, arapirdapiri amsruleblobisa da arapirdapiri (Tana)amsruleblobis Teoriebs qmnis. statiis mizani swored am ukanaskneli pasuxismgeblobis saSualebis Seswavlaa, romelic ICC-s mimdinare praqtikaSi saerTaSoriso sisxlis samarTlis damnaSaveebze sisxlissamarTlebrivi devnis ganxorcielebis erTi-erTi mTavari iaraRia. sainteresoa, ra igulisxmeba mis SinaarsSi, ratom iyenebs ICC mas da ara pasuxismgeblobis sxva saSualebas Prosecutor v. Al Bashir-is saqmeze da rogoria doqtrinis samarTlebrivi Sefaseba. aRniSnul kiTxvebze pasuxis gasacemad, jer mimovixilavT arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis struqturas saerTaSoriso sisxlis samarTalSi, Tu ra aucilebel elementebs unda akmayofilebdes is. Semdeg ganvixilavT Prosecutor v. Al Bashir -is saqmes, al baSiris (Al Bashir) individualur pasuxismgeblobas darfurSi Cadenili danaSaulebis mimarT da Tavad saqmis mniSvnelobas ICC-s iurisprudenciaSi. I. arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrina saerTaSoriso sisxlis samarTalSi arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrina, im formiT, rogoriTac is dResdReobiT ICCSi arsebobs, siaxles warmoadgens saerTaSoriso sisxlis samarTalSi. romis statutis 25(3)(a)-e muxli, `pirdapiri wakiTxviT~, danaSaulSi amsruleblobis sam saxes gamoyofs. esenia: pirdapiri amsrulebloba, Tanaamsrulebloba da arapirdapiri amsrulebloba. aRniSnuli muxlis SinaarsSi, ICC-s winasasamarTlo palata, Prosecutor v. Katanga and Chui-s saqmeze amkvidrebs arapirdapiri (Tana)amsruleblobis (indirect (co)perpetration) instituts, Tanaamsruleblobas sxva piris meSveobiT (co-perpetration of a crime through another person),12 rogorc amsruleblobis meoTxe, damoukidebel formas.13 katangas (Katanga) sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis aRwera arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis farglebSi gamowveuli iyo imiT, rom mas `vertikaluri mimarTulebiT~ hqonda `kontroli~ miliciaze, romelic emorCileboda mis brZanebebsa da `horizontaluri mimarTulebiT~ TanamSromlobda sxva braldebulTan, CuisTan (Chui), romelic danaSaulebs `koleqtiuri ZalisxmeviT~ axorcielebda.14 92 arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis, rogorc romis statutis 25(3)(a)-e muxlis farglebSi amsruleblobis meoTxe formiT arseboba, ar Sedioda ICC-s wesdebis Semqmnelebis ganzraxvaSi.15 winasasamarTlo palatis mxridan Prosecutor v. Katanga and Chui-s saqmeze misma SemoRebam dacvis mxaris uaryofiTi damokidebuleba gamoiwvia. misi mTavari argumenti, 25(3)(a)-e muxlSi sxva pirTan erTad, an sxva piris meSveobiT konstruqciis arseboba iyo,16 romlis Sinaarsic gamoricxavda arapirdapir (Tana)amsruleblobas. dacvis mxaris azriT, am ukanasknelis arseboba muxlSi sxva pirTan erTad da sxva piris meSveobiT konstruqciis arsebobis SemTxvevaSi iyo SesaZlebeli.17 winasasamarTlo palatam romis statutis 25(3)(a)-e muxlSi arapirdapiri (Tana)amsruleblobis SemoRebis gadawyvetileba, sxva pirTan erTad, an sxva piris meSveobiT konstruqciaSi, `an~ elementis ori gagebis arsebobiT daasabuTa. erTi _ es aris msubuqi, inkluziuri gageba, sadac SesaZlebelia amsrulebloba rogorc sxva pirTan erTad, an sxva piris meSveobiT da orive formiT. meore _ es aris `Zlieri, eqskluziuri gageba~, romelsac emxroboda dacvis mxare, sadac SesaZlebelia amsrulebloba sxva pirTan erTad, an sxva piris meSveobiT da ara orive formiT. palatis azriT, romis statutis 25(3)(a)-e muxli, Tavis TavSi moicavs `an~ elementis msubuq, inkluziur gagebas, rac niSnavs, rom arapirdapiri (Tana)amsrulebloba dasaSvebia mis SinaarsSi.18 arapirdapir (Tana)amsruleblobas ar gaaCnia safuZvlebi klaus roqsinis Teoriis im Tavdapirvel variantSi,19 romelic ICC-s mier iqna aRiarebuli Prosecutor v. Lubanga-s 20 da Prosecutor v. Katanga and Chui-s21 saqmeebze. is Tavis droze aRiarebul iqna ICTY-s sasamarTlo palatis mier Prosecutor v. Stakic-is saqmeze,22 Tumca, SemdgomSi saapelacio palatam misi uaryofa moaxdina da sabolood, arCevani mainc JCE-ze23 SeaCera.24 II. arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis aucilebeli elementebi arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrina dResdReobiT aqtiurad gamoiyeneba ICC-s mimdinare saqmianobaSi, kerZod, sudanisa da keniis situaciebSi, sadac is saerTaSoriso sisxlis samarTlis damnaSaveebze sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis dakisrebis erT-erT mTavar iaraRad iqca. keniaSi arsebul mdgomareobasTan dakavSirebiT erT-erT uaxles gadawyvetilebaSi,25 winasasamarTlo palata ayalibebs aRniSnuli doqtrinis aucilebel elementebs.26 esenia: braldebuli erT, an ramdenime pirTan erTad unda iyos saerTo gegmis an SeTanxmebis nawili; braldebulma da sxva Tanaamsruleblebma unda ganaxorcielon koordinirebuli arsebiTi kontribucia, mimarTuli danaSaulis materialuri elementebis realizaciisken; braldebuls unda hqondes `organizaciaze kontroli~; `organizaciis~ farglebSi unda arsebobdes organizebuli da ierarqiuli Zalauflebis aparati; danaSaulis asruleba unda iyos uzrunvelyofili braldebulis mxridan gacemuli brZanebebiT; braldebuli unda moqmedebdes Sesabamisi danaSaulis mentaluri elementebiT; braldebulsa da sxva Tanaamsruleblebs unda hqondeT Segnebuli da daTanxmdnen, rom saerTo gegmis asrulebas Sedegad mohyveba danaSaulis materialuri elementebis implementacia; braldebuls unda hqondes Segnebuli is faqtobrivi garemoebebi, romelic aiZulebs mas sxva pirebis meSveobiT danaSaulis amsruleblobaze ganaxorcielos saerTo kontroli. aRniSnul elementebSi, ICC-s winasasamarTlo palatis mxridan kombinirebulia is aucilebeli moTxovnebi, romlebic ICC-m Prosecutor v. Lubanga-s da Prosecutor v. Katanga and Chui-s saqmeebze Tanaamsruleblobisa27 da arapirdapiri amsruleblobisaTvis28 Camoayaliba. 93 3 da N marTlmsajuleba kanoni III. PROSECUTOR V. AL BASHIR-is saqmis mokle mimoxilva 2004 wlis 18 seqtembers, gaerTianebuli erebis organizaciis (gaero) uSiSroebis sabWom gaeros qartiis me-7 Tavis farglebSi miRebuli rezoluciiT daafuZna saerTaSoriso sagamoZiebo komisia saerTaSoriso humanitaruli samarTlisa da adamianis uflebebis im darRvevebis gamosakvlevad, romlebsac adgili hqonda darfurSi, sudanSi.29 komisiam 2005 wels, gaeros generalur mdivans warudgina daskvna, sadac darfurSi omisa da adamianurobis winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebis Cadenis Sesaxeb iuwyeboda da saswrafo zomebis miRebisken mouwodebda mas. 30 aRniSnuls gaeros uSiSroebis sabWos 2005 wlis 31 martis rezoluciis miReba mohyva, romliTac is mimarTavda ICC-s mTavar prokurors31 sudanSi, konkretulad darfurSi, 2002 wlis 1 ivlisidan32 arsebul situaciasTan dakavSirebiT gamoZiebis dawyebis TxovniT.33 mimarTvas darTuli hqonda komisiis daskvna. sudanSi Seqmnili situaciis Seswavlis Semdeg, ICC-s mTavarma prokurorma, 2005 wlis 1 ivniss, ICC-s winasasamarTlo palatas auwya darfuris saqmesTan dakavSirebiT gamoZiebis dawyebis gadawyvetilebis Sesaxeb.34 IV. al baSiris individualuri pasuxismgebloba darfurSi ganxorcielebuli danaSaulebis mimarT ICC-s prokuraturis mier Catarebuli gamoZiebiT dadginda, rom arsebobda safuZvliani eWvi, rom omar hasan amad al baSiri (Omar Hassan Ahmad Al Bashir) iyo pasuxismgebeli sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulebis CadenaSi, romlebsac adgili hqondaT darfurSi, 2003 wlidan 2008 wlis 14 ivlisis CaTvliT furis (Fur), masalitisa (Masalit) da zaghavas (Zaghawa) eTnikuri jgufis wevrebis mimarT. 2008 wlis 14 ivliss, prokuraturis ofisma, romis statutis 58-e muxlis farglebSi, mimarTa winasasamarTlo palatas al baSiris mimarT dapatimrebis orderis gacemis TxovniT, sadac uTiTebda, rom is iyo pasuxismgebeli genocidis (me-6 (a)(b)(c)), adamianurobis winaaRmdeg mimarTuli danaSaulisa (me-7(1) (a)(b)(d)(f)(g)) da omis danaSaulebis (me-8(2) (e)(i)(v)) CadenaSi.35 aRniSnulis sapasuxod, winasasamarTlo palatam 2009 wlis 4 marts, gasca dapatimrebis orderi, sadac aRniSna, rom al baSiri pasuxismgebeli iyo romis statutis 25(3)(a)-e muxlis farglebSi, rogorc arapirdapiri (Tana)amsrulebeli adamianurobis winaaRmdeg mimarTul danaSaulsa da omis danaSaulSi. palatis umravlesobis azriT, saqmeSi ar moipoveboda sakmarisi mtkicebulebebi, rom al baSiris mxridan adgili hqonda genocidis danaSaulis Cadenas. aRniSnuli debuleba gasaCivrebul iqna prokuroris mier saapelacio wesiT, riTac saapelacio palatam gaauqma sasamarTlo palatis gadawyvetileba genocidis danaSaulis nawilSi da daubruna sasamarTlo palatas axali ganxilvisaTvis.36 2010 wlis 12 ivliss winasasamarTlo palatis mier gaica meore dapatimrebis orderi, sadac aRniSnuli iyo, rom arsebobda safuZvliani eWvi, rom al baSiri iyo pasuxismgebeli, aseve, genocidis danaSaulis CadenaSic (me-6 (a)(b)(c)).37 al baSirs dResac sudanis prezidentis Tanamdeboba ukavia. ICC-s prokuraturis mxridan xazgasmuli iyo is garemoeba, rom is uSualod ki ar Rebulobda monawileobas sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulebis CadenaSi, aramed sudanis saxelmwifo `aparatis~, misi samxedro Zalebis, `miliciis~, maRali rangis sudaneli politikosebis meSveobiT, romis statutis 25(3) (a)-e muxlis farglebSi, rogorc arapirdapiri (Tana)amsrulebeli. braldebis mxridan, saqmeSi arsebuli mtkicebulebebidan gamomdinare, arsebobda safuZvliani eWvi, rom al baSirs hqonda sruli kontroli im pirebis mimarT, romlebic uSualod sCadiodnen danaSaulebs, anu pirdapiri amsruleblebis mimarT. ukanono qmedebebi xorcieldeboda masStaburad, didi xnis ganmavlobaSi, sadac damnaSaveebis mimarT ar gatarebula sadamsjelo RonisZiebebi. al baSiri arsebiTad monawileobda saerTo gegmis implementaciaSi, romelic darfurSi mcxovreb furis, masalitisa da 94 zaghavas eTnikur jgufis wevrebze ukanono TavdasxmaSi, mkvlelobaSi, ganadgurebaSi, iZulebiT gadaadgilebaSi, wamebasa da gaupatiurebaSi gamoixateboda.38 V. PROSECUTOR V. AL BASHIR-is saqmis mniSvneloba ICC-s saqmianobaSi Prosecutor v. Al Bashir-is saqme gamosayofia ramdenime garemoebis arsebobiT, romelic saerTaSoriso sisxlis samarTlis farglebSi, ICC-ze dakisrebuli amocanebidan gamomdinare,39 metad yuradsaRebia. upirveles yovlisa, aRsaniSnavia is faqtori, rom ICC pirvelad axorcielebs sisxlissamarTlebriv devnas qveynis moqmedi prezidentis mimarT. aseT SemTxvevas ICC-s iurisprudenciaSi ar gaaCnia analogi. Semdegi sayuradRebo garemoeba, es aris prokuroris mxridan saqmis msvlelobis sxva mimarTulebiT wayvana, al baSiris braldebebze genocidis danaSaulis damatebiT, vidre es gaeros uSiSroebis sabWos darfuris saqmesTan dakavSirebiT Seqmnili komisiis daskvnaSi iyo mocemuli.40 aRniSnulze dayrdnobiT, sudanis xelisufleba ar moqmedebda `genocidis danaSaulis politikiT~ da adgili hqonda omisa da adamianurobis winaaRmdeg mimarTul danaSaulebs. Tumca, komisia aseve, dasZenda, rom es garemoeba ar unda yofiliyo ganxiluli, rogorc darfurSi ganxorcielebuli danaSaulebis `Semamsubuqebeli garemoeba~, imis xazgasmiT, rom omisa da adamianurobis winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebi aranakleb seriozuli xasiaTis matarebeli iyo, vidre Tavad genocidi.41 darfuris saqmis erT-erTi mTavari gamosakveTi garemoebaa, aseve, is, rom gamoZieba xorcieldeba romis statutis arawevri saxelmwifos mimarT, ICC-s wesdebis me-13(b) muxlis mixedviT _ gaeros uSiSroebis sabWos mimarTvis safuZvelze.42 VI. ratom ar daeyrdno ICC al baSiris saqmeze romis statutSi arsebul pasuxismgeblobebis sxva saxeebs? Tu ratom ar daeyrdno ICC al baSiris saqmeze romis statutSi arsebuli pasuxismgeblobebis sxva saxeebs, am kiTxvaze pasuxis gasacemad, jer CamovTvaloT is pasuxismgeblobebis saSualebebi, romlis gamoyenebac SesaZlebeli iyo arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis adgilze. esenia: JCE, romis statutis 25(3) (a)-e (mxolod Tanaamsruleblobis doqtriniT), 25(3) (b)(d)-e da 28 (b)-e muxlebi. JCE-s doqtrinis gamoyenebadobasTan mimarTebaSi pasuxi martivia. is adreul etapze ICC-s mier Prosecutor v. Lubanga-s saqmeze iqna uaryofili.43 miT ufro, rom Tavis droze ICTY-s mier SemuSavebuli JCE da arapirdapiri (Tana)amsrulebloba gansxvavebul aucilebel elementebs saWiroeben.44 rac Seexeba romis statutis 25(3)(a)-e muxlis farglebSi Tanaamsruleblobis doqtrinis gamoyenebas, al baSiris Tanamdebobidan, Tanaamsruleblobis doqtrinis Sinaarsidan gamomdinare, romelic sisxlissamarTlebriv pasuxismgeblobas `horizontaluri mimarTulebiT~ aviTarebs, braldebebis mtkicebis procesSi ver iqneboda produqtiuli.45 aseve, martivi pasuxi arsebobs romis statutis 25(3)(b)-e muxlTan mimarTebaSi,46 romelSic gaTvaliswinebuli pasuxismgeblobis saxeebi ar Seicaven danaSaulis amsruleblobaze `kontrolis~ elementebs47 da romlis gamoyenebac SeuZlebelia amsruleblobasTan kavSirSi.48 rogorc zemoT aRvniSneT, al baSirs hqonda sruli kontroli im pirebis mimarT, romlebic uSualod axorcielebdnen danaSaulebs, anu pirdapiri amsruleblebis mimarT. romis statutis 25(3)(d)-e muxli,49 romelic miCneulia, rogorc JCE-s monaTesave forma,50 damatebiTi xasiaTis matarebelia,51 rac mis gamoyenebas gamoricxavs. aseve, arsebobs meoTxe alternativac, romelic safuZvels ar aris moklebuli. es aris, al baSiris sisxlissamarTlebriv pasuxismgeblobaSi micema romis statutis 28(b)-e muxlis farglebSi, rogorc samoqalaqo meTaurze, sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulisaTvis, 95 3 da N marTlmsajuleba kanoni romelic Caidines misi efeqtiani Zalauflebis an kontrolis qveS, imis Sedegad, rom es piri aRniSnul xelqveTebs ver uwevda saTanado kontrols.52 iuridiul literaturaSi es mosazreba mxardaWerilia im argumentiT, rom `kontrolis~ elementis arseboba, romelsac iTxovs Tavis TavSi Teoria `amsrulebeli amsruleblis ukan~, gaupatiurebasTan mimarTebaSi, rTulad dasamtkicebelia.53 meTauris pasuxismgeblobis farglebSi, prokuraturam unda amtkicos mxolod al baSiris umoqmedoba, `organizaciaze~ misi efeqtiani Zalauflebisa da kontrolis meSveobiT. al baSiris Tanamdebobrivi mdgomareoba ufro gaaiolebs am process. misi mtkiceba sajarod, rom darfurSi adgili ar hqonda gaupatiurebebs, SeiZleba gamoyenebul iqnes karg samxilad, rom man ver moaxerxa mieRo yvela saWiro da gonivruli zoma, raTa Tavidan aecileblina an aRekveTa danaSaulTa Cadena.54 Tumca, mTavari argumenti, romelic gamoricxavs meTauris pasuxismgeblobis gamoyenebas Prosecutor v. Al Bashir-is saqmeze, es aris romis statutis 25(3)(a)-e muxlis upiratesoba 28-e muxlis mimarT, romelic xazgasmul iqna ICC-s mxridan Prosecutor v. Jean-Pierre Bemba Gombo-s saqmeze.55 saqmeSi mopovebuli mtkicebulebebidan gamomdinare, rodesac arsebobs safuZvliani eWvi, rom adgili hqonda rogorc `aqtiur amsruleblobas~, ise meTauris pasuxismgeblobas, upiratesoba pirvels eniWeba.56 daskvna yovelive aRniSnulidan gamomdinare, ukve SesaZlebelia statiis dasawyisSi dasmul kiTxvebze pasuxis gacema da arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis samarTlebrivi Sefaseba. is, Tu ra Sinaarsi devs arapirdapiri (Tana)amsruleblobis pasuxismgeblobaSi, masSi Tanaamsruleblobisa da arapirdapiri amsruleblobis doqtrinebis gaerTianebidan da misTvis wayenebuli aucilebeli elementebidan gamomdinare,57 martivad gasagebia. axali `hibriduli doqtrina~ saWiroebs Tavisebur midgomas.58 es aris `horizontaluri~ da `vertikaluri~ pasuxismgeblobis saSualebebis, amsruleblobis orive saxis cnebaTa erToblioba, sadac arsebiTad aucilebelia orive doqtrinis elementebis mtkiceba. es ki, arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtriniT saerTaSoriso sisxlis samarTlis danaSaulSi monawileebze pasuxismgeblobis dakisrebis garkveul problematurobaze miuTiTebs.59 miuxedavad amisa, arapirdapiri (Tana)amsrulebloba Prosecutor v. Al Bashir-is saqmeze, adekvaturi pasuxismgeblobis saSualebad unda miviCnioT, romelic saerTaSoriso sisxlis samarTalis moTxovnebs akmayofilebs.60 Tu ratom iyenebs ICC mas da ara pasuxismgeblobis sxva saxes, es ukve zemoT davasabuTeT.61 Tumca, xazgasasmelia mTavari faqtori _ arapirdapiri (Tana)amsruleblobiT, al baSiri miiRebs sasjelis ufro maRal zomas, vidre pasuxismgeblobis sxva saSualebebiT da is xdeba personalurad pasuxismgebeli qveyanaSi ganxorcielebuli danaSaulebisaTvis.62 aRniSnulis gamoyenebiT, is gaxdeba warmatebuli, xSirad gamoyenebadi doqtrina `cnobili~ damnaSaveebis mimarT. ICC-s mxridan Tanaamsruleblobisa da arapirdapiri amsruleblobis gaerTianeba da erTi saerTo saxiT Camoyalibeba, mimarTulia inovaciuri doqtrinis Seqmnisaken, saerTaSoriso sisxlis samarTlis Teoriebisa da precedentebis ganviTarebisaken.63 Tu rogor adgils daikavebs is ICC-s iurisprudenciaSi, jer rTuli saTqmelia. Tumca, prokuraturis mxridan misi gamoyenebis done SegviZlia SevadaroT Tavis droze ICTY-s mier JCE-s damkvidrebis periods, romelic aqtiur rols asrulebda jer ICTY-s saqmianobaSi da Semdeg sxva tribunalebis iurisprudenciaSi.64 96 SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Indirect (Co)Perpetration Doctrine in International Criminal Law. naSromi Sesrulebulia kiolnis universitetis iuridiul fakultetze (germaniis akademiuri gacvlis samsaxuris (DAAD) stipendiis farglebSi). ICC-ze da romis statutze dawvrilebiT ix.: merab turava, sisxlis samarTlis saerTaSoriso sasamarTlo, `bona kauza~, Tbilisi, 2005. CveulebiTi samarTlis gamoyenebasTan dakavSirebiT ix.: merab turava, danaSaulis moZRvreba, `meridiani~, Tbilisi, 2011, gv. 129, 134, 145-146, 339, 430; aseve, ix.: Alexander Zahar and Göran Sluiter International Criminal Law, Oxford University Press, Oxford, 2008, gv. 17. saerTaSoriso sisxlis samarTlis cnebaze da mis arsze dawvrilebiT ix: Claus kreß International Criminal Law, Max Planck Encyclopedia of Public International Law, xelmisawvdomia http://www.mpepil.com. Sead. George P. Fletcher New Court, Old Dogmatik, 9 Journal of International Criminal Justice (JICJ), 2011, gv. 179. Tu ra gza ganvlo saerTaSoriso sisxlis samarTalma dRemde dawvrilebiT ix.: Claus Kreß Versailles-Nuremberg-The Hague: Germany and International Criminal Law, 40 The International Lawyer, 2006, gv. 15-39; ix. aseve: M. Cherif Bassiouni The Making International Criminal Court wignSi M. Cherif Bassiouni International Criminal Law, Vol. III, Martinus Nijhoff, Leiden, 3rd. ed., 2008, gv. 117-132. sisxlis samarTlis saerTaSoriso sasamarTloebis praqtikasTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: Roberto Bellelli (ed.) International Criminal Justice, Ashgate, Farnham, Repr., 2011, Tavi I nawili meore, Tavi I I , Tavi I I I _ nawili meore. ix.: Kai Ambos Command Responsibility and Organisationsherrschaft: Ways of Attributing International Crimes to the Most Responsible wignSi Andre Nollkaemper and Harmen van der Wilt (ed.) System Criminality in International Law, Cambridge University Press, Cambridge, 2009, gv. 128. saerTaSoriso sisxlis samarTalSi individualuri pasuxismgeblobis dakisrebis sirTulesTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: Gideon Boas The Difficulty with Individual Criminal Responsibility in International Criminal Law wignSi Carsten Stahn & Larissa van den Herik (ed.) Future Perspectives on International Criminal Justice, T.M.C. Asser Press, The Hague, 2010, gv. 501-519. ix.: Bert Swart Modes of International Criminal Liability wignSi Antonio Cassese (ed.) The Oxford Companion to International Justice, Oxford University Press, Oxford, 2009, gv. 82. ix.: Prosecutor v. Germain Katanga and Mathieu Ngudjolo Chui, Decision on the Confirmation of Charges (ICC-01/04-01/07), Pre-Trial Chamber I, 30 September 2008 (Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges), par. 487-dan. ix.: Prosecutor v. Omar Hassan Ahmad Al Bashir, Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest (ICC-01/05-01/09), Pre-Trial Chamber I, 4 March 2009, (Prosecutor v. Al Bashir, Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest), par. 210, sadac winasasamarTlo palata amsruleblobis saxeebSi arapirdapir (Tana)amsruleblobas damoukidebeli saxiT moixseniebs, rogorc amsruleblobis meoTxe formas romis statutis 25(3)(a)-e muxlSi. Sead. Jens David Ohlin Second-Order Linking Principles: Combining Vertical and Horizontal Modes of Liability, 25 Leiden Journal of International law (LJIL), 2012, gv. 778; aseve, ix.: Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 540-dan. Sead. Elies Van Sliedregt Individual Criminal Responsibility in International Criminal Law, Oxford University Press, Oxford, 2012, gv. 168. ix.: romis statutis 25(3)(a)-e muxli: 3. sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulis Camden pirs, winamdebare wesdebis Sesabamisad, ekisreba sisxlis samarTlis pasuxismgebloba da isjeba, Tu es piri: (a) Caidens danaSauls piradad, sxva pirTan erTad an sxva piris meSveobiT. ix.: Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 490. ix.: iqve, par. 491. klaus roqsinis TeoriebTan mimarTebaSi ix.: Claus Roxin Crimes as Part of Orginized Power Structures, 9 JICJ, 2011, gv. 193-205; Tu rogor iqna is germaniis federaluri sasamarTlos (Bundesgerichtshof) mier aRiarebuli ix.: Thomas Weigend Perpetration through an Organization, The Unexpected Career of a German Legal Concept, 9 JICJ, 2011, gv. 94-99; Tu rogor aris is daregulirebuli germanul 97 3 da N marTlmsajuleba 20 21 22 23 24 25 26 kanoni sisxlis samarTalSi ix.: Neha Jain The Control Theory of Perpetration in International Criminal Law, 12 Chicago Journal of International Law, 2011, gv. 157-176; ICTY-sa da ICCSi ix.: iqve, gv. 177-185; aseve, ix.: Harmen G. van der Wilt The Continuous Quest for Proper Modes of Criminal Responsibility, 7 JICJ, 2009, gv. 307-314. Prosecutor v. Lubanga-s saqmeze ICC amkvidrebs qmedebaze funqciuri batonobis (functional control over the act (ing.); Funktionelle Tatherrschaft (germ.)) germanul doqtrinas, romelic dafuZnebulia qmedebaze batonobis doqtrinaze (domination of the act (ing.) an control of the act (ing.); Tatherrschaft (germ.)) da emsaxureba amsruleblobasa da Tanamonawileobas Soris argumentirebuli mijnis gavlebis mizans _ ix.: Prosecutor Thomas Lubanga Dyilo, Decision on the Confirmation of Charges (ICC-01/04-01/06), Pre-Trial Chamber I, 29 January 2007, par. 320 (Prosecutor v. Lubanga, Decision on the Confirmation of Charges), par. 317-dan; Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo, Judgment pursuant to Article 74 of the Statute (ICC-01/04-01/06), Trial Chamber I, 14 March 2012, par. 918-dan; aseve, ix.: merab turava, danaSaulis moZRvreba, `meridiani~, Tbilisi, 2011, gv. 6 (par. 9), 239-240; Kai Ambos The First Confirmation Decision of the International Criminal Court: Prosecutor v. Thomas Lubanga Dyilo Kostsalis, Courakis Mylonopiulos (ed.), Essays in honour of Agryrios Karras, Athen, 2010, gv. 998-999. Prosecutor v. Katanga and Chui-s saqmeze ICC ayalibebs klaus roqsinis mier SemuSavebul doqtrinas, `amsrulebeli amsruleblis ukan~ (perpetrator behind perpetrator (ing.), Täter hinter dem Täter (germ.)), sadac individualuri sisxlissamarTlebrivi pasuxismgebloba ekisreba pirdapir amsrulebels danaSaulis subieqturi da obieqturi elementebis asrulebisaTvis da arapirdapir amsrulebelze _ danaSaulze kontrolisaTvis, pirdapiri amsruleblis nebaze kontrolis meSveobiT. romis statutis farglebSi adgils ikavebs `organizaciaze kontrolis~ (control over the an organization (ing); Organisationsherrschaft (germ.)) cneba, sadac `amsrulebeli amsruleblis ukan~ danaSauls sCadis organizaciaze kontrolis meSveobiT _ ix.: Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 496-497; aseve, ix.: Claus Roxin _ Crimes as Part of Orginized Power Structures, 9 JICJ, 2011, gv. 193-205; Thomas Weigend Perpetration through an Organization, The Unexpected Career of a German Legal Concept, 9 JICJ, 2011, gv. 91-111; Kai Ambos Individual Criminal Responsibility (Article 25) wignSi Otto Triffterer (ed.) Commentary on the Rome Statute of the International Criminal Court, C.H.Beck.hart.Nomos., München, 2nd ed., 2008, gv. 750-752. ICTY-s sasamarTlo palata, arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinis Camoyalibebas cdilobda, rogorc JCE-s alternatiuli variantisas _ ix.: Prosecutor v. Stakic, Judgement (ICTY-IT-97-24-T), Trial Chamber, 31 July 2003, par. 439, 741; Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 506. JCE-s doqtrinasTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: giorgi dgebuaZe, kriminaluri miznobrivi dajgufebis _ Joint Criminal Enterprise doqtrinis Seqmnisa da gamoyenebis aucilebloba saerTaSoriso sisxlis samarTalSi, Jur. `marTlmsajuleba da kanoni~ 1(28), 2011, gv. 101-110. ICTY-s saapelacio palatis argumenti, riTac is uaryofda arapirdapiri (Tana)amsruleblobis doqtrinas, mdgomareobda imaSi, rom aRniSnuli pasuxismgeblobis saSualeba, gansxvavebiT JCE-sagan, ar warmoadgenda saerTaSoriso CveulebiTi samarTlisa da ICTY-s iurisprudenciis nawils _ dawvrilebiT ix.: Prosecutor v. Stakic, Judgement (ICTY-IT-97-24-A), Appeal Chamber, 22 March 2006, par. 62; Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 508; aseve, ix.: merab turava, danaSaulis moZRvreba, `meridiani~, Tbilisi, 2011, gv. 57, par. 98. keniis respublikis situaciasTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: Decision Pursuant to Article 15 of the Rome Statute on the Authorization of an Investigation into the Situation in the Republic of Kenya, (ICC-01/09), Pre-Trial Chamber II, 31 March 2010; aseve, ix.: Claus Kreß On the Outer Limits of Crimes against Humanity: The Concept of Organization within the Policy Requirement: Some Reflections on the Martch 2010 ICC Kenya Decision, 23 LJIL, 2010, gv. 855-873. ix.: Prosecutor v. William Samoei Ruto, Henry Kiprono Kosgey and Joshua Arap Sang, Decision on the Prosecutors Application for Summons to Appear for William Samoei Ruto, Henry Kiprono Kosgey and Joshua Arap Sang (ICC-01/09-01/11), Pre-Trial Chamber II, 8 March 2011, par. 40. 98 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 ix.: Prosecutor v. Lubanga, Decision on the Confirmation of Charges, par. 343-348. ix.: Prosecutor v. Katanga and Chui, Decision on the Confirmation of Charges, par. 500-518. ix.: United Nations (UN) Security Council (SC) Resolution 1564, 18 September 2004, xelmisawvdomia http://www.un.org/en/. ix.: Report of the International Commission of Inquiry on Darfur to the UN Secretary General (Pursuant to SC Resolution 1564, 18 September 2004), xelmisawvdomia http://www.un.org/news/dh/sudan/com_inq_darfur.pdf (nanaxia 07.07.2012). gaeros uSiSroebis sabWo konkretul SemTxvevaSi moqmedebda romis statutis me-13(b) muxlis farglebSi. aRniSnuli periodi xazgasmulia, vinaidan ICC-s sisxlissamarTlebrivi devnis ganxorcieleba SeuZlia mxolod im danaSaulebze, romlebsac adgili hqonda 2002 wlis 1 ivlisidan, anu romis statutis ZalaSi Sesvlis periodidan. ix.: United Nations Security Council Resolution 1593, 31 March 2005, xelmisawvdomia http://www.un.org/en/. ICC-s mTavari prokurori konkretul SemTxvevaSi moqmedebda romis statutis 53-e muxlisa da procedurisa da mtkicebis wesebis 103-e wesis farglebSi _ ix.: Decision to Open Investigation, xelmisawvdomia http://www.icc-cpi. int/ iccdocs/doc/doc251671.PDF (nanaxia 07.07.2012); darfuris saqmesTan dakavSrebiT aseve, ix.: Press Release, The Office of the ICC Opens Investigation in Darfur, 06 June 2006, ICC-OTP-0606-104-En. xelmisawvdomia http://www.icc-cpi.int/; Prosecutor v. Al Bashir, Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest, par. 1-dan. ix.: Prosecutor v. Al Bashir, Public Redacted Version of the Prosecutors Application under Article 58 filed on 14 July 2008 (ICC-02/05), 12 Septembr 2008, Annex A. ix.: Prosecutor v. Omar Hassan Ahmad Al Bashir, Second Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest (ICC-02/05-01/09), Pre-Trial Chamber I, 12 July 2010 (Prosecutor v. Second Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest), gv. 4-dan; Prosecutor v. Al Bashir-s saqmeze genocidis danaSaulTan mimarTebaSi ix. Claus Kreß The crime of Genocide and Contextual Elements. A Commentary on the Pre-Trial Chambers Decision in the Al Bashir Case, 7 JICJ, 2009, gv. 297-306. ix.: iqve, gv. 5-dan. ix.: Prosecutor v. Al Bashir, Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest, par. 209-dan; Prosecutor v. Second Decision on the Prosecutions Application for a Warrant of Arrest; al baSiris saqmesTan dakavSirebiT ix.: Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 853-869. ICC-ze miwerili `mudmivmoqmedi sasamarTlos~ statusi misi precendentebis mniSvnelobaze miuTiTebs. aRniSnul sakiTxTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: merab turava, sisxlis samarTlis saerTaSoriso sasamarTlo, `bona kauza~, Tbilisi, 2005. Sead. Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 854-dan. ix.: Report of the International Commission of Inquiry on Darfur to the UN Secretary General (Pursuant to SC Resolution 1564, 18 September 2004), gv. 4, xelmisawvdomia http://www.un.org/news/dh/sudan/com_inq_ darfur.pdf (nanaxia 12.07.2012). Sead: Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 854; Prosecutor v. Al Bashir-s saqmis mniSvnelobasTan dakavSirebiT ix. aseve: Theresa Giamanco The Perpetrator Behind the Perpetrator: A Critical Analysis of the Theory of Prosecution Against Omar AlBashir, 25 Temple International and Comparative Law Journal (TICLJ), 2011, gv. 217-dan. ix.: Prosecutor v. Lubanga, Decision on the Confirmation of Charges, par. 322-341. JCE iTxovs saerTo gegmis arsebobas, xolo Tanaamsruleblobis doqtrina `kontrolisas~. Tumca, orive maTgani damokidebulia danaSaulebze, romlebic xorcieldeba fizikurad sxva pirebis mier _ dawvrilebiT ix. Elies Van Sliedregt Individual Criminal Responsibility in International Criminal Law, Oxford University Press, Oxford, 2012, gv. 170-171. Sead. Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 865. ix.: romis statutis 25(3) (b)-e muxli: 3. sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulis Camden pirs, winamdebare wesdebis Sesabamisad, ekisreba sisxlis samarTlis pasuxismgebloba da isjeba, Tu es piri: 99 3 da N marTlmsajuleba 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 kanoni (b) uxelmZRvanelebs, waaqezebs, an xels Seuwyobs aRniSnuli danaSaulis Cadenas, Tu es danaSauli Cadenilia an iyo misi Cadenis mcdeloba. romis statutis 25(3)(b)-e muxlTan mimarTebaSi dawvrilebiT ix.: William A. Schabas The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford University Press, Oxford, 2010, gv. 430-dan. Sead. Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 865. ix.: romis statutis 25(3) (d)-e muxli: 3. sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulis Camden pirs, winamdebare wesdebis Sesabamisad, ekisreba sisxlis samarTlis pasuxismgebloba da isjeba, Tu es piri: (d) nebismieri sxva saxiT xels uwyobs saerTo mizniT moqmed pirTa jgufis mier danaSaulis Cadenas an Cadenis mcdelobas. aseTi xelSewyoba unda xdebodes ganzrax, anda (i) miznad isaxavdes jgufis danaSaulebrivi miznis ganxorcielebas an danaSaulebrivi saqmianobis gagrZelebas, Tu aseTi mizani an saqmianoba moicavs sasamarTlos iurisdiqciaSi Semavali danaSaulis Cadenas; an (ii) xorcieldebodes imis winaswari SegnebiT, rom jgufi miznad isaxavs danaSaulis Cadenas. ix.: Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 865; JCE-s da 25(3) (d) muxlTan mimarTebaSi ix.: Thomas Weigend Intent, Mistake of Law, and Co-perpetration in the Lubanga Decision on Confirmation of Charges, 6 JICJ, 2008, gv. 477-478. ix.: Prosecutor v. Lubanga, Decision on the Confirmation of Charges, par. 334-33; ix. aseve: William A. Schabas The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford University Press, Oxford, 2010, gv. 436-437. ix.: romis statutis 28(b)-e muxli. ix.: Theresa Giamanco The Perpetrator Behind the Perpetrator: A Critical Analysis of the Theory of Prosecution Against Omar Al-Bashir, 25 TICLJ, 2011, gv. 239; 242-243. ix.: iqve, gv. 234; aseve, ix.: romis statutis 28(b)(iii)-e muxli. ix.: Prosecutor v. Jean-Pierre Bemba Gombo, Decision Pursuant to Atricle 61(7)(a) and (b) of the Rome Statute on the Charges (ICC-01/05-01/08), Pre-Trial Chamber II, 15 June 2009, par. 342. ix. William A. Schabas The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute, Oxford University Press, Oxford, 2010, gv. 458. ix.: Tavi I I , I I I . Sead. Jens David Ohlin Second-Order Linking Principles: Combining Vertical and Horizontal Modes of Liability, 25 LJIL, 2012, gv. 784. Sead. Elies Van Sliedregt Individual Criminal Responsibility in International Criminal Law, Oxford University Press, Oxford, 2012, gv. 169. Sead. Florian Jessberger and Julia Geneuss On the Application of a Theory of Indirect Perpetration in Al Bashir, 6 JICJ, 2008, gv. 866. ix.: Tavi V I I . Sead. Theresa Giamanco The Perpetrator Behind the Perpetrator: A Critical Analysis of the Theory of Prosecution Against Omar Al-Bashir, 25 TICLJ, 2011, gv. 242-243. ICC-ze miweril gamowvevebTan dakavSirebiT dawvrilebiT ix.: Fatou Bensouda Challenges Related to Investigation and Prosecution at the International Criminal Court wignSi Roberto Bellelli (ed.) International Criminal Justice, Ashgate, Farnham, Repr., 2011, gv. 131-142. Sead. Jens David Ohlin Second-Order Linking Principles: Combining Vertical and Horizontal Modes of Liability, 25 LJIL, 2012, gv. 784. 100 INDIRECT (CO)PERPETRATION DOCTRINE IN INTERNATIONAL CRIMINAL LAW 1 (ANALYSES OF THE CASE PROSECUTOR V. AL BASHIR ) GIORGI DGEBUADZE PHD Georgian University At the beginning of XXI Century, international community was alarmed by the horrible crimes taking place in Africa, Uganda, in the Democratic Republic of Congo, in the Central Republic of Africa, in Kenya, Libya, Sudan and Cote dIvoire. National justice systems, in all above-listed countries, was unable to carry out proper measures against the criminal situation within the country, respond the committed crimes and impose criminal liability. Accordingly, International Criminal Court was notified regarding the mentioned occurrings. Taking proper and timely criminal proceedings and measures this was the very reason for establishing International Criminal Court. ICC has a lot of challenges. Entire international community is awaiting how will ICC resolve the problems and what type of case law it will establish. Baring all this in mind, in order to take effective measures, ICC introduces new forms of the criminal liability, among those, important one is the doctrine of indirect co-perpetration. It will be interesting to observe its application on Prosecutor v. al Bashir case, where it is applied and used as a main tool against the President of Sudan to carry out criminal prosecution against him.2 1 2 Indirect (Co)Perpetration Doctrine in International Criminal Law. The work is prepared within the scholarship in Cologne University; Law Faculty (DAAD) 101 3 da N marTlmsajuleba kanoni sicocxlis uflebis absoluturi dacva da TviTmkvlelobis problematika germanuli sisxlis samarTlis mixedviT baCana jiSkariani L.L.M. (München), miunxenis universitetis sisxlis samarTlis, sisxlis samarTlis procesis, saerTaSoriso da evropuli sisxlis samarTlisa da ekonomikuri sisxlis samarTlis kaTedris doqtoranti, fridrix naumanis saxelobis fondis stipendiati Sesavali sicoxlis uflebis dacva nebismieri samarTlebrivi saxelmwifosaTvis prioritetuli sferoa da sisxlis samarTali erT-erTi umniSvnelovanesi, Tu ara yvelaze qmediTi meqanizmia am mimarTulebiT. saqarTvelos kanonmdeblobac ar ganekuTvneba gamonakliss da sisxlis samarTlis kerZo nawili swored adamianis winaaRmdeg mimarTuli danaSaulebiT iwyeba. Sesabamisad, qarTul iuridiul literaturaSi bevri ram iTqva am danaSaulebTan dakavSirebiT, Tumca, xSir SemTxvevaSi diskusiebi garkveulwilad zedapirul xasiaTs atarebs da ama Tu im sakiTxs naklebad kompleqsurad udgeba. statiis mizania germaniis magaliTze mimoxilul iqnes sicocxlis uflebis dacvasa da amave konteqstSi TviTmkvlelobasTan dakavSirebuli iuridul literaturaSi Tu sasamarTlo praqtikaSi arsebuli mosazrebebi. mTeli rigi sakiTxebisa, miuxedavad am Tematikis mravaljeradi gadamuSavebisa, Ria da sadavo rCeba da maTi mimoxilva sxva saxelmwifos magaliTze imedia xels Seuwyobs qarTul iuridiul literaturaSi Tu sasamarTlo praqtikaSi diskusiebs. 102 1. sicocxlis uflebis absoluturi dacva germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis me-16 Tavi _ §§ 211-222 _ adamianis sicocxlis winaaRmdeg mimarTul danaSaulebs exeba da moicavs iseT deliqtebs rogorebicaa mkvleloba, mkvleloba damamZimebel garemoebebSi, sicocxlis mospoba gaufrTxileblobiT da ase Semdeg.1 germaniis konstituciis meore muxlis meore nawilic sicocxlis dacvis Temas exeba, kerZod, iq miTiTebulia naTlad, rom nebismier adamians aqvs sicocxlis ufleba. germaniis federaluri sakonstitucio sasamarTlos mosazrebiT, es muxli adamianis sicocxlis fundamenturi uflebis gamoxatulebaa2 da am uflebas konstituciursamarTlebrivi wesrigis farglebSi umaRlesi Rirebuleba gaaCnia.3 swored am midgomidan gamomdinare, Camoyalibda germanul samarTalSi sicocxlis uflebis absoluturi dacvis cneba. adamianis sicocxle xelSeuxebelia, miuxedavad am pirovnebis janmrTelobis mdgomareobisa, asakisa, sicocxlisunarianobisa Tu mis mimarT sxva kuTxiT gakeTebuli Sefasebisa.4 umZimesi fizikuri Tu sulieri defeqtebis arsebobis SemTxvevaSic ki, sicocxlis Sefaseba an/da amis safuZvelze misi mospoba dauSvebelia, risi gamoxatulebac aris Tundac evTanaziis Semadgenloba, romelic zRudavs TviT am sicocxlis uflebis matarebel pirs.5 amasTan, sainteresoa, imis garkveva, Tu ra momentidan iwyeba am fundamenturi uflebis sisxlissamarTlebrivi dacva? 2. sicocxlis uflebis sisxlissamarTlebrivi dacvis dasawyisi sicocxlis uflebis sisxlissamarTlebrivi dacvisaTvis gadamwyvetia dabadebis procesis dawyeba.6 am sakiTxze, germaniis federalurma uzenaesma (manamde, saimperio uzenaesma sasamarTlom) sasamarTlom Camoayaliba pozicia, sadac ganmarta, Tu ra momentidan iwyeba adamianis sicocxle da misi sisxlissamarTlebrivi dacva. sasamarTlos gadawyvetilebiT, es dacva iwyeba maSin, rodesac dedas ewyeba tkivilebi da misi sxeuli cdilobs, dabados nayofi.7 maSasadame, vinmes sisxlissamarTlebriv pasuxisgebaSi micema adamianis mkvlelobisaTvis SesaZlebelia swored im tkivilebis dawyebis momentidan, romelic uSualod win uZRvis dabadebas.8 adamianis sisxlissamarTlebrivi dacvis gavrceleba ukve tkivilebis dawyebis momentze da dabadebis procesze gamomdinareobs iqidan, rom es aris bavSvis sicocxlisaTvis mometebuli safrTxis stadia.9 Tumca, germanul iuridiul literaturaSi avtorebis mier gamoiTqmeba sxva mosazrebebic, romlebic Tvlian, rom adamianis sicocxlis sisxlissamarTlebrivi dacva unda iwyebodes mxolod dabadebis dasrulebis momentidan.10 am mosazrebis gabatonebis SemTxvevaSi, sisxlis samarTali SesabamisobaSi movidoda germaniis samoqalaqo kodeqsTanac. kerZod, am kodeqsis pirveli paragrafiT adamianis uflebaunarianoba iwyeba misi dabadebis damTavrebis momentidan.11 kritikosTa mosazrebiT, xdeba nayofis, romelic jer kidev, ar dabadebula da amis mxolod procesia dawyebuli, xelovnurad adamianad gamocxadeba da misi rogorc adamianis ise dacva, maSin roca SesaZlebeli iqneboda calke SemadgenlobiT misi, anu nayofis dacva.12 Tumca, rogorc ukve zemoT aRiniSna, literaturaSi gabatonebuli mosazreba da sasamarTlo praqtika,13 dawyebis droze akeTeben aqcents da am sakiTxSi samoqalaqo da sisxlis samarTali erTmaneTisagan gansxvavdebian. sisxlis samarTlis mecniereba dabadebis dawyebis cnebis gagebisaTvis, bunebrivia, eyrdnoba medicinas. samedicino TvalsazrisiT, normaluri dabadebis procesi iwyeba mokle intervalebiT mimdinare tkivilebiT, ris Sedegadac xdeba saSvilosnos yelis gafarToeba. amas mosdevs dedis sxeulis mxridan tkivilebis fonze Sida presi da bavSvis sxeulidan gamosvla. es tkivilebi warmoSobilia bunebrivad Tu medikamentebis saSualebiT, sisxlis samarTlisaTvis ar aris relevanturi.14 103 3 da N marTlmsajuleba kanoni medicinaSi erTmaneTisagan ganasxvaveben tkivilis sxvadasxva saxeebs im fazis mixedviT, Tu romelSi imyofeba orsuli qali. es gansxvaveba sisxlis samarTlisTvisac Zalian mniSvnelovania. kerZod, erTmaneTisgan unda gamoiyos dabadebamde arsebuli tkivilebi _ isini damaxasiaTebelia orsulobis bolo dReebisaTvis da SeiZleba grZeldebodes mSobiarobis dawyebis momentamde, uSualod mSobiarobis dawyebis tkivilebi _ anu rodesac iwyeba saSvilosnos yelis gafarToeba da tkivilebi, romelic Tan axlavs press da romelic saWiroa bavSvis dedis sxeulidan gamoyofisaTvis. adamianis sisxlissamarTlebrivi dacva iwyeba mxolod mSobiarobis dawyebis tkivilebis etapidan da ara manamde.15 rac Seexeba sakeisro kveTas da am gziT bavSvis dabadebas, misi sisxlissamarTlebrivi dacva, rogorc adamianis, iwyeba saSvilosnos gaxsnis da ara muclis gaWris an narkozis Seyvanis momentidan.16 Tumca, arsebobs gansxvavebuli mosazrebac, romliTac sasurveli iqneboda adamianis sisxlissamarTlebrivi dacvis muclis gakveTisTanave dawyeba da ara mxolod saSvilosnos gaxsnisas, vinaidan muclis gakveTa aris pirveli nabiji operaciis gziT bavSvis dabadebisa.17 gabatonebuli mosazreba ki, im arguments eyrdnoba, rom muclis gakveTa SeiZleba sxva miznebiTac xdebodes da masze adamianis konteqstSi samarTlebrivi dacvis gavrceleba orazrovnebas gamoiwvevda.18 zemoT naTqvamidan gamomdinareobs, rom mSobiarobis tkivilebis dawyebamde Cadenil deliqtebze vrceldeba mxolod da mxolod germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis §§ 218-219b. isini exebian abortis problematikas da mas garkveuli winapirobebis daucvelobis SemTxvevaSi dasjadad acxadeben. maTi dacvis obieqtia nayofi, vidre is sisxlissamarTlebrivi gagebiT gaxdeba adamiani (mSobiarobis tkivilebis etapidan). magaliTad, pirma mkvlelobis ganzraxviT daWra mSobiare qali, Tumca, is eqimis swrafi Carevis Sedegad gadarCa, magram sakeisro kveTis safuZvelze amoyvanili bavSvi ramdenime dRis Semdeg gardaicvala, radgan dedisaTvis miyenebulma Wrilobebma gamoiwvies misTvis sisxlis miwodebis procesis moSla mucladyofnis periodSi. mocemul SemTxvevaSi, dedis mimarT Cadenili qmedebis gamo, damnaSave pasuxs agebs mkvlelobis mcdelobis gamo damamZimebel garemoebebSi (§211, 22) janmrTelobis ganzrax mZime dazianebasTan erTianobaSi (§224). rac Seexeba adre dabadebuli bavSvis daRupvas, damnaSavis mxridan Cadenili qmedeba ganxorcielda mSobiarobis dawyebamde periodSi, Sesabamisad, sisxlissamarTlebrivad ziani miadga ara adamians, aramed nayofs, amitomac bavSvTan mimarTebaSi dadgeba mxolod germaniis ssk-is 218-e paragrafiT pasuxismgeblobis sakiTxi _ orsulobis moSla.19 mkvlelobis Semadgenlobebis (§§212, 211) gamoyeneba dauSvebelia, radgan isini icaven adamianis sicocxles da ara nayofs.20 aseve, sainteresoa imis garkveva, dadgeba Tu ara dedis pasuxismgeblobis sakiTxi, Tu misi moqmedebis Sedegad (magaliTad, eqimis rCevis miuxedavad, igi misdevs sports) mas muceli moeSleba da nayofi daiRupeba? am kiTxvas germanuli sisxlis samarTlis kodeqsidan gamomdinare, uaryofiTi pasuxi unda gaeces. SesaZlebelia gvefiqra pasuxismgeblobaze sicocxlis gaufrTxileblobiT mospobis gamo (§ 222), magram aRniSnuli Semadgenloba isev da isev saubrobs adamianze da ara jer kidev, ardabadebul sicoxleze. Sesabamisad, momaval dedas ver miscemen pasuxisgebaSi gaufrTxileblobiT sicocxlis mospobis gamo. misi gaufrTxileblobiT daiRupa nayofi da ara adamiani. aseve, SeiZleba gvefiqra orsulobis Sewyvetaze (§ 218), magram am paragrafis meoTxe nawilSi pirdapir aris Cawerili, rom orsuli qalis dasja gaufrTxileblobis gamo dauSvebelia.21 marTalia, zogadad, gaufrTxileblobiT orsulobis Sewyveta dasjadia, magram kanonmdebelma orsul qalze dauSva gamonaklisi, winaaRmdeg SemTxvevaSi, mas mouwevda nebismieri riskTan dakavSirebuli qmedebis Sewyveta orsulobis periodis ganmavlobaSi, rac misi uflebebis araproporciuli SezRudva iqneboda.22 maSasadame, mkvlelobisa da orsulobis Sewyvetis Semadgenlobebis erTmaneTisagan gansxvavebisTvis mTavaria yuradReba mieqces samarTlebrivi sikeTis winaaRmdeg mimarTuli qmedebis Cade104 nis da ara Sedegis dadgomis dros.23 Tu magaliTad, Careva ganxorcielda mSobiarobis dawyebamde orsulobis Sewyvetis mizniT da amis Sedegad daibada sicocxlisuunaro bavSvi, romelic mcire xanSi gardaicvala, piri pasuxisgebaSi miecema germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis 218-e paragrafiT orsulobis Sewyvetis gamo da ara adamianis mkvlelobisaTvis, xolo Tu abortis warumatebeli mcdelobisas bavSvi daibadeba (ara aqvs mniSvneloba is xangrZlivad sicocxlisunariania Tu ara) da mis sicoxles Sewyveten amis Semdeg, es dakvalificirdeba ukve mkvlelobad, vinaidan sicocxlis momspobi qmedeba Cadenil iqna adamianis mimarT.24 imisaTvis, rom dabadebis Semdgom bavSvis mimarT Cadenili qmedeba dakvalificirdes mkvlelobad, saWiroa rom is daibados cocxali, xolo Tu rodis iTvleba bavSvi cocxlad dabadebulad, amaSi germanuli samarTali eyrdnoba msoflio jandacvis organizaciis mier Camoyalibebul midgomas. kerZod, fetusi sul mcire, 500 grams unda iwonides da dedis sxeulidan gamoyofis Semdeg misi guli unda cemdes, is unda sunTqavdes an misi Wiplari unda pulsirebdes. xolo mkvdradSobilad iTvleba bavSvi, romelic orsulobis ganmavlobaSi an mSobiarobisas mokvdeba da 500 gramze mets iwonis. aseve, calke gamoyofen naadrev mSobiarobas. naadrevad dabadebulad iTvleba bavSvi, romelic sul mcire 3 kviriT adre an orsulobis 38-e kviramde adre daibadeba, wonas ki, gadamwyveti mniSvneloba ara aqvs.25 Tu axalSobili bavSi Seesabameba cocxlad dabadebulis zemoT motanil kriteriumebs, maSin is moiazreba mkvlelobis obieqtad da eqceva Sesabamisi paragrafebis dacvis qveS (§211 da Semdegi). es exeba Tundac iseT bavSvs, romelsac Tandayolili defeqtis gamo ara aqvs xangrZlivad cxovrebis Sansi.26 mTavaria, is cocxalia dabadebis procesSi. 3. adamianis sicocxlis sisxlissamarTlebrivi dacvis dasasruli adamianis sicocxlis, rogorc absoluturi samarTlebrivi sikeTis, sisxlissamarTlebrivi dacva iwyeba misi dabadebis momentidan, Tumca amavdroulad mniSvnelovania imis garkveva, Tu rodis mTavrdeba es dacva.27 sicocxlis sisxlissamarTlebrivi dacva wydeba adamianis gardacvalebiT,28 magram germaniis sisxlis samarTlis kodeqsi aranair miTiTebas ar Seicavs, Tu ra momentidan iTvleba adamiani gardacvlilad.29 adre iurisprudencia samedicino midgomas eyrdnoboda da gardacvalebis aTvla iwyeboda klinikuri sikvdilis momentidan (sunTqvisa da sisxlis mimoqcevis Sewyveta),30 Tumca, medicinis ganviTarebis procesidan gamomdinare amaSi igulisxmeba gansakuTrebiT xelovnurad sunTqvisa da sisxlis mimoqcevis gaxangrZlivebis SesaZlebloba aparatebis meSveobiT _ klinikuri sikvdili ukve samarTlebrivad ver CaiTvleboda gardacvalebis definiciisaTvis sakmarisad, amitomac aqcenti gadatanil iqna e.w. tvinis gardacvalebaze, 31 kerZod, mTliani tvinis muSaobis da ara mis nawilobriv SeCerebaze.32 tvinis muSaobis SeCerebaze aqcentis gadataniT gaxda SesaZlebeli, rom transplantaciis procesi gamartivdes. arcTu iSviaTad aris SemTxvevebi, rom rodesac adamiani magaliTad, avtoavariis Sedegad iRupeba, mis sunTqvasa da sisxlis mimoqcevas axangrZliveben xelovnurad, raTa garkveuli organoebi gamosadegi iyos gadanergvisaTvis. adre arsebuli definiciis SenarCunebis SemTxvevaSi, Tu eqimi gamorTavda xelovnuri sunTqvis aparats, maSin garkveuli winapirobebis arsebobis SemTxvevaSi, dadgeboda misi umoqmedobiT Cadenili mkvlelobisaTvis pasuxismgeblobis sakiTxi, radgan is piri Zveli definiciiT jer kidev, ver CaiTvleboda gardacvlilad (is xelovnurad, magram mainc sunTqavda da sisxlis mimoqcevac xorcieldeboda).33 dRes arsebuli midgomiT ki, msgavs SemTxvevaSi, saerTod ar arsebobs mkvlelobis obieqti, adamiani. tvinis gaCerebasTan erTad is ukve gardacvlilia da xelovnuri sunTqva amaSi arafers ar cvlis. 105 3 da N marTlmsajuleba kanoni adamianis tvinis muSaobis SeCerebis Sedegad adamiani, rogorc pirovneba da individi, wyvets arsebobas da sisxlis mimoqcevis an sunTqvis SeCerebisagan gansxvavebiT, am procesis aRdgena gamoricxulia.34 adamianis pirovnebis ganmsazRvreli erTaderTi organo aris misi tvini da ara sxva ram, amitomac sisxlis samarTali sikvdilis definiciis amosaval wertilad swored mas miiCnevs.35 sisxlis samarTlis mecniereba, marTalia, iTvaliswinebs medicinis miRwevebs da eyrdnoba mas sikvdilis momentis gansazRvrisas, magram am cnebis samarTlebrivi gageba ar Semoifargleba mxolod mediciniT, aramed saqme exeba gardacvalebis normatiul samedicino Sefasebas da ara samedicino simptomebis brmad gadmoRebas.36 marTalia, samarTlebrivi TvalsazrisiT, garkveulia, rom adamianis sicocxlis dacvis Sewyveta iwyeba gardacvalebidan, anu tvinis muSaobis SeCerebis momentidan, magram Tu rogor xdeba tvinis muSaobis SeCerebis gansazRvra, es ukve samedicino sakiTxia da masTan dakavSirebiT gansxvavebuli mosazrebebi arsebobs. sikvdilis momentis gansazRvra yovelTvis damokidebuli iqneba medicinis miRwevebze da meTodebis cvalebadoba sruliad mosalodneli procesia. aqedan gamomdinare, transplantaciis Sesaxeb kanonSi germanelma kanonmdebelma (§3 naw. 2) daadgina, rom organoebis transplantaciisaTvis amoReba gardacvlili adamianisaTvis dasaSvebia misi tvinis sikvdilis dadgenis Semdeg, magram am momentis gansazRvra medicinis miRwevebs da meTodebs dauTmo.37 aseve, gansakuTrebiT mniSvnelovania imis aRniSvna, rom germanuli kanonmdebloba tvinis sikvdilSi mis srul da ara nawilobriv sikvdils gulisxmobs,38 Tumca, amasTan dakavSirebiT gansxvavebuli mosazrebebic arsebobs. kerZod, mTliani tvinis sikvdilis arsebuli koncefciis kritikosebi uSveben, rom adamianis sicocxlis sisxlissamarTlebrivi dacva Sewyvetil unda iqnes tvinis iseTi nawilobrivi funqcionirebis Sewyvetis Semdeg, romlis safuZvelzec misi kognitiuri funqciebi Cerdeba da adamiani cnobierebas da azrovnebis unars kargavs.39 es midgoma germanul iuridiul literaturaSi aqtiurad iqna gakritikebuli da man fexi ver moikida. umravlesobis mosazrebiT, dauSvebelia adamianis arsis mxolod tvinis erT nawilamde dayvana, miTumetes, rodesac medicinaSi am sakiTxTan dakavSirebiT gaurkvevlobebi arsebobs.40 adamiani aris sulisa da sxeulis erTianoba da tvinis nawilobriv gaCerebis Sedegad, organizmi mainc damoukideblad ganagrZobs arsebobas da misi naadrevad gardacvlilad aRiareba miuRebelia.41 umciresobis mosazrebis gaziarebis SemTxvevaSi, sisxlissamarTlebrivi dacvis gareSe darCebodnen igive Rrmad moxuci adamianebi, romelTa tvinic garkveul SemTxvevebSi nawilobriv an mTlianad ver asrulebs kognitiur funqcias. miuxedavad amisa, maTi organizmi mainc ganagrZobs sicocxles da amis niSania tvinis mier koordinaciis funqciebis Sesruleba (magaliTad, sunTqva).42 garda amisa, tvinis nawilobrivi sikvdilis koncefciis aRiareba iurisprudenciaSi Seqmnida araRirebuli sicocxlis~ cnebis gaCenis safrTxes, rac sicocxlis absoluturi dacvis principidan gamomdinare, kategoriulad dauSvebelia.43 4. TviTmkvleloba da misi sisxlissamarTlebrivi Sefaseba mocemuli statiis dasawyisSive mkafiod iqna aRniSnuli, rom germanuli samarTlisaTvis adamianis sicocxle absolutur Rirebulebas warmoadgens da Tundac sicocxlis matareblis mier Tanxmoba mis sikvdilze aranair rols ar asrulebs am uflebis sisxlissamarTlebriv SefasebasTan mimarTebaSi.44 erTaderTi gamonaklisi am uflebis SezRudvisa aris TviTmkvleloba da es qmedeba ar aris dasjadi. TviTmkvelobis sakiTxma samarTlebrivi Tu eTikuri Sefasebis sxvadasxva etapi ganvlo. romis samarTali da kerZod, corpus juris mas dasjad qmedebad ar miiCnevda. romauli midgoma SemdgomSi 106 gavrcelebuli qristianobisagan gansxvavebiT TviTmkvlelobas ar Tvlida dasaZrax qmedebad da piriqiT, Tu adamiani am nabijs gadadgamda, es mis Rirsebaze metyvelebda.45 senekas mosazrebiT, TviTmkvleloba TavisuflebasTanac asocirdeboda, Tu adamiani Tavs moiklavda imisaTvis, rom masze sxvas ar ebatona.46 mogvianebiT, qristianobis gavrcelebasTan erTad, TviTmkvlelobis mimarT midgoma gamkacrda. eklesia mas dauSvebel qmedebad miiCnevda da vinc Tavs moiklavda, ar SeiZleboda misi dakrZalva saeklesio sasaflaos teritoriaze an saeklesio ritualebis Catareba. TviTmkvlevlobis mimarT qristianul eklesias dResac uaryofiTi damokidebuleba aqvs, vinaidan misi gagebiT adamiani unda eswrafvodes srulyofilebas, vidre mas RmerTi sicoxlis uflebas aZlevs. Tavis mokvliT ki, adamiani am gzas uxvevs da RmerTis nebas ewinaaRmdegeba.47 zemoT aRniSnulma qristianulma dogmatikam gavlena moaxdina Sua saukuneebis Tu Semdgomi periodis germanul samarTalze. me-18 saukuneSi TviTmkvlelis sxeuls agdebdnen fanjridan, marxavdnen ucnob adgilas, wvavdnen mas da ase Semdeg. es iyo sasjeli Cadenili qmedebisaTvis.48 me-18 saukunis bolosaTvis ki, imZlavra ganmanaTleblobis ideebma da eklesiis gavlenam Semcireba daiwyo, rasac Tan daerTo sisxlissamarTlebrivi mecnierebis momZlavreba. sisxlis samarTali gaTavisuflda Teokratiuli gavlenisagan da misi mizani ukve mdgomareobda ara saRvTo samarTlianobis, aramed saerTo keTildReobis dacvaSi.49 1747 wels, prusiis mefe fridrix didma volteris ideebis gavleniT akrZala TviTmkvlelebis pativis gareSe dakrZalvis tradicia, xolo mogvianebiT, 1813 wels bavariis sisxlis samarTlis kodeqsiT dadginda dasrulebuli TviTmkvlelobisa da misi mcdelobis ardasjadoba.50 germaniaSi dReisaTvis moqmedi sisxlis samarTlis kanonmdebloba me-19 saukunis liberalizmis ideebs eyrnoba da Sesabamisad, TviTmkvleloba ar aris dasjadi qmedeba. Tumca, am ardasjadobasTan dakavSirebiT gansxvavebuli midgomebi arsebobs. kerZod, germanul iuridiul literaturaSi gamoiTqva mosazreba, rom TviTmkvlelobis Sedegad sisxlis samarTlis kodeqsis 211-e paragrafiT gaTvaliswinebuli mkvlelobis Semadgenloba xorcieldeba da misi ardasjadoba gamomdinareobs mxolod bralis gamoricxvis gamo.51 es midgoma naklebad povebs asaxvas bolo periodSi arsebul literaturaSi da amis mizezi mdgomareobs imaSi, rom germaniis sisxlis samarTlis kodeqsi mkvlelobaSi gulisxmobs sityvasityviT sxva adamianis da ara zogadad, adamianis mokvlas.52 Ria formulirebis arsebobis SemTxvevaSi, ukve SesaZlebeli iqneboda gvesaubra SemovliTi gzebiT TviTmkvlelobis dekriminalizaciis gamarTlebaze. 4.1. mkvleloba Tu TviTmkvleloba? dasjadobis sakiTxis gadawyvetisaTvis Tavdapirvelad aucilebelia gairkves, saqme gvaqvs TviTmkvlelobasTan Tu sxvis mkvlelobasTan. germaniaSi gabatonebuli mosazrebiT amaSi mTavar rols asrulebs Semdegi winapirobis arseboba: vin ganaxorciela uSualod sicocxlis damasrulebeli aqti, sxvam Tu TviTon msxverplma?53 am kriteriumidan gamomdinare, dauSvebelia TviTmkvleobaSi ubralo Tanamonawileobis gamo vinme mieces pasuxisgebaSi. mTavaria, TviTmkvlels hqondes gansjisa da situaciis saRi Sefasebis unari.54 piri, romelic sxvas gaumzadebs sawamlavs, gaurevs Wiqa wyalSi da miawodebs sxvas, romelic mas dalevs da Tavs moiklavs, ar miecema sisxlissamarTlebriv pasuxisgebaSi TanamonawileobisaTvis. sicocxlis uSualod damasrulebeli qmedeba, daleva, mas ar Caudenia. gardacvlils bolo wamamde hqonda saSualeba ar daelia sawamlavi da sicocxle amiT SeenarCunebina. situacia icvleba, Tu msxverpls sawamlavs meore piri Seuyvanda magaliTad, venaSi. aseT SemTxvevaSi, saqme gvaqvs ukve mkvlelobasTan da ara TviTmkvlelobasTan.55 107 3 da N marTlmsajuleba kanoni sawamlavis momzadebisa da misi im adamianisaTvis micema, visac TviTmkvleloba surs, qmnis situacias, sadac erTma pirma meores TviTmkvlelobaSi daxmareba gauwia, Tumca, amis dasjadoba gamoiricxeba germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis 27-e paragrafiT. daxmarebisaTvis daisjeba mxolod is, vinc sxvas exmareba marTlsawinaaRmdego qmedebis CadenaSi. TviTmkvleloba ki, ar aris marTlsawinaaRmdego qmedeba da sisxlis samarTlis kodeqsSi masze, rogorc dasjad qmedebaze, arsad ar aris miTiTebuli.56 mecnierebasa da sasamarTlo praqtikas Soris azrTa sxvadasxvaoba arsebobs iseT SemTxvevebze, rodesac pirs Tavis mokvla surs da meore piri mas sawamlavs pirSi Caudebs, magram sawamlavis mimRebs TviTon SeuZlia bolo wuTamde gadawyvitos, es sawamlavi gadaylapos Tu ara. rogorc ukve wina kazusTan mimarTebaSi aRiniSna, germanul iuridiul literaturaSi gabatonebuli mosazrebiT aqac TanamonawileobisaTvis pasuxismgebloba gamoiricxeba. mTavaria, rom qmedebas safuZvlad edo Tavisufali nebiT miRebuli gadawyvetileba.57 uzenaesi sasamarTlo ki, Tvlis, rom msxverplis xelSi ar iyo qmedebaze sruli batonoba da amitomac meore piri unda daisajos. misTvis dasjadia kumulatiuri qmedebiT gamowveuli TviTmkvlelobac: pirma dalia sawamlavi da man momakvdinebeli Zala SeiZina misTvis meore piris mier damatebiT nemsis gakeTebis Semdeg. sasamarTlos mosazrebiT, aq adgili aqvs sxvisTvis sicocxlis mospobas da ara suicids. Sedegis dadgomisaTvis saWiro iyo ori qmedebis ganxorcileba da Sesabamisad, qmedebaze TviTmkvlelobis msurveli srulad ver batonobda.58 isev literaturaSi gabatonebul mosazrebas, Tavisuflad nebis gamoxatvis, gadawyvetilebis miRebis kriteriums Tu mivubrundebiT, unda gavarkvioT, Tu sad gadis zRvari, anu rodis ar CaiTvleba suicidis Sesaxeb miRebuli gadawyvetileba Tavisufal gadawyvetilebad? amis gasarkvevad SeiZleba moviSvelioT germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis me-20 paragrafi _ braluunaroba fsiqikuri naklis gamo. am paragrafSi saubaria iseT fsiqikur problemebze, romlis arsebobis SemTxvevaSi, mas romelime Cadenili sisxlissamarTlebrivi darRvevisaTvis brali ar Seeracxeba. marTalia, suicidis SemTxvevaSi bralze~ saubari ar aris (is ar klavs sxvas), Tumca §20-is winapirobebis gamoyeneba iribad mainc SesaZlebelia.59 sxva sityvebiT rom iTqvas, mTavaria piri acnobierebdes mis mier miRebuli gadawyvetilebis arss da adgili ar hqondes masze zewolas, mis SecdomaSi Seyvanas da ase Semdeg.60 gansxvavebuli midgoma da gaurkvevlobebi arsebobs e.w. ormag TviTmkvlelobasTan dakavSirebiTac, kerZod maSin, rodesac ori piri gadawyvets Tavis mokvlas da erT-erTi gadarCeba. am Temaze cnobili gadawyvetilebaa gizelas SemTxveva.61 Seyvarebulma wyvilma gadawyvita manqanis gamonabolqviT Tavis mokvla da am mizniT Casxdnen SigniT. manqanis siCqaris pedalze fexs aWerda biWi, xolo gizela, misi Seyvarebuli, gverdiT ejda da is gardaicvala kidec, biWi ki gadarCa. germaniis uzenaesma sasamarTlom daadgina, rom am SemTxvevaSi, gadarCenili pasuxs agebs germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis 216-e paragrafiT _ mkvleloba Txovnis safuZvelze. sasamarTlos mosazrebiT, swored gizelas Seyvarebulis xelSi iyo qmedebis bolomde miyvana (fexis daWera), ramac sasikvdilo Sedegi gamoiwvia. sasamarTlo iTvaliswinebs im moments, rom gizelas hqonda saSualeba, nebismier dros gaeRo manqanis kari da gadmosuliyo, magram mas Tavidanve hqonda gadawyvetili, braldebulis mier dawyebul qmedebas bolomde miyoloda. man aseve, winaswar ar icoda, Tu rodis dadgeboda is momenti, rodesac mas ukve ar SeeZleboda Seecvala movlenebis ganviTareba (gonebis dakargva). yovelive amis Sesaxeb saqmis kursSi iyo misi Seyvarebulic. maT erTad dagegmes am formiT TviTmkvleloba. braldebuls mis mier dawyebuli, sikvdilisaken mimarTuli qmedeba (fexis daWera) unda gaegrZelebina, vidre is TviTon gonebas ar dakargavda. yovelive amis gaTvaliswinebiT uzenaesma sasamarTlom gamoricxa TviTmkvlelobaSi daxmareba, rac braldebulis pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebas gamoiwvevda.62 108 uzenaesi sasamarTlos am Sefasebas ar eTanxmeba avtorTa umetesoba. maTi SefasebiT, gardacvlilis nebas da Tavisufali gadawyvetilebis miRebis SesaZleblobas sasamarTlo mcire adgils uTmobs da aqcenti ufro pedalze fexis daWeraze gadaaqvs,63 maSin rodesac mocemul SemTxvevaSi, gardacvlils Tavisuflad SeeZlo gadmosuliyo manqanidan da gadaerCina Tavi.64 4.2. SualobiTi amsrulebloba TviTmkvlelobisa da SualobiTi amsruleblobiT mkvlelobis erTmaneTisagan gansxvavebis sakiTxi germanul iuridiul literaturasa da sasamarTlo praqtikaSi saintereso diskusiis sagania. mkvlelobas SualobiTi amsruleblobiT maSin aqvs adgili, rodesac msxverpli Zaladobis, mizanmimarTulad SecdomaSi Seyvanis (erTi piri pirdeba meores, rom masTan erTad Tavs moiklavs) Tu misi sxvaze damokidebulebis borotad gamoyenebis gziT sicocxles moispobs.65 SualobiTi amsruleblobis dros, SecdomaSi Seyvanis gziT an sxva safuZvelze (magaliTad, is sulierad avadmyofia) msxverpli gamodis iaraRis rolSi, romelic am Secdomis safuZvelze Tavisi Tavis winaaRmdeg mimarTul qmedebas Cadis da sicocxles ispobs.66 SualobiTi amsruleblobisaTvis da Sesabamisad, dasjadobisaTvis aucilebelia, rom meore piri batonobdes TviTon msxverplze da mis mier Cadenil qmedebaze, winaaRmdeg SemTxvevaSi, adgili eqneba mxolod TviTmkvlelobaSi Tanamonawileobas, rac ar isjeba.67 SualobiTi amsruleblobis klasikuri magaliTia e.w. siriusis SemTxveva:68 braldebulma daarwmuna meore piri, rom is (meore piri) iyo sinamdvileSi varskvlav siriusis macxovrebeli da imisaTvis, rom mas axali cxovreba daewyo, saWiro iyo Zveli sxeulis moSoreba. amisaTvis is unda Camjdariyo wyliT savse abazanaSi da Caegdo CarTuli Tmis saSrobi, xolo Semdgom mas daxvdeboda axali sxeuli Jenevis tbasTan, sadac is axali cxovrebiT gamoiRviZebda. braldebulma msxverpli imaSic daarwmuna, rom axali cxovrebisaTvis saWiro iyo sicocxlis dazRveva, rac maSinaTve unda gakeTebuliyo da asaRebi Tanxa (500 000 marka) mis (braldebulis) saxelze gadaformebuliyo. rogorc ki, msxverpli axal sxeulSi gaiRviZebda, braldebuli mas am Tanxis tbasTan mitanasac dapirda. sinamdvileSi ki, ra Tqma unda, SecdomaSi Seyvanis erTaderTi mizani iyo am fulis xelSi Cagdeba. sabolood, piri mainc gadarCa, radgan Tmis saSrobi gaumarTavi aRmoCnda da wyalSi Cagdebis Sedegad ver gamoiwvia sasikvdilo Sedegi. braldebuli amis Semdegac cdilobda msxverplis darwmunebas, sxva gzebiT daetovebina Zveli sicocxle, Tumca, amaze is ukve ar daTanxmda. mTeli am periodis ganmavlobaSi, msxverpls sjeroda, rom is marTla Tavs ki ar iklavda, aramed axal sicoxles iwyebda. germaniis uzenaesma sasamarTlom am saqmeze gadawyvetilebis miRebisas yuradReba gaamaxvila TiToeuli SemTxvevis calkeuli gaanalizebis aucileblobaze. misi mosazrebiT, dauSvebelia abstraqtulad gaeces pasuxi kiTxvas, adgili aqvs SualobiT amsruleblobas Tu ubralod TviTmkvlelobaSi Tanamonawileobas. mocemul saqmeSi misi SefasebiT adgili hqonda SualobiT amsruleblobas. braldebulma msxverpli sakuTari Tavis winaaRmdeg iaraRis rolSi gamoiyena da is daarwmuna, rom axali sicocxlis dasawyebad Zvelis mitoveba iyo saWiro. amasTan, is warmarTavda msxverplis moqmedebas da aZlevda miTiTebebs Tu rogor unda emoqmeda mas. sabolood, sasamarTlos SefasebiT, braldebulma Caidina mkvlelobis mcdeloba angarebis mizniT SualobiTi amsruleblobis gziT da amis samarTlebrivi SefasebisaTvis araviTari mniSvneloba ara aqvs, Tu ramdenad warmoudgenelia zogadad, vinmesTvis imis dajereba, rom is am gziT axal cxovrebas daiwyebs. mTavaria, man moaxdina msxverplze iseTi gavlena, rom is ubralod, iaraRad aqcia.69 damnaSave misi upiratesi codnis safuZvelze batonobda msxverplis qmedebaze. mocemul gadawyvetilebas germanul iuridiul literaturaSi uamravi statia mieZRvna da maT ganxilvas cal-calke aq ar SevudgebiT, Tumca, aRsaniSnavia, rom garkveuli SeniSvnebis miuxedavad, principSi uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebas avtorebi eTanxmebian.70 109 3 da N marTlmsajuleba kanoni SualobiT amsruleblobas eqneba adgili maSinac, rodesac vinme daarwmunebs meore pirs, rom is sasikvdilod avadmyofia da male tanjva wamebiT gardaicvleba. amis Sedegad ki, meore piri Tavs moiklavs. sinamdvileSi ki, msxverpli sulac ar iyo mZimed avad da damnaSaves misi qonebis memkvidreobiT miReba ainteresebda. aq isev dadgeba SualobiTi amsruleblobiT Cadenili mkvlelobis gamo pasuxismgeblobis sakiTxi. damnaSavem SecdomaSi Seiyvana msxverpli da is iseT fsiqologiur situaciaSi Caayena, rom man sicocxle Tavisi xeliT moiswrafa.71 4.3. dauxmarebloba TviTmkvlelobisas kidev erTi sakiTxi, sadac literaturisa da germaniis federaluri uzenaesi sasamarTlos poziciebi kategoriulad gansxvavdeba erTmaneTisagan, es aris dauxmareblobis iseTi SemTxveva, romelzec qvemoT gveqneba saubari. saqme exeba 1984 wlis erT-erT gadawyvetilebas:72 76 wlis, guliT mZimed daavadebulma qalbatonma miiRo didi odenobiT damaZinebeli saSualebebi TviTmkvlelobis mizniT. ramdenime xanSi saxlSi is grZnobadakarguli aRmoaCina misma piradma eqimma. qalbatons xelSi eWira Semdegi baraTi: Cems eqims _ gTxovT, saavadmyofoSi nu wamiyvanT _ me gavTavisufldi! eqimi mixvda, rom misi gadarCenis SemTxvevaSi, pacientis janmrTeloba kidev ufro mZime mdgomareobaSi iqneboda. amasTan, qalbatoni manamdec yovelTvis winaaRdegi iyo saavadmyofoSi dawolis da xangrZlivi mkurnalobisa. amitomac man araferi ar moimoqmeda da daeloda, vidre qalbatoni ar gardaicvala. germaniis uzenaesma sasamarTlom am SemTxvevaSi principSi dauSva eqimis sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobis SesaZlebloba dauxmareblobis gamo (msxverplis TxovniT, sicocxlis mospoba _ §§216, 13).73 sasamarTlos mTavari argumentacia mdgomareobda SemdegSi: marTalia msxverplma TviTon miiRo gadawyvetileba TviTmkvlelobis Sesaxeb, magram gonebis dakargvis Semdeg, is ukve ver gankargavda da ver marTavda Tavis qmedebas. man gonebis dakargvis momentidan dakarga qmedebaze batonoba da misi sicocxle mTlianad damokidebuli gaxda samarTlebriv garantze, mocemul SemTxvevaSi _ eqimze. is, rom eqimma gaiTvaliswina msxverplis survili, ar cvlis damdgari Sedegis samarTlebriv Sefasebas.74 Tumca, sabolood, sasamarTlom eqimi sxva mizeziT gaaTavisufla sisxlissamarTlebrivi pasuxismgeblobisgan. kerZod, eqimi imyofeboda konfliqtis winaSe, Seesrulebina Tavisi movaleoba Tu pativi eca pacientis nebisaTvis. man es Sinagani konfliqti momakvdavis survilis gaTvaliswinebiT umoqmedobis sasargeblod gadawyvita da ar airCia TavisTvis komfortuli gza saavadmyofoSi misi gadagzavnisa. eqimma aseve, icoda, rom pacientis organizmi ukve mniSvnelovnad iyo dazianebuli. msgavs situaciebSi, sasamarTlos mosazrebiT, eqimma TviTon unda gadawyvitos, miiRos sicocxlis gadasarCenad saWiro zomebi Tu bolomde daemorCilos momakvdavis survils.75 am gadawvetilebidan gamodis, rom ar damdgariyo interesTa konfliqtis es specifikuri situacia da eqimis adgilas yofiliyo sxva piri samarTlebrivi garantis rolSi (magaliTad, meuRle), is aucileblad miecemoda sisxlissamarTlebriv pasuxisgebaSi. eqimi mxolod da mxolod misi profesiidan gamomdinare, gaTavisuflda gamonaklisis saxiT, am pasuxismgeblobisagan. uzenaesi sasamarTlo daeyrdno germaniis federaluri sakonstitucio sasamarTlos praqtikas, romliTac eqimi valdebulia gaiTvaliswinos pacientis mier miRebuli gadawyvetilebebi da amaSi igulisxmeba mis mier gamoTqmuli survili, ar Cautardes sicocxlis gadamrCeni operacia.76 germaniis federaluri uzenaesi sasamarTlos am gadawyvetilebas iuridul literaturaSi kritikis qarcecxli daatyda Tavs da samarTlianadac. marTalia, eqimis pasuxismgeblobisagan gaTavisufleba ar gamxdara diskusiis sagani, magram is, rom sasamarTlom zogadad, dauSva msgavs situaciebSi dauxmareblobis gamo dasjadoba da gonebis dakargvis Semdgom mTeli tvirTi 110 samarTlebriv garantze gadaitana, ar SeiZleba gaziarebul iqnes. mocemul konkretul SemTxvevaSi, saerTodac sakiTxavia, iyo Tu ara eqimi samarTlebrivi garanti mas Semdeg, rac pacientma mas aSkarad miuTiTa Caurevlobaze da is faqtiurad samarTlebrivi garantis funqciisagan gaaTavisufla.77 garda amisa, dauSvebelia, TviTmkvlelobis msurvelis nebis ignorirebiT vinme daavaldebulo sxvisi sicocxlis gadarCenaSi. samarTlebrivi garanti ar Cadis darRvevas umoqmedobis gamo, Tu is meore piris survils gauwevs angariSs.78 Tu sasamarTlos es mosazreba iqneboda aRiarebuli, maSin dadgeboda sakmaod aralogikuri situacia TviTmkvlelobasTan mimarTebaSi. kerZod, zemoT aRiniSna, rom TviTmkvlelobaSi Tanamonawileoba, magaliTad, sawamlavis miwodeba ardasjadi qmedebaa, xolo germaniis federaluri uzenaesi sasamarTlos am gadawyvetilebiT unda daisajos is, vinc grZnobadakargul pirs ar gauwevs daxmarebas. anu ar miecema pasuxisgebaSi piri, Tu is miawodebs sawamlavs sxvas Tavis mokvlisaTvis da gonebis dakargvis Semdeg ki, uceb warmoeSoba valdebuleba, gadaarCinos imave piris sicocxle, rac urTierTsawinaaRmdego samarTlebrivi Sefasebaa.79 dauxmareblobis gamo samarTlebrivi garantis mxridan Cadenili mkvlelobis uaryofa TavisTavad, ar gulisxmobs misi saerTod pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebas.80 zemoT motanili kazusi mimarTuli iyo kiTxvaze pasuxis gasacemad, hqonda Tu ara adgili eqimis, rogorc samarTlebrivi garantis mxridan Cadenil mkvlelobas umoqmedobiT, rac literaturaSi gabatonebuli mosazrebis safuZvelze gamoricxulia. magram germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis §323c sjis ubedur SemTxvevaSi myofi piris dauxmareblobas da es paragrafi zogadad, mimarTulia nebismieri piris mimarT. samarTlebrivi garantis momenti ar aris gadamwyveti. maSasadame Cndeba, kiTxva: marTalia, eqimi ar miecema pasuxisgebaSi dauxmareblobiT Cadenili mkvlelobis gamo, magram dakvalificirdeba Tu ara misi qmedeba §323c-iT? am kiTxvaze pasuxis gasacemad Tavdapirvelad, saWiroa gairkves, imyofeboda Tu ara piri ubeduri SemTxvevis~ situaciaSi, rodesac saqme exeba TviTmkvlelobas. am sakiTxze literaturaSi isev azrTa sxvadasxvaobaa. rodesac TviTmkvlels gadawyvetileba Tavisufali nebiT ar miuRia, TavisTavad adgili aqvs ubedur SemTxvevas da dauxmarebloba dasjadia.81 xolo rodesac meore piri, mocemul SemTxvevaSi eqimi, kargad icnobda pacientis gadawyvetilebas da darwmunebuli iyo mis nebaSi, SeiZleba ubeduri SemTxvevis momenti saerTod gamoiricxos.82 Tavisufali nebis safuZvelze Cadenili suicidis mcdelobisas §323c ar avaldebulebs aravis, daexmaros sxvas.83 magaliTad, Tu patimari SimSilobs da amiT rame miznis miRweva surs, sicocxlisaTvis arsebuli realuri safrTxis SemTxvevaSic ki, sapatimros administracia ar aris valdebuli is iZulebiT gamokvebos. msgavs situaciebSi adgili ara aqvs ubedur SemTxvevas. patimarma Tavisi nebiT miiRo es gadawyvetileba.84 literaturaSi gavrcelebuli mosazrebebis umetesoba sxva poziciaze dgas ubeduri SemTxvevis definciasTan mimarTebaSi. suicidis nebismieri mcdeloba gabatonebuli mosazrebiT, ukve TavisTavad, niSnavs ubedur SemTxvevaSi yofnas daxmarebis aRmoCenis saWiroebis momentis warmoSobidan (magaliTad, gonebis dakargva).85 gabatonebuli mosazrebis mimdevrebi imaze amaxvileben yuradRebas, rom situaciis Sefaseba unda xdebodes meore piris, potenciuri damxmaris perspeqtividan. man ar SeiZleba zustad icodes msxverplis winare gadawyvetilebis Sesaxeb, aseve miiRo Tu ara man marTla sakuTari nebiT es gadawyvetileba, amitomac sasurvelia, rom nebismieri TviTmkvlelobis mcdeloba ubedur SemTxvevad Sefasdes. xolo rac Seexeba pasuxismgeblobis sakiTxs, aq gabatobenuli mosazrebac iziarebs im pozicias, rom Tu potenciuri damxmare zustad icnobda TviTmkvlelis nebas, maSin misgan ar unda velodoT daxmarebas da dasjadobac gamoiricxeba.86 marTalia, piris sicoxle SeiZleba safrTxeSi iyos, magram germaniis ssk-is §323c iZleva konkretuli garemoebebis gaTvaliswinebiT, potenciuri damxmaris pasuxismgeblobisagan gaTavisuflebis saSualebas. 111 3 da N marTlmsajuleba kanoni 4.4. gaufrTxilebloba germaniis sasamarTlo praqtikasa da literaturaSi gavrcelebuli mosazrebebiT Tavisufali nebiT Cadenili TviTmkvlelobis gaufrTxileblobiT gamowveva ardasjadi qmedebaa.87 Tu msxverpli Tavisufali nebis safuZvelze moqmedebs, maSin damdgar SedegSi realizirdeba mis mier Seqmnili safrTxe da Sesabamisad, sxvisi dasjadoba gamoiricxeba.88 magaliTad: policielma dado iaraRi saxlSi da ojaxis wevrma Tavi moikla. obieqturad damdgari Sedegi sicocxlis mospobisa policiels ar Seeracxeba. ojaxis wevrma Tavisi nebiT da gadawyvetilebiT moiswrafa sicocxle da swored misi qmedebis safuZvelze dadga sasikvdilo Sedegi.89 sapirispiro Sedegi dadgeba, Tu piri iaraRs saTanadod ar Seinaxavs iseT adgilas, sadac masze fsiqikurad daavadebul da suicidisken midrekil pacients xeli miuwvdeba. msgavs mdgomareobaSi myofi avadmyofi piris mimarT SeuZlebelia imis mtkiceba, rom is Tavisufali nebiT~ iRebs gadawyvetilebebs.90 gaufrTxileblobiT sicoxlis mospobas aqvs adgili maSinac, Tu sasikvdilo Sedegi dadgeba TviTmkvlelobis mcdelobis Semdeg Seqmnili axali safrTxis gamo. TviTmkvlelobis mcdelobis Semdeg, eqimTan miyvanili gonebadakarguli pacienti gardaicvleba mkurnalobisas eqimis mier Cadenili Secdomis gamo. marTalia, am SemTxvevaSi msxverplma Tavisi nebiT miiRo TviTmkvlelobis gadawyvetileba, magram eqimi pasuxisgebaSi mainc miecema. swored mis mier ganxorcielebuli qmedebis Sedegad dadga konkretuli Sedegi da obieqturad sicocxlis mospoba mas Seeracxeba.91 daskvna germaniis sisxlis samarTlis kodeqsis garkveuli normebis mimoxilva gviCvenebs, Tu erTmaneTisagan ramdenad gansxvavdeba calkeul sakiTxebSi sasamarTlosa da iurist avtorTa mosazrebebi. federaluri uzenaesi sasamarTlo met yuradRebas amaxvilebs sicocxlis uflebis dacvaze da amis safuZvelze sakmaod avrcobs dasjadobas imave TviTmkvlelobasTan mimarTebaSi, xolo mowinaaRmdegeni ki, iTxoven sicocxlis uflebis dacvasTan erTad pirovnebis nebisaTvis meti mniSvnelobis miniWebas. es diskusia jerjerobiT, Riad rCeba da sasamarTlos Semdgomi gadawyvetilebebi gviCveneben Tu ra mimarTulebas daadgeba marTlmsajuleba, miTumetes im fonze, rom uzenaesi sasamarTlo Tavadac aRiarebs araerTgvarovani midgomis arsebobas. 112 SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 Schmidt/Priebe, Strafrecht Besonderer Teil I, 9. Aufl., Grasberg bei Bremen, 2010, Rn. 2. germaniis federaluri sakonstitucio sasamarTlos gadawyvetilebebis krebuli, BVerfGE 18, 117. BVerfGE 49, 53. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 2. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 2. Rössner/Winkel,krebulSi Dölling/Duttge/Rössner, Gesamtes Strafrecht, 2. Aufl., Baden-Baden 2011, § 211 Rn. 6. germaniis federaluri uzenaesi sasamarTlos gadawyvetilebebis krebuli sisxlis samarTlis saqmeebze, BGHSt. 10, 5. Jäger C., Examens-Repetitorium, Strafrecht Besonderer Teil, 3. Aufl., Heidelberg u.a. 2009, Rn. 3. Kindhäuser U., Strafrecht Besonderer Teil I, 5. Aufl., Baden-Baden 2012, § 1 Rn. 7. Herzberg/Herzberg, Der Beginn des Menschseins im Strafrecht: Die Vollendung der Geburt, JZ 2001, 1107 da Semdegi. Herzberg/Herzberg, Der Beginn des Menschseins im Strafrecht: Die Vollendung der Geburt, JZ 2001, 1112. Herzberg/Herzberg, Der Beginn des Menschseins im Strafrecht: Die Vollendung der Geburt, JZ 2001, 1112. Lackner/Kühl, StGB, 27. Aufl., München 2011, Vorbemerkung § 211, Rn. 3. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 11. dawvrilebiT ix.: BGHSt. 32, 195. Lackner/Kühl, StGB, 27. Aufl., München 2011, Vorbemerkung § 211, Rn. 3;JägerC., ExamensRepetitorium, Strafrecht Besonderer Teil, 3. Aufl., Heidelberg u.a. 2009, Rn. 4; Rössner/Winkel, krebulSi Dölling/Duttge/Rössner, Gesamtes Strafrecht, 2. Aufl., Baden-Baden 2011, § 211, Rn. 7. SchneiderH., krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 12. Eser A., krebulSi Schönke/Schröder, Strafgesetzbuch, 28. Aufl., München 2010, Vorbemerkungen zu den §§ 211 ff., Rn. 13. Fischer T., Strafgesetzbuch und Nebengesetze, 59. Aufl., München 2012, Vorbemerkungen zu den §§218 bis 219b, Rn. 2. es kazusi moyvanilia saxelmZRvanelodan Schmidt/Priebe, Strafrecht Besonderer Teil I, 9. Aufl., Grasberg bei Bremen 2010, Rn. 4. es kazusi moyvanilia saxelmZRvanelodan Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 41. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 41. Momsen C.,krebulSi Satzger/Schmitt/Widmaier, StGB, Köln 2009, Vorbemerkungen zu §§ 211 ff., Rn. 11; Lackner/Kühl, StGB, 27. Aufl., München 2011, Vorbemerkung § 211, Rn. 3. Momsen C., krebulSi Satzger/Schmitt/Widmaier, StGB, Köln 2009, Vorbemerkungen zu §§ 211 ff., Rn. 11; Kindhäuser U., Strafrecht Besonderer Teil I, 5. Aufl., Baden-Baden 2012, § 1, Rn. 10. Momsen C.,krebulSi Satzger/Schmitt/Widmaier, StGB, Köln 2009, Vorbemerkungen zu §§ 211 ff., Rn. 11; Kindhäuser U., Strafrecht Besonderer Teil I, 5. Aufl., Baden-Baden 2012, § 1, Rn. 12. Eser A., krebulSiSchönke/Schröder, Strafgesetzbuch, 28. Aufl., München 2010, Vorbemerkungen zu den §§ 211 ff., Rn. 14. Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 10. Aufl., München 2010, § 3, Rn. 7. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 19. SchneiderH.,krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 14. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 45. Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 10. Aufl., München 2010, § 3, Rn. 10. Merkel R., Hirntod und kein Ende, JURA 1999, 115. Merkel R., Hirntod und kein Ende, JURA 1999, 120. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 21. Eser A., krebulSiSchönke/Schröder, Strafgesetzbuch, 28. Aufl., München 2010, Vorbemerkungen zu den §§ 211 ff., Rn. 19. Sternberg-Lieben D., Tod und Strafrecht, JA 1997, 82. 113 3 da N marTlmsajuleba 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 kanoni Eser A., krebulSiSchönke/Schröder, Strafgesetzbuch, 28. Aufl., München 2010, Vorbemerkungen zu den §§ 211 ff., Rn. 20. Sternberg-Lieben D., Tod und Strafrecht, JA 1997, 85. Dencker F., Zum Erfolg der Tötungsdelikte, NStZ 1992, 311. Schneider H.,krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 21. Sternberg-Lieben D., Tod und Strafrecht, JA 1997, 84. Schneider H.,krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 21. Sternberg-Lieben D., Tod und Strafrecht, JA 1997, 84. Maurach/Schroeder/Maiwald, Strafrecht Besonderer Teil 1, 8. Aufl., Heidelberg 1995, § 1, Rn. 14. Rehbach B.,Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 242. Rehbach B., Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 242. Rehbach B., Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 243. Rehbach B., Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 243. Rehbach B., Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 245. Rehbach B., Bemerkungen zur Geschichte der Selbstmordbestrafung, DRiZ 1986, 246 da Semdegi. Hoerster N., Rechtsethische Überlegungen zur Freigabe der Sterbehilfe, NJW 1986, 1789. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 43; Fischer T., Strafgesetzbuch und Nebengesetze, 59. Aufl., München 2012, Vorbemerkung zu §§ 211 bis 216, Rn. 19. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 166. Schneider H.,krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 32. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 166. Aschenbach H., Beteiligung am Suizid und Sterbehilfe-Strukturen eines unübersichtlichen Problemfeldes, JURA 2002, 542. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 48. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 169 da Semdegi; Küpper G., Der Täter als Wekrzeug?-BGH, NJW 2003, 2326, und OLG Nürnberg, NJW 2003, 454, JuS 2004, 757 da Semdegi. Eser A.,krebulSi Schönke/Schröder, Strafgesetzbuch, 28. Aufl., München 2010, Vorbemerkungen zu den §§ 211 ff., Rn. 36. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 49; literaturaSi arsebul sxva mosazrebebTan dakavSirebiT ix.: Fischer T., Strafgesetzbuch und Nebengesetze, 59. Aufl., München 2012, Vorbemerkung zu §§211 bis 216, Rn. 26 da Semdegi. BGHSt 19, 135. BGHSt 19, 140. Kühl K., Beteiligung an Selbsstötung und verlangte Fremdtötung, JURA 2010, 83. Maurach/Schroeder/Maiwald, Strafrecht Besonderer Teil 1, 8. Aufl., Heidelberg 1995, § 1, Rn. 22; RengierR., Strafrecht Besonderer Teil II, 10. Aufl., München 2010, § 8 Rn. 10; Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 172. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 51. Kühl K., Beteiligung an Selbsttötung und verlangte Fremdtötung, JURA 2010, 82. Kühl K., Beteiligung an Selbsttötung und verlangte Fremdtötung, JURA 2010, 82. BGHSt. 32,38. aRniSnuli gadawyvetilebis reziume ix.: krebulSi Roxin C., Höchstrichterliche Rechtsprechung zum allgemeinen Teil des Strafrechts, München 1998, 119. sasamarTlos zemoaRniSnuli mosazrebebic amoRebulia aRniSnuli krebulidan. Roxin C., NStZ 1984, 71; Neumann U., Abgrenzung von Teilnahme am Selbstmord und Tötung in mittelbarer Täterschaft-BGHSt 32, 38, JuS 677 da Semdegi. Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 41, 53. BGHSt. 32, 367. BGHSt. 32, 371. BGHSt. 32, 374. 114 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 BGHSt. 32, 377 da Semdegi. BGHSt. 32, 378. Aschenbach H., Beteiligung am Suizid und Sterbehilfe-Strukturen eines unübersichtlichen Problemfeldes, JURA 2002, 544. Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 11. Aufl., München 2010, § 8 Rn. 14; Rössner/Wenkel, krebulSiDölling/Duttge/Rössner (Hrsg.), Gesamtes strafrecht, 2. Aufl., Baden-Baden 2011, Vorbemerkung zu §§ 211 ff, Rn. 12. Schmidt/Priebe, Strafrecht Besonderer Teil I, 9. Aufl., Grasberg bei Bremen 2010, Rn. 204; Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 180. Dölling D., Suizid und unterlassene Hilfeleistung, NJW 1986, 1012. Aschenbach H., Beteiligung am Suizid und Sterbehilfe-Strukturen eines unübersichtlichen Problemfeldes, JURA 2002, 545. Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 11. Aufl., München 2010, § 8 Rn. 18; Aschenbach H., Beteiligung am Suizid und Sterbehilfe-Strukturen eines unübersichtlichen Problemfeldes, JURA 2002, 545. Fischer T., Strafgesetzbuch und Nebengesetze, 59. Aufl., München 2012, § 323c, Rn. 5. Fischer T., Strafgesetzbuch und Nebengesetze, 59. Aufl., München 2012, § 323c, Rn. 5. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 184; Wessels/Hettinger, Strafrecht Besonderer Teil I, 35. Aufl., Heidelberg u.a., 2011, Rn. 60. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 184; Rengier, R., Strafrecht Besonderer Teil II, 11. Aufl., München 2010, § 8 Rn. 19. Schneider H., krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 86. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 184; Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 11. Aufl., München 2010, § 8, Rn. 185. Aschenbach H., Beteiligung am Suizid und Sterbehilfe-Strukturen eines unübersichtlichen Problemfeldes, JURA 2002, 545. Schneider H., krebulSi Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch, Bd. 3, München 2003, Vorbemerkung zu den §§ 211 ff., Rn. 86. Eisele J., Strafrecht-Besonderer Teil I, Stuttgart 2008, Rn. 184; Rengier R., Strafrecht Besonderer Teil II, 11. Aufl., München 2010, § 8 Rn. 187. 115 3 da N marTlmsajuleba kanoni ABSOLUTE PROTECTION OF RIGHT TO LIFE AND THE PROBLEM OF SUICIDE ACCORDING TO THE CRIMINAL CODE OF GERMANY BACHANA JISHKARIANI LLM, Munich University; Criminal Law, Criminal Procedure Law, International and European Criminal Law and Economic Criminal Law Faculty. Fellow of Fredric Neumann Fund Protection of the right to life is priority of every state and criminal law if not the most important, one of the most effective mechanisms in this direction. Georgian legislation is not exception and the private section of the criminal code starts with the crimes again humans. Accordingly, there are many references regarding this crime in the Georgian legal literature. Though, in many cases, discussions remain on superficial and approach to various issues are not comprehensive. Purpose of this Article is to provide an overview on the opinions expressed in legal literature and in court practice regarding right to life and in this context suicide issues on the example of Germany. There are number of issues that are still open and disputable, regardless number of discussions and processing. Comparative analyses on the example of other countries will promote discussions in legal literature and court practice. 116 embrionis kvlevisa da donaciis samarTlebrivi aspeqtebi irma gelaSvili samarTlis doqtori, saqarTvelos universitetis asocirebuli profesori Sesavali embrionis donacia aris procesi, roca sinjaraSi Seqmnil embrionze gametebis mimwodeblebi uars acxadeben da mas genetikurad sruliad sxva pirebs uTmoben.1 `embrionTa donaciis~ cnebaSi moiazreba embrionTa gadacema rogorc uSvilo wyvilTaTvis bavSvis dabadebis mizniT,2 ise samecniero kvlevis obieqtad gamoyenebisaTvis.3 qarTuli samarTali sinjaraSi arsebuli embrionis dacvis meqanizms ar moicavs. saqarTvelos kanoni `janmrTelobis dacvis Sesaxeb~ embrionze kvlevis ganxorcielebasa da sxvadasxva mizniT misi ujredebis gamoyenebas ar krZalavs, xolo embrionis donacias, faqtobrivad, reproduqciis uflebis realizaciis formad ganixilavs. miTiTebul sferoSi arsebuli normebi xarveziani da Seuswavlelia. naSromis mizani swored am normaTa mecnieruli analizi, kvlevis komparativistuli meTodis gamoyenebiT problemis regulirebis dadebiTi da uaryofiTi mxareebis warmoCena da erovnuli kanonmdeblobis srulyofis, evropul samarTalTan harmonizaciisaTvis winadadebebis SeTavazebaa. 1. embrionis donacia kvlevis mizniT embrionze kvleva Tanamedroveobis erT-erTi problematuri gamowvevaa, vinaidain miiCneva, rom igi miznad isaxavs orsulobis misaRwevad xelovnuri ganayofierebis teqnikis gaumjobesebas, genetikur daavadebaTa gamovlenas, simsivnis dadgenasa da prevencias.4 117 3 da N marTlmsajuleba kanoni embrionis ujredebis kvlevis obieqtad gamoyenebis Sesaxeb arsebobs sxvadasxva mosazreba. mecnierTa nawili miiCnevs, rom embrioni daculi unda iyos pirvelive ujredis SeqmnisTanave, zogierTis mosazrebiT, kvleva dauSvebelia ToTxmet dRes miRweul unikalur embrionze, xolo umetesobis azriT, embrioni daculi unda iqnes eqsperimentebisagan mxolod centraluri nervuli sistemis Camoyalibebis Semdeg, roca igi tkivils SeigrZnobs.5 `adamianis uflebebisa da biomedicinis Sesaxeb~ konvenciis6 me-18 muxlis I nawilis mixedviT, im qveynebSi, sadac daSvebulia embrionze in vitro kvlevis Catareba, uzrunvelyofil unda iqnes embrionis adekvaturi dacva, miTiTebuli muxlis I I nawili ki, krZalavs kvlevis Catarebis mizniT adamianis embrionis Seqmnas. aRniSnuli muxli xazs usvams kvlevis farglebSi embrionis dacvis aucileblobas, Tumca, ar gamoxatavs pozicias imis Taobaze, misaRebia Tu ara embrionze in vitro kvlevis Catareba.7 evrosabWos eqspertTa moqmedi komitetis moxsenebaSi asaxuli `adamianis xelovnurad Casaxvis principebis~ (SemdgomSi _ evrosabWos principebi)8 mixedviT (me-17 principis I nawili), nebadarTuli ar aris in vitro embrionze nebismieri proceduris Catareba, garda im SemTxvevisa, Tu mizania embrionisaTvis sargeblis motana an kvleva, romelic dakvirvebas moicavs da ar aris embrionisaTvis zianis momtani. miTiTebuli principis I I nawiliT, Tu saxelmwifos mier daSvebuli kvleviTi da eqsperimentuli procedurebi ar isaxavs miznad embrionisaTvis prevenciul, diagnostikur, xolo embrionis mZime paTologiis SemTxvevaSi, mis mkurnalobas, gasaTvaliswinebelia Semdegi moTxovnebi: a) miznis misaRwevad SeuZlebeli unda iyos sxva meTodebis gamoyeneba; b) embrioni ar SeiZleba gamoyenebul iqnes ganayofierebidan 14 dRis gasvlis Semdeg (gayinviT an sxva meTodiT Senaxvis periodi mxedvelobaSi ar miiReba); g) miRebulia wyvilis informirebuli Tanxmoba, maT Soris, embrionis donaciis dros; d) Sesabamisi multidisciplinaruli komisiis mier nebadarTulia kvleva. aRsaniSnavia, rom miTiTebuli moxsenebis me-19 principi krZalavs qalis saSvilosnoSi implantirebul embrionze kvlevas, Tumca, 12 kviramde orsulobis xelovnurad Sewyvetis faqtobrivad upirobo legalizeba9 kiTxvis niSnis qveS ayenebs kvlevis dauSveblobas nayofze, romlis arseboba SemdgomSi Sewyvetil iqnes. saqarTvelos kanonmdeblobaSi araferia naTqvami embrionze/Canasaxze kvlevis Sesaxeb. `janmrTelobis dacvis Sesaxeb~10 saqarTvelos kanoni awesrigebs samedicino-biologiur kvlevas, magram igi mxolod adamianisa da cxovelebis, rogorc samedicino-biologiuri kvlevis obeqtebis, dacvis humanuri damokidebulebis princips ganamtkicebs. 1.1. embrionis skriningi kvlevis mizani medicinis progresis garda, SesaZloa iyos sinjaris embrionTa arCeva sxvadasxva kriteriumis safuZvelze. ZiriTadad, upiratesoba eniWeba im embrions, romelic metad sicocxlisunariania.11 Tumca, seleqcia SeiZleba moxdes sxva niSnebis mixedviTac, kerZod, genetikur daavadebaTa gamoricxvis motiviT, sqesis gansazRvrisa da gansakuTrebuli maxasiaTeblebis SerCevis mizniT, agreTve konkretul genTan Tavsebadobis safuZvelze. embrionis skriningi12 gulisxmobs preimplantaciur genetikur diagnostikas _ (SemdgomSi pgd13), romelic moicavs ramdenime etaps: embrionis in vitro Seqmnas ganviTarebis adreul etapze, optimalurad, rva ujredad dayofili embrionis biofsiasa14 da Semdeg mis diagnostikas. embrionTa skriningi warmoSobs mraval eTikur da samarTlebriv problematikas. sakiTxis sirTules ganapirobebs is, rom biofsiis Sedegad safrTxe eqmneba embrionis gadarCenas imdenad, ramdenadac mcirdeba ganviTarebisaTvis aucilebeli ujredebis odenoba da seleqciis Sedegad mizanmimarTulad nadgurdeba embrioni.15 118 pgd-is ganxorcieleba SesaZlebeli gaxda 1980-iani wlebidan. axali reproduqciuli teqnologiebis ganviTarebis Sedegad, aRniSnuli meTodiT xdeba iseT daavadebaTa dadgena, rogoricaa daunis sindromi, mukoviscidozi da sxva.16 vinaidan in vitro Seqmnil embrionTa 50-70 procents aReniSneba qromosomuli anomalia, rac savaraudod, iwvevs orsulobis nakleb albaTobas, aSS-Si aRniSnuli meTodi xelovnuri ganayofierebis procesis nawilad, mis gagrZelebad iqca.17 pgd-is testis dadebiTi pasuxis SemTxvevaSi, genetikuri mSobeli an recipienti uars ambobs paTologiur (abnormal) embrionTa implantaciasa da dabadebaze, rasac misi ganadgureba mohyveba. Tumca, meore mxriv, pgd-is saSualebiT embrionis anomaliis mizeziT orsulobis xelovnurad Sewyvetis Canacvleba xdeba.18 xelovnur abortTan SedarebiT, romelic sicocxlisunariani, ganviTarebadi Canasaxis mospobas gulisxmobs, pgd SedarebiT misaRebad miiCneva, vinaidan sinjaris embrioni jer kidev, ar aris individualuri da arc diferencirebuli organoebi gaaCnia.19 pgd-is meTodis upiratesoba mxolod mSoblisaTvis gamoixateba, vinaidan igi emociuri, fsiqologiuri TvalsazrisiT, naklebad damTrgunvelia, eTikurad ki, igi iseve gaumarTlebelia, rogorc seleqciuri aborti. ufro metic, pgd uaresia, vidre tradiciuli prenataluri (dabadebamdeli) diagnostika da seleqciuri aborti, vinaidan aRniSnuli manipulacia moiTxovs ara erTi sicocxlis uflebis mqone embrionis Seqmnasa da ganadgurebas.20 genetikurma skriningma da embrionis seleqciam manamde gamoiwvia diskusia bioeTikosebsa da kanonmdeblebs Soris, vidre es realuri gaxdeboda. germaniaSi, 1990 wlis kanonma `embrionis dacvis Sesaxeb~21 akrZala embrionze samecniero kvlevis Catareba, garda im SemTxvevisa, Tu es uSualod embrionis sasikeTod ar iyo gamiznuli. vinaidan aRniSnuli kanoni ar exeboda importirebul embrionTa gamoyenebas, akrZalvis ararseboba miCneul iqna nagulisxmev Tanxmobad da Sedegad, 2002 wlis 28 ivliss, parlamentma xangrZlivi diskusiis Semdeg, miiRo federaluri kanoni Rerovani ujredebis Sesaxeb (Stamzellgezetz),22 romlis mixedviTac, dasaSvebi gaxda kvleva gamonaklis SemTxvevaSi, kerZod, germaniis teritoriaze 2002 wlis 1 ianvramde importirebul embrionebze, Tu kvlevis proeqti eTikurad gamarTlebuli da mowonebuli iqneboda centraluri eTikis komisiis mier. 2008 wlis 11 aprils, amave kanonSi Sesuli cvlilebebis mixedviT, kvleva nebadarTulad gamocxadda aseve, im importirebul embrionebze, romelic Seiqmna 2007 wlis 1 maisamde.23 embrionze kvleva dResac sakamaTo sakiTxia germaniaSi, rac kaTolicizmis Zlieri gavlenis Sedegia.24 germanuli komisiis mixedviT, embrionis skriningi unda daSvebuliyo gansakuTrebiT mniSvnelovani genetikuri daavadebis arsebobisas, Tumca, es gamoiwvevda embrionTa eugenezis seleqciasa da sqesis mixedviT SerCevas.25 amitom, zemoxsenebuli `embrionis dacvis Sesaxeb~ kanoniT aikrZala pgd, Tumca, mravalwliani cxare debatebis Semdeg, 2011 wlis ivlisSi, gamonaklis SemTxvevebSi, genetikur daavadebaTa maRali riskis mqone pirTaTvis Terapiuli skriningi daSvebul iqna.26 `janmrTelobis dacvis Sesaxeb~ kanonis 143-e muxlis I nawilis mixedviT, eqstrakorporuli ganayofiereba nebadarTulia uSvilobis mkurnalobis mizniTa da colis an qmris mxridan genetikuri daavadebis riskis arsebobisas, rac swored embrionis genetikur skriningsa da mis seleqcias gulisxmobs. Tumca, norma am SemTxvevaSic mSralia da ar gansazRvravs pgd xelmisawvdomia yvelasTvis Tu mxolod genetikuri daavadebis riskis mqone pirTaTvis. Sesabamisad, igi xorcieldeba mSobelTa survilis mixedviT, Tu aucilebelia garkveuli winapirobebis arseboba. 1.2. pgd embrionis sqesis SerCevisa da gansakuTrebuli maxasiaTeblebis miniWebisaTvis pgd miiCneva reproduqciuli uunarobis mkurnalobis efeqtian meTodad,27 Tumca, igi SeiZleba gamoyenebul iqnes araTerapiuli mizniTac, kerZod, sasurveli sqesis SerCevisa da bavSvisaTvis 119 3 da N marTlmsajuleba kanoni gansakuTrebuli maxasiaTeblebis miniWebisaTvis. aRsaniSnavia, rom embrionze pgd-is meTodis gamoyenebiT sqesis dadgena faqtobrivad 100 procentiT efeqtiania,28 xolo inteleqtis, Tmis, Tvalis feris dadgena am etapze teqnikurad SeuZlebelia, Tumca, teqnologiis progresis gaTvaliswinebiT, misi uaxloes momavalSi ganxorcieleba mosalodnelia.29 erTmaneTisagan ganasxvaveben embrionis sqesis SerCevas socialuri da Terapiuli mizniT. pirvel SemTxvevaSi in vitro embrionis Seqmna xorcieldeba mSoblebisaTvis sasurveli ama Tu im sqesis bavSvis dabadebisaTvis. Sesabamisad, ara erTi janmrTeli embrionis ganadgureba swored sqesis safuZvelze xdeba,30 xolo Terapiuli skriningiT SesaZlebelia sqesTan dakavSirebuli problemebis Tavidan acileba da janmrTeli bavSvis dabadeba. reproduqciis avtonomiis momxreTa mosazrebiT, piris ufleba akontrolos reproduqcia, embrionis sqesis arCevis uflebasac unda moicavdes,31 vinaidan sqesis SerCevis akrZalviT piri iZulebuli xdeba xSirad, arasasurveli bavSvi gaaCinos, rac mas finansur tvirTad awveba.32 miuxedavad miTiTebuli argumentisa, sayovelTaod miRebulia, rom dauSvebelia sqesis SerCevis mizniT xelovnurad adamianis Seqmna, vinaidan dairRveva demografiuli balansi. es gamoiwvevs pirTa diskriminacias sqesis safuZvelze, konkretuli sqesis gamo Seqmnili piris fsiqologiur garTulebas da sxva uaryofiT Sedegebs. amasTan, sqesis seleqcia mSobels gardaqmnis momxmareblad, gadaidgmeba pirveli nabiji bavSvTa `dizainisaken~, rac mSobels ubiZgebs airCios ara mxolod Svilis sqesi, aramed samomavlod Tmisa da Tvalis feri, Tu SesaZlebeli gaxda inteleqti da musikaluri niWic ki.33 evrosabWos pirveli principis mixedviT, adamianis xelovnurad Casaxva ar unda iqnes gamoyenebuli im mizniT, rom bavSvs hqondes gansakuTrebuli maxasiaTeblebi, gansakuTrebiT, sqesis SerCevisaTvis, garda im SemTxvevisa, roca Tavidan unda iqnes acilebuli sqesTan dakavSirebuli daavadeba. `adamianis uflebebisa da biomedicinis~ Sesaxeb konvenciis me-14 muxlic krZalavs sqesis SerCevis mizniT xelovnuri Casaxvis meTodebis gamoyenebas, garda im SemTxvevisa, roca aucilebelia sqesTan dakavSirebuli mZime memkvidreobis Tavidan acileba. analogiur normas iTvaliswinebs `pacientis uflebebis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis 34-e muxlic. maSasadame, saqarTvelos kanonmdeblobis mixedviT, sqesis SerCeva socialuri mizniT dauSvebelia, xolo `trivialuri~ mizezebis, kerZod, momavali bavSvisaTvis gansakuTrebuli maxasiaTeblebis Camoyalibebis mizniT xelovnuri Casaxvis meTodebis gamoyenebis akrZalvaze araferia naTqvami. 1.3. embrionis Seqmna sxvisi sicocxlis gadasarCenad `mxsneli dedmamiSvili~34 ewodeba bavSvs, romelic dabadebulia mecnierTa mier dadgenili konkretuli genis gaTvaliswinebiT ise, rom man SeZlos ufrosi dis/Zmis daavadebis mkurnalobaSi daxmarebis gaweva.35 Tanamedrove teqnologiis miRwevebiT, kerZod, adamianis leikocitTa antigenis meTodis (Human leucocyte Antigen HLA) gamoyenebiT xorcieldeba Tavsebadi in vitro embrionis SerCeva implantaciisaTvis. ufro konkretulad, aRniSnuli manipulaciiT dgindeba Seqmnili embrionis konkretuli genis ufrosi da/Zmis genTan Tavsebadoba da dadebiTi pasuxis SemTxvevaSi, placentisa Tu Wiplaridan miRebuli Rerovani ujredebis36 ufrosi avadmyofi da/ZmisaTvis implantaciis Sedegad am ukanasknelis gadarCena.37 Tumca, mogvianebiT, SesaZloa, saWiro gaxdes mkurnalobis mizniT, ukve dabadebuli bavSvis sisxlis, Zvlis tvinisa Tu organoTa donaciac.38 aRniSnuli meTodi avadmyofi ufrosi bavSvis gadarCenis erTaderTi saSualebaa, vinaidan SeTavsebadi Rerovani ujredis gadanergviT xdeba iseT mZime daavadebaTagan gankurneba, rogoricaa Talasemia, daimond-blekfanis anemia, fankonis anemia, leikemia39 da a.S. 120 genetikuri testirebis Sedegad, pirveli e.w. `mxsneli~ dedmamiSvili, adam naSi, daibada 2000 wels, aSS-Si ufrosi dis, molis fankonis anemiisagan gankurnebis mizniT, Tumca, SeTavsebadi embrionis miRebamde ocdaaTi embrionis seleqcia-ganadgureba gaxda saWiro.40 embrionTa pgd-is aRniSnuli meTodi mkurnalobis warmatebul saSualebad gamoiyeneba did britaneTSi, belgiasa da aSS-Si.41 gansakuTrebiT aRsaniSnavia, did britaneTSi 2005 wlis precedenti _ Quintavalle (on Behalf of Comment on Reproductive Ethics) V. Human Fertilization and Embryology Authority)42 saqmeze:43 mosarCele haSmis 6 wlis vaJs aReniSneboda sisxlis daavadeba, beta-Talasemia, romlis gankurnebis erTaderT Sanss mxolod Tavsebadi RviZli da/Zmis Wiplaris Rerovani ujredebis implantacia warmoadgenda. amisaTvis embrioni xelovnuri ganayofierebis meTodiT unda Seqmniliyo, rasac skriningis meTodiT Tavsebadobis dadgenis Semdeg Rerovani ujredis gadanergva mohyveboda.44 manipulaciis gansaxorcieleblad aucilebel winapirobas uflebamosili organos _ adamianis fertilizaciisa da embriologiis ganyofilebis45 nebarTva warmoadgenda. marTalia, nebarTva gacemul iqna, magram vinaidan 1990 wlis `embriologiisa da fertilizaciis Sesaxeb~ kanonis Tanaxmad,46 nebarTvis gacema sxvisi sicocxlis gadasarCenad embrionis SeqmnisaTvis ar iyo gaTvaliswinebuli, igi sicocxlis damcvelma organizaciam _ reproduqciuli eTikis komitetma gaasaCivra. pirveli instanciis sasamarTlom dedis moTxovna daakmayofila. Seiqmna 14 embrioni, Tumca, arcerTi maTgani Sesaferisi ar aRmoCnda.47 saapelacio instanciam da lordTa palatam sakiTxi sxvagvarad gadawyvita. dava xsenebuli kanonis debulebam gamoiwvia, romlis mixedviTac, nebarTva gaicemoda, Tu embrioni `Sesaferisi~ iqneboda qalis sxeulSi implantaciisaTvis. adamianis fertlizaciisa da embriologiis ganyofilebis mixedviT, sityva `Sesaferisi~ (suitable) gulisxmobda qalisaTvis Sesaferis embrions, am SemTxvevaSi iseTs, romelic ufrosi Svilis gankurnebisaTvis gamodgeboda. reproduqciuli eTikis komitetis mixedviT ki, am terminSi janmrTeli, genetikuri anomaliisagan Tavisufali embrioni igulisxmeboda, Sesabamisad, kanonieri iyo pgd da ara da/Zmis genTan Tavsebadobis testireba. aRniSnuli argumenti saapelacio instanciam ar gaiziara, xolo lordTa palatam daadgina, rom vinaidan miTiTebuli kanoni, klonirebis msgavsad, pirdapir ar krZalavda pgd-is meTodis gamoyenebiT konkretul genTan SeTavsebisa da amiT sxvisi sicocxlis gadarCenisaTvis embrionis Seqmnas, ganyofilebas SeeZlo nebarTvis gacema. arsebuli precedentis gaTvaliswinebiT, didi britaneTis 2008 wlis `adamianis fertilizaciisa da embriologiis Sesaxeb~ kanonma48 `mxsneli~ seleqcia dauSva Sesabamisi licenziis arsebobisas, kerZod, Tu Rerovani ujredis recipienti Seqmnili/SerCeuli donoris biologiuri da/Zmaa; recipients aReniSneba sicocxlisaTvis saSiSi daavadeba, romlis gankurnebis alternatiuli gza ar arsebobs da romelic SeiZleba ganikurnos Wiplaridan miRebuli sisxlis Rerovani ujredebiT, Zvlis tvinis an sxva ujredebis gadanergviT, Tu misi da/ZmasTan Tavsebadoba dadgenilia. amasTan, gaTvaliswinebulia garkveuli SezRudvac: dauSvebelia embrionis Seqmna da seleqcia bavSvis mTliani organos gadanergvis mizniT.49 yuradsaRebia is garemoeba, rom bavSvis Seqmna mSobelTa gankurnebis mizniT nebadarTuli ar aris;50 embrionis implantaciamde genetikuri testirebisas Sesabamisi klinikis mier gaTvaliswinebul unda iqnes: recipienti bavSvis daavadebis simZime da masTan dakavSirebuli tanjva; daavadebis progresireba, prognozi, mkurnalobis yvela SesaZlo saSualeba, donori `mxsnelisaTvis~ embrionis biofsiasTan dakavSirebuli yvela SesaZlo riski; emociuri da fsiqologiuri Sedegebi; organoTa (ujredTa) gadanergvasTan dakavSirebuli garTulebani; xolo im ojaxisaTvis, romelsac surs embrionis Seqmna ufrosi Svilis gankurnebisaTvis _ reproduqciuli gamocdileba da garemoebani (Seqmnil da Tavsebad embrionTa odenoba); warmatebis albaToba; warumateblobis Sedegebi da sxva.51 121 3 da N marTlmsajuleba kanoni doqtrinaSi `mxsneli dedmamiSvilis~ Seqmna gakritikebulia imdenad, ramdenadac am dros bavSvis dabadeba warmoadgens miznis miRwevis saSualebas. amasTan, SesaZloa ufrosi Svilis mkurnalobisaTvis sakmarisi ar aRmoCndes sisxlidan miRebuli Rerovani ujredebi, aramed aucilebeli gaxdes sxva organoTa gadanergvac. moraluri TvalsazrisiT, embrionis Seqmna Wiplaris sisxlis ujredebis miRebisaTvis ufro gamarTlebulia, vidre Zvlis tvinisa da organos donacia, vinaidan es ukanaskneli dakavSirebulia tkivilTan, diskomfortTan, riskTan.52 vinaidan arasrulwlovnis organos gadanergvis Taobaze informirebuli Tanxmobis gacxadebaze uflebamosili piri mSobelia, Sesabamisad, maTTvis umcrosi Svilis ufrosis keTildReobisaTvis msxverplSewirvis farglebi ar unda iyos SeuzRudavi.53 `mxsneli dedmamiSvilis~ Seqmnis legalizeba gamoiwvevs bavSvTa `dizainis~ legalizebasac, rac gulisxmobs sasurveli Tmis, Tvalis ferisa Tu sxva maxasiaTeblebisaTvis adamianis specialurad Seqmnas,54 `mxsneli~ bavSvisaTvis fsiqologiurad damTrgunveli iqneba imis gancda, rom igi Seiqmna mxolod sxvisi sicocxlis gadasarCenad, miT ufro, Tu molodini ver gaamarTla da ufrosi da/Zma ar ganikurna.55 Tumca, donorisaTvis SesaZlo emociuri ziani ar amarTlebs sicocxlis gadarCenaze uaris Tqmas da Tu da-Zmis sicocxlis gadarCena sasargeblo ar aris donorisaTvis, arc sazianoa, miT ufro, roca mxolod Wiplaridan miRebuli Rerovani ujredebis gamoyeneba xdeba, rac bavSvisaTvis ar iwvevs uaryofiT Sedegs. amasTan, `mxsnelis~ Seqmnis dros motivi keTilSobiluria, radgan sicocxlis gadarCenas emsaxureba, gansxvavebiT `bavSvTa dizainisagan,~ sadac mizezi meorexarisxovania,56 embrionis specialurad dabadebis miznis miuxedavad, warmoudgenelia mSoblebma Svili mxolod organos wyarod ganixilon da igi ugulvebelyon, xolo donorisaTvis sxvisi sicocxlis gadarCenam SeiZleba gamoiwvios ara stresi, aramed siamaye da sixaruli.57 zogadad, erTi bavSvis mier meorisaTvis ujredisa Tu organos donacia gamarTlebulia imdenad, ramdenadac mSoblis, da-Zmis sicocxlis gadarCena TavisTavad donorisTvisac sasargebloa, misTvis miyenebul safrTxes, tkivilsa da zians recipientisaTvis miniWebuli sargebeli gadawonis. Tumca, sakamaToa, ramdenad aqvT mSoblebs moraluri ufleba erTi Svilis saxeliT miiRon gadawyvetileba organos gadacemis Taobaze.58 `organoTa gadanergvis Sesaxeb~59 saqarTvelos kanonis me-17 muxlis me-2 nawili iTvaliswinebs mkurnalobis mizniT placentisa da Wiplaris sisxlis Rerovani ujredebis aRebas sxva adamianisaTvis gadasanergad, mxolod potenciuri donoris mSobiarobis Semdeg. me-19 muxlis me-2 nawilis mixedviT ki, sxva adamiani SeiZleba iyos rogorc genetikuri naTesavi, ise nebismieri mesame piri. maSasadame, bavSvis dabadeba sxvisi sicocxlis gadasarCenad nebadarTulia. daSvebulia arasrulwlovanisagan organos aRebac. kerZod, miTiTebuli kanonis me-20 muxlis mixedviT, arasrulwlovani (garda mcirewlovnisa) SeiZleba iyos Zvlis tvinis donori, Tu: Zvlis tvinis aReba ar imoqmedebs donoris janmrTelobaze, rasac erTmaneTisagan damoukideblad daadasturebs saTanado licenziis mqone ori eqimi; Zvlis tvinis gadanergva gankuTvnilia pirveli an meore rigis naTesavisaTvis, romlis janmrTelobis mdgomareoba sicocxlisaTvis saSiSia da ar arsebobs mkurnalobis sxva saSualeba; arasrulwlovnis ganwyoba iZleva samedicino Carevis SesaZleblobas da miRebulia meurveobisa da mzrunvelobis organos mier dadasturebuli mSoblebis an mSoblebis zrunvas moklebuli arasrulwlovnis kanonieri warmomadgenlis Tanxmoba. jdk-is 143-e muxli in vitro embrionis Seqmnas iTvaliswinebs uSvilobis mkurnalobis mizniT da colis an qmris mxridan genetikuri daavadebis gadacemis riskis arsebobisas. normis teleologiuri, gramatikuli da logikuri ganmartebidan gamomdinare, unda vivaraudoT, rom genetikuri daavadebis gadacemis riski uSualod Seqmnil embrions exeba da ara mis da Zmas. `pacientis uflebebis Sesaxeb~60 saqarTvelos kanonis 32-e muxlis mixedviT, daavadebis ganma122 pirobebeli genis gamovlenis an daavadebisadmi genetikuri midrekilebis ganmsazRvreli testireba dasaSvebia mxolod pacientis janmrTelobis dacvisa da janmrTelobis dacvasTan dakavSirebuli samecniero kvlevis mizniT. amave kanoniT pacients warmoadgens nebismieri piri, romelic, janmrTelobis mdgomareobis miuxedavad, TviTon sargeblobs, saWiroebs an apirebs isargeblos janmrTelobis dacvis sistemis momsaxurebiT. maSasadame, pacientad unda moviazroT piri, romelsac utardeba genetikuri testireba da ara nebismieri, vinc mkurnalobas saWiroebs. aRniSnuli teqnologia medicinis uaxlesi miRwevaa da miTiTebuli kanonisa Tu principebis SemuSavebisas misi prognozirebac ki, SeuZlebeli iyo. Tumca, sakiTxi misi aqtualobidan gamomdinare, uaxloes momavalSi realobad iqceva, rac droul mowesrigebas moiTxovs, xarvezis aRmofxvrisas mTavar amocanad ki, embrionis statusis gansazRvra rCeba. Sesabamisad, embrionis Seqmna sxvisi sicocxlis gadasaCenad, dasaSvebi da misaRebia, Tumca, amas ar unda mohyves seleqcia da araTavsebad embrionTa ganadgureba, ramdenadac embrioni, rogorc potenciuri adamiani pativiscemasa da dacvas imsaxurebs, miuxedavad imisa, misi dabadeba vinmesTvis sicocxlisa da janmrTelobis garantia iqneba Tu ara. 2. embrionis donacia bavSvis dabadebis mizniT erTmaneTisagan ganasxvaveben pirdapir donacias, roca recipienti donorisaTvis nacnobia da anonimur donacias. am SemTxvevaSi mimRebi uSvilo qalis vinaoba donorisaTvis ucnobia.61 evrosabWos me-11 principis I I nawilis mixedviT, erTi wyvilis mier gamouyenebeli embrionis donacia meore wyvilisaTvis xelovnurad Casaxvis mizniT, wevri saxelmwifoebis mier SeiZleba daSvebul iqnes gamonaklis SemTxvevebSi. bevr qveyanaSi (avstria, germania, SvedeTi, Sveicaria, saberZneTi, irlania, TurqeTi) embrionis donacia akrZalulia, nawili qveynebisa (belgia, safrangeTi, ungreTi, fineTi, espaneTi, didi brataneTi, kanada, aSS) mxolod sinjaraSi ganayofierebuli da `darCenili~ embrionis donacias uSvebs.62 jdk pirdapir ar aRiarebs embrionis donacias, Tumca 143-e muxlis I nawili uSvilobis mkurnalobis mizniT eqstrakorporuli ganayofierebis SesaZleblobas iTvaliswinebs donoris sasqeso ujredebis an embrionis gamoyenebiT, 144-e muxliT ki, nebadarTulia gayinvis meTodiT konservirebuli embrionis gamoyeneba. arcerT normaSi ar gvxvdeba pirdapiri miTiTeba, embrionis gadatana unda moxdes uSualod genetikuri dedisaTvis Tu SesaZlebelia misi sxva pirisaTvis gadacemac xelovnuri ganayofierebisaTvis. normis sityvasityviTi ganmartebidan gamomdinare, `donoris sasqeso ujredebis an embrionis gamoyeneba~ ganimarteba, rogorc donorTa embrionis gamoyeneba-donaciac, xolo 143-e muxlis I I nawilis mixedviT, donors an surogat dedas ara aqvs dabadebuli bavSvis mSoblad cnobis ufleba, donorad ki, am SemTxvevaSi rogorc kvercxujredis, ise embrionis donoric moiazreba. zemoaRniSnulis gaTvaliswinebiT, SeiZleba, rom saqarTvelos kanonmdeblobiT nebadarTulia in vitro embrionTa donacia da igi iseve, rogorc sxva reproduqciis alternativa, mowesrigebuli ar aris, maSin roca embrionTa donaciiTa da sxva reproduqciuli momsaxurebiT dResdReobiT araerTi samedicino dawesebuleba63 aqtiurad aris dakavebuli. evrosabWos me-12 principis mixedviT, embrionis gadatana erTi qalis saSvilosnodan meore qalis saSvilosnoSi ar unda iyos nebadarTuli. aRniSnulis Taobaze jdk-Si araferia naTqvami, Tumca, 143-e muxlSi uSvilobis mkurnalobis saSualebad mxolod eqstrakorporuli ganayofierebis meTodze miTiTeba TavisTavad gamoricxavs in vivo embrionis donacias. embrionTa donacia Tanamedroveobis gamowvevas warmoadgens da masze ukanasknel periodSi cxare diskusiebi mimdinareobs. momxreTa mosazrebiT, donacia sasargebloa embrionisaTvis da 123 3 da N marTlmsajuleba kanoni mis keTildReobas emsaxureba,64 vinaidan Sansi eZleva dabadebisa, romelic TavisTavad sjobs ganadgurebas. erT-erT upiratesobad saxeldeba recipienti mSoblis SesaZlebloba akontrolos da izrunos bavSvis ganviTarebaze muclad yofnis periodidan, gansxvavebiT Svilad ayvanisagan. Tumca, gasaTvaliswinebelia, am gziT dabadebuli bavSvis fsiqikuri garTulebanic. simarTlis garkvevis Semdeg, _ rom misi arseboba `kosmiuri SemTxveviTobaa~, vinaidan gametebis mimwodeblebi erTmaneTs arc ki Sexvedrian, _ SesaZloa, bavSvma dakargos pirovnulobisa da vinaobis gancda.65 aRsaniSnavia, rom saqarTvelos kanoni `organoTa gadanergvis Sesaxeb~66 ar vrceldeba Canasaxisa da nayofis organoebis, aseve, reproduqciuli ujredebis gamoyenebaze. miTiTebuli kanonis mixedviT, donori aris cocxali adamiani an gardacvlili, romlisganac iReben organos sxva adamianisaTvis gadasanergad, xolo recipienti ki, warmoadgens adamians, romelsac mkurnalobis mizniT gadaenerga sxva adamianis organo. TviTon organos definicia arc xsenebul kanonSi da arc sxva sakanonmdeblo aqtebSi ar gvxvdeba. medicinaSi igi ganimarteba, rogorc adamianis sxeulis fardobiTad (relatively) damoukidebeli nawili, romelsac specialuri, erTi an ori funqcia gaaCnia.67 embrioni gacilebiT metia, vidre adamianis erTi romelime organo, misi donaciis daSveba ewinaaRmdegeba aRiarebul principebs, adamianis Rirsebas. amdenad, embrionis rogorc sasyidliani, ise usasyidlo donacia da amiT embrionis brunvaSi monawileoba unda aikrZalos, rogorc sayovelTaod miuRebuli qceva. 2.1. Svilad ayvanasTan embrionis donaciis Tanafardoba aRiarebulia, rom embrionis donacia, rogorc damxmare reproduqciis alternativa, pirad da ojaxur cxovrebas ganekuTvneba.68 igi gansxvavdeba Svilad ayvanisagan imiT, rom wyvilma, romelmac gaiara in vitro procedura da gaaCnia Warbi embrioni, saCuqrad gadascems mas recipients,69 Tumca, embrionis donaciasa da Svilad ayvanasTan mimarTebaSi msgavseba realurad arsebobs, vinaidan orive SemTxvevaSi, genetikurad sxva piri/wyvili kisrulobs mSoblis valdebulebas. pirvel SemTxvevaSi, Svilad ayvanis institutisagan gansxvavebiT, donori _ genetikuri mSobeli bavSvis mSoblad aRiarebis moTxovnis uflebas kargavs embrionze uaris Tqmis momentidan, jer kidev, bavSvis dabadebamde. amasTan, Svilad ayvana, normis sitvasityviTi ganmartebidan gamomdinare, gulisxmobs ukve dabadebuli da gasaSvilebeli statusis mqone bavSvis Svilad ayvanas, maSin, roca embrionis donaciis SemTxvevaSi, gasaSvilebeli obieqti araTu dabadebuli, aramed SeiZleba Casaxulic ki, ar iyos da winaswari SeTanxmebis safuZvelze Seiqmnas. Svilad ayvanis instituti TiTqmis yvela qveynaSi, maT Soris, saqarTveloSic, mowesrigebulia specialuri kanoniT `Svilad ayvanisa da mindobiT aRzrdis Sesaxeb,~ romlis mixedviTac, bavSvis interesebidan gamomdinare, Svilad ayvanis Sesaxeb gadawyvetilebas iRebs sasamarTlo, Tu es mis keTildReobas emsaxureba.70 amasTan, mSvileblis statusis misaniWeblad dadgenilia kriteriumebi,71 xolo saWiroebis SemTxvevaSi, Svilad ayvanis Sesaxeb daskvna unda iTvaliswinebdes bavSvis eTnikuri da kulturuli garemos gaTvaliswinebiT aRzrdis SesaZleblobasac.72 embrionTa donacia, miuxedavad imisa, rom ukanasknel periodSi sakmaod aqtualuri sakiTxia, gansakuTrebiT aSS-Si, sakanonmdeblo doneze mouwesrigebelia da Svilad ayvanis wesisagan gansxvavebiT, savaldebulo moTxovnebs ar moicavs.73 momavali bavSvis interesebis dacvis mizniT, mxolod ramdenime qveynis, magaliTad, safrangeTisa da didi britaneTis samarTali iTvaliswinebs embrionis `Svilad ayvanamde~ Svilad ayvanis msurvelTa Sefasebas sasamarTlos mier.74 embrionis donaciis regulirebis saerTo xarvezi iseT STabeWdilebas qmnis, rom embrionis recipienti Svilis mosurne nebismieri piri SeiZleba iyos, maT Soris, iseTic, romelsac sxva124 dasxva mizeziT uari eTqva mSvileblis statusis miniWebaze. amitom amerikuli doqtrina xSirad miuTiTebs arsebuli Tanafardobis miuxedavad, embrionTa donaciaze Svilad ayvanis tradiciuli principebis gavrcelebis aucileblobaze, raTa dacul iqnes rogorc donori, ise recipienti mxare, bavSvi da zogadad, sazogadoeba da momavali Taoba.75 2.2. embrionis donaciis anonimuroba `Svilad ayvanisa da mindobiT aRzrdis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis 25-e muxlis mixedviT, Svilad ayvanis procesSi monawile yvela piri, maT Soris, biologiuri mSobeli, valdebulia daicvas Svilad ayvanis saidumlo. mSvileblis neba-survilis gareSe, aRniSnuli saidumlos gamJRavnebisaTvis ki, saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsis 175-e muxli iTvaliswinebs pasuxismgeblobas. embrionTa donaciac, Svilad ayvanis msgavsad, rogorc wesi, anonimuria.76 evrosabWos me-13 principis I nawilis mixedviT, eqimma, agreTve, dawesebulebis TanamSromlebma, romlebic iyeneben xelovnurad Casaxvis teqnologiebs, unda daicvan donoris anonimuroba, saidumlod Seinaxon wyvilis vinaoba da aRniSnuli faqti ar unda gaaxmauron erovnuli kanonmdeblobis moTxovnaTa Sesabamisad. gamonaklisis saxiT, donoris genetikuri informacia SeiZleba gamJRavnebul iqnes, Tu es saWiroa bavSvis janmrTelobis, interesebisaTvis an genetikuri konsultaciis Casatareblad. aRniSnulis uzrunvelsayofad, sasurvelia, embrionis donaciisas gacxadebul informirebul TanxmobaSi mieTiTos genetikuri mSoblis janmrTelobis istoria da STamomavlobisaTvis yvela SesaZlo samedicino riski.77 evrosabWos me-13 principis I I nawilis mixedviT, erovnulma kanonmdeblobam SeiZleba dauSvas, rom bavSvs garkveul asakSi hqondes saSualeba gaecnos informacias misi Casaxvis garemoebebisa da donoris vinaobis Sesaxeb. konfidencialobis dacvis principi ganmtkicebulia saqarTvelos konstituciis 41-e muxlis I I nawiliT, romlis Tanaxmad, oficialur CanawerebSi arsebuli informacia, romelic dakavSirebulia adamianis janmrTelobasTan, mis finansebTan an sxva kerZo sakiTxebTan, aravisTvis ar unda iyos xelmisawvdomi, TviT am adamianis Tanxmobis gareSe, garda kanoniT dadgenili SemTxvevebisa, rodesac es aucilebelia saxelmwifo uSiSroebis an sazogadoebrivi usafrTxoebis uzrunvelsayofad, janmrTelobis, sxvaTa uflebebisa da Tavisuflebis dasacavad.~ jdk-is 42-e muxliT, `medicinis muSaki da samedicino dawesebulebis yvela TanamSromeli movalea daicvas samedicino (saeqimo) saidumlo, garda im SemTxvevisa, roca konfidencialuri informaciis gamJRavnebas moiTxovs gardacvlilis naTesavi an kanonieri warmomadgeneli, sasamarTlo an es aucilebelia sazogadoebrivi usafrTxoebis uzrunvelsayofad, sxvaTa uflebebisa da Tavisuflebebis dasacavad.~ embrionis donacia, xsenebuli kanonis me-3 muxlis `C~ qvepunqtiT gansazRvrul saeqimo saidumlos warmoadgens. janmrTelobasTan dakavSirebuli saidumloeba ganekuTvneba pirad saidumlos, magram es informacia absoluturad daculi ar aris da kanoniT gansazRvrul SemTxvevebSi, maT Soris, sxvaTa uflebebisa da Tavisuflebebis dasacavad gamJRavnebas eqvemdebareba.78 `pacientis uflebebis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis 28-e muxlis mixedviT, samedicino momsaxurebis gamwevis mier konfidencialuri informaciis gamJRavneba dasaSvebia, Tu miRebulia pacientis Tanxmoba; informaciis gaumJRavnebloba safrTxes uqmnis mesame piris (romlis vinaobac cnobilia) sicocxlesa da janmrTelobas; Tu es gaTvaliswinebulia saqarTvelos kanonmdeblobiT. SeiZleba iTqvas, rom saqarTvelos kanonmdebloba, ZiriTadad, Seesabameba zemoT motanil princips, Tumca me-13 principis I I nawilis msgavsad, bavSvis konkretuli asaki informaciis gamJRavnebisaTvis dadgenili ar aris. 125 3 da N marTlmsajuleba kanoni damxmare reproduqciis teqnologiis gamoyeneba eqceva piradi da ojaxuri cxovrebis saidumloebis farglebSi,79 romelic simarTlis garkveviT, SesaZloa, Seilaxos. Tumca, genetikuri warmomavlobis dadgena xSirad, bavSvis interesebis dacvas emsaxureba, vinaidan ojaxis janmrTelobis istoriis dadgena xels uwyobs genetikur daavadebaTa adreul prevencias, diagnostikasa da mkunalobaSi daxmarebas.80 bavSvis interesebis saukeTeso dacva upiratesia damxmare reproduqciis teqnologiis gamoyenebisas, aseve, mSobelTa cxovrebis wesis arCevanis TavisuflebasTan SedarebiT.81 swored amitom, embrionTa donaciis Sedegad dabadebul bavSvTaTvis cnobili unda iyos warmomavlobis, genetikuri mSoblebisa da ojaxis wevrebis Sesaxeb,82 vinaidan sakuTari warmoSobis garkvevis ufleba saqarTvelos konstituciis me-16 muxliT garantirebuli pirovnebis Tavisufali ganviTarebis uflebidan gamomdinareobs.83 amasTan, anonimurobis dros arsebobs sisxlis aRrevis riski. incestis Tavidan acilebis mizniT ki, aucilebelia kanonmdeblobiT individualur donorTaTvis STamomavlobis odenobis SezRudva.84 aRniSnulis gaTvaliswinebiT, Tanamedrove tendencia mimarTulia ara mxolod embrionTa donaciis Sesaxeb informaciis gamJRavnebis savaldebuloobisaken, aramed naxevar da-Zmis Taobaze informaciis miwodebis uzrunvelyofiskenac.85 donori mSoblebisagan sxva dedmamiSvilTa moZiebis xelSewyobisaTvis aSS Si Seiqmna specialuri internet-gverdi,86 romlis meSveobiT aTasobiT pirma SeZlo naxevar da-Zmis moZieba, did britaneTSi ki, adamianis fertilizaciisa da embriologiis ganyofilebis iniciativiT dafuZnda nebayoflobiTi saregistracio momsaxureba, romlis mizani, aseve, donaciis meSveobiT dabadebuli STamomavlobis erTmaneTTan dakavSirebaa.87 2.3. embrionis donaciis sasyidlianoba embrionTa donaciis yvelaze rTul samarTlebriv da eTikur problemas warmoadgens sasyidlianoba, ramdenadac arsebobs realuri saSiSroeba, rom gametebis mimwodeblebma, romlebsac Warbi embrionebi gaaCniaT, isini materialuri sargebelis miRebis mizniT gamoiyenon, xolo uares SemTxvevaSi, socialurad daucveli, susti mxare aRmoCndes eqspluataciis msxverpli. amis safuZvels gvaZlevs arsebuli garemoeba. kerZod, rogorc sazRvargareTis qveynebis praqtika cxadyofs, embrionis SeZeniT dainteresebulia ara mxolod uSvilo piri/wyvili, aramed embrionTa bankebi _ Semnaxveli klinikebi, aseve, mecnierebi, romelTa mizania kvlevis ganxorcieleba da embrionTa e.w. `dilerebi~, romlebic garda mza embrionTa SeZenisa, yiduloben qalisa da mamakacis gametebs, vinaidan samarTlebrivi TvalsazrisiT, es ufro usafrTxoa da TviTon qmnian embrionebs sxva pirTaTvis miyidvis mizniT.88 embrioniT vaWroba sayovelTaod araeTikuri qcevaa, romelic SeuTavsebadia adamianis RirsebasTan. `adamianis uflebaTa da biomedicinis Sesaxeb~ konvenciis 21-e muxlis mixedviT, `adamianis sxeuli an misi nawilebi ar SeiZleba gamoyenebul iqnes finansuri mogebis wyarod.~ aRniSnuli norma gamomdinareobs amave konvenciis preambulidan da pirveli muxlidan, romlis mixedviTac, konvenciis monawile mxareebma unda daicvan TiToeuli adamianis Rirseba da individualoba da ar dauSvan, rom adamianis sxeulis nawilebi da qsovilebi iqces finansuri sargeblobis wyarod arc im pirisaTvis, romlisganac iqna igi aRebuli da arc mesame mxarisaTvis, iqneba es kerZo piri Tu dawesebuleba.89 Tumca, aRniSnuli muxlis ganmartebisas ar aris miTiTeba imis Sesaxeb, rom finansuri sargeblobis akrZalva vrceldeba embrionTa gadacemazec.90 im qveynebSi, sadac nebadarTulia embrionis donacia, rogorc wesi, pirdapir aris miTiTeba finansuri sargeblis miRebis dauSveblobaze. aSS Si embrioni ar aris brunvaSi, Tumca kanoniT 126 arc pirdapir aris misi monawileoba akrZaluli,91 aramed aSS-is fertiluri sazogadoeba rekomendaciis saxiT gansazRvravs, rom sazRauris gadaxda embrionis donaciis dros dauSvebelia, Tumca, donors unda mieces samarTliani kompensacia drois, danaxarjebisa da gancdili uxerxulobisaTvis (inconvenience).92 kvercxujredis donaciis dros donors anazRaureba, rogor wesi, miecema recipientisaTvis specialurad gaweuli momsaxurebisaTvis, amdenad, kompensaciis gadaxda tkivilisa da diskomfortisaTvis SedarebiT gamarTlebulia,93 xolo embrionTa donaciis dros, umetes SemTxvevaSi, In vitro ganayofierebis Sedegad darCenili, Warbi embrioni gamoiyeneba, ise, rom donors mis Sesaqmnelad gansakuTrebuli Zalisxmeva aRar esaWiroeba. amasTan, wyvilis mier embrioni sakuTari `moxmarebisaTvis~ iqmneba, momavalSi specialuri anazRaurebis molodinis gareSe,94 ris gamoc embrionis donaciisaTvis sazRauris moTxovna xarjebis dafarvis mizniTac gaumarTlebelia. `organoTa gadanergvis Sesaxeb~ saqarTvelos kanoni, romelic organoebiT vaWrobas dauSveblad miiCnevs, pirdapir miuTiTebs, rom kanoni ar vrceldeba Canasaxisa da embrionis organos gamoyenebaze, vinaidan embrioni ufro metia, vidre adamianis organo. Sesabamisad, saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsis 1351-e muxliT gaTvaliswinebuli danaSaulis Semadgenloba ar gveqneba da adamianis organoebiT vaWrobad ver dakvalificirdeba embrionis gadacemis Sesaxeb sasyidliani garigeba. Tu gaviTvaliswinebT, rom miTiTebuli kodeqsis 135-e muxli danaSaulad miiCnevs sisxliTa da sisxlis komponentebiT vaWrobasac ki, rodesac maTi aRdgena-regeneracia SesaZlebelia, is faqti, rom embrionis brunvaSi monawileoba ewinaaRmdegeba samarTlis sayovelTaod aRiarebul normebs, udavod ikveTeba.95 evrosabWos me-9 principi adgens, rom `kvercxujredis, spermis, embrionis an maTgan miRebuli elementis donorobisaTvis ar unda iqnes miRebuli raime materialuri sargebeli, anazRaurebadia mxolod xelfasis danakargi, samgzavro an sxva xarjebi, romlebic uSualod donorobasTan aris dakavSirebuli~. komercializaciis dauSvebloba unda emsaxurebodes sazogadoebrivi moralis dacvas, amisaTvis ki, aucilebelia specialuri amkrZalavi normis dadgena. reproduqciis masalis sasyidlianobis dauSveblobaze jdk arafers ambobs, mxareebi Tavisuflad gansazRvraven momsaxurebisaTvis safasuris odenobas, rac realurad embrioniT vaWrobas gulisxmobs. arsebuli tendencia miT ufro aqtualuria saqarTvelosaTvis, rogorc ganviTarebadi qveynisaTvis, sadac mosaxleobis socialurad daucveli nawilisaTvis es saqmianoba SesaZloa Semosavlis wyarod iqces, amitom problema swraf da radikalur gadawyvetas moiTxovs. 2.4. embrionis Seqmna donaciisaTvis miuxedavad imisa, rom gayinul mdgomareobaSi inaxeba asobiT da aTasobiT embrioni, sazRvargareTis qveynebis praqtikaSi arsebobs SemTxvevebi, roca embrioni specialurad iqmneba donaciisaTvis. am dros xdeba donorTa winaswari SerCeva gansakuTrebuli maxasiaTeblebis, kerZod, donoris simaRlis, wonis, Tvalis feris, agreTve, erudiciisa da TviT profesiis gaTvaliswinebiTac ki,96 rac recipient-mSobelTa mxridan gasakviri namdvilad ar aris. vinaidan umetesi qveynebis kanonmdeblobiT, maT Soris, jdk-s 143-e muxliT, nebadarTulia reproduqciis masalis donacia, recipients ufleba aqvs Tavad moiZios donori misTvis mniSvnelovani kriteriumebis mixedviT. embrionis specialurad donaciisaTvis Seqmnis erT-erT mizans, rogorc wesi, warmoadgens recipientis survili, hyavdes tyupebi, vinaidan ganayofierebuli kvercxujredis adreul etapze stimulaciis Sedegad, SesaZlebelia, identur ujredebad _ tyupebad dayofis provocireba, ra drosac orive embrioni gadaaqvT recipientis saSvilosnoSi an erT-erTs yinaven samomavalo dabadebisaTvis.97 127 3 da N marTlmsajuleba kanoni saqarTvelos kanonmdeblobaSi embrionis specialurad donaciisaTvis Seqmnis Sesaxeb araferia naTqvami, Tumca, reproduqciis masalis donaciis upirobod daSveba, embrionis gamoyenebisaTvis winapirobebis Riad datoveba, embrionis donaciis Sesaxeb specialuri amkrZalavi normis ararseboba safuZvels gvaZlevs vivaraudoT, rom embrionis Seqmna mizanmimarTulad donaciisaTvis nebadarTulia, rac sinjaris embrionis nivTTan gaTanabrebis tendenciaze miuTiTebs. daskvna embrionze samecniero-biologiuri kvlevis Catareba qarTuli samarTliT akrZaluli ar aris, Tumca es ar niSnavs, rom qmedeba nebadarTuli unda iyos, vinaidan `aukrZalavis nebadarTulobis ganmartebisas unda gaviTvaliswinoT, rom akrZalulisa da nebadarTulis gverdiT xSirad arsebobs viTareba, romelic marTalia, ar wesrigdeba normebiT, magram maT deonturi da iuridiuli statusi ara aqvT da miuxedavad imisa, rom isini akrZaluli ar aris, arc nabadarTulis Sedegebs warmoadgenen~.98 sinjaraSi arsebul embrionze, iseve, rogorc ganviTarebad Canasaxze kvleva dauSvebeli unda iyos, Tu es kvleva uSualod misTvis sargeblis momtani ar aris, rac unda daadasturos Sesabamisma specialurma komisiam da bioeTikis komitetma. kvlevam cxadyo, rom qarTuli samarTliT nebadarTulia embrionis donacia. amasTan, akrZaluli ar aris sasyidlis miRebac. vinaidan embrioni arc adamianis organoa da arc TviT adamiani, amitom qceva sisxlis samarTlis kodeqsiT gaTvaliswinebul dasjad qmedebad ver Sefasdeba. Tumca, embrioni gacilebiT metia, vidre adamianis organo, amitom embrionis brunvaSi monawileoba unda aikrZalos, rogorc sayovelTaod miuRebeli qceva. 128 SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Anderson M.l., Are you My Mommy? A Call For Regulation Of Embryo Donation, Cap.U.L. Rev., Vol.35, 2006, 600. embrionis donacia recipientisaTvis, romelmac muclad unda ataros, Svas da aRzardos bavSvi, zogjer `embrionis Svilad ayvanad~ _ Embryo adoption moixsenieba. Kovacs G., The Subfertility Handbook : A Clinicians Guide, 2nded., Cambridge University Press, 2011, 166. Robertson J, Embryo Research, West Ontario Law Rewiew, Vol. 2, 1986, 24. Fiandaca Sh., In Vitro Fertilization and Embryos: Thr Need for International Guidelines, Alb.L.J.Sci.&Tech., Vol. 8, 1998, 344. miRebul iqna 1997 wlis 4 aprils, saqarTvelosTvis ZalaSia 2001 wlis 1 martidan. `adamianis uflebisa da biomedicinis Sesaxeb~ konvenciis ganmartebiTi memorandumi. Report on Human Artificial Procreation Principles-Set out in the Report of the Ad Hot Committee of Experts on Progress in The Biomedical Sciences, 1989, <http://www.coe.int/t/dg3/ healthbioethic/Activities/04_Human_embryo_and_foetus_en/default_en.asp> 2012 wlis ZalaSia 1997 wlis 10 dekembridan. Freeman J., Medical Law, Oxford University Press, 2010, 382. ix.: Robertson J., Children of Choice: Freedom and the New Reproductive Technologies, Princeton University Press, 1994, 155. preimplantation Genetic Diagnosis PGD berZnuli warmoSobis sityvaa, romelic momdinareobs: bio-sicocxle, opsianaxva, medicinaSi ki, niSnavs cocxali organizmidan erTi an ori ujredebis amoRebas. daavadebis mikroskopuli gziT dadgenis mizniT (WebMD, Websters New World Medical Dictionary,3rd ed., Wiley Publishing, 2008, 46). Blazer Sh., Zimmer E., The Embryo-Scientific Discovery and Medical Ethics, Karger Publishing, 2004, 169. Murray S., Holmes D., Critical Intervention in the Ethics of Healthcare: challenging the Principle of Autonomy in Bioethics, Ashagate Publishing Limited, 2009, 64. Steinbock B., Ethical Differences between Inheritable Genetic Modification and Embryo Selection, Designing our descendents: the Promises and Perils of Genetic Modifications, Chapman A., Frankel M. (eds), The John Hopkins University Press, 2003, 181. Monagle J., Thomasma D. Health Care Etics: Critical Issues for the 21st Century,2nd ed., Jones and Barlett Publshers, 2009, 57. Robertson J., Children of Choice: Freedom and the New Reproductive Technologies, Princeton University Press, 1994, 156. Steinbock B., Preimplantation Genetic Diagnosis and Embryo Selection, A Companion to Genetics, Burley J., Harris J. (eds.), Wiley-Blackwell, 2002, 176. http://bundesrecht.juris.de/eschg/_1.html Taupitz J.,The German Stem Cell Act, German Law Journal, Vol. 11, 2010. Steinhoff G., Regenerative Medicine, from Protocol to Patient, Springer, 2011, 971. Robertson J., Reproductive Technology in Germany and the United States: An Essay in Comparative Law and Bioethics, Colum. J. Transnatl L. Vol. 43, 2004, 197. Banchoff Th., Embryo Politics: Ethics and Policy In Atlantic Democracies, Cornell University press, 2011, 294. internet publikacia: German Parliament Allows Some Embryo Screening. ix., http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,773054,00.html. Blazer Sh., Zimmer E., The Embryo-Scientific Discovery and Medical Ethics, Karger Publishing, 2004, 180. Weiss R., Steinberg J., Guarantee the Sex of Your Baby: Choose a Girl Or Boy Using Todays 99.99% Accurate Sex Selection techniques, Ulysses Press, 2007, 110. Freeman J., Medical Law, Oxford University Press, 2010, 383. Dooley D., Dalla-Vorgia P., Ethics of New Reproductive Technologies: Cases and Questions, Berghahn Books, 2003, 181. 129 3 da N marTlmsajuleba 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 kanoni McCarty 2001 miTiTebulia: Freeman J., Medical Law, Oxford University Press, 2010, 383. Mooney L., Knox D., Schacht C., Understanding Social Problems, 5th ed., Thompson/Wadsworth, 2007, 351. iqve. savior sibling Cambridge Learnerss Dictionary, Third Edition, Cambridge University Press, 2007. winamorbedi, moumwifebeli ujredebis jgufi, romelsac aqvs TviTganaxlebisa da specializebul qsovilad diferencirebis unari (`organoTa gadanergvis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonis me-3 muxli). Häyry M., Rationality And The Genetic Challenge: Making People Better?, Cambridge University press, 2010, 99. iqve Häyry M., Rationality And The Genetic Challenge: Making People Better? Cambridge University Press, 2010, 72. Moore P., The Debate About Genetic Engineering, Rosen Central Publishing, 2007, 100. Häyry M., Rationality And The Genetic Challenge: Making People Better?, Cambridge University Press, 2010, 100. http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200405/ldjudgmt/jd050428/quint-1.htm Wilkinson S., Choosing tomorrows children: the ethics of selective reproduction, 2011, 108 Banchoff Th., Embryo Politics: Ethics and Policy In Atlantic Democracies, Cornell University Press, 2011, 294. did britaneTSi mudmivmoqmedi organo, romelic ganixilavs da awesrigebs axal reproduqciuli teqnologiebTan dakavSirebul sakiTxebs, http://www.hfea.gov.uk. http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1990/37/section/27 Murray S., Holmes D., Critical Interventions In The Ethics Of Healthcare, Challenging, Ashgate Pub Co, 2009, 66. http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2008/22/pdfs/ukpga_20080022_en.pdf iqve. McLean Sh., First do no Harm: Law, Ethics and Healthcare, Ashgate Pub Co, 2006, 401. Herring J., Medical law and Ethics, Oxford University Press, 3rd ed., 2010, 385. Wilkinson S., Choosing Tomorrows Children: The Ethics Of Selective Reproduction, Oxford University Press, 2010, 114. Paola F.A., Walker R., Nixon L.L., Medical Ethics and Humanities, Jones & Barlett Publishers, 2009, 260. Gosden R., Designing Babies: The Brave New World of Reproductive Technology, W H Freeman & Co, 2000, miTiTebulia: McLean Sh., First do no Harm: Law, Ethics and Healthcare, Ashgate Pub Co, 2006, 399. Paola F.A., Walker R., Nixon L.L., Medical Ethics and Humanities, Jones & Barlett Publishers, 2009, 260 McLean Sh., First do no Harm: Law, Ethics and Healthcare, Ashgate Pub Co, 2006, 399. Herring J., Medical law and Ethics, Oxford University Press, 3rd ed., 2010, 385. Wilkinson S., Choosing Tomorrows Children: The Ethics Of Selective Reproduction, Oxford University Press, 2010. 118. ZalaSia 1993 wlis 25 martidan. ZalaSia 2000 wlis 5 maisidan. http://www.asrm.org/search/detail.aspx?id=2356&q=embryo%20donation. Council of Europe, Medically Assisted Procreation and the Protection of the Human Embryo Comparative Study on the Situation in 39 States, Strasburg, 4 June 1998 http://www.coe.int/t/dg3/ healthbioethic/Activities/04_Human_embryo_and_foetus_en/CDBI-INF(98)8PMA.pdf. In-Vitro janmrTelobis klinika, http://www.info-tbilisi.com/ge/invitro/service, surogatuli dedobis centri saqarTveloSi, http://www.surrogacy.ge/ index.php?do=left_menu&id=10>. Robertson J., Reproductive Technology And Reproductive Rights: In The Beginning: The Legal Status Of Early Embryos, Va.L.Rev., Vol. 76, 1990, 502. Cooper S.L., Glazer E.S., Choosing Assisted Reproduction: Social, Emotional and Ethical Considerations, Perspective Press, 1998, 328. miRebulia 23/02/2000, gamoqveynda ssm, 8, 15/03/2000. 130 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 WebMD, Websters New World Medical Dictionary,third edition, Wiley Publishing, 2008, 309 Jacobs M., Welss Conference on Adoption Law: Procreation Through Art: Why The Adoption Process should not Apply, Cap.U.L.Rev., Vol. 35, 2006, 399. http://www.theafa.org/article/embryo-donationprospective-recipients. saqarTvelos kanoni `Svilad ayvanisa da mindobiT aRzrdis Sesaxeb~, gamoqveynebulia ssm, 50, 31/12/2009, ZalaSia 1/01/2010. igive kanonis me-5 muxli, ix.: agreTve, saqarTvelos Sromis, janmrTelobisa da socialuri dacvis ministris #50/n brZaneba `Svilad ayvanis procedurebisa da formebis damtkicebis Sesaxeb~, gamoqveynebulia ssm, 23, 26/02/2010, ZalaSia 01/03/2010. igive kanonis me-15 muxlis me-6 nawili. Anderson M., Are you My Mommy? A Call For Regulation Of Embryo Donation, Cap.U.L. Rev., Vol. 35, 2006, 607. Kovacs G., The Subfertility Handbook: A clinicians Guide, 2nd ed., Cambridge University Press, 2011, 172. Anderson M., Are you My Mommy? A Call For Regulation Of Embryo Donation, Cap.U.L. Rev., Vol. 35, 2006, 607. Kovacs G., The Subfertility Handbook : A Clinicians Guide, 2nd ed., Cambridge University Press, 2011, 166. Cahn N., Accidental Incest: Drawing the Line-or the Curtain? For Reproductive Technology, 32 Harvard J.L.&Gender, Vol. 58, 2009,103. saqarTvelos sakonstitucio sasamarTlos 2008 wlis 30 oqtombris #2/3/406408 gadawyvetileba. Jacobs M., Welss Conference on Adoption Law: Procreation Through Art: Why The Adoption Process should not Apply, Cap.U.L.Rev., Vol. 35, 2006, 399. Cahm N., No Secrets: Openess and Donor-Concieved Half-Siblings, Cap.U.L.Rev., Vol. 39, 2011, 333. Kohm L.M., Well Conference On Adoption Law: Whats My Place In This World? A response To Professor Ellen Waldmans, What Do We Tell the Children?, Cap.U.L.Rev., Vol. 35, 2006, 568. iqve. kublaSvili k., ZiriTadi uflebebi, Tb., 2008, gv. 106. Cahn N., Accidental Incest: Drawing the Line-or the Curtain? For Reproductive Technology, 32 Harvard J.L.&Gender, Vol. 58, 2009,102. iqve. http://donorsiblingregistry.com http://www.hfea.gov.uk/5838.html Robertson J., Reproductive Technology And Reproductive Rights: In The Beginning: The Legal Status Of Early Embryos, Va.L.Rev., Vol. 76, 1990, 512. `adamianis uflebebisa da biomedicinis Sesaxeb~ konvenciis ganmartebiTi memorandumi. iqve. Katz K., Wells Conference On Adoptioon Law, The Legal Status Of The Ex Uteroo Embryo: Implications For Adoption Law, Cap. U.L. Rev., Vol. 35, 2006, 337. Sauer M., Principles of oocute and embryo donation, Springer, 1998, 223. Kindregan Ch., McBrien M., Assisted reproductive technology; a lawyers guide to emerging law and science, American Bar Association, 2006,122. Sauer M., Principles of oocute and embryo donation, , Springer, 1998, 253 Sead. Robertson J., Reproductive Technology And Reproductive Rights: In The Beginning: The Legal Status Of Early Embryos, Va.L.Rev., Vol. 76, 1990, 514, romlis mixedviT, embrionis komercializacia akrZalul unda iqnes, magram donorebs SeiZleba daekisroT embrionis Seqmnis xarjebi. Kindregan Ch., McBrien M., Assisted reproductive technology; a lawyers guide to emerging law and science, American Bar Association, 2006, 123. iqve. Âðèòò Ô., Ëîãèêî-ôèëîñîñîôñêèåèñëåäîâàíèÿ, Èçáðàííèå òðóäû, 1986, 300. miTiTebulia: naWyebia g., kanoniT aukrZalavis nebadarTulobis Sesaxeb, Jur. `samarTali~, #1, 1992,19. 131 3 da N marTlmsajuleba kanoni RESEARCH OF EMBRYO AND LEGAL ASPECTS OF DONATION IRMA GELASHVILI Doctor of Low, Associated Professor of the Georgian University Embryo donation is the process when the producers of the embryo in the tube deny it and give it to absolutely genetically different people.1The concept of embryo donation means transmission of the embryo aiming birth of a baby,2 as well as with the purpose of using it as scientific object.3 Georgian law does not envisage protection of the embryo in the tube. Georgian law on Healthcare does not restrain carrying out research on embryo, neither it restricts using its cells for various purposes, however, according to the Conventions on Human Rights and Biomedicine, Article 18.1. countries that allow in vitro research on the embryos, should also provide proper protection mechanism of embryo. Second part of the same Article prohibits production of a human embryo for the research purposes. Thus, based on the need to protect an embryo, as conditional subject, it is necessary to envisage legislative restrictions researches on developing embryos, if this research is beneficial for the embryo. The latter should be proved by special commission and bioethical committee. According to the teleological and grammatical definition of the Article 143 of the Law on Healthcare, we can say that embryo donation with the purpose of baby birth is allowed. At the same time, unlike the adoption institute, this issue falls under the margin of contractual freedom, and recipient of an embryo may be a person that does not fulfill adoption requirements. At the same time, it is not restricted to receive the reward, that makes the embryo subject of the trade. Since embryo is not an organ of a person and neither a person itself, this action shall not become subject of punishment according to the Criminal Code. However, embryo is much more than a human organ, thus, embryo circulation should be restricted, as universally unacceptable act. FOOTNOTES: 1 2 3 Anderson M.l., Are you My Mommy? A Call For Regulation Of Embryo Donation, Cap.U.L. Rev., Vol.35, 2006, 600. Embryo donation for the receipinets, that should carry it, give a birth and raise, sometimes adoption of an embryo - Embryo adoption . Kovacs G., The Subfertility Handbook : A Clinicians Guide, 2nd ed., Cambridge University Press, 2011, 166. 132 ucxouri investiciebis SidasamarTlebrivi dacvis garantiebi saqarTveloSi levan kokaia iuristi Sesavali sxvadasxva kapitalis saxelmwifos sazRvrebs gareT moZraoba saerTaSoriso ekonomikuri urTierTobebis mniSvnelovani Semadgeneli nawilia. sabazro ekonomikis pirobebSi kapitalis migrireba da misi miReba uzrunvelyofs ama Tu im saqonlis an momsaxurebis siWarbis da aseve, deficitis aRmofxvras rogorc investiciis gamcemi fizikuri an iuridiuli piris saxelmwifosaTvis, agreTve investiciis mimRebi mxarisTvisac. kapitalis transnacionaluri moZraoba biznesis sxvadasxva sferos mzard tendenciasa da saxelmwifoTa mWidro ekonomikuri urTierTobebis urTierTdamokidebulebas ukavSirdeba. aRsaniSnavia, rom investiciebi, misi mimRebi saxelmwifosaTvis ekonomikur mniSvnelobasTan erTad politikur rolsac asruleben, rac ama Tu im qveynis usafrTxoebaze da ekonomikur stabilurobaze aisaxeba. saqarTvelos, rogorc saerTaSoriso ekonomikuri urTierTobebis erT-erTi subieqtis erovnuli ekonomikuri politikis mniSvnelovan mimarTulebas usafrTxo da mdgradi sainvesticio klimatis Seqmna, mrewvelobis sxvadasxva mimarTulebisaTvis investorTa mozidva da maTi saqmianobis waxaliseba warmoadgens. aRniSnuli miznis miRwevis erT-erTi saSualeba aris ucxouri investiciebis dacvisaTvis iseTi samarTlebrivi garemos arseboba, romelic investiciebis usafrTxoebas, stabilurobasa da misi zrdis winapirobas uzrunvelyofs. swored amitom, ucxouri investiciebis 133 3 da N marTlmsajuleba kanoni maregulirebeli nebismieri ormxrivi da mravalmxrivi SeTanxmeba da SidasamarTlebrivi sainvesticio kanonmdebloba miznad isaxavs investiciebis dacvis efeqtiani meqanizmebis SemuSavebas. ucxouri investiciebis dacvis saerTaSorisosamarTlebrivi meqanizmebis arsebobis paralelurad mniSvnelovania, saqarTvelos SidasamarTlebrivi sakanonmdeblo meqanizmebis mimoxilva da gaanalizeba, romlebic iTvaliswineben ucxouri investiciebis usafrTxoebasa da sainvesticio saqmianobis TiToeuli elementis stabilurobas. ama Tu im samarTlebrivi sikeTis dasacavad aucilebelia uSualod samarTlebrivi dacvis obieqtis (mocemul SemTxvevaSi invescitiis~) arsisa da misi saxeobebis gageba. I. investiciis cneba da saxeebi saerTaSoriso samarTalSi investiciis erTiani samarTlebrivi definicia ar aris SemuSavebuli. sxvadasxva qveynis kanonmdeblobac mis arss gansxvavebulad ganmartavs. saerTaSoriso sainvesticio samarTlis literaturac ar gvTavazobs unikalur formulas, riTac SesaZlebeli iqneboda sxvadasxva sainvesticio SeTanxmebebSi misi danergva. aRniSnulis miuxedavad, TiTqmis yvela ormxriv sainvesticio SeTanxmebaSi da aseve, sxva wyaroebSic gvxvdeba investiciis erTiani maxasiaTeblebi, rogoric aris fuladi saxsrebi, fasiani qaRaldebi da sxva. investiciis, rogorc samarTlebrivi kategoriis ganmarteba ukavSirdeba mis sxvadasxva saxes. pirobiTad, investiciebs yofen kerZo, saxelmwifo, adgilobriv da saerTaSoriso investiciebad, Tumca, zemoaRniSnuli klasifikacia ufro konkretulad warmodgenilia: Sidasaxelmwifoebrivi an adgilobrivi, pirdapir ucxouri da portfeluri da saxelmwifo investiciebis saxiT. aRniSnuli terminebi zog sainvesticio SeTanxmebaSi an sxvadasxva qveynis kanonmdeblobaSi SeiZleba moicavdes msgavs maxasiaTeblebs, zog SemTxvevaSi ki, SeiZleba misi struqtura gansxvavdebodes, Tumca, investiciis TiToeuli saxe garkveul aqtiur qmedebasTan asocirdeba, rasac investirebiT moixsenieben. farTo gagebiT investireba~ ganmartebulia rogorc fuladi saxsrebis an kapitalis dabandeba mogebis miRebis mizniT.1 sxvadasxva investireba Sesabamisad, gansxvavebulad realizdeba da maTi dabandeba da dacva aseve, sxvadasxva samarTlebrivi reJimiT SeiZleba regulirdebodes, rasac Tan Sesabamisi samarTlebrivi Sedegebi mosdevs. investiciis~, miaxloebiT erTiani kategoriis Camosayalibeblad aucilebelia maTi saxeobebis ganmarteba. investirebis yvelaze ufro martivi formaa Sidasaxelmwifoebrivi an adgilobrivi investiciebi. adgilobrivi investireba gulisxmobs erTi romelime qveynis fizikuri an iuridiuli piris inteleqtualuri resursebis, fuladi saxsrebis an sxva tipis kapitalis dabandebas misi warmomSobi an registraciis mqone qveynis SigniT mogebis miRebis mizniT. pirdapir ucxour investiciebSi moiazreba ucxo qveynis moqalaqis, moqalaqeobis armqone piris, romelic mudmivad ar cxovrobs saqarTvelos teritoriaze da agreTve ucxouri sawarmos mier garkveuli kapitalis akumulireba da dabandeba saqarTveloSi. ZiriTadad, aseTi tipis investiciebi kompaniis sxvadasxva aqtivis SesyidvaSi vlindeba. ekonomikuri TanamSromlobisa da ganviTarebis organizacia pirdapiri ucxouri investiciebis specifikas axasiaTebs rogorc adgilobrivi sawarmos mier grZelvadiani interesebis arsebobas investiciis momwodebeli ucxouri fizikuri an iuridiuli pirisagan. grZelvadiani interesi gulisxmobs xangrZlivi urTierTobis arsebobas pirdapir investorsa da beneficiar sawarmos Soris, rac TavisTavad, investiciis mimRebi kompaniis marTvaze axdens gavlenas~.2 portfeluri investicia warmoadgens ucxo qveyanis safondo birJaze kapitalis ganTavsebas fasiani qaRaldebis Sesyidvis gziT an erovnul safondo birJaze ucxo qveynis kompaniis fasiani 134 qaRaldebiT vaWrobas. ucxour fortfelur da pirdapir investiciebs Soris arsebuli gansxvaveba mdgomareobs investorTa mier kompaniis flobis, marTvisa da kontrolis konkretul funqciebSi. rodesac portfeluri~ investori garkveul safrTxes xedavs ganTavsebuli kapitalis Semcirebis, dakargvis an gaufasurebis gziT, mas SeuZlia drois mokle monakveTSi moaxdinos fasiani qaRaldebis gadacvla misTvis sasurveli aqciebiT. riskis marTvis aseTi siswrafe ar axasiaTebs pirdapir ucxour investiciebs, radganac maTi arseboba rogorc wesi, grZelvadian saqmian urTierTobebas ukavSirdeba. saxelmwifo investiciebSi igulisxmeba aRmasrulebeli xelisuflebis ama Tu im organos mier kontrolirebad an naxevradkontrolirebad sawarmoSi wilis, aqciebis an/da aqtivebis Sesyidvas, mis marTvas da kontrols saxelmwifos mier. aseTi saqmianobidan miRebuli wminda amonagebi Tanxa iricxeba saxelmwifo biujetSi da Sesabamisad, gamoiyeneba saxelmwifo xelisuflebis miznebisaTvis. saxelmwifo investicia Tavis mxriv, moicavs rogorc adgilobriv saxelmwifo, agreTve sagareo investiciebs. pirvel SemTxvevaSi, saxezea ama Tu im saxelmwifos saxsrebiT sawarmos dafuZneba an qveynis SigniT arsebuli sawarmos wilebis, aqciebis an/da aqtivebis garkveuli procentiT Sesyidva, marTva da kontroli, xolo meore SemTxvevaSi, adgili aqvs ucxo qveynis saxelmwifo xelisuflebis ama Tu im organos an saerTaSoriso organizaciis mier sagareo sesxis an grantis formiT investirebas meore saxelmwifos mTavrobisaTvis kapitalis an sxva materialuri resursis gamoyofis saxiT. investiciebis TiToeuli saxeobis specifika unikaluria, rac iuridiuli TvalsazrisiT, investors ama Tu im samarTlebrivi reJimis dacvis qveS aqcevs. magaliTad, Tu ucxouri kompaniis mier moxdeba saqarTveloSi arsebul safondo birJaze aqciebiT vaWroba da Sesabamisi mogebis miReba, cxadia, aseTi investoris kapitalis usafrTxoebisaTvis erT-erT mTavar faqtors Seadgens saqarTveloSi arsebuli safondo birJebis, sabrokero saqmianobisa da fasiani qaRaldebis brunvis stabiluroba da sxva saxis samarTlebrivi garantiebis arseboba, rasac ver vityviT sxva tipis investiciebis ganTavsebasa da marTvaze. aRsaniSnavia, rom investicias~ mravalmxrivi da ormxrivi xelSekrulebebisa da konvenciebis, agreTve erovnuli kanonmdeblobis garda, calke ganmartaven rogorc saerTaSoriso tribunalebi, agreTve arbitraJebi da erovnuli sasamarTloebi. mocemul SemTxvevaSi, ganmartebisas mTavar berkets Seadgenen is ormxrivi da mravalmxrivi sainvesticio SeTanxmebebi, romelTa safuZvelzec modave mxareTa saxelmwifoebma valdebuleba aiRes ama Tu im moqmedebis Sesasruleblad. investiciis definiciis gagebisas sainteresoa, germanuli ormxrivi sainvesticio SeTanxmebebis modelis ganxilva, romelic germaniis ekonomikisa da Sromis saministros mier 2005 wels iqna SemuSavebuli. aRniSnuli modelis SemuSavebas safuZvlad edo germaniis federalur respublikasa da malaiziis respublikas Soris gaformebuli ormxrivi sainvesticio SeTanxmeba 1960 wels. kerZod, germanuli modeli investicias~ ganmartavs, rogorc: 1. moZravi da uZravi qoneba, aseve, moTxovnis uzrunvelyofis saSualebebi, rogoric aris giravnoba da ipoTeka; 2. kompaniis aqciebi da sxva saxis Semosavlebi kompaniis saqmianobidan; 3. materialuri sargeblobisaTvis gamoyenebuli fuladi saxsrebisa da iuridiulad mniSvnelovani moqmedebis Sesrulebis moTxovnis ufleba; 4. inteleqtualuri sakuTrebiTi uflebebi, kerZod, saavtoro ufleba, patenti, sasargeblo modeli, sawarmoo gamogoneba, savaWro niSani, savaWro saxeli, savaWro da biznesis komerciuli saidumloeba, sawarmoo teqnikuri procesi, nou-hau, gudvili; 5. sajaro samarTliT regulirebuli samewarmeo koncesiebi, romelic moicavs bunebrivi resursebis moZiebisa da sargeblobis uflebis mopovebas~.3 aseve sayuradReboa, rom saqarTvelos mTavrobis mier gaformebuli mravali ormxrivi sainvesticio SeTanxmeba qonebas materialur mniSvnelobasTan erTad araerT aramaterialur 135 3 da N marTlmsajuleba kanoni qonebriv uflebadac moixseniebs. inteleqtualuri sakuTrebiTi uflebebis garda, es SeiZleba iyos nebismieri sanivTosamarTlebrivi da valdebulebiTsamarTlebrivi moTxovnis ufleba, romelic SeiZleba gamomdinareobdes mxareTa Soris gaformebuli xelSekrulebis Sinaarsidan. investiciis ganmarteba saqarTvelos ormxrivi sainvesticio SeTanxmebebis formatSi aseve, moicavs: aqciebTan erTad kompaniis saqmianobaSi monawileobis sxva formebs, romlebic moTxovnis uflebas warmoSoben; savalo valdebulebebs; obligaciebs da sxva fasian qaRaldebs, romelTac ekonomikuri mniSvneloba gaaCniaT; kompaniis aqtivebs; ijaras; qonebis gankargvis uflebas; uzufruqts; servituts; giravnobas, ipoTekasa da Tavdebobas; sawyisi kapitaldabandebis Rirebulebis moculobis nebismier zrdas; moTxovnis uflebas reinvesticiis Sedegad miRebul sargebelze; miznobriv sabanko da finansur Senatanebs, romelic dakavSirebulia investiciebis ganxorcielebasTan; sabanko kreditebs; sesxebs da misgan gamomdinare uflebebs; adgilobrivi da saerTaSoriso samarTliT aRiarebul, agreTve kanonis an administraciuli ganCinebis safuZvelze miniWebul koncesiebs, licenziebs, ekonomikur saqmianobasTan dakavSirebul uflebamosilebasa da nebarTvebs. saqarTvelos mier gaformebul ormxriv sainvesticio SeTanxmebebTan erTad sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~ saqarTvelos 1996 wlis 12 noembris kanonis pirveli muxlis Tanaxmad: 1. investiciad miiCneva yvela saxis qonebrivi da inteleqtualuri faseuloba an ufleba, romelic dabanddeba da gamoiyeneba SesaZlo mogebis miRebis mizniT saqarTvelos teritoriaze ganxorcielebul samewarmeo saqmianobaSi. 2. aseTi faseuloba an ufleba SeiZleba iyos: a) fuladi saxsrebi, wili, aqciebi da sxva fasiani qaRaldebi; b) uZravi da moZravi qoneba _ miwa, Senoba-nagebobebi, mowyobilobebi da sxva materialuri faseuloba; g) miwiT da sxva bunebrivi resursebiT sargeblobis ufleba (maT Soris, kompensacia), patenti, licenzia, nou-hau~, gamocdileba da sxva inteleqtualuri faseuloba; d) kanoniT aRiarebuli sxva qonebrivi an inteleqtualuri faseuloba an ufleba~.4 saqarTvelos kanonSi investiciis Semadgeneli komponentebi metwilad emTxveva, rogorc saqarTvelos mier gaformebul ormxriv sainvesticio SeTanxmebebSi warmodgenil elementebs, agreTve sxva qveynebis mier erTmaneTTan gaformebul ormxriv sainvesticio SeTanxmebebSi arsebuli investiciis ganmartebebsac. yovel konkretul SemTxvevaSi, investiciis TiToeuli Semadgeneli elementi ekonomikurad mniSvnelovan, materialur datvirTvas atarebs. investiciis aseTi mravalmxrivi mniSvneloba TavisTavad moiTxovs iseTi samarTlebrivi berketebis arsebobas, ra drosac investiciis TiToeuli Semadgeneli komponentis maregulirebeli adgilobrivi da saerTaSoriso kanonmdebloba adekvaturad upasuxebs sxvadasxva finansur da samarTlebriv riskebs da rac Tavis mxriv, uzrunvelyofs sainvesticio saqmianobis met usafrTxoebas adgilobrivi da ucxoeli investorebisaTvis. II. eqspropriaciis mniSvneloba da misi kavSiri sainvesticio saqmianobasTan farTo gagebiT eqspropriacia gulisxmobs sakuTrebis Zaladobriv CamorTmevas saxelmwifos mier anazRaurebiT an mis gareSe.5 ucxouri investiciebis dacvis TvalsazrisiT, arsebobs eqspropriaciis ori forma: 1. pirdapiri eqspropriacia, anu CamorTmeuli sakuTrebis e.w. nacionalizacia~, rodesac sakuTrebis uflebis gadasvla investiciis beneficiari saxelmwifos sasargeblod xdeba; 2. arapirdapiri eqspropriacia, rodesac qonebis CamorTmevas Tan axlavs saTanado kompensaciis gacema. pirvel SemTxvevaSi, saxelmwifos mier CamorTmeuli qoneba SeiZleba darCes saxelmwifos sakuTrebaSi an aseTi qoneba saxelmwifos mierve SeiZleba gasxvisdes. investiciis eqspropriacia SesaZloa savaldebulo saxesac atarebdes. aseTi SemTxvevisaTvis eqspropriacia 136 SeiZleba ganimartos, rogorc: saxelmwifos marTlzomieri Careva sakuTrebaSi, misi amoReba an datvirTva sazogadoebrivi moTxovnilebebis dasakmayofileblad~.6 nebismieri tipis investiciis meti usafrTxoebisaTvis aucilebelia, rom saxelmwifos midgoma qonebis eqspropriaciisas gamoixatebodes misi arapirdapiri saxiT, anu saTanado anazRaurebis gacemis gziT. ekonomikuri TanamSromlobisa da ganviTarebis organizaciis mier Camoyalibebulia is kriteriumebi, rodesac saqmis ganmxilvelma arbitraJma unda ixelmZRvanelos eqspropriaciis kanonierebis Semowmebisas da ra kriteriumebis gaTvaliswinebiT unda dakvalificirdes eqspropriaciis pirdapiri an arapirdapiri forma. kerZod, organizaciis rekomendaciiT _ sistemurad eqspropriaciis ama Tu im nairsaxeobis gamoyenebis aucilebloba arsad ar aris dafiqsirebuli, ris gamoc saqmis ganmxilvelma arbitraJma iseTi kriteriumebiT unda ixelmZRvanelos, rogoric aris: 1. sakuTrebis uflebaSi SeWris masStabi; 2. eqspropriaciis mizani da misi xasiaTi; 3. eqspropriaciis gamoyeneba saTanado kompensaciis gadaxdis pirobiT an misi gadaxdis upirobo perspeqtiviT. aseve, saarbitraJo tribunalebi konkretuli saqmis ganxilvisas xelmZRvaneloben qonebis CamorTmevis proporciulobisa da Carevis xarisxis kriteriumebiT. sxvadasxva ganxiluli saarbitraJo saqmeebi cxadyofen, rom pirdapir eqspropriacias adgili aqvs iseT SemTxvevebSi, roca xdeba ucxouri sainvesticio kapitalis CamorTmeva garemos, adamianTa janmrTelobisa da usafrTxoebis, sabazro keTildReobis, biznesis dargis konkurentunarianobisa da socialuri keTildReobis uzrunvelsayofad. aRsaniSnavia, rom Tanamedrove ormxriv sainvesticio SeTanxmebebSi pirdapir asaxulia mxareTa pasuxismgebloba, rodesac SesaZloa moxdes investiciis pirdapiri an arapirdapiri eqspropriacia. eqspropriaciis daxarisxebis msgavsi kriteriumebi sxvadasxva saarbitraJo gadawyvetilebebis gaanalizebis Sedegad SemuSavda.7 saerTaSoriso sainvesticio samarTalSi SemuSavebul doqtrinebTan, sasamarTlo da saarbitraJo gadawyvetilebebTan erTad sainteresoa, aramarTlzomieri eqspropriaciisagan ucxouri investiciebis dacvis qarTuli Sida sakanonmdeblo midgomis ganxilva. III. arapirdapiri eqspropriaciis sakanonmdeblo berketebi stabiluri sainvesticio saqmianobisaTvis aucilebelia iseTi SidasamarTlebrivi bazis arseboba, romelic sakuTrebis pirdapir eqspropriacias, rogorc sainvesticio saqmianobis erTerTi riskis Semcvel faqtors gamoricxavs. saqarTvelos sakanonmdeblo sivrceSi aseTi samarTlebrivi berketi saqarTvelos konstituciis 21-e muxlis pirveli nawilidan gamomdinareobs, romlis Tanaxmad: sakuTreba da memkvidreobis ufleba aRiarebuli da uzrunvelyofilia. dauSvebelia sakuTrebis, misi SeZenis, gasxvisebis an memkvidreobiT miRebis sayovelTao uflebis SezRudva~.8 konstituciiT aRiarebul uflebaTa Soris sakuTrebis ufleba erT-erTi ZiriTadi uflebaa, romelic TiToeuli piris sakuTrebas icavs. am normis darRvevis safuZvelze investors SeuZlia sakuTari uflebis dasacavad mimarTos sakonstitucio sasamarTlos da aRidginos darRveuli ufleba. sakuTrebis ufleba ar aris absoluturi da SeuzRudavi ufleba. kerZod, konstituciis 21-e muxlis me-2 da me-3 punqtebis mixedviT: ...2. aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis dasaSvebia pirvel punqtSi aRniSnul uflebaTa SezRudva kanoniT gansazRvrul SemTxvevebSi da dadgenili wesiT. 3. aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmeva dasaSvebia kanoniT pirdapir dadgenil SemTxvevebSi, sasamarTlos gadawyvetilebiT an organuli kanoniT dadgenili gadaudebeli aucileblobisas da mxolod saTanado anazRaurebiT~.9 konstituciis 21-e muxlis me-2 nawilis amoqmedeba damokidebulia citirebuli normis safuZvelze SemuSavebul specialur kanonSi gawerili sazogadoebrivi saWiroebis~ mniSvnelo137 3 da N marTlmsajuleba kanoni biT. ucxouri investiciis an misi nawilis eqspropriaciac Sesabamisad, kanonis moTxovnaTa safuZvelze SeiZleba ganxorcieldes. aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebis gansazRvrisas eqspropriatori upirveles yovlisa, konstituciis 21-e muxliT aRiarebuli sakuTrebis uflebis SinaarsiT aris SeboWili. agreTve gasaTvaliswinebelia, kerZo da sajaro interesebis Tanafardoba, ra drosac zustad unda ganisazRvros investoris qonebis eqspropriaciis aucilebloba da konkretuli sazogadoebrivi saWiroebis specifika. sakuTrebis SezRudvis sferoSi kanonmdeblis uflebamosileba miT ufro didia, rac ufro metia sakuTrebis obieqtis socialuri funqcia;10 Tavad sakuTrebis uflebis socialuri funqciis dadgenisaTvis ki, mniSvnelovania, Tu ramdenad exeba es sakuTreba sazogadoebriv interesebs.11 eqspropriaciis arapirdapir saxeze miuTiTebs 21-e muxlis me-3 nawili, romelic kanoniT pirdapir dadgenil SemTxvevebSi, sasamarTlos gadawyvetilebiT an organuli kanoniT dadgenili gadaudebeli aucileblobisas sakuTrebis CamorTmevas mxolod saTanado anazRaurebis gacemis gziT xdis SesaZlebels. ucxouri investiciebis samarTlebrivi dacvis konteqstSi sakuTrebis arapirdapiri eqspropriaciis SemTxvevebs aregulirebs aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis wesis Sesaxeb~ saqarTvelos 1999 wlis 23 ivlisis kanoni, romelic gamomdinareobs konstituciis 21-e muxlidan da sakuTrebis eqspropriaciis SemTxvevebTan erTad miuTiTebs saTanado kompensaciaze, rac absoluturad Seesabameba 21-e muxlis me-3 nawilis moTxovnas. kerZod, aRniSnuli kanonis pirveli muxlis d da e qvepunqtebiT gansazRvrulia: d) eqspropriaciis ufleba _ saqarTvelos konstituciis 21-e muxliTa da am kanoniT gansazRvruli aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis erTjeradi ufleba saTanado kompensaciis uzrunvelyofiT; e) eqspropriacia _ saqarTvelos konstituciis 21-e muxlisa da am kanonis Sesabamisad sakuTrebis CamorTmeva, CamorTmeuli qonebis saTanado kompensaciiT.12 aRniSnuli normebis safuZvelze garantirebulia ucxouri investiciebis e.w. nacionalizaciis safrTxis Tavidan acileba. eqpropriaciis kompensirebadi xasiaTi ucxouri investiciebis dabandebisas mravali sainvesticio saqmianobisaTvis damaxasiaTebeli riskebidan gamoricxavs investiciis absoluturi dakargvis albaTobas, rac saqarTveloSi ufro xelsayrel garemoebas qmnis ucxouri investiciebis mosazidad da maTi usafrTxoebis uzrunvelsayofad. aRsaniSnavia, rom eqspropriaciis aucilebel winapirobad zemoaRniSnuli kanonis me-6 muxlis pirveli punqti adgens eqspropriaciis anazRaurebis wess. kerZod, am normis Sesabamisad: eqspropriatori, romelmac miiRo eqspropriaciis ufleba, am kanonis me-3 muxlis Sesabamisad, winaswar uTanxmdeba qonebis mesakuTres saeqspropriacio qonebis kompensaciis wesis Sesaxeb. eqspropriatori axorcielebs yvela saTanado RonisZiebas, raTa qoneba miiRos mesakuTresTan SeTanxmebis safuZvelze. qonebis SeZenaze molaparakebis dawyebamde eqspropriatori Tavisi xarjiT, damoukidebeli eqspertis daxmarebiT afasebs qonebas da gansazRvravs kompensaciis saxiT mesakuTrisaTvis gadasacem savaraudo sakompensacio Tanxas an sxva qonebas saeqspropriacio qonebis sabazro Rirebulebis Sesabamisad. mesakuTre uflebamosilia Tavisi xarjiT isargeblos sxva damoukidebeli eqspertis daxmarebiT~.13 kanonis me-3 muxli ki, adgens eqspropriaciis safuZvlebs, rac apelirebas axdens konstituciis 21-e muxliT gansazRvrul aucilebel sazogadoebriv saWiroebaze. ucxouri investiciis eqspropriaciis arapirdapir formaze miuTiTebs sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~ saqarTvelos kanoni. kerZod, aRniSnuli kanonis me7 muxlis Tanaxmad: 1. investicia mTlianad da upirobod aris daculi saqarTveloSi moqmedi 138 kanonmdeblobiT; 2. investiciis CamorTmeva dasaSvebia mxolod kanoniT pirdapir dadgenil SemTxvevebSi, sasamarTlos gadawyvetilebiT an organuli kanoniT dadgenili gadaudebeli aucileblobisas da mxolod saTanado anazRaurebiT. 3. gadawyvetileba investiciis CamorTmevis Sesaxeb, agreTve kompensaciis pirobebi SeiZleba gasaCivrdes saqarTvelos sasamarTloSi, Tu mxareTa SeTanxmebiT an saqarTvelos saerTaSoriso xelSekrulebiT sxva ram ar aris gaTvaliswinebuli.14 mocemul SemTxvevaSi, citirebuli muxlis pirveli nawiliT gansazRvrul saqarTvelos moqmed kanonmdeblobaSi~ aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis wesis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonTan erTad igulisxmeba yvela is sakanonmdeblo da kanonqvemdebare normatiuli aqti, romelic farTod aregulirebs sainvesticio saqmianobasTan dakavSirebul nebismier samarTlebriv urTierTobas. ZiriTadad, aseTi urTierTobebis maregulirebeli normebi SeiZleba or jgufad davyoT. pirvel jgufSi erTiandebian zogadi normebi, romlebic aregulireben sakuTrebis usafrTxoebis materialur samarTlebriv da procesualur garantiebs, sanivTo samarTlebriv, inteleqtualur sakuTrebiT, samewarmeo samarTlebriv, sagadasaxado, sabaJo, satarifo, salicenzio da sanebarTvo urTierTobebs, xolo meore jgufSi warmodgenilia is normebi, romlebic uSualod samewarmeo saqmianobis ama Tu im dargis specifikas exebian. es SeiZleba iyos sabanko, sadazRvevo, mikrosafinanso, kavSirgabmulobis, energetikis sxvadasxva dargis, samSeneblo, infrastruqturuli, sasoflo-sameurneo, bunebrivi resursebiT sargeblobis, meRvineobis, sasursaTo da sxva saxis samewarmeo sferos maregulirebeli normebi, romlebic erTi mxriv, gansazRvraven Sesabamisi dargis specifikur samarTlebriv urTierTobebs da meore mxriv, qmnian Sesabamis dargebSi ganxorcielebuli ucxouri an adgilobrivi investiciebis usafrTxoebis garantiebs. sayuradReboa sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~ saqarTvelos kanoniT regulirebuli im samarTlebrivi Sedegebis specifika, romelic Tan sdevs eqspropriacias daqvemdebarebul investicias. kerZod, aRniSnuli kanonis me-8 muxlis Tanaxmad: 1. kompensacia, romelic miecema investors, unda Seesabamebodes CamorTmeuli investiciis realur sabazro Rirebulebas uSualod im momentisaTvis, rodesac moxdeba CamorTmeva. 2. kompensacia unda gaices yovelgvari Seferxebis gareSe da igi unda moicavdes im zaralsac, romelic investorma ganicada CamorTmevis momentidan sakompensacio Tanxis gadaxdamde. 3. ucxoel investors ufleba aqvs saqarTvelos sabanko dawesebulebaSi moaxdinos sakompensacio Tanxis konversia sabazro kursiT da Tavisuflad da Seuferxeblad gadaiyvanos igi sazRvargareT~.15 CamorTmeuli investiciis realuri sabazro Rirebulebisa da zaralis odenobis gansazRvra yoveli konkretuli faqtis Sefasebis sagania, romelsac daadgens saqarTvelos sasamarTlo an saqarTvelos saerTaSoriso xelSekrulebiT ganszRvrul SemTxvevaSi, sainvesticio davebis mogvarebis saerTaSoriso centri.16 mocemul SemTxvevaSi, investiciis sabazro Rirebulebis kriteriumi SeiZleba iyos CamorTmeuli aqtivis sabazro Rirebuleba misi SeZenisaTvis gansazRvruli fasisa da Sesabamisi savaluto kursis gaTvaliswinebiT. zianis odenobis gansazRvrisas ki, sayuradReboa, is materialuri danakargi, rasac investori miiRebda misi saqmianobis Sedegad da ra drois ganmavlobaSic moxda misi saqmianobis Seferxeba eqspropriaciis Sedegad. ucxoeli investoris mier sakompensacio Tanxis konversia misTvis sasurvel valutaSi teqnikurad uzrunvelyofs gacemuli kompensaciisa da zianis miyenebisaTvis gankuTvnili Tanxis usafrTxoebas, romelic did mniSvnelobas iZens imave investoris mier saqarTveloSi samewarmeo saqmianobis gasagrZeleblad. normatiuli aqtebis ierarqiidan gamomdinare, saqarTvelos konstituciis 21-e muxlis, aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis wesis Sesaxeb~ da sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~ saqarTvelos kanonebis Sesabamisi 139 3 da N marTlmsajuleba kanoni normebi iZlevian imis samarTlebriv garantias, rom vercerTi kanonqvemdebare normatiuli aqti veRar daamyarebs pirdapiri eqspropriaciis samarTlebriv safuZvlebs, winaaRmdeg SemTxvevaSi, msgavsi tipis aqti winaaRmdegobaSi mova rogorc kanonTan, agreTve saqarTvelos konstituciasTan. samarTliani sasamarTlos ufleba aseve, iZleva imis garantias, rom sakonstitucio sasamarTloSi sarCelis SetaniT moxdes arakonstituciuri kanonqvemdebare normatiuli aqtis saqarTvelos konstituciasTan Sesabamisobis uzrunvelyofa. erTaderTi gamonaklisi, romelic saqarTveloSi awesebs eqspropriaciis pirdapir formas aris saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsi, romelic sasjelis erT-erT saxed gansazRvravs qonebis CamorTmevas. kerZod, sisxlis samarTlis kodeqsis 52-e muxlis pirveli nawilis Tanaxmad: qonebis CamorTmeva niSnavs danaSaulis sagnis an/da iaraRis, danaSaulis Casadenad gamiznuli nivTis an/da danaSaulebrivi gziT mopovebuli qonebis saxelmwifos sasargeblod usasyidlod CamorTmevas~.17 aRsaniSnavia, rom amave kodeqsis 1073-e muxli iuridiuli piris sasjelis erTerT saxed aseve, gansazRvravs qonebis CamorTmevas. ucxouri sainvesticio saqmianobis konteqstSi sainvesticio saxsrebi SesaZloa gamiznuli iyos ama Tu im danaSaulis Casadenad, an sainvesticio potenciali mopovebuli iyos danaSaulis Cadenis gziT. cxadia, Tu dadgindeba piris braleuloba, msgavsi tipis qoneba, romelic SesaZloa saqmis viTarebidan gamomdinare, gamosaxuli iyos investiciis erT-erT instrumentad daeqvemdebareba CamorTmevas saxelmwifos sasargeblod da msgavs SemTxvevas araviTari kavSiri ar eqneba pirdapir eqspropriaciasTan. IV. ucxouri investiciebis dacvis sxva sakanonmdeblo garantiebi ucxouri investiciebisaTvis pirdapiri eqspropriaciis negatiuri Sedegebis safrTxis Tavidan acilebis garda, mniSvnelovania, im sakanonmdeblo normebis ganxilva, romlebic gansazRvraven ucxoel investorTa dacvis safuZlebs saqarTveloSi da miuTiTeben ucxouri sainvesticio saqmianobis saxelmwifos mxardaWeris sxvadasxva formebze. ucxoeli investoris uflebebis antidiskriminaciul formulirebas Seicavs sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb saqarTvelos kanonis me-3 muxlis pirveli nawili, romlis Tanaxmad: sainvesticio da samewarmeo saqmianobis ganxorcielebisas ucxoeli investoris uflebebi da garantiebi ar SeiZleba iyos im uflebebze da garantibze naklebi, romliTac sargeblobs saqarTvelos fizikuri da iuridiuli piri, garda kanonmdeblobiT dadgenili SemTxvevebisa~.18 aRniSnuli normidan gamomdinare, ivaraudeba, rom SidasamarTlebrivi reJimi ucxouri sainvesticio saqmianobis mTliani procesis warmarTvisas, romelic ama Tu im SemTxvevaSi SeiZleba gansazRvrul ekonomikur, sagadasaxado, satarifo da sxva tipis SeRavaTebs iTvaliswinebdes, Tanabrad vrceldeba rogorc qarTvel, aseve ucxoel investorebze. formulirebas ar axlavs ganmarteba, Tu ra SeiZleba miviCnioT kanonmdeblobiT dadgenil SemTxvevebSi~, sadac saubaria ucxoel investorTa garkveuli uflebebis SezRudvaze. aseTi akrZalvebi calkeul SemTxvevebSi SeiZleba Seexos saqmianobis gansazRvrul sferoebs, sadac kanonmdeblobaSi gakeTebulia daTqma, rom esa Tu is saqmianoba mxolod saqarTvelos moqalaqem an saqarTveloSi daregistrirebulma qarTulma iuridiulma pirma unda awarmoos. aseTi daTqmis aucilebloba gamomdinareobs rogorc erovnuli uSiSroebisa da Tavdacvisunarianobis interesebidan, agreTve saqarTvelos ekonomikuri potencialisa da kulturuli memkvidreobis dacvisa da maTi usafrTxoebis uzrunvelsayofad. agreTve msgavsi tipis daTqma SeiZleba gamomdinareobdes konkretul ucxoel investorze, romelic araerTgzis yofila gakotrebuli, nasamarTlevi an Seusrulebeli hqonda sxvadasxva samarTlebrivi valdebuleba saqarTvelos saxelmwifosTan. 140 amave kanonis me-3 muxliT, aseve, gaTvaliswinebulia investorTa iseTi uflebebi, rogoricaa: saqarTvelos nebismier komerciul bankSi mimdinare da sxva angariSebis gaxsna; sesxis aRebis ufleba ucxouri an/da qarTuli bankebidan, sxva iuridiuli an fizikuri pirebisagan; rogorc saqarTveloSi, agreTve sazRvargareT arsebuli qonebis, aqciebis, obligaciebisa da sxva fasiani qaRaldebis SeZena; investirebis Sedegebis flobis, gamoyenebisa da gankargvis sxva fizikuri an/da iuridiuli pirisaTvis gadacema; investiciebidan miRebuli mogebis da sxva fuladi saxsrebis saqarTvelos sabanko dawesebulebaSi sabazro kursiT konversiisa da sazRvargareT SeuzRudavi repatriacia, mis sakuTrebaSi arsebuli qonebis sazRvargareT gatana. aseve aRsaniSnavia, amave kanonis me-14 muxli, romlis mixedviT: ucxoel investors, romelsac miadga ziani saomari mdgomareobisa da SeiaraRebuli konfliqtis dros, ar SeiZleba dauwesdes zianis anazRaurebis ufro uaresi pirobebi, vidre adgilobriv investors~.19 cxadia, saomari mdgomareoba da SeiaraRebuli konfliqtebi potenciur safrTxes uqmnis nebismier kerZo sakuTrebas, ucxour da adgilobriv investiciebs, yvela saxis materialur faseulobas da Sesabamisad, zianis anazRaurebis msgavsi tipis antidiskriminaciuli sakanonmdeblo garantia garkveulwilad azRvevs ucxoel investors safrTxis arsebobisa da misi negatiuri Sedegebis dadgomisas. saqarTveloSi ucxouri investiciebis sakanonmdeblo dacvis kidev erT mniSvnelovan meqanizms warmoadgens saqarTvelos 2006 wlis 30 ivnisis kanoni investiciebis saxelmwifo mxardaWeris Sesaxeb~, romlis pirveli muxlis Tanaxmad: am kanonis miznebia investiciebis ganxorcielebis xelSewyoba investiciebis dabandebisa da samewarmeo saqmianobisaTvis aucilebeli procedurebis gaumjobesebiT da damatebiTi samarTlebrivi reJimis SeqmniT~.20 kanoniT detalurad gawerilia saqarTvelos ekonomikisa da mdgradi ganviTarebis saministros sistemaSi Semavali sajaro samarTlis iuridiuli piris _ saqarTvelos erovnuli sainvesticio saagentos uflebamosileba saqarTveloSi sainvesticio saqmianobis xelSewyobis mizniT. kerZod, kanonis me-3 muxlis Tanaxmad: 1. investiciebis saxelmwifo mxardaWeras uzrunvelyofs saqarTvelos erovnuli sainvesticio saagento (SemdgomSi _ saagento); 2. saagento aris saxelmwifos warmomadgeneli investorTan urTierTobaSi; 3. saagentos ufleba aqvs iyos investoris warmomadgeneli administraciul organoebTan da sxva pirebTan urTierTobebSi. am mizniT investorsa da saagentos Soris ideba xelSekruleba, romelic gansazRvravs warmomadgenlobis farglebs. investorsa da saagentos Soris dadebuli xelSekrulebiT saagento uwevs investors momsaxurebas sainvesticio saqmianobisaTvis saWiro yvela licenziis an/da nebarTvis aRebaSi an sxva warmomadgenlobiTi uflebamosilebis ganxorcielebaSi. saagentos mier aRniSnuli uflebamosilebis ganxorcieleba anazRaurebadia. momsaxurebis safasurs gansazRvravs saqarTvelos ekonomikisa da mdgradi ganviTarebis saministro. 4. saagentos am muxliT gansazRvruli warmomadgenlobiTi uflebamosileba ar zRudavs investors, administraciul organoebTan urTierToba ganaxorcielos uSualod an sxva warmomadgenlis meSveobiT~.21 citirebuli muxli ayalibebs damatebiT administraciulsamarTlebriv meqanizmebs ucxouri investiciebis saqarTveloSi mozidvisa da investorTa saqmianobis mxardaWeris mizniT, romelic gansazRvruli biurokratiuli amocanebis ioli gadaWris gziT gamoisaxeba. daskvna stabiluri, usafrTxo da momgebiani ucxouri sainvesticio saqmianobisaTvis aucilebeli politikuri da ekonomikuri faqtorebi mniSvnelobas dakargaven, Tu qveynis Sidasakanonmdeblo baza ver uzrunvelyofs ucxouri kapitalis mimoqcevis samarTliani da saerTaSoriso standartebTan Tavsebadi berketebis SemuSavebasa da maT dacvas. 141 3 da N marTlmsajuleba kanoni ucxouri investireba gacilebiT ufro didi potenciuri riskis qveS dgas, vidre adgilobrivi investireba. pirdapiri eqspropriacia warmoadgens erT-erT mTavar risks, romlis winaSe potenciurad nebismieri ucxoeli investori imyofeba. saqarTvelos konstituciiTa da sxva sakanonmdeblo aqtebiT myarad garantirebulia arapirdapiri eqspropriaciis samarTlebrivi safuZvlebi da SesaZlo materialuri danakargebisa da zianis anazRaurebis saTanado kompensaciis farTo SesaZleblobebi. aseve, didi mniSvneloba eniWeba ucxoel da adgilobriv investorTa uflebebis antidiskriminaciul xasiaTs, romelic naTlad gamoxatulia saqarTvelos Sesabamis sakanonmdeblo aqtebSi. aRniSnulis garda, didia erovnuli sainvesticio saagentos roli ucxoel investorTa momsaxurebisa da maTi saqmianobis waxalisebis mizniT, rogorc sainvesticio saqmianobis dawyebamde, agreTve uSualo saqmianobis mimdinareobis drosac. am sferoSi saxelmwifo mxardaWera kidev ufro metad amyarebs ucxouri investiciebis daculobis SesaZleblobebs saqarTveloSi. amdenad, saqarTveloSi ucxouri sainvesticio saqmianobis maregulirebeli SidasamarTlebrivi saSualebebi mniSvnelovanwilad aneitraleben investiciebis mosalodnel finansur da politikur riskebs, qmnian stabilur, myar da usafrTxo sainvesticio garemos da realurad icaven nebismier ucxoel investors maTi saqmianobis TiToeul etapze. aRniSnuli ki, xels Seuwyobs saqarTvelos ekonomikuri potencialis, mcire, saSualo da msxvili biznesis ganviTarebasa da saqarTvelos warmoCenas stabilur da usafrTxo partniorad saerTaSoriso Tanamegobrobisa da umsxviles ucxoel investorTa Soris. gamoyenebuli literatura: 1. 2. saqarTvelos konstitucia, bona kauza~, Tbilisi, 2007; saqarTvelos kanoni aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis wesis Sesaxeb~, kodeqsi 2007" _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema; 3. saqarTvelos kanoni sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema; 4. saqarTvelos kanoni investiciebis saxelmwifo mxardaWeris Sesaxeb~, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema; 5. saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsi, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema; 6. levan izoria, konstantine korkelia, konstantine kublaSvili, giorgi xubua, saqarTvelos konstituciis komentarebi; adamianis ZiriTadi uflebani da Tavisuflebani; Tbilisi 2005; 7. moxelis samagido leqsikoni/gaeros ganviTarebis programa (Semdg. samson urdia da sxv.), Tbilisi, 2004; 8. Jurnali solidaroba~, #2(11), saxalxo damcvelTan arsebuli tolerantobis centri, 2007; 9. Princeton University Word net, wordnet.princeton.edu/, accessed on September 21, 2009; 10. Fifth edition (BPM5) Washington D.C. International Monetary Fund, 1993) and the Detailed Benchmark Definition of Foreign Direct Investment: Third Edition (BD3) (Paris, Organization for Economic Co-Operation and Development, 1996); 11. Mahnac Malik, Definition of Investment in International Investment Agreements; Foreign Investment for Sustainable Development Program, Best Practice Bulletin # 1., August 2009; 12. OECD Working Papers on International Investment 2004/4 Indirect Expropriation~ and the Right to Regulate~ in International Investment Law, September 2004. 142 SeniSvnebi: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Princeton University Word net, wordnet.princeton.edu/, accessed on September 21, 2009. Fifth edition (BPM5) Washington D.C. International Monetary Fund, 1993) and the Detailed Benchmark Definition of Foreign Direct Investment: Third Edition (BD3) (Paris, Organization for Economic Co-Operation and Development, 1996). Mahnac Malik, Definition of Investment in International Investment Agreements; Foreign Investment for Sustainable Development Program, Best Practice Bulletin # 1., August 2009 saqarTvelos kanoni sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. Jurnali solidaroba~, #2(11), saxalxo damcvelTan arsebuli tolerantobis centri, 2007. moxelis samagido leqsikoni/gaeros ganviTarebis programa (Semdg. samson urdia da sxv.), Tbilisi, 2004. OECD Working Papers on International Investment 2004/4 Indirect Expropriation and the Right to Regulate in International Investment Law, September 2004 saqarTvelos konstitucia, bona kauza~, Tbilisi, 2007. iqve. BVerf GE 25, 112 (117); 26, 215 (222); 37, 132 (140); 50, 290 (339); 52, 1(29); 58, 137 (146); 68, 361 (368); 72, 66 (77); 79, 179 (198); 87, 114 (138) ix.: levan izoria, konstantine korkelia, konstantine kublaSvili, giorgi xubua, saqarTvelos konstituciis komentarebi; adamianis ZiriTadi uflebani da Tavisuflebani; Tbilisi 2005. levan izoria, konstantine korkelia, konstantine kublaSvili, giorgi xubua, saqarTvelos konstituciis komentarebi; adamianis ZiriTadi uflebani da Tavisuflebani; Tbilisi 2005. saqarTvelos kanoni aucilebeli sazogadoebrivi saWiroebisaTvis sakuTrebis CamorTmevis wesis Sesaxeb~, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. iqve. saqarTvelos kanoni sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. iqve. konvencia sainvesticio davebis mogvarebis Sesaxeb (ICSID) saqarTvelosTan mimarTebaSi ZalaSia 1992 wlis 6 seqtembridan. wyaro saqarTvelos sagareo saqmeTa saministros oficialuri veb-gverdi http://www.mfa.gov.ge/ index.php?sec_id=107&lang_id=GEO saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsi, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. saqarTvelos kanoni sainvesticio saqmianobis xelSewyobisa da garantiebis Sesaxeb~, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. iqve. saqarTvelos kanoni investiciebis saxelmwifo mxardaWeris Sesaxeb, kodeqsi 2007~ _ kodificirebuli kanonebis saZiebo sistema. iqve. 143 3 da N marTlmsajuleba kanoni NATIONAL LEGAL PROTECTION GUARANTEES FOR FOREING INVESTMENTS LEVAN KOKAIA Lawyer Presented Article reviews legal safeguards for foreign investments in Georgian legislation. Specifics of the national, direct foreign, portfolio and state investments, as well as concepts of various investments, are widely described in the Article. Author believes that expropriation is one of the major risks for foreign investments and carrying out relevant investment activities. Author defines direct and indirect forms of expropriation. Along with that, author offers deep analyzes of the regulations of the institute of expropriation in accordance with the Constitution of Georgia and other legislative means. Meaning of the forms of indirect expropriation of foreign investments is analyzed, in accordance with the Constitution of Georgia and other legislative acts. Criminal law mechanism of property expropriation is considered to be the only direct expropriation means. Article reviews rights of foreign investors that are stipulated in various legislative acts. Specifically, equal legal safeguards, anti discriminatory legislative means for local and foreign investors. Functions of the National Investment Agency under the Ministry of Economic and Sustainable Developments are described as well. It is basically expressed in legal cooperation with foreign investors and providing incentives for the activities. Summing up the article, author expresses his opinion, that foreign investors activities are strongly protected by acting Georgian legislation from negative affects of direct expropriation, this will definitely raise the potential of foreign investments in Georgia. 144 mediis gavlena nafic msajulTa verdiqtze elene kavTuaSvili samarTlis magistri `...hqmeniT marTali samarTali, dabrZandiT bWobad...~ esqile Sesavali nafic msajulTa sasamarTlo araerT qveyanaSi arsebobs da mas mravalsaukunovani tradicia gaaCnia. misi saqmianobis da daniSnulebis arsi aixsneba fraziT: `TiToeuli adamianis uflebaa kanonierad da Tanazomierad gansajon Tanasworebma~.1 nafic msajulTa sasamarTlo marTlmsajulebis yvelaze demokratiul formadaa miCneuli, radgan am SemTxvevaSi, Tavad xelisuflebis wyaro _ xalxi gvevlineba `uzenaes mosamarTled.~ demokratiis ZiriTadi ideaa, rom saxelmwifos yovelgvari saxis saqmianoba eyrdnobodes xalxis nebas da mis mier unda iyos legitimuri. demokratia koleqtiur gadawyvetilebaTa sferoa. igi ganasaxierebs idealur sistemas, sadac gadawyvetilebebs, romlebic mTel sazogadoebas exeba, yvela misi wevri iRebs, Tanac yovel maTgans Tanabari ufleba aqvs monawileoba miiRos ama Tu im sakiTxis gadawyvetaSi.2 nafic msajulTa mizani konkretul saqmeze socialurad samarTliani da moralurad umwikvlo gadawyvetilebis miRebaa. `sazogadoebrivi sindisis sasamarTlo~ (rogorc mas mefis ruseTSi uwodes) gulisxmobs piris damnaSaveobis sakiTxis gadawyvetaSi marTlmsajulebis ganxorcielebas ara marto mosamarTlis, aramed rigiTi moqalaqeebis _ `eriskacebis~ monawileobiT. msajulebi usmenen dacvisa da braldebis mxareebis gamosvlebs sasamarTlos winaSe, akvirdebian mtkicebulebaTa warmodgenisa da Sefasebis process da iReben gadawyvetilebas gansasjelis damnaSaveobisa Tu udanaSaulobis Sesaxeb.3 145 3 da N marTlmsajuleba kanoni nafic msajulTa Semadgenlobis umTavresi Rirsebaa, rom maTSi Tavmoyrilia mravali Taobis cxovrebiseuli gamocdileba da ra Tqma unda, Tanamedrove sazogadoebis Sexedulebebi samarTlianobis Taobaze. amdenad, moqalaqeebis warmomadgenlebis CarTva marTlmsajulebis ganxorcielebaSi sasikeTod unda waadges saqmeze WeSmaritebis dadgenas. rodesac amerikis prezidentsa da erT-erT udides konstitucionalists, Tomas jefersons hkiTxes: romel xelisuflebaSi ar unda Caerios xalxi sakanonmdeblo Tu sasamarTloSi? man upasuxa: `mimaCnia, rom umjobesia xalxi sakanonmdeblo xelisuflebis saqmianobas ar exebodes, radgan kanonebis aRsrulebaSi maTi monawileoba ufro mniSvnelovania, vidre maT SeqmnaSi...~ nafic msajulebs sazogadoebis nawili `Tavisuflebis burjadac~ moixseniebs. 2010 wlis 1 oqtombridan, am institutis amoqmedebiT qarTulma saxelmwifom xmamaRla ganacxada, rom WeSmariteba unda daadginos xalxma. sawyis etapze, 2012 wlis 1 oqtombramde, nafic msajulTa sasamarTlos iurisdiqcia gavrceldeba saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsis 109-e muxliT gaTvaliswinebul danaSaulebze _ mkvleloba damamZimebel garemoebebSi _ mxolod Tbilisis saqalaqo sasamarTloSi. esaa samoqalaqo sazogadoebisaTvis yvelaze kargi saSualeba, araTu miiRos informacia, ra xdeba sasamarTlo sistemaSi, aramed Tavad gaxdes sisxlis samarTlis saqmeebze mimdinare samarTalwarmoebis monawile. cxadia, vinaidan nafic msajulTa sasamarTlo sazogadoebis interesebis dasacavad iqna SemoRebuli, igi unda iyos sasamarTlo sistemis meti demokratiulobis garanti. amasTan, radgan nafici msajulebis sasamarTloSi gadawyvetilebas damoukidebeli da miukerZoebeli sazogadoebis warmomadgenlebi iReben, maT yovelgvari zemoqmedebis gareSe unda SeeZloT Camoayalibon sakuTari pozicia, Tumca, isic sayovelTaod aris aRiarebuli, rom realurad, nafic msajulTa sasamarTlos mier gamotanil verdiqtze bevri gareSe faqtori axdens zegavlenas. mediisa da Tanamedrove teqnologiebis ganviTarebis pirobebSi gansakuTrebul aqtualurobas iZens sakiTxi, romelic tradiciul sasamarTlo sistemebsac ki, seriozuli dilemis winaSe ayenebs _ esaa nafic msajulebze mediis zegavlena _ media, romelic xSir SemTxvevaSi, `mecamete msajulad~ gvevlineba. mas SeuZlia potenciuri msajulis ganwyoba rogorc braldebulis winaaRmdeg, ise mis sasikeTod. 1. sityvisa da gamoxatvis Tavisuflebis dacvis meqanizmebi saqarTveloSi `mieciT xalxs Tavisufleba icodes faqtebi da qveyana usafrTxo iqneba~ _ es fraza amerikis prezidents, abraam linkolns ekuTvnis. miTumetes, aqtualuria es gamonaTqvami internetis xanaSi, rodesac uaxlesi informacia moqalaqes uSualod personaluri kompiuteriT an mobilur telefonze miewodeba. bunebrivia, sainteresoa, rogor aris daculi sityvisa da gamoxatvis Tavisufleba, agreTve informaciis miRebis ufleba Cvens saxelmwifoSi? saqarTvelos kontituciis me-19 muxliT garantirebulia sityvis, azris, sindisis, aRmsareblobisa da rwmenis Tavisufleba. konstituciis 24-e muxlSi ki, naTqvamia: `yovel adamians aqvs ufleba Tavisuflad miiRos da gaavrcelos informacia, gamoTqvas da gaavrcelos Tavisi azri zepirad, werilobiT an sxvagvari saSualebiT~, amasTan, `masobrivi informaciis saSualebebi Tavisufalia, cenzura dauSvebelia~. saqarTvelos konstituciis 41-e muxli ki, aregulirebs pozitiuri valdebulebebis sakiTxs, kerZod, rom `saqarTvelos yovel moqalaqes ufleba aqvs gaecnos saxelmwifo dawesebulebebSi masze arsebul informacias, agreTve iq arsebul oficialur dokumentebs, Tu isini ar Seicaven saxelmwifo, profesiul an komerciul saidumloebas~. masobrivi informaciis saSualebebis (Semdgom `mediis~) saqmianobasTan dakavSirebul urTierTobebs aseve, aregulirebs saqarTvelos kanoni sityvisa da gamoxatvis Tavisuflebis Sesaxeb~. 146 masSi asaxulia TiTqmis yvela is ZiriTadi principi, rac Seqmnilia saerTaSoriso Tanamegobrobis mier. kanoni, faqtobrivad farTod mimoixilavs im sferoebs, romlebsac moicavs sityvis da gamoxatvis Tavisufleba da rasac udidesi mniSvneloba eniWeba demokratiuli sazogadoebisaTvis. informaciis da presis Tavisuflebas saerTaSoriso normebic icaven. maTgan aRsaniSnavia _ gaero-s mier 1966 wels miRebuli `samoqalaqo da politikuri uflebebis saerTaSoriso paqti~, romlis me-19 muxlis Tanaxmad, `TiToeul adamians aqvs ufleba gamoxatos sakuTari azri vinmes Carevis gareSe~. Tumca, igive muxli ganmartavs, rom TiToeul adamians aqvs azris gamoTqmis Tavisufleba. es ufleba gulisxmobs, rom SeuzRudavad moxdes yvela informaciis da mosazrebis miReba da gavrceleba rogorc zepirad, aseve, werilobiTi da nabeWdi saxiT. presa _ periodul gamocemaTa (Jurnal-gazeTebis) erToblioba mediis mniSvnelovani nawilia. `presa asrulebs umniSvnelovanes rols saxelmwifoSi, sadac aRiarebulia kanonis uzenaesoba~.4 marTalia, misi Tavisufleba ar aris absoluturi, magram Znelia aiZulo media ar gamoaqveynos da ar gaavrcelos mis xelT arsebuli masala, miTumetes Tu is eqskluziur informacias Seicavs da iseT sakiTxebTanaa dakavSirebuli, romlebic sazogadoebis mZafr interess iwvevs. realobaa, roca danaSauli moxdeba, mis gaSuqebas medias veravin aukrZalavs. Jurnalistis statiisadmi an satelevizio siuJetisadmi interesi ki, sagrZnoblad mcirdeba, rodesac yovndeba informacia rezonansuli SemTxvevis Sesaxeb. medias, faqtobrivad, dakisrebuli aqvs sazogadoebis `mxedvelobisa da smenis~ organos funqcia. saqarTveloSi nafic msajulTa institutis amoqmedebis pirobebSi, udavod sainteresoa, rogori gavlena SeiZleba moaxdinos mediam nafic msajulTa sasamarTlos mier gamotanil verdiqtze. mediis saSualebiT xdeba sazogadoebriv midgomaTa formireba saqmis irgvliv (rac Tavis mxriv, zegavlenas axdens msajulebze, romlebic warmoadgenen am sazogadoebis nawils). aseve, SeiZleba msajulebs saqmis irgvliv miewodoT iseTi informacia, romelic maT winaswar ganawyobs braldebis an dacvis mxaris sasargeblod. aseve, SesaZlebelia miewodoT iseTi informacia, romelic saqmis ganxilvisas ar dadasturdeba. aseTi informacia SesaZlebelia exebodes braldebulis nasamarTlobas, dauSveblad cnobil sagamoZiebo moqmedebebis Sedegebs da a.S.5 2. sazRvargareTuli gamocdileba da miRebuli zomebi mediis gavlenisagan nafic msajulTa dasacavad bunebrivia, Cndeba kiTxva, rogor unda moxdes nafic msajulTa sasamarTlo sxdomebis gaSuqeba da rogor unda daicvas sasamarTlom nafici msajulebi an naficma msajulebma sakuTari Tavi mediis gavlenisagan? unda moxdes Tu ara maTi izolireba, raTa mediasaSualebebSi gaJRerebulma informaciam Sinagani rwmena ar Seuryios msajulebs, romlebic jansaRi azris sasamarTlos warmoadgenen. rogoria am mxriv viTareba sazRvargareTis qveynebSi? iq, sadac nafic msajulTa sasamarTlo ukve didi xania funqcionirebs da am problemamac bevrad adre iCina Tavi. savaraudo danaSaulis Taobaze informacias mosaxleobis umetesoba, pirvel rigSi, mediis saSualebiT ecnoba. mogvianebiT, swored maTi warmomadgenlebi unda aRmoCndnen am saqmis ganmxilvel sxdomaze nafic msajulebad. maTze aucileblad eqneba zegavlena ukve miRebul informacias da SesaZloa garkveuli mosazrebebic winaswar CamouyalibdeT, rac xels SeuSliT iyvnen obieqturebi da miukerZoeblebi verdiqtis Camoyalibebisas. 147 3 da N marTlmsajuleba kanoni amerikis SeerTebuli Statebis uzenaesi sasamarTlos mier ganxiluli gaxmaurebuli saqme _ `saxelmwifo maqsvelis winaaRmdeg~, romelic nafic msajulTa monawileobiT mimdinareobda, naTeli magaliTia, Tu rogori gavlena SeiZleba iqonios mediam msajulTa mier gamotanil verdiqtze. 1954 wels, cnobili eqimi sem Separdi fexmZime colis _ merilinis mkvlelobis gamo daakaves. Separdi amtkicebda, rom mkvleloba misi Cadenili ar iyo. man ganacxada, rom SuaRamisas maT saxlSi Tavs daesxa ucnobi mamakaci, romelmac mokla misi meuRle, xolo mas orjer Caartya TavSi, ris Sedegadac igi ugono mdgomareobaSi daeca. saqmis mimdinareobas farTod aSuqebda presa da televizia. klivlendis gazeTebSi yoveldRe iwereboda am SemTxvevis Sesaxeb, rac TavisTavad aisaxa kidec msajulTa verdiqtze. nafic msajulTa sasamarTlom is damnaSaved cno da samudamo patimroba miusaja. msjavrdebulma ganaCeni gaasaCivra uzenaes sasamarTloSi. uzenaesi sasamarTlo daeTanxma braldebulis mtkicebas procesis samarTlianobis darRvevis Sesaxeb da daadgina misi xelmeored gasamarTleba, ris Sedegadac mas aTi wliT patimroba miesaja.6 amerikis SeerTebul StatebSi mediis gavlenisagan nafic msajulTa dasacavad sasamarTloebi Semdeg xerxebsa da meTodebs iyeneben: 1. saqmis ganxilva gadaaqvT sxva adgilas; 2. aCereben saqmis ganxilvas; 3. ukrZalaven braldebisa da dacvis mxareebs saqmis detalebis gaxmaurebas da a.S. Zalian xSirad, nafici msajulebi ar cxovroben Cveulebriv garemoSi, izRudeba maTi kontaqtebi, ekrZalebaT gazeTebis kiTxva, internetSi Sesvla. amerikis SeerTebul StatebSi nafic msajulebs mkafio instruqciebi eZlevaT. maqsimalurad adreul etapze, miuxedavad gatarebuli RonisZiebebisa, mainc ver xerxdeba maTi sruli kontroli. amis magaliTad gamodgeba arkanzasis Statis umaRlesi sasamarTlos nafic msajulTa mier ganxiluli saqme. socialur qsel Twitter-ze gamoqveynebulma Canawerebma, romelic amerikel nafic msajuls ekuTvnoda, sasikvdilo ganaCenis Secvla gamoiwvia. naficma msajulma rendi frankom procesis msvlelobisas Twitter-ze gamoaqveyna sakuTari mosazrebebi, rac akrZalulia da ris Sesaxebac is sxdomis Tavmjdomaris mier gafrTxilebuli iyo. inglisSi bralis wardgenis Semdeg, medias ekrZaleba saqmis winaswari mosmenis an sasamarTlo procesis Sesaxeb raime arsebiTi informaciis gamoqveyneba.7 amerikis SeerTebul StatebSi nafici msajulebi xSirad sxva Statebidanac CamohyavT, raTa gamoricxon maTi SesaZlo nacnoboba da kavSirebi. aseve, sasamarTlo procesamde cdiloben saidumlod Seinaxon maTi piradi monacemebi. mediaze zemoqmedebis meqanizmebi sxvadasxva qveynebSi sxvadasxvanairad ganisazRvra. magaliTad, amerikis SeerTebulma Statebma darTo neba medias gaeSuqebina yvelaferi, rac moxda Ria sasamarTlo sxdomaze; inglisSi mediis mimarT SesaZloa sisxlissamarTlebrivi devnac ki, ganxorcieldes sasamarTlos upativcemulobis SemTxvevaSi (Tu igi gamoaqveynebs saqmis ganxilvaze gavlenis momxden informacias); SotlandiaSi ki, kanonis metismeti simkacris gamo, presa did sifrTxiles iCens nafic msajulTa procesis gaSuqebis dros. mediaze akrZalvis dawesebis meqanizmebs aseve, iyenebs avstralia, axali zelandia da irlandia. 3. nafic msajulTa verdiqti da media saqarTveloSi (gatarebuli da gasatarebeli RonisZiebebi) saqarTveloSi nafic msajulTa monawileobiT jer mxolod sami procesi Catarda. miuxedavad praqtikis simcirisa, isini garkveuli daskvnebis gakeTebis saSualebas mainc iZleva. sainteresoa, ra keTdeba Cvens qveyanaSi imisaTvis, rom nafici msajulebi ar moeqcnen mediis wnexis qveS? ar SeeqmnaT winaswari ganwyoba da ganaCeni mxolod sasamarTloSi miRebuli informaciis safuZvelze gamoitanon? 148 2011 wlis 27-30 ianvars, amerikis SeerTebuli Statebis saelCos samarTlebrivi mrCevelis ofisma (RLA) gaerTianebuli erebis organizaciis ganviTarebis programasTan (UNDP) erTad saqarTveloSi samocze meti Jurnalistisa da samarTlis eqspertisaTvis nafic msajulTa sasamarTlos gaSuqebis Temaze treningi Caatara. pirveli seminaris Tema iyo: `nafic msajulTa sasamarTlos gaSuqeba televiziiTa da beWduri mediiT, rogorc sasamarTlo darbazSi, ise mis gareT~. msmenelebma miiRes informacia, Tu ra gavlenas axdens satelevizio gaSuqeba saqmeebze, aseve, Tu rogor adgens mosamarTle SezRudvebs masmediisaTvis, raTa Tavidan aicilos sasamarTlo ganxilvaSi mediis Careva. maT ganixiles konkretuli kazusic amerikuli mediisa da marTlmsajulebis istoriidan. gaeros ganviTarebis programam aseve, moawyo saswavlo turi amerikaSi, sadac qarTuli mediis warmomadgenlebi praqtikulad gaecnen nafic msajulTa sasamarTlos amerikul models da amerikuli mediis mier nafic msajulTa sasamarTlos gaSuqebis meTodebs. saqarTveloSi Catarebuli nafic msajulTa sasamarTlos samive procesis ganmavlobaSi mediam aqtiurad gaaSuqa saqme, dawyebuli winaswari gamoZiebidan, damTavrebuli procesiT. faqtia, rom amerikuli da evropuli marTlmsajulebisagan gansxvavebiT CvenTan medias aravin ukrZalavs saqmis winaswari mosmenis an sasamarTlo procesis Sesaxeb arsebiTi informaciis gaSuqebas da amisaTvis arc raime pasuxismgeblobaa dawesebuli. sasamarTlos spiker-mosamarTleebic, mediis warmomadgenlebs awvdian maTTvis saWiro da aucilebel samarTlebriv axsna-ganmartebebs gansaxilvel saqmesTan dakavSirebiT. qarTul realobaSi amerikuli modelisaTvis damaxasiaTebeli SezRudvebis zustad gadmoReba garTuldeba. saqarTvelo patara qveyanaa, mediis gavlenisagan Tavis dasacavad magaliTad, saqmis ganxilvis sxvagan gadatana gamarTlebulia im qveynebSi, romlebic floben did teritoriebs, magram ara CvenTan. bevri meTodi, romelsac sxva qveynebi mimarTaven, vfiqrobT, aq ar gaamarTlebs, amitom ZiriTadi aqcenti keTdeba nafic msajulTa vinaobis gasaidumloebaze. msajulebs rom mediis gavlena aaridon, cdiloben maTi vinaoba cnobili aravisTvis gaxdes. es risk-faqtorebi matulobs, iqidan gamomdinare, rom Cveni kanonmdebloba arafers ambobs msajulTa vinaobis gamJRavnebaze. masmediisa da sasamarTlo sistemis urTierTobisaTvis ki, amas arsebiTi mniSvneloba aqvs. sainteresoa, ra xdeba maSin, Tu Jurnalisti Tavad moxvdeba nafic msajulTa skamze? _ aseT dros mas aqvs ufleba, acilebasTan dakavSirebuli sakiTxi daayenos, im SemTxvevaSi, Tu is aRniSnul danaSauls aSuqebda, xolo Tu Jurnalisti nafic msajulTa Soris aRmoCndeba, mas ukve Semdgom SeezRudeba ufleba, procesis Taobaze moamzados statia an satelevizio siuJeti. nafic msajulebs saqmis ganxilvis dros garesamyarosTan nebismieri kontaqti ekrZalebaT. kanonis Tanaxmad, maT ara aqvT ufleba, saqalaqo sasamarTlos Senobidan gavidnen (SenobaSi ki, maT qmedebebs mandaturebi akontroleben). aRniSnuli meTodi aprobirebulia rig qveynebSi, zogan msajulebs sasamarTlos Senobis gareTac ketaven, es xdeba sastumroSi, sadac maT sakvebiT amarageben. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomare _ konstantine kublaSvili ar gamoricxavs, rom Tu iarsebebs safrTxe, nafici msajulebis obieqturobaze mediis gavlenisa, SeiZleba isini sxvagan dasaxldnen garkveuli vadiT, sadac garantirebuli eqnebaT sacxovrebeli pirobebi. nafic msajulTa vinaobis gaumJRavneblobis mizniT, sasamarTlo Tavad axdens procesis audio da videoCaweras, Tumca, icavs Semdeg wess: kadrSi ar unda moxvdnen nafici msajulebi da saTadarigo nafici msajulebi. swored maTi piradi monacemebis gasaidumloebis mizniT procesze mowveulia mxatvari, romelic xatavs procesis monawileebs (maT Soris, msajulebs) da sazoga149 3 da N marTlmsajuleba kanoni doebas mediis saSualebiT nafic msajulTa saxeebi am formiT miewodeba. msajulTa vinaobis gamxela aseve, ekrZalebaT sasamarTlo sxdomaze damswre pirebsa da procesis monawileebs, xolo im SemTxvevaSi, Tu mediisaTvis mainc gaxdeba cnobili nafici msajulis vinaoba, mediam ar unda gaavrcelos masze informacia, raTa maqsimalurad aaridos konkretul msajuls garkveuli gavlenis qveS moqceva. mosamarTle TiToeuli sxdomis dasrulebisas nafic msajulebs aZlevs miTiTebebs: verdiqtis gamotanamde saqmis ganxilvisas miRebuli informaciis gaumJRavneblobis an gansaxilvel saqmesTan sakuTari azris gamoTqmisagan Tavis Sekavebis, gansaxilveli saqmis garemoebebTan dakavSirebiT sxdomis Tavmjdomaris garda sxvasTan urTierTobis, nafic msajulTa sasamarTlos TaTbirisa da kenWisyris saidumloebis darRvevis dauSveblobis Sesaxeb. aRsaniSnavia, rom kanonmdeblobiT isjeba nafic msajulTa sasamarTlos TaTbirisa da kenWisyris saidumloebis darRveva. aRniSnuli qmedeba iwvevs dajarimebas an Tavisuflebis aRkveTas vadiT or wlamde. Tumca, sainteresoa, rogor akontrolebs mosamarTle, ramdenad asrulebs nafici msajuli mis mier micemul miTiTebebs an rogor Seityobs am miTiTebebis daarRvevs Sesaxeb? marTalia, cxovrebiseuli simarTlis sasamarTlos warmomadgenlebi _ nafici msajulebi maTi moqalaqeobrivi movaleobis Sesrulebisas deben fics, rac unda iyos garanti imisa, rom patiosnad da miukerZoeblad aRasruleben msajulis movaleobas, Tumca, realurad, mxolod maT sindisze xdeba damokidebuli damalavs Tu ara konkretuli nafici msajuli saqmis Sesaxeb informacias. sasamarTlo procesis mimdinareobisas nafic msajulebs ekrZalebaT gansaxilvel saqmesTan dakavSirebiT mediasaSualebis mier miwodebuli informaciisaTvis Tvalyuris devneba da presaSi gamoqveynebuli masalebis gacnoba. maT saqmis irgvliv saubris ufleba mxolod mas Semdeg eZlevaT, rodesac saqme dasruldeba. saqarTvelos uzenaesi sasamarTlos Tavmjdomare _ konstantine kublaSvili aRniSnavs, rom _ `SerCeul nafic msajulebs utardebaT detaluri axsnaganmarteba, ras unda miaqcion yuradReba, mediis mimarT rogor unda moiqcnen procesis ganmavlobaSi, Semdeg TaTbiris saidumloeba rogor unda Seinaxon da a.S. ar unda SekrTnen da SeSindnen imis gamo, rom mediis yuradRebis qveS iqnebian, es aris maTi moqalaqeobrivi valdebuleba, pasuxismgebloba, romelic mediis gareSe Tu mediasTan erTad, unda ganaxorcielon~.8 medias ekisreba udidesi pasuxismgebloba, man ar unda Seqmnas iseTi ganwyoba, rom nafici msajulebi asamarTleben damnaSaves da TiTqos mxolod isRa rCeba gasarkvevi, rogor unda daisajos igi. gamomdinare iqidan, rom saqarTvelos mosaxleobis umetesoba mzad aris SeiTavsos nafici msajulis funqcia, daexmaros marTlmsajulebas samarTliani verdiqtis gamotanaSi, medias ubralod ara aqvs ufleba `mecamete skamis~ dakavebisas gaxdes dabrkoleba samarTlianobisaTvis brZolaSi. saqarTveloSi nafici msajulebis monawileobiT Catarebul procesebze msajulebs mediis mxridan winaRoba ar SeqmniaT, mediasaSualebebi SeZlebisdagvarad informirebulni iyvnen ra saxiT da ra doziT unda gaevrcelebinaT procesis Sesaxeb informacia, raTa gavlena ar moexdinaT samarTliani gadawyvetilebis gamotanaze. Sesabamisad, qarTuli mediis maRali standartebis gamo, `meoTxe xelisuflebis~ mxridan darRvevebi saxeze ar gvqonia. rac Seexeba msajulebs, isinic pasuxismgeblobiT ekidebodnen dakisrebul movaleobas, zedmiwevniT asrulebdnen mosamarTlis miTiTebebs da cdilobdnen Tavi aeridebinaT iseTi informaciis miRebisagan, rac maT Sinagan rwmenas SeuryevdaT da imoqmedebda xalxis saxeliT gamotanil verdiqtze. 150 vfiqrobT, warmatebuli dasawyisia, Tumca momavalSi, roca nafic msajulTa sasamarTlos iurisdiqcia gavrceldeba saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsis 111-e da 137-e muxlebiT gaTvaliswinebul danaSaulebzec, amasTan, quTaisis saqalaqo sasamarTloSic daiwyeba nafic msajulTa monawileobiT saqmeebis ganxilva, moimatebs praqtikuli gamocdileba da sazRvargareTis qveynebis msgavsad, saqarTveloc dadgeba im problemis winaSe, rasac nafic msajulTa verdiqtze mediis gavlena hqvia. prevenciisaTvis saTanado zomebi axlave unda iqnes miRebuli: gasamkacrebelia sanqciebi nafic msajulTa TaTbirisa da kenWisyris saidumloebis darRvevisaTvis; internetis saukuneSi maSin, roca tradiciuli media socialurma mediam Caanacvla, adamianis cxovrebis TiTqmis yvela sferoSi SemoiWra da udides gavlenas axdens sazogadoebaze, mkacrad unda gakontroldnen nafici msajulebi socialur qselebSi; Tu saWiro gaxdeba, msajulebi sxvaganac unda dasaxldnen garkveuli vadiT; seriozuli mniSvnelobis simZimisa da xarisxis danaSaulTa saqmeebze, aseve, aucileblobisas, SeiZleba gamoviyenoT msajulebis garegnobis dafarvis uzrunvelyofa. media saSualebebisaTvis sakmarisi ar aris is RonisZiebebi, rac gatarda. nafic msajulTa sasamarTlos Temaze unda moewyos seminarebi JurnalistebisaTvis da aseve, turebi im qveynebSi, sadac es instituti warmatebiT moqmedebs, radgan mediis warmomadgenlebisaTvis Zalze mniSvnelovania saerTaSoriso gamocdilebis praqtikulad gacnoba da am sakiTxebze ucxoel kolegebTan urTierToba. aseve, kargi iqneba, Tu dawesdeba mediaSi akrZalva, nafic msajulTa makomprometirebeli masalis gamoqveynebaze. JurnalistebisaTvis unda gamoices sasamarTlo procesebis gaSuqebis saxelmZRvaneloebi, mniSvnelovania zustad gaSuqdes procesi da zusti informacia miiRos xalxma. aseve mniSvnelovania, gamWirvaloba da Tu sasamarTlo procesebi daixureba, xalxi ifiqrebs, rom marTlmsajuleba samarTliani ar aris. saWiroa mudmivi treningebi, raTa sazogadoebis informirebuloba da samarTliani verdiqti erTobliobaSi iyos SesaZlebeli. ar unda arsebobdes urTierTwinaaRmdegoba maT Soris, rac xels Seuwyobs nafic msajulTa institutis warmatebul damkvidrebas. daskvna dabolos, aRsaniSnavia, rom nafici msajulebis monawileobiT Catarebul samive procesze `eriskacebma~ miukerZoeblad da obieqturad upasuxes mTavar SekiTxvas: "Is Guilty Or Not Guilty?"9 miuxedavad azrTa didi sxvadasxvaobisa, vimedovnebT, saqarTveloSi am institutis amoqmedeba gaamarTlebs da igi aRmoCndeba wingadadgmuli nabiji. nafic msajulTa sasamarTlo danaSaulis winaaRmdeg brZolis saqmeSi sazogadoebis mxridan pasuxismgeblobis aRebaa sakuTar Tavze, droTa ganmavlobaSi ki, es instituti mediasTan urTierTobis kuTxiT ufro daixveweba, sazogadoebis mxridanac meti ndobiT aRiWurveba da demokratiuli marTlmsajulebis ganxorcielebaSi sapatio wvlils Seitans. 151 3 da N marTlmsajuleba kanoni SeniSvnebi: es fraza moxseniebulia 1215 wels, inglisSi, mefe jonis mier xelmoweril `magna kartas~ (Magna Carta) 39-e muxlSi. http://blawg.ge/?p=222 Temur rexviaSvili, `nafic msajulTa sasamarTlo~ (analitikuri mimoxilva), 15.06.2010 w., gv. 1. Castells v. spain, 1992 . Prager and oberschlick v. Austria 1995 `nafic msajulTa sasamarTlo~, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo, Tbilisi, 2012, gv. 97. `nafic msajulTa sasamarTlo~, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo, Tbilisi, 2012, gv. 97. neil vidmari, `nafic msajulTa sasamarTlo~ (saerTo samarTlis qveynebi), sasamarTlo da Tanamedrove problematika, gv. 15. http://gurianews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4478:qq&catid=69: 2010-11-25-16-48-11&Itemid=114 (ingl.) _ `damnaSavea Tu udanaSauloa?~ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 gamoyenebuli literatura: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. saqarTvelos sisxlis samarTlis kodeqsi, gamomcemloba bona kauza (cvlilebebiTa da damatebebiT 2012 wlis 25 ivnisamde); saqarTvelos sisxlis samarTlis saproceso kodeqsi, gamomcemloba bona kauza~ (cvlilebebiTa da damatebebiT 2012 wlis 25 ivnisamde); saqarTvelos kanoni _ `sityvisa da gamoxatvis Tavisuflebis Sesaxeb~, Tbilisi, 2004 wlis 24 ivnisi; saqarTvelos konstitucia; `samoqalaqo da politikuri uflebebis saerTaSoriso paqti~, 1966; `gamoxatvis Tavisufleba~ (adamianis uflebaTa evropuli konvenciis me-10 muxlis ganxorcieleba), evropis sabWo, me-2 qarTuli gamocema, 2008; Temur rexviaSvili, `nafic msajulTa sasamarTlo~ (analitikuri mimoxilva), 15.10.2010; `nafic msajulTa sasamarTlo~, saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo, Tbilisi, 2012; neil vidmari, `nafic msajulTa sasamarTlo~ (saerTo samarTlis qveynebi, samarTali da Tanamedrove problematika), Tbilisi, 2005; Castells v. spain, 1992 . Prager and oberschlick v. Austria 1995 www. msajuli.ge http://gurianews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4478:qq&catid=69:201011-25-16-48-11&Itemid=114 http://blawg.ge/?p=222 152 INFLUENCE OF MEDIA ON THE JURY VERDICT ELENE KAVTUASHVILI LLM New Criminal Procedure Code entred legal force on October 1, 2010, that established novelty in Georgian judiciary, this is jury trail. In the developed countries, jury trail is considered to be the most democratic form of administration of justice. It is considered that impartial and independent representatives of the society make decision, however, in reality verdict of the jury is affected by number of external factors. Article Influence of Media on Jury Verdict offers an overview of one of the strongest factor influencing judicial decisions and this is the role of media in ensuring justice and fairness. For this purpose, author analyzes Georgian legislation that provides safeguards for the freedoms of speech and expression, also studies foreign case law, where jury trail already has history. Article offers an overview of the measures that are taken to protect jurors from the media influence and analyzes already conducted jury trails. At the end of the Article, there are specific recommendations for the successful implementation of the jury trail in Georgia, so that access to information for public is not damaged, and still fair verdict is issued. 153 3 da N marTlmsajuleba kanoni saqarTvelos mosamarTleTa asociacia JUDGES ASSOCIATION OF GEORGIA tel-faqsi/Tel-Fax: (+995 32) 292 34 90 saqarTvelos uzenaesi sasamarTlo THE SUPREME COURT OF GEORGIA tel-faqsi/Tel-Fax: (+995 32) 299 70 01 154
© Copyright 2026 Paperzz