1
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
2
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
{. s.
2004
ivÊm sHvt
ivvecn pUvkR naH A|yaTm pdonaH
Ýkaxn Avsre xuw sHdexo
- Aagm idvakr pU. jnkmuinÒ m. sa.
Aa yuge Aa sHsarne Anek sHto xuraAo Ane Aa|yaTm purØu onI
we! AapI Ke. Aava yugãÚaAomaH lgwg 200 vØR pUvRe Aek mhan
AdŸwtu Ane Av\Ut purØu nI we! AapI. te mhan AaTmanuH mHglmy
\Ny nam Ke. AanHdFnÒ mharaj.
sor@ dex te smynaH junag# xher=I nÒkmaH _na gam Ke
TyaH bnel F!naAe te Ao ]ImaH Aa|yaTmnaH AdŸwut te j puyaÅ,
jHglno AekaHt magR SvIkayÈ, KtaH p` potana AmULy smyno
AnuwvAarssHsarne potana pd rcnaAo Aapta gya, potanaH
law
AnuwvAapI
rs
Aayu*yna AHitm smye jHglnaH Aek ma`sne te svR rcna
ne khel ke ko{ sara jEn ne phÇcaDje.
Aa pdonuH A=R gaHwIyR samaNy ma`s ne ma!e sulw n=I.
Aa Aek mo!I ki@nta=I bcva ma!e Do. ]I jxuba{ mhastIÒAe je
rhSyodŸFa!n krel Ke te StuTy Ke. mara j shdIiÙt Aeva ]I
jxuba{ m. na krkmle tEyar =yel Aa ivvecn Ôe{ne huH gaErv
AnuwvuH ke Aax±vad AapuH te bþe mare mn sman Ke. xasnne cr`e
\rato Aa g‡H= saEne ]ey ma!e bno tevI Ýa=Rna...
: g‡H=nu Ýkaxn =ay Ke te
Aadr`Iy guÌ`I]InaÝkaxk
xuwcr`omaH
vIrsHvt
smye
marI haidRk xuweCKa Ke.
xuwCe Ka sHdx
e
Ôgelo - pamelo jHglno ÔegI, jene AaTmamaH Fn bnela
AanHdno Anuwv Ke. Ae!le teAo]I pote j potana AaTmane gu`=I
sHbo\n krI khe Ke - ;AanHdFn'. Aa nam teAona jNmnuH ke xrIrnuH
n=I, AaTmanuH Ke, gu`vack nam Ke.
- A|yaTm yoignI pU. liltaba{
mhastIÒ - pU. bapÒ
2p30
•
A|yaTm yogI AanHFnÒ Aek _Cc kÙana Aara\k t=a
sa\k mhapuruØ htaH. teAo wi›rs=I wrela Am<t kuHw htaH.
teAonI rcna pd $pe hoy ke covIsIna Stvn $pe hoy¸ te b\amaH
tÀv -bo\, wi› Ane wavno rs !kto hoy Ke. teAo]InaH pd Ane
Stvno pr iS=rta=I ne êDa`pUvRk ivcar krIAe KIAe to lage Ke
ke, Aa rcnamaH qas to Sv-ihtnuH j l"y Ke.
jem ndI smuãne mzvana l"y=I te trf doDI j Ôy Ke. tena
pa`Ino _pyog potanI milnta dUr kre Ke Ane t<Øane p` xaHt kre
Ke, KtaH ndI Ae Ôeva éwI n=I rhetI ke ko[ maru pa`I vapre Ke ke
nhÄ. tene AavI ko{ ApeÙa hotI n=I. tene to lgnI Ke smuãne
mzvanI tem AanHdFnÒne p` lokonI ÝxHsanI ke ANy ko{
ApeÙa htI nhÄ. temne to maƒ tDp htI AaTmanuwUitnI.
jem Aa Aa|yaiTmk pdo rcnarnuH l"y Sv iht j htuH, tem
Proof - 1
Proof - 1
Anubhav Ras - 1
Anuwv rs-1
ylwCJ hm - 1
3
Anuwv rs
4
Anuwv rs
Ae pdona y=axi› A=R-wava=R lqnar ba. b‡. jxuba{ SvamInuH
|yey p` Sv-pr iht Ane kLya` sa\na j Ke, te in:sHxy smÒ
xkay tevuH Ke. temno Aa g‡N= ;Anuwv rs' Ae wav Ane |yeynI
fl]uit Ke.
Aa lqtaH-lqtaH, sHxo\n krtaH - krtaH lqnar p` wavivwor ={ ke!lIye var A|yaTm rsmaH DUbkI lgavI hxe. Aa
sHxo\nnI &an sa\na pKI leiqkana ÒvnmaH Aa|yaiTmk ¹iÚno
ivkas Ôeva mZyo Ke.
AanHdFnÒnuH |yey Sv kLya` Ke kar`ke temnI sa\na ixqr
pr htI. prHtu jxuba{nuH |yey to Sv Ane pr bNnena kLya`nuH Ke
kar`ke tenI to sa\nanI x$Aat Ke, KtaHy tenI Aa k<it AmULy Ke.
Aa xo\ kayR Aem`e je ëmre kyuÅ Ke te Ane sa=e samaijk svR kayȸ
jem ke VyaQyan - Vyvhar vgere jvabdarI bÔvtaH - bÔvtaH
Aavo mhainbH\ lQyo Ke. te \Nyvadne paƒ g`ay.
sa|vI jxumtInaH ñdymaH A|yaTmnaH wavo Ane wi›nI
rs\ara vhetI hxe¸ to j te`e potanI =IsIsnaH ivØy ma!e
AanHdFnÒne psHd kyaÅ Aa sa\na=I tene nvI ¹iÚ qIlxe kar`ke
AanHdFnÒ Ae Aek pdmaH kæuH Ke, Òv jgt hE kmaR i \na
Acrj kKu naih.
AamaH=I sa\kne saÙIwav smta Ane &ata-¹ÚatanuH &an
mze tem Ke.
Òvne huH kH{k KuH Aevo Ahm n Aave te ma!e teAoAe kæuH Ke,jgt gu Ì me r a.
mEH jgtka cera '
Aa pHiktAo nm‡tanI sa=e Ae p` xIqve Ke ke, Ôe ko{ne &an
ke bo\ l{ kH{k xIqvuH j hoy to AaquH jgt Aene ma!e pa@xaza
ke ixÙk Ke. b\amaH=I kH{ ne kH{ bo\ mzI xke tem K.e te j vatne
sa|vI jxumitAe y=axi› ivvecn lqI potana AaTmane Ane
smajne smÔvvanI koixØ krI Ke temj Aacr`maH mUkvanI wavna
ñdye \rI Ke.
jxumtIÒno Aa Ý=m Ýyas hova KtaH F`o sudH r Ke. Aena=I
fkt tena namne j nhÄ prHtu sHF, smaj, xasn Ane sHÝdayne
car caHd lagI ræaH Ke. je Ôe{-Ô`Ine huH marI Ôtne ke!lI waGyxazI
manuH? huH gaErv AnuwvuH KuH ke marI Aek ix*ya sa|vI tÌltaÒ Ae
Ph.D. kyuÅ. ƒ` mhan sa\ko, ]ImdŸ rajcHã, Av\Ut yogI
AanHdFnÒ t=a kivvr bnarsIdasÒ Ane sHt kbIrnaH saihTy
äara jEn Ane ihNdunI wi› prHpra temj A|yaTmno smNvy kyÈ
Ke Ane bIÔ Ke sa|vI jxumtIÒ ke jenI Aa k<it Ke.
Aava sa|vI rTno pase sHF Ane smaj p` nvI - nvI
k<itAonI ApeÙa raqe. te pU`R krvanI Ýwu sa|vI jxumtI ne xi›
Aape Ke te lokopyogI t=a _pkarI bne.
ij&asuAonI ij&asa j k<itna ktaRAonae _Tsah v\arvamaH
inim¿ bne Ke. huH {CKuH KuH ke Aa puStknaH Ýwave ij&asuAonI
ij&asa !kI rhe, v\tI rhe Ane fztI rhe.
Aa puStk vaHcko ma!e vaHCya ne ivcayaR pKI kLya`nuH inim¿
bnxe p` Aana leiqkane to te j pze kLya`karI bnI gyuH. hj¡
p` tena wavo v\Rman bne Ane nvuH-nvuH sjRn krvanI wavna
=ay. tenHu &an, smj Ane icHtn Sv-pr kLya`nuH kar` bne Ae j
wavna sh
sa|vI liltanaH AaxIvaRd.
Proof - 1
Proof - 1
2060
Ý=m Aav<i¿ - 1000
pDtr ikHmt - $a.
mULy - $a.
a
Ý iº S=an
xasn nayk ]I mhavIr wgvannI 2602
5
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
AaxIvaRd Aapvano AanHd
- p. pU. Ýa`kuvH rba{ mhastIÒ
DÛa. jxuba{ m. nI &annI xuuH xuH vat krvI
ppme H vØe R me z vI pI. Ae c . DI. nI pdvI
Ýa`-lil guÌkuzmaH ix*ya jxu gu`omaH grvI
AaixØmaH Ýa`guÌ`Ine kya xBdnI gU=
H `I \rvI
vhI ræuH Ke k<panuH Jr`, pkD˜uH Ke lilt guÌ`InuH xr` Aeva
ix*yarTna Do. sa|vI jxumtI.
Aaje huH xuH lquH? mara _rmaH AanHdno _di\ _KzI ræo Ke.
Aaje xBdna se! AoKa pDe Ke. ko{ manvne laq $ipyanI lo!rInuH
[nam mze Tyare je AanHd Ýaº =ay tena=I ivxeØ AanHd mne =yo
Ke. nanI ëmrmaH Anek manv pdvI mezve p` ix*ya jxumtIAe to
pp vØRnI mo!I ëmre smaj t=a sa\u ÒvnnI iviv\ ÝkarnI
jvabdarI Ane muHb{nI mhangrImaH catumaRs krI iviv\ ÝkarnI
\mR Aara\na krta t=a kravta pI. Aec. DI. nI mhan pdvI Ýaº
krI hoy teno hØR mne kem n hoy?
jnjnnaH ñdymaH vselI Ke sa|vI rTna jxu,
6p meH vØeR =IsIs ivmocn kre Amne AiwnHdxu,
Ýa`-rit-lilt guÌnI k<papaƒI Ae sa|vI rTna,
prm pdna p= dxRk bne Ae Am AHtrnI wavna.
je!, roke!, vIDIAo Ane koMPyu!r vgere sa\no=I je buiâ mze
Proof - 1
6
Anuwv rs
te Aa wv pUrtI sIimt Ke Tyare mnomH=n=I mezvela &annuH gors
manvIna wiv*yne su\arI sacI idxa btavI AHtrdxane bdlave Ke.
moDRn yugmaH fexn Ane fI!nex, klr Ane kvolI!I, DIJa[n
Ane D^esnI resmaH, ¬et vÏ \ar` krI &an$p goz qanar Ane
qvDavnar sa|vI jxumtIna purØu a=R, hÇx Ane ihHmtne laq laq
\Nyvad Ke. kuxz trvEyae tofanI sagrmaH v\u qIle, iÊke!r k!ok!Ina
smye v\are Ôme, hÇixyar VyaparI ÝitSp\aRmaH v\u takat lgave
Aem sa|vI jxumtIAe smynI k!ok!ImaH pI. Aec. DI. nI pdvI
guÌk<pa=I mezvIne Ýa`-motI guÌkuzna namne mheHkaVyuH Ke.
_Tsahyu› jenuH mn, guÌk<panuH mZ˜uH mÇFu \n
=IsIs Ke jemno Aevn, yadgar bnI be hÔr carnI xn
sUyR _idt =vanuH kdI wUle nhÄ, kmz qIlvanuH kdI wUle nhÄ,
\rtI war vhn krvanuH kdI wUle nhÄ. ndI propkar krvanuH kdI
wUle nhÄ Aem huH sa|vI jxumtIne AaxIvaRdnuH Am<t AapvanuH kem
wUl?Hu jxu, taro Ýbz purØu a=eR lqelo =IsIs saE ko{ne =ak _tarnaro
bne, wvw‡m` dUr krnaro bne, iƒiv\ tapne !aznaro bne Ane
Anupm suq-xaHit Ýaº kravnaro bne.
kLptruna lilt vatavr`maH Ane pU. nm‡muinna saHin|ymaH
iƒve`I ÝsHg wVy, nVy Ane rMy _jvay Aej vDIl guÌ`I pU.
Ýa`kuHvr ba{ m. na AHtrna AaxIvaRd.
mI jNm jyHit ÝsHge cE5 sud 13 ta. 34-2004
Ý k axn
lesr !a{p sei!Hg
{Nfosof!
708, S!ar ceMbsR
hirhr cok-rajko!-360001
E-Mail: [email protected]
fon nH- -91-281-2p71286
Proof - 1
7
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
8
Anuwv rs
jEn vaùmy iviv\ iv\aAomaH ivStrelHu Ke. ijne¬rva`I Aagm
$pmaH Ke to ivät minØIAonI sH. rcna g‡N=o $pe _plB\ Ke. Ae
Nyay-Vyakr`, {ithas-iwþ-iwþ saihTy AaidmaH ivwaijt Ke
temj Stoƒ-Stvn-Stuit-pd p` geyaTmk lymaH mze Ke. sHt
kivAo, ke jeAo AaTmanuwUitnaH sHvednmaH=I ßyare-ßyare bhar
AavtaH Tyare - Tyare AemnaH AHtr _dŸgaro kaVy $pe bhar srI
pDtaH htaH. Aa|yaiTk wavo=I wÄÔyel Ae pdo gU# rhSyo Ane
daxRink isâaHtona mhÀvpU`R dStavej Ke.
Aa wVy prHpramaH =yel mhayogI AanHdFnÒnuH AiätIy
yogdan jEn jgtmaH Ýisâ Ke.
AanHdFn Aek Aeva mhapuruØ ræaH ke jeAo nam Ane namI=I
êca é@ela htaH. m|yyugmaH Anek sHtoAe Anam Anam rhIne
potanI sa\na krI. teAoAe potana l"y sa=e AevHu tadaTMy S=aipt
krI dI\uH ke teAonI k<it Amr bnI g{ Ane Òvnv<¿ sHxyaTmk.
F`aH sHxo\no pKI p` maƒ ikHvdiNtAonaH Aa\are j temnaH ivØymaH
bhu j ALp maihtI mze Ke. te p` ke!lI Ýmai`k Ke, te Ae pote j
Ô`e¦¦
AemnaH sa\u ÒvnnuH mUznam to htuH lawanNd prHtu teAo
ßyare potanI AaTmmStImaH qova{ jtaH Tyare AHtrmaH AanHdno
sagr _Kaza marva lagto. Ýwuwi›maH mSt fkIr wjnmaH
wavivwor ={ _@ta Ane Ae AanHdmaH JUltuH hEyHu potane AanHdFnnaH
nam=I pukarI _@tuH. Aam teAo lawanHdmaH=I AanHdFn bnI gyaH.
AanNdFnÒnI rcnaAomaH muQy be ÝkarnI rcnaAo _plB\
=ay Ke.
1, AanHdFn covIsI
2, AanHdFn pd bhoterI
covIsImaH Aaid Ýwu wgvan %Øwdev=I crm tI=Åkr
mhavIrnaH namnuH AvlHbn l{ covIs StvnomaH A|yaTmnaH gU#
rhSyo _dŸFai!t kyaÅ Ke. ijne¬r prmaTmanI StuitnaH bhane ghn
AaiTmk AnuwUit xBddehe rjU krI Ke.
pdomaH iÝytm prmaTmanI ivrh Vy=anI Vyakuzta ɘaHk
nItre Ke to ɘaHk AnuwiU tnI sHvde naTmk pzono ta¹x ictar p`
Ke. teAonI rcnaAomaH daxRink isâaHtonI gU#ta Ke to prawi›nI
smpR`ta p` Ke. ɘaHk prm-iÝytm ne pamvanI tDp Ke. to ɘaHk
iÝytm ne _palHw p` Ke. sHvde nnI prakaÚaAe phÇcI AnuwvrsmaH
lylIn bnela AanNdFn AnuwvnI pzone ibrdave Ke.
;Anuwv hm to ravrI dasI'
;Anuwv na=ko kyUH n jgave'
;Anu w v tU hE imt hmaro'
Anuwv A=aRtŸ cetnano pU`R cetnamaH Ývex Ý=m Ývex pKI
pir`mn Tyarbad pU`RtanuH Ýag!˜.
Aa j sHdwRmaH AanHdFnÒnaH Stvnono mihma v`RvtaH ]I
jxuba{ mhastIÒ lqe Ke ......Aem`e prmaTmanI StvnamaH ßyaH ÝIit, wi› Ane
Anuri›naH wavo wyaÅ Ke TyaH ijnxasnnaH gU# rhSyone ny,
inÙep, {CKayog, sam+yRyog, xaÏyog [Tyaidk Akz pda=Ène
ivStar=I Ý$Pya Ke.
... =IsIs g‡N= pe{j 61.
Proof - 1
Proof - 1
AÙy rsna risya AanHdFn
- DÛa. tÌltaba{ mhastIÒ
9
Anuwv rs
10
Anuwv rs
AanHdFnÒnaH Stvno Aa|yaiTmk ÝikyanaH Aasv $p Ke.
temnaH StvnomaH tI=ÅkronI Stuit _praHt AaTmanuwvnI AiwVyi›
p` Ke.... pe[j 6p.
]I jxuba{ mhastIÒAe ATyHt ghn icHtn vDe AanNdFn
Stvno Ane pdone mUlVya Ke. teAonuH Aa A`mol Ýdan sa\na
{CKuk sa\kone, tÀv iÝy ij&asuAone, wi› risk waivkjnone,
saihTy ÝemI ivätjnone temj svR jnone _pkarI nIvDxe vzI
temna wavonI AiwVyi› Ae!lI srz Ane shj waØamaH ={ Ke
ke AaqI ye rcna s-rs m\ur bnI Ke.
ko{ p` _pliB\ paKz tena ma!e krelI tpüyaRno {ithas
hoy Ke. tPya ivna xuiâ n=I. xuiâ ivna isiâ n=I.
]I jxuba{ mhastIÒ DÛak!re! su\I phÇCya temaH temne tpvuH
to bhu pD˜uH. AmaruH sa\u Òvn Ae!le crEveit - crEveit. sa\u
ivcrta wla. Ae Nyaye sara ye wartmaH ivcr` =yuH snŸ 1974
maH muHb{maH Ý=m S.S.C nI prIÙa AapI. Ae pKI mharaÚ^, AaH\‡,
k`aR!k, taimlnaDu Aaid ÝdexomaH ivcr` =yu,H temnI AWyasyaƒa
1974 maH x$ ={, Anek ÝdexomaH Ae yaƒa frtI rhI. prIÙaAo
ApatI g{, Kev!e 1988 maH frI mub
H { AavvanuH =yu.H M. A. nI DIg‡I
l{ne AaVya htaH. Tyarbad F`aH ÝyTne, Anek iväano sa=e pramxR
krI ;AanHdFn Aek A|yyn' ivØy nkkI =yo.
AemnI psHdgI Aa ivØy pr kem étrI? Aa ÝÆ shj é@e.
Amara guÌmat Aa|yaTm yoignI pU. bapÒ, A|yaTmrsnaH risya
Ke. A|yaTm g‡N=ono Sva|yay inyimt calto j hoy. temna
ix*ya pirvar Ae wavomaH rmta hoy. je gurukuzvasmaH inTyinrHtr A|yaTm rsna AaSvadn caltaH hoy TyaH A|yaTm yogI
Av\Ut AanHdFn j Smr`e cDe ne???
.... Ane rÒS!^x
e n pKI kam caLyu.H . Do. klaben xahnuH magRdxRn
mZyuH to ivät Do. rm`wa{ xahno bhumLU y shyog mZyo temj
Anek waivkjnonaH tn-mn-\nnaH shkar vDe Aa yaƒa Aagz
\ptI rhI. Ôe ke temaHy pUßy bapuÒnaH SvaS+ynaH kar`e teAo]InuH
devlalI rhevanuH =yuH. te=I muHb{-devlalI vCcenaH ivhar =taH ræaH.
KtaH Aava svR Anukz
U - ÝitkUz sHyogomaH \Irj Ane iv¬as=I
leqn kayR caltuH ræuH Ane snŸ 1994 maH =IsIs pU`R =taH Dok!re!nI
_pai\ Ýaº ={.
Aam sudIFR yaƒa ivharnI Ane tenI j sa=e dIFR yaƒa iv>a
_pajRnnI-bþe yaƒa sa=e - sa=e caltaH iv>a yaƒa pU`R ={,
ivhar yaƒa hj¡ Aivrt calI rhI Ke.
Aek suHdr- ivSt<t rcna ;Anuwv rs' naH name Aap`I
smÙ AavI rhI Ke. maÌH AHtr khe Ke ke, Aa g‡N= lokwoGy nI
shunaH mn-miSt*k Ane hEyaHne wÄjvxe. ]I jxuba{ mhastIÒmaH
rhel Aa xi›, xasn Ane smajne AavuH saihTy hj¡ p` Ýdan
kre. temnaH pr wgvan mhavIrnaH, Av\Ut yogI AanHdFnnaH temj
Amara guÌ`Ideva vaTsLy ñdya - pU. bapÒnaH AaxIvaRd t=a k<pa
_tre.
Ae j AHtr wavna
kLptÌ A|yaTm keNã,
imyagam
1p-3-2004
Proof - 1
Proof - 1
Aa„anuwiU tnI AmoF
11
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
12
Anuwv rs
gÇDl sHÝdaynaH p. pU. ]I liltaba{ mhastIÒ (pU. bapÒ)
naH suix*ya p. pU. ]I jxuba{ mhastIAe A|ya„yogI kiv ]I
AanHdFnÒ ivxe. iviv\ g‡=H ono Sva|yay krIne, mub
H { yuinvisR!InI
pIAec.DI nI pdvI ma!e tEyar krel Ane maNy rhel xo\ inbH\na
sHÙpe $pe Aa je lokiÝy g‡=H tEyar kyÈ Ke, Aena Ýkaxnne AavkartaH
huH ATyHt hØR AnuwvuH KuH vØÈ=I jenI rah ÔevatI htI te g‡H= hve
Ýkaixt =ay Ke, svRsl
u w bne Ke. Ae=I Anek Aa„sa\k mumÙu A
u one
AemaH=I Ýer`anaH pIyUØnuH pan krva mzxe.
kivvr ]I AanHdFnÒAe Stvno Ane pdo lQyaH Ke. AemnaH
Stvno _pr jem AWyasg‡=H o Ýg! =ya Ke tem pdo _pr p` =ya
Ke. Sv. motIcHdwa{ igr\rlal kapiDyaAe Stvno Ane pdo Aem
bHne _pr sivStr g‡H=o lQya Ke. p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒAe
Aa xo\inbH\maH Stvno Ane pdo Aem bHne _pr srs A=RÝkax
paDyo Ke.
potanI =oDI p` _Tk<Ú kaVyk<itAo äara smg‡ wartnI
ÝÔmaH Kva{ gyela sHt kivAomaH ivÊmna A#arma xtkna kiv
A|ya„yogI ]I AanHdFnÒ mharajnuH nam p` moqre Ke. ;ber
ber nih Aave Avsr,' ;Ab hm Amr wye n mreHge,' ;kya sove
é@ Ôg ba_re,' ;Aaxa Aorn kI kya kIje?,' ;ram kho rheman
kho,' ;ya pudg
Ÿ l ka kya ivsvasa,' ;sa\o, smta sHg rmIje,'
;Av\U kya maguH gunhIna,' ;Av\U nam hmara raqe,' ;Ab clo
sHg hmare kayaH vgere AemnaH pdo @er@er stt guj
H ta ræa Ke. AemnI
covIsImaHnaH ;%Øw ijne¬r ÝItm mahro re,' ;pH=Do inhazuH re
bIÔ ijn t`o re,' ;AiwnHdn ijn dirxn trsIAe,' ;\ar tlvarnI
sohlI, dohlI,' ;kuH=uijt, mnDuH ikm ih n baJe' vgere Stvno
mHidromaH gvataH ræaH Ke.
Av\Ut (AvµsarI rIte, iniütp`e, \Utµ\o{ naQyaH Ke,
hlavI naQyaH Ke, qHqre I naQyaH Ke, (v`aR]mnaH Ane Vyvhar jgtnaH
bH\no) jem`e) Aeva ]I AanHdFnÒAe covIsInaH Stvno Ane
Aekso=I Ai\k pdo lQyaH Ke. prHtu Aem`e je k<itAonI rcna krI
Ke te AevI sFn, maimRk Ane AnuwvnI Aer`e brabr ksayelI Ke
ke Aa!lI AoKI rcnaAo=I p` tem`e wartIy saihTy prHpramaH
AnoquH S=z Ýaº krI lI\uH Ke.
AanHdFnÒAe g>saihTynI rcna krI hoy Aem lagtuH n=I,
kar`ke AemnI AevI ko{ k<it Ýaº =tI n=I. Aem`e je p>saihTynI
rcna krI Ke temaH muQy be ivwag Ke. (1) Stvno Ane (r) pdo.
AemnI covIsInaH KeLla be Stvnona kt<TR v ivxe mtaNtr Ke. AemnaH
pdo 108 je!laH mnay Ke, jemaHnaH ke!laHknuH kt<TR v sHidG\ Ke.
iviv\ ragraig`ImaH lqayelaH Aa„&annI mStI=I swr,
AanHdFnÒnI covIsInaH Stvno Ýerk Ane magRdxRk Ke. AemaH ivØy
vStuno Êimk ivkas Ôe{ xkay Ke. Aem`e jEn dxRnna ke!lak
isâaHtone =oDa xBdomaH maimRk rIte v`I lI\a Ke. AemaH ÝyoÔyela
pairwaiØk xBdo Ane _iÉt laFvne kar`e AemnaH ke!laHk Stvno
A=RnI ¹iÚAe ki@n A=va dubÈ\ bNyaH Ke. xaÏna Ô`kar ko{
smÔve to A=R v\u SpÚ =ay. Aa=I j AemnI hyatImaH Ane
TyarpKI _pa|yay ]I yxoivjyÒAe, ]I &anivmlsUirÒAe Ane
]I &ansarÒAe AanHdFnÒnaH Stvno _pr !ba lQya Ke. ]I
&ansarÒAe to AemnaH Stvno _pr calIs vØR su\I mnn kyuÅ
Ane pKI Òvnna AHte !bo lQyo hto.
Proof - 1
Proof - 1
kivtanuH rsdxRn
- DÛa. rm`lal cI. xah
13
Anuwv rs
14
Anuwv rs
]I AanHdFnÒAe je k<itAonI rcna krI Ke te Ae!lI ghngHwIr
Ke ke AenuH rhSy, Aeno prma=R pamvanuH samaNy ma`s ma!e srz
n=I. Ae!le j ]I &ansarÒAe kæuH Ke.
bazk baHæ psarIne, kre _di\ ivStar,
Aaxy AanHdFnt`o, Ait gHwIr _dar.
nanuH bazk be ha= phoza krIne ;diryo Aa!lo b\o mo!o
hoy' Aem khe Ae=I smuãnuH map n nIkze, tem potanaH kaVyomaH ]I
AanHdFnÒne je AiwÝet Ke te Ae!luH gHwIr Ane _dar, mo!uH Ke ke
teno tag pamvanuH p<=kŸjn ma!e F`uH ki@n Ke.
]I AanHdFnÒAe je pdo lQyaH Ke temaH guÌk<pa, sa\usHgit,
Aa„&an, su\arsno Anuwv, smtanI Aara\na, mmtano Tyag
[Tyaid _pr bhu war mUɘo Ke. AemaH AmnI ivxaz, _dar, _Cc
tÀv¹iÚ Ôeva mze Ke. Aem`e gayuH Ke.
ram kho, rheman kho,
ko{ khan kho, mhadev rI¸
parsna= kho ko_ b‡ïa,
skl b‡ï Svymev rI.
prmtÀvne ko{ ram khe, ko{ rheman khe, ko{ k<*` (iv*`u)
khe, ko{ mhadev khe, ko{ pa¬Rna= khe ke ko{ b‡ïa khe, prHtu
potanamaH rheluH cetn tÀv Ae pote j prmtÀv Ke, prma„a Ke.
p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒAe mub
H { Ane devlalImaH catumaRs
rhIne DÛa. klabhen xahna magRdxRn he@z je xo\inbH\ tEyar kyÈ
AemaH Aena AarHw=I AHt su\Ina leqnkayRno huH saÙI ræo KuH Ane
Aa xo\inbH\na prIÙk trIkenuH ktRVy p` mare bnavvanuH AaVyuH
htu.H p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒAe ATyHt pir]mpUvkR Aa xo\inbH\
tEyar kyÈ Ke. AemaH p. pU. ]I ]eyaba{no shkar F`o saro mZyo
hto.
xo\inbH\ lqIne tEyar krvo Ane g‡H=Sv$pe Ae Ýkaixt
krvo Ae bemaH frk krvo pDe Ke. b\a j xo\inbH\o Aena Ae Sv$pe
Ýkaixt krvanuH yoGy n=I, kar`ke xo\inbH\maH Aa\ar ma!e
Avtr`o Ane g‡H=sHdw± Aapva AinvayR Ke, jemaHna ke!laye
Avtr`onI Ýkaixt g‡H=maH AinvayRta hotI n=I. xo\inbH\maH
ke!lIk punrui› AinvayR bne Ke. Ýkaixt g‡H=maH AevI AavXykta
n=I. xo\inbH\ sHxo\kI Ane iväanone lÙmaH raqIne lqay Ke.
Ýkaixt g‡H=o, tenI samg‡I Ýma`e, Éyarek samaNy vackne lÙmaH
raqIne Ýkaixt =ay Ke. Ae!lej p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒAe
potana xo\inbH\ne =oDo sHiÙPt krIne Ýkaixt kyÈ Ke, te yoGy j
=yuH Ke.
pU. ]I. AanHdFnÒ mharaj ATyHt lokiÝy kiv Ke. bIÒ
baj¡ Aa„&anna Aara\ko ma!e teAo ghn kiv Ke. AemnaH ke!laHk
pdo-Stvnono vaCya=R srz Ke. p` |vNya=R gU>=R pamvanuH du*kr
Ke. yoGy Ai\kar ivna te smÔy nih. p. pU. ]I jxumtI ba{
mhastIÒAe Aava gU#a=RnaH rhSyodŸFa!n Aa g‡H=maH kyaÅ Ke. Ae
ma!e Aemne qUb qUb \Nyvad F!e Ke.
p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒno Aa g‡=H Anek rs& vackone
Ane Aa„a=± Òvone ma!e Ýerk Ane magRdxRk wa=uH bnI rhe Aevo Ke.
p. pU. ]I jxuba{ mhastIÒne Ane Aemna smudayna svR
]m`-]m`Iv<Hdne vHdna krI ivrmuH KuH.
Proof - 1
Proof - 1
Aa„&anI AeklvIr AanHdFn
15
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
-DÛa. kla xah
pUßy jEn sa|vI mhastI jsuba{ SvamIAe pI.Aec.DInI
DIg‡I ma!e mub
H { yuinvisR!ImaH mara magRdxRnmaH tEyar krel mhainbH\
“AanHdFnÒ Aek A|yyn” nuH g‡H=$pe Ýkaxn =ay Ke Ae vat jEn
saihTy ma!e maƒ Ait AanHdnI j nih p` Aek AEithaisk t=a
AvISmr`Iy ibna bnI rhex.e Aa kayR _paDI lenar sHFna !^S!IAone
t=a kayRktaRAone mara haidRk AiwnHdn.
pUßy mhastI jsuba{ SvamIne pI.Aec.DI ma!enuH sHxo\n
kayR kravva ma!e S=a. jEn. sHFna ke!laHk !^S!IAoAe muHb{
yuinvisR!ImaH=I maruH nam xo\I mne mzva AaVya te ÝsHgnuH Smr`
taj¡H =ay Ke. Tyar bad Fa!koprmaH hÄgvala lenna _pa]ymaH
pUßy jsuba{ SvamIne $b$ mzvanuH =yuH. ivØynI psHdgI ma!e
pUßy DÛa. rm`wa{ xahe hajr rhIne ivØy nkkI krvamaH shay
krI. pKIna b\aH j kayÈmaH dreke drek sHFna kayRktaRAoAe je Aga\
mhent krI htI te ÝxHsane paƒ Ke.
m|ykalIn jEn gujratI kaVy saihTymaH AanHdFnÒnI
rcnaAo Aek mrmI sHtnI vednanuH Ane wiÉt t=a A|ya„nuH
njra`uH Ke Ane Aek A`mol qÔno Ke jemaH ghnwUitno SpxR Ke.
temnaH rcela pdo nrisHh, mIraH Ane sHt kbIrnI hrozmaH bese tevo
Ke. t=a tem`e rcela Stvno (covIxI) jEn prHpranuH gaErv Ke.
Aava kiv AanHdFnÒna kaVyo pr sHxo\n krvanuH ivcarvamaH
AaVyu.H
Proof - 1
16
Anuwv rs
jEn dxRnna &ata, Aa„ sa\na krnar sa\k A|ya„yogI
AanHdFnÒ rict ;covIxI' na dreke drek Stvn t=a pdmaH rhelI
êDI ghnte, Aa|yai„kta t=a Aatm&anna rsnuH pan pUßy
jsuba{ SvamIAe Aga\ pir]m krIne par paDyuH Ke. AanHdFnÒ
inmRz Ane iS=r wiÉtmaH Aa„inmýn krnar Av\U hta. gamo
gam Ane xhere-xhere ivhar krtaH krtaH pI.Aec.DI nuH sHxo\n kayR
krvuH, potanI idncyaRnI sa=e sa=e sa\imRkone VyaQyano Aapva,
bporna smye sHxo\nna ivØynI ccaR ivcar`a krvI Ae ATyHt
ki@n kayR Ke. p` AHtrmaH \gx hoy to ki@n kayR p` par pDe j
Ke. Ae vatnI ÝtIit pUßy jsuba{ SvamIAe tEyar krel 1300
panana ƒ` qHDna-mhainbH\ äara =ay Ke. pUßy jsuba{ SvamIAe
SvhSte tEyar krel Aa mhainbH\ mub
H { yuinvisR!ImaH yadgar bnI
rhe tevo g‡H= Ke.
Aa mhainbH\ maƒ muHb{ yuinvisR!InI _pai\ mezvva ma!e
j lqayelo mhainbH\ n=I. prHtu Av\U Aa„&anI AanHdFnÒna
Aa„tÀvne pamIne, pcavIne tEyar krel mhainbH\ Ke. temaH lqayela
AÙre AÙre, xBde xBde pUßy jsuba{ SvamIAe pote krel ghn
Aa|yai„ktanI ÝtIit krave Ke. dreke drek Stvn ke pdnuH rhSy
pamva ma!e Ane pmaDva ma!e AanHdFnÒna wavne smjva ma!e
j$r lagI TyaH Aagmo, xaÏo t=a ANy sHt kivAonI kivtana
¹ÚaHto äara pUßy jsuba{ SvamIÒAe Aa mhainbH\ne Anoqo
Aop AaPyo Ke. Aa mhainbH\nI ivixÚta AenuH ghn êDa` Ane
ivStar Ke.
AanHdFnnI covIxIna Stvno Ane pdona vaHcn p@n Ane
A|yyn krva kravvano je law Aek magRdxRk (ga{D) trIke mne
mZyo tene huH ma$H sdŸwaGy smj¡H KuH. te _praHt pUßy jsuba{
SvamInI sa=e sa=e ANy mhastIAone mzvano Ane b\aHna
saiNn|ymaH rhevano law p` mne mZyo. AanHdFnÒ ivxena Aa
sHxo\n kayR drMyan maro injno Aa|yai„k ivkas p` =yo. te ma!e
Proof - 1
17
Anuwv rs
Anuwv rs
huH pUßy jsuba{ SvamIna cr`omaH mara koi! koi! vHdn pa@vuH Ku.H
Av\U AanHdFnÒne pamva ma!e SvamIÒno Aa g‡=H vackone
ATyHt _pyogI =xe.
svRne AiwnHdn sa=e -ivrmu.
ta. 18-3-04
Proof - 1
Proof - 1
1
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
2
Anuwv rs
wv$pI bIjnaH AHkru Ke Aeva rag-äeØaidno jem`e Ùy kyÈ Ke
Aeva b‡ïa ho, iv*`u ho A=va hir ke ijne¬r ho, temne huH nmSkar
kruH KuH.
sa\knI sa\nanuH l"yibNdu Ke prmpdnI Ýaiº Ae prmpd
sa=e sdŸgÌ
u sHyog krave Ke. sdŸgÌ
u na Ýer`a t=a AaixØ isvay
sa\k ko{ p` kayRmaH sfz ={ xkto n=I. sdŸgÌ
u Ae!le mare ma!e
guÌmata. jena ñdymaH ma jevHu vaTsLy hoy tevaH guÌ`I te guÌmata.
jenI AaHqmaH=I nyÈ neh nItrto rhe Ke, va`ImaH vaTsLy
\ara vhe Ke, temj jenuH idl diryav Ke Aeva maraH guÌ`I (bapÒ)
A|ya„yoignI ba. b‡. pU. liltaba{ SvamI sa=e Ame 1974maH
pUvR wartmaH=I paKaH frI mub
H {maH ÝvextaH htaH Tyare Aemna muqmaH=I
AmI JrtI vaTsLywrI, m<duva`I nIkzI. Aem`e mne kæuH, ;jxI¦
sa\u ÒvnmaH =oDa Vyvhar &annI p` AavXykta rhe Ke. marI
{CKa Ke ke tuH Aes. Aes. sI. nI prIÙa p` Aap Ane AemaH p`
Aagz v\. ' n qbr bapÒAe maramaH xuH ÔeyuH? marI dIÙa pUveR meH
fÉt sat gujratI su\Ino AWyas kyÈ hto. dIÙa ÒvnmaH jEn
S=ankvasI pa=D± boDRnI jEn isâaHtacayR su\InI prIÙa psar
krI htI. Tyarbad guÌ`InI Aa&a Ane teAo]InI ihtixÙane ñdymaH
Av\arIne meH 1974 maH sI\I Aes. Aes. sI. nI prIÙa AapI. Ae
ArsamaH Amara @a`a 8nuH (Aa@ sa|vIna smudaynuH) catumaRs
ma!ug
H amaH htu.H te vqte su& ]avk ]I subo\wa{ Fa!ilya mara
pircymaH AaVya Ane marI prIÙanI VyvS=ano b\o war Aem`e
_paDI lI\o. TyarpKI 1976 maH Aes. Aen. DI. !I. yuinvs±!InI bI.
Ae. nI phela vØRnI prIÙa meH AapI. Aam AnuÊme AWyasmaH
Aagz v\taH Kev!e 1981 maH meH Aem. Ae. nI prIÙa pas krI. mara
Aa AWyasmaH veg t=a _Tsah Ýernar mara \mRbH\u subo\wa{
Fa!ilyaAe t=a ]ImtI srojben Fa!ilyaAe F`I jhemt _@avI Ke.
Ae=I j huH Aem. Ae. su\I phÇcI xkI. tem`e potanI sgIbhen=I p`
ivxeØ Ýem AapIne mara AWyasne veg AaPyo. _dar idle tn, mn,
\n Ane smyno wog AaPyo. temna Ae Snehne huH kem ivsrI xkuH?
1981 maH Aem. Ae. nI prIÙa pU`R kyaR pKI frI=I diÙ`
wartmaH=I ivhar krIne Ame paKa mub
H {maH Ývex kyÈ Tyare wIvHDImaH
AnNy wÉtñdyI ]ImtI sirtabe n rme x wa{ mhe t a
(palnpurvaza) vgere car paHc bheno dxRna=eR AaVyaH. sirtabene
Tyare AevI wavna VyÉt krtaH kæu,H ;mhastIÒ¦ Aap Ôe pI. Aec.
DI. no AWyas kro to Aena sHp`
U R shkarnI jvabdarI _paDvanI
marI wavna Ke. ' Aa xBdoAe mara ñdymaH _Tsah ÝeyÈ. sirtaben
varHvar dxRna=eR AavtaH ræaH Ane pI. Aec. DI. nI yad ApavtaH
ræaH.
[. s. 1988 maH mara vDIl guÌ wignI tÀvicHtk ba. b‡.
pU. truba{ SvamI (M. A. Ph. D.) nI in]amaH AmaruH catumaRs
Fa!kopr ihHgvalalenmaH =yu.H mara guÌ wignInI Ýer`a t=a Ýwav=I
ke!lak iväano sa=e mare pI. Aec. DI. na ivØy ma!e ccaRAo ={.
tdupraHt mub
H {maH ivädŸ vyR Do. ]I rm`wa{ xah t=a Do. klaben
xah sa=e p` ke!lak ivØyo pr ccaR ivcar`a ={. Kev!e Do.
Proof - 1
Proof - 1
ÝaStaivk
- pU. Do. jsuba{ mhastIÒ
wvbIjaHkr¡ jnna, ragady: Ùymupagta ySy.
b‡ïa va iv*`uvaR, hro ijno va nmStSmE..
3
Anuwv rs
4
Anuwv rs
rm`wa{ xahnI Ýer`a=I ;Av\Ut yogI ]I AanHdFnÒno ivØy
leva ma!e maruH mn @yuÅ. Ane te ma!e mn=I in`Ry kyÈ. mara mnnI
Aek j {CKa htI ke pI. Aec. DI. no AWyas mara sa\k ÒvnmaH
ivxeØ _pyogI =ay tevo hoy to saru.H vzI baæ iÊya$p sa\na
_praHt AHtrnuH pirvtRn krI y=a=R Sv$p dxa Ýg! krvamaH Ýerk
bne. in*pÙ t=a saHÝdaiyk sHkiu ctta=I muÉt hoy teva saihTynuH
A|yyn krvanuH mze to v\u AanHd =ay, kar` ke Aa„&anI sHt
ñdy ko{p` sHÝdaynaH bH\nmaH rhI n xke. marI te {CKa Do.
rm`wa{nI slah=I pU`R ={. Do. rm`wa{ yuinvisR!ImaH=I inv<¿
=ya Ke. Ae!le Aemna magRdxRn he@z maro ivØy rijS!r kravvanuH
xɘ nhotu.H Ae!le AemnI j wlam`=I meH Do. klaben xahna
magRdxRn he@z muHb{ yuinvisR!ImaH pI. Aec. DI. na iv>a=± trIke
nam rijS!DR kraVyuH. mara Aa xo\-ÝbH\na kayRmaH saE=I ivxeØ
shkar Do. rm`wa{ xahno mLyo Ke. teAo potana mub
H {na ÒvnmaH
pU`R$pe` VySt hova KtaH, mara ma!e smy fazvI mne magRdxRn
AaPyuH Ke. Do. rm`wa{no mne sa= mZyo n hot to kdac maruH Aa
ivxaz kayR Aa!luH jldI par pD˜uH n hot. ke!ke!lI Ýv<i¿Ao=I
Ferayela hova KtaH smy ka#I tem`e mne AWyasmaH _Tsah AaPyo
Ke. temnI nm‡va`I, ñdynI ivxazta ne AaHqmaH=I JrtI vaTsLy
\ara Aek iptanI yad p` wulavI de tevI Ke Ýem Ane Sneh=I,
Aadrwav ÔzvI, mne ÝempUvRk AWyas kraVyo. teAo]InI Aa
Ait ivätapU`R tlavgahI in*kam sevane huH kem wUlI xkuH? mhiØR
dyanHd kolejna Ýofesr Do. klaben xahe mara Aa xo\-ÝbH\naH
magRdxRk trIke yuinvisR!InI vhIv!I jvabdarIAo _paDI leva _praHt
ßyaH ßyaH Amaro ivhar t=a catuRmas hoy TyaH Ôte AavIne F`uH
kayR kyuÅ Ke. tem`e potana muHb{na haDmarI wrela ÒvnmaH=I t=a
kolejnaH bhoza kayRmaH=I smy ka#I, mne F`uH srs magRdxRn
AaPyuH Ke. te shyog t=a seva p` kem ivsrI xkuH?
pI. Aec. DI. ma!e maro ivØy rijS!r kravI meH maruH sHxo\n
kayR x$ kyuÅ. Av\Ut kiv AanHdFnÒ ivxe ATyar su\ImaH @Ik-@Ik
lqayuH Ke. Ae b\aHno AWyas tulna„k ¹iÚ=I meH kyÈ Ke. AanHdFnÒ
ivxe Aa xtkmaH saE=I Ý=m Ane sHgIn kayR kyuÅ hoy to te ]ImdŸ
buiâsagrsUirAe. prHtu Aem`e f› pdonuH j ivvecn kyuÅ Ke. StvnonuH
ivvecn Aem`e kyuÅ n=I. AanHdFnÒna Stvno ivxe ]I motIcHd
kapiDyaAe F`a ivStar=I ivvecn kyuÅ Ke. tdupraHt Aem`e pdonuH
ivvecn p` kyuÅ Ke, prHtu te Stvnna ivvecn je!luH ivSt<t n=I. Aa
_praHt ]ImdŸ rajcHã, ]I Ýwudas pareq, ]I kuHdkuHdsUir, ]I
wuvnwanusUir, ]I wuvnrTnsUir, ]I shÔnHdÒ (hHpIvaza), ]I
ibravcHd jrgD, Do. kumarpaz desa{ vgereAe AaqI covIsI _pr
A=va KU!k ko{ Stvn _pr ivvr` kyuÅ Ke. Aa b\a leqkonI huH
ATyHt %`I KuH, mara leqnmaH Ae b\ana incoD$pe lqva _praHt
Aa|yai„k ¹iÚ=I p` ke!luHk tulna„k ivvecn meH kyuÅ Ke.
Aa leqnkayR krvamaH ivØy j Aevo Ke ke ke!lIk punrui›
AaVya vgr rhe nih. tem KtaH xɘ te!lI te invarI Ke. ke!lek S=ze
Stvn t=a pdnaH mUz xBdo Ae j Ýma`e raQya Ke, AenI ÔeD`I p`
mUz Ýma`e raqI Ke ɘaHk iväanonaH Avtr`omaH, ke!laHk Avtr`
icîomaH AnukUzta qatr nÒvI KU! lI\I Ke, je ÙMy g`ay AevI
Ke. Aem KtaH ɘaHy p` pâitnI ¹iÚAe Anv\an doØ=I Ùit rhI
g{ hoy to te ma!e ÙmaÝa=± KuH.
mara Aa sHxo\n kayRmaH svRÝ=m huH %`I KuH mara guÌ`Idev
pU. bapÒnI t=a mara viDl guÌ wignI ba. b‡. pU. truba{
mhastIÒnI. te bHnn
e I xuw AaixØ mara pr inrHtr vrstI rhe Ke.
temj 1991 maH mara guÌ`I sa=e devlalI rajg<hI qate catumaRs
rhevano suyog saHpD˜o. guÌ`IdevnI mI@I njr t=a nanI guÌ
wignIAonI seva=I mara kayRne F`o veg mLyo mne smye smye pU.
truba{ SvamI magRdxRn AaptaH ræaH Ke t=a drek ÝkarnI Anukz
U ta
krI AaptaH ræa Ke. tdupraHt mara=I nanaH sa|vIrTna ]I vsuba{
SvamI, ]I suimƒaba{, ]I Aru`aba{, ]I jyvtIba{, ]I mIraba{,
Proof - 1
Proof - 1
5
Anuwv rs
6
Anuwv rs
]I ¬etaba{, ]I mItlba{, ]I ]eyaba{, ]I d¿aba{ t=a ]uitba{
vgereno p` mne sivxeØ shyog mzto ræo Ke. Ôe temno sa=
t=a shkar n mZyo hot to Aa ivxaz kayR par paDvuH mare ma!e
Ait muXkel htuH. ]I Aru`aba{, ]I mIraba{ t=a ]I ]uitba{
vgereAe mare ma!e j$rI Aeva j¡dI-j¡dI layb‡erImaH=I puStko mHgavI
mne moklavtaH ræaH htaH, t=a AWyasmaH Ai\k smy mze tenI
kazÒ ]I Aru`aba{ sivxeØ raqta hta.
Aa b\aHmaH sa|vIrTna ]I ]eyaba{ Ae mne Aa kayRmaH F`o
mo!o sa= Ane shkar AaPyo Ke. mara jm`a ha=nI mafk tem`e
kam kyuÅ Ke. pdonI nkl krvanuH t=a Aaqa mhainbH\nI Kev!nI
nkl tEyar krvanuH tem`e wUq-trs, êF ke AaramnI prvar kyaÅ
ivna stt do# vrs=I marI sa=e rhIne kam kyuÅ Ke Ane mara Aa
kayRne F`I sarI rIte par paDyuH Ke. temnI ]ut wiÉt wUlI xkay
nhÄ tevI Ke.
mara Aa sHxo\nmaH ]I v. S=a. jEn sHF kaHdavaDI, ]I v.
S=a. jEn valke¬r sHF, ]I v. S=a. jEn Fa!kopr garoiDya ngr
sHFe p` je suHdr Aai=Rk shyog AaPyo Ke tenI Anumodna kruH KuH.
mara Aa xo\ÝbH\ inim¿e Aek A=va ANy Ýkarno jemna
trf=I _mzkawyÈ shyog mZyo Ke. Aeva Do. idnexwa{ wÎ, ]I
gulabwa{ dei#ya, ]I hsmuqwa{ Ajmera, ]I cHpkwa{ cƒwuj
vekrIvala, ]I wogIwa{ modI, ]ImtI carubhen ikxorwa{ mheta,
]ImtI Ainlabhen kaiNtwa{ ko@arI, ku. bIna domiDya ku. AimØa
xah vgere ma!e huH hØR VyÉt kruH KuH.
mne khetaH sivxeØ AanHd =ay Ke ke mara Aa sHxo\n kayRmaH
sT&anI Aeva ]I rakexwa{nuH p` magRdxRn mZyuH Ke. tdupraHt tem`e
i=issnI JeroÙ kravI AapvamaH p` sarI shay krI Ke.
mara Aa xo\-ÝbH\ inim¿e ÝTyÙ Ane proÙ rIte je ko{no
shkarne sdŸwav saHpD˜o Ke te sven
R I huH k<t&wave Anumodna kruH Ku.H
KdŸmS= AvS=ana yoge Aa xo\ inbH\maH ko{ p` S=ane
Ùit rhI g{ hoy t=a ko{ S=ane ivØynI ke vaɘnI punÌi› ={
hoy to te bdl Ùma yacuH Ku.H leqn kayRmaH ɘaHy p` ijna&a ivÌâ
lqa` =yuH hoy to AnHt isâo t=a guÌ wgvHtnI saÙIAe imCKaim
duÞDH kruH KuH.
kiv]I AanHdFnnI va`I _pr icHtn t=a Sva|yay krvano
je AmULy Avsr mne mLyo hto. te hve mzvo muXkel Ke ma!e j kiv
khe Ke,
;beher beher nih Aave, Avsr beher beher nih Aave.'
Proof - 1
Proof - 1
sa|vI jsuba{ mhastIÒ
qHD-1 Ýkr`-2
AanHdFnÒnuH Òvnv<¿aNt
Aa\uink smymaH F`a leqko potanI szHg Aa„k=a lqe
7
Anuwv rs
LLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLLL
Ke. ke!lak leqko Svanuwvna ÝsHgo lqe Ke. Aa„k=ana Sv$pno
ivkas Aog`IsmI Ane vIsmI sdImaH F`o =yo Ke. Òvncirƒ
lqvanI Ý=a p` Aa be sEkamaH F`I ivStar pamI Ke. muã`kayRnI
sulwtane kar`e g>no p` mihma v|yo Ane Tyar=I Anek
g>k<itAo duinyanI tmam waØana saihTymaH lqava lagI Ke.
Aa=I Svwaivk rIte j ke!lak leqko Aa„cirƒ lqva Ýeray Ke.
ÝacIn Ane m|ykalIn smymaH ßyare muã`kayRnI xo\ ={
nhotI Ane k<itAo hStÝtomaH lqatI htI, Tyare xBdnuH mhÀv F`uH
htuH. k<itAo bhu\a p>maH lqatI. vzI, Aa„k=a„k k<itAonuH bhu
gaErv =tuH nih, kar` ke temaH Aa„}la\a AavI jvano wy rheto.
sivStr Òvncirƒo lqvanI p` Ý=a nhotI, kar` ke kivleqkone Ane vacko-]otaAone sarwUt tÀv sa=e v\u inSbt htI.
maƒ mnorHjna=eR saihTy AekdH re AoKuH lqatu.H ÒvnopyogI, magRdxRk,
Ýerk, _dŸbo\k saihTyno mihma smajmaH sivxeØ hto. Aa=I j
S=Uz ÒvnnI nanI nanI ivgtonI Aa\arwUt maihtI lqI levanI
ke sHFrvanI v<i¿ AekHdre lokomaH Tyare AoKI htI. vzI je kH[
Aa\arwUt maihtI _plB\ hoy te ]v` prHpramaH kazÊme =oDIv\u luº ={ jtI. Aa=I j wartna m|ykalIn sHto, kivAo,
]e¤IAo, smajnetaAo vgere ivxe Aa\arwUt maihtI ALp Ýma`maH
_plB\ Ke. salv!rInI babtmaH to F`I Ainiütta ÝvtRtI hoy
Ke. Alb¿, sHtona ÒvnnI Aaspas cmTkar wrelI F`I dHtk=aAo
Ýcilt bnI jtI hoy Ke. Ae drekmaH t+y ke!luH hoy Ke Ae sHxo\nno
ÝÆ rhe Ke. ßyare AavI iS=it ÝvRttI hoy Ke Tyare cirƒnayk ivxe
xɘ te!lI maihtI mezvva je ÝyTn krvo pDe Ke temaH baæ Ane
Proof - 1
8
Anuwv rs
AaHtr Ýma`o _pr Aa\ar raqvo pDe Ke.
kiv AanHdFnÒno Òvnkaz te Akbr badxahna Òvnna
AHitm vØÈ Ane jhaHgIr badxahno xasnkaz. Ae kaz waEitk
¹iÚAe suq, xaHit, slamtI Ane sm<iâno kaz hto. ihNdu Ane
muslman loko vCce \aimRk vEmnSy ræuH n htu.H jEno to AihHsana
pUÔrI Ae!le susvH adI Òvnna ihmaytI khevay. Aava Aa kazmaH
deqItI rIte j xasnktaRAonI Òvn Ý`alIno Ýwav lokona Òvn
_pr pDe. Aek fÉt waØanI ¹iÚAe j ivcarIAe to ArbI-farsI
waØa yvnonI waØa g`ay. sHSk<tna ihmaytI ihNdu pHiDto ma!e to
te svR=a vjR˜ g`ay. prHtu AanHdFnÒna smymaH Aavo waØaivro\ ræo n hto. te=I Ae kalmaH ke!laye kivAonI kivtanI waØa
_pr ArbI-farsI waØanI F`I mo!I Asr pDI Ke. AanHdFnÒ,
yxoivjyÒ, smysudH r, gu`ivny, shjsudH r vgere taTkalIn F`a
kivAonI k<itAomaH ke!laye ArbI farsI xBdo Aave Ke. Aeno A=R
Ae =yo ke ArbI farsI waØane maƒ Òvn-VyvharmaH j S=an n
mztaH kivtaAomaH p` Ýit¤awyuÅ S=an mzI gyuH htu.H AanHdFnÒnaH
StvnomaH Ane ivxeØta pdomaH Aap`ne ArbI farsI xBdo Ôeva
mze Ke.
idLhInI gadI _pr babr=I x$ krIne mogl badxahoAe je
sam‡aßy ivStayuÅ te rajS=an Ane gujrat su\I ivStyuÅ htu.H mogl
badxahomaH suv`Rkaz te Akbr badxahno g`ay Ke. Akbrna
puƒ jhaHgIrna smymaH p` Aa prHpra sarI rIte jzva{ rhI htI.
babrno smy te sHFØRno smy hto. Akbr Ane jhaHgIrno smy
xaHit Ane sm<iâno kaz hto. xahjhaHno _¿rkaz Ane AaErg
H jebno
Òvn kaz te frI sHFØRno smy bnI gyo hto. xhenxah Akbrno
kal suv`Ryug trIke bnI gyo, kar` ke tena mUzmaH AkbrnI _dar
\mR¹iÚ htI. Akbr badxahna drbarmaH ihNdu pHiDto, klakaro
Ane \maRcayÈne manwyuR S=an htuH. tevI j rIte Akbr badxah
_pr temna _¿r ÒvnmaH jEn AacayÈno F`o mo!o Ýwav pD˜o
Proof - 1
9
Anuwv rs
hto. ]I hIrivjysUirne Akbr badxahe potana drbarmaH p\arva
ma!e @e@ gH\ar (kavI pase) inmHƒ` moklaVyuH htuH. hIrivjysUir
pad ivhar krIne idLhI phÇCya hta. tem`e Akbr badxahne Ýitbo\
kyÈ hto. ßyare hIrivjysUir ivhar krI gujrat trf paKa frvano
ivcar kre Ke, Tyare Akbr badxahnI ivnHtI=I potana tejSvI
ix*y xaHitcHã _pa|yayne =oDo v\are smy Akbr badxah pase
rokavanuH khe Ke. xaHitcHã p` tpSvI Ane sa\k hta. temna Ýwav=I
Akbr badxahnuH vl` jEn\mR trf v\u Ane v\u #ztuH gyuH htuH, te
Ae!lI hd su\I ke Akbr badxah Òvnna KeLlaH vØÈmaH xuâ xakaharI
bnI gya hta. Aek maHsaharI muslman badxah jEn sa\uAona
Ýwav=I xakaharI bne Ae F!na kaLpink n=I, p` AEithaisk Ke.
Aa F!nano _Lleq AHgj
e‡ [ithaskaroAe potana [ithasmaH kyÈ
Ke Ane qud muslman [ithaskaroAe p` Aa F!nano SvIkar kyÈ
Ke.
Aava Aa kazmaH _pa|yay yxoivjyÒ AanHdFnÒ,
sTyivjyÒ, smysudH r vgere Qyatanam kivAo jEn prHpramaH ={
gya.
AanHdFnÒno jNmkaz:stŸna ippasu sa\ko, stŸne pamva ma!e stŸnI xo\maH jem
baæ¹iÚAe duinyanI iviv\ idxaAomaH \Ume Ke tem AaWyHtr ¹iÚAe
Aa„ana Atl êDa`maH caLya Ôy Ke. Sva|yay Ae AemnuH vsn
Ane |yan Ae j AemnuH wojn bne Ke. Aava sHtonI Aozq temna
deh=I ke dEihk iÊya=I nhÄ, p` temnaH &an=I =ay Ke. ma!e j kbIre
kæuH Ke,
Ôit n pUKo sa\u kI, pUK lIÒAe &an,
mol kro trvar ka, pDI rhn do Myan.
trvarnI ikHmt tenI \ar=I =ay Ke, nih ke tena Myan=I, tevI
Proof - 1
10
Anuwv rs
rIte sa\ustH onI ikHmt temna S=Ul Òvn=I ke iÊya=I nhÄ, p` iÊya
krnar AqHD Aa„tÀv=I =ay Ke.
A|ya„yogI ]I AanHdFnÒ mharajna jNmkaz ivØe t=a
jNm S=z ivØe j¡da j¡da mt ÝvteR Ke, kar` ke te ivxe nÞr purava
mzta n=I.
AanHdFnÒna jNmS=z ke Òvnkaz ivxe ko{ babt ke
AaHtirk Ýma`o hj¡ su\I mZyaH n=I. ko{ paduka, ko{ ixlaleq ke
ko{ cirƒk<it temna ivxe _plB\ n=I. AanHdFnÒAe pote p`
potanI k<itAomaH potana Òvn ivxe ko{ _Lleq kyÈ n=I. tem`e
temaH potana guÌnuH ke guÌbH\unuH ke pa!prHpranuH ke k<itna sjRnna
S=znuH nam p` lQyuH n=I. Ae!le Ae ivxe tkR Ane Anumanne
Aa\are j ke!lIk babto ivcarvanI rhe Ke.
]I AanHdFnÒ ivÊmna s¿rmaH sEkamaH =ya hta Ae hkIkt
inivRvad Ke, kar` ke teAo _pa|yay ]I yxoivjyÒna smkalIn
hta Aem _pa|yayÒAe Aemne ivxe lqelI AÚpdI _pr=I SpÚ =ay
Ke, ]I _pa|yay yxoivjyÒ ivÊmna s¿rmaH sEkamaH ={ gya.
Aa=I kiv]I AanHdFnÒna jNmkazno in`Ry krva svR Ý=m
Aap`e ;_pa|yay ]I yxoivjyÒ mharajna jNmkaz pr ¹iÚ
krvI F!e. vtRmankalIn ]I yxoivjyÒ mharaj (]I yxodevsUir)
lqe Ke ke ; _pa|yay ]I yxoivjy mharajno jNm gujratnaH
klol gamnI nÒk knoDu gammaH ivÊmna s¿rmaH sEkana _¿ra\RmaH
=yo hto.'1 ;muin]I kaiNtivjyÒk<t sujsvelI was'maH
_pa|yay
2
]I yxoivjyÒna ÒvnnI F`I ivgto mze Ke.'
]I motIcHd kapiDya lqe Ke ke ;]I yxoivjyÒ sHb\H I ke!lIk
hkIkt lWy Ke. teAo]Ino dehoTsgR Dwo{ xhermaH ivÊm sHvt
174p na magxr sud Aigyarse =yo Aem teAo]InI padukana
leq=I j`ay Ke. Aa pr=I ivcartaH teAono jNm smy sHvt
1 ]I yxoivjy Sm<itg‡=H sHpaµmuinvr yxoivjyÒ. p<: r1
r ;jHbSU vamI ras' sHpaµDo. rm`lal cI. xah p<. 139
Proof - 1
11
Anuwv rs
1670=I sHvt 1680 su\ImaH hovanuH Anuman =ay Ke.'1 Aa _pr=I
j`ay Ke ke ]I AanHdFnÒ p` s¿rmaH sEkamaH iv>man hxe.
lawanHd Ae AanHdFnÒnuH mUz nam htuH. iÊya _âark ]I
sTyivjyÒna lawanHd nana wa{ hta te vat ;]I smetixqr
tI=Rna #aizyamaH' khel Ke te pr=I j`ay Ke¸ isvay ke lawanHd
namna be sa\uAo Ae kaze ={ gya hoy. j¡Ao:
;[m khI SvgR s\aya sUirvr, sHFne vat su`avIÒ,
sTyivjy pNyasnI Aa`a, muin g`maH vrtavIÒ
sHFnI sa=e te`e inj ha=e, ivjy ÝwsUir =aiyÒ,
gCK in]aAe _g‡ ivharI, sHvegta gu` VyapIre' r
temna lFuwa{ lawanHdÒ te p` iÊya _âarkÒ.
Aam Ôe lawanHd te kiv]I AanHdFnÒ j hoy to AanHdFnÒ
krtaH sTyivjyÒ mo!a hta. sTyivjyno SvgRgmnsmy iniüt
Ke, kar` ke temna dehoTsgR pKI ;Aek masmaH kiv]I ijnhØeR
;invaR`ras' nI rcna krI Ke. temaH =yela _Lleq Ýma`e sTyivjyna
SvgRgmnno idvs te sHvt 17p6 pos sud 1r ne xinvar Ke.3
Aa!lI hkIkt pr=I ]I yxoivjyÒ mharaj t=a sTyivjyno
smy ini`Rt =ay Ke. _pa|yayÒ jeva ivätŸrTn ]I AanHdFnÒne
ATyHt Aadr Aapta hta, te=I Anuman =ay Ke ke ]I yxoivjyÒ
krtaH AanHdFnÒ ëmrmaH mo!a hova Ôe{Ae. AanHdFnÒnI _Cc
Aa|yai„k ¹iÚ Ane yogaWyasnI hkIkto ÔetaH ivÊm sHvt 1660
maH temno jNm =yo hto Ane 17r0 =I 1730 maH teAo kaz\mR
paMya hoy Aem j`ay Ke. ;sTyivjyÒ iÊya _âar krI, F`aH vrs
su\I AanHdFnÒ sa=e vnvasmaH ræa hta tem Aa„aramÒ mharaj
;jEn tÀvadxRmaH' btave Ke. 1
AacayR iÙitmohnsen AanHdFnÒno jNm iv. sH. 161p
1 AanHdFn p> rTnavlI ]I motIcHd igr\rlal kapiDya p<. 30
r AanHdFn Aek A|yyn Do. kumarpaz desa[. p<. 3 Ane 17
3 jEn rasmaza Ý=m wag p<. 116
Proof - 1
12
Anuwv rs
Ane dehoTsgR iv. sH. 173r dxaRve Ke, prHtu te kaz SvIkayR j`ato
n=I. ;]I AanHdFnÒno jNmkaz AÚpdIna Aa\are manvamaH
Aave to Do. vasudve isHh Aevo j¡do in`Ry tarve Ke ke Ôe _pa|yay
yxoivjyÒno dehoTsgR iv. sH. 174p maH =yo hto Ane Ôe
AanH d FnÒno de h oTsgR 173rmaH =yo hoy to _pa|yay
yxoivjyÒAe ]âey AanHdFnÒnaH dehoTsgR ivxe Svawaivk rIte
potano ivØad potanI kivtamaH Ýg! kyÈ hoy. prHtu yxoivjyÒ
Ae Aavo ko{ xok VyÉt kyÈ n=I. Aa=I Do. vasudevisHh
AanHdFnÒno dehoTsgR _pa|yay yxoivjyÒ pKI iv. sH. 174p
pKI =yelo mane Ke.' r
;]I iv¬na= Ýsad im]e AanHdFnÒno smy iv. sH. 1700nI
Aaspasno maNyo Ke.'3 ]I mohnlal dlIcHd desa[ iv. sH. 16p0
=I 1710 su\I AvXy teAo iv>man hxe Aem mane Ke. Aa b\I
vato pr=I Ôe _pa|yay yxoivjyÒno jNm Aaxre 1670 manvamaH
Aave to AanHdFnno jNm Aaxre 1660 g`I xkay. Do. kumarpaz
desa[na mt AanHdFnÒ iv. sH. 1660 =I iv. sH. 1730 su\I hyat
hxe Aem manI xkay.
AanHdFnÒnI jNmwUim:kiv]I AanHdFnÒnI jNmwUim k[ htI? teAo k[ &aitna
hta? kona puƒ hta? vgere ivxe Aa\arwUt hkIkto mztI n=I.
ko{ ras$pe ke cirƒ$pe p` ko{Ae lqI n=I. te=I temna ivxe F`I
qrI maihtI AnuplB\ j Ke. Alb¿, temna sHbH\maH lokomaH
Anek ikHvdiNtAo Ýcilt htI, p` Aa b\I vato AVyviS=t
AakarmaH mze Ke. vzI te ma!e iväanomaH p` j¡daH j¡daH mt ÝvteR Ke.
1 jEn tÀvdxRn. pU. AaTmaramÒ mharaj p<. :p81
r. Apw/Hx AaEr ihNdImeH jEn rhSyvad. Do.vasudevisHh
p<. 104 se 106
3. \nanHd kiv¿ iv¬na=Ýsadim] p<. 15
Proof - 1
13
Anuwv rs
ko[ pdonI ke StvnonI waØane Aa\are jNmwUimno in`Ry
kre Ke, p` waØana Aa\are ko{ kivnuH jNm S=z xo\vuH te F`uH AFruH
kam Ke vzI AanHdFnÒAe pote SvhSte ko{ pd-k<i¿ ke Stvnk<itnI
hStÝt lqI hoy tevI ko{ hStÝt mztI n=I. jem _pa|yay ]I
yxoivjyÒna hStaÙrnI Ýto mze Ke tem AanHdFnÒna hStaÙrnI
ko{ Ýt mztI n=I.
kivnI waØana Aa\are jNmS=znI ivcar`a krtaH ]I
mnsuqwa{ rvÒwa{ mheta lqe Ke ke ;teAonuH ihNdI gujratIna
im]` KtaH _¿rihNdna mUz vtnIne mztuH hoy to teAono jNm
_¿r ihNdna ko{ wagmaH =yo hoy, nanI vymaH _¿rihNdna
ÝdexmaH=I nIkzI gujratI waØa bolta Aeva ÝdexmaH teAo hova
Ôe{Ae.'1 ]I AanHdFnAe Ý=m StvnonI rcna krI pKI pdo rCya
hxe AevuH Anuman krI ]I buiâsagrsUir khe Ke ke ;gujRr dexmaH
temno jNm =yo hoy Aem Anumano vDe in`Ry =ay Ke.'1 ;Do.
mdnkumar ÔnI AevHu Anuman kre Ke ke teAono jNm gujratmaH =yo
hoy tevo ivxeØ sHwv Ke. kar` ke AanHdFnÒAe k<itAomaH ivxeØp`e
xuâ gujratI waØa Ane lokwaØana xBdono sudH r _pyog kyÈ Ke
te ÔevamaH Aave Ke.' r
prHtu sHtona saihTynI waØane Aa\are temna jNmS=zne
xo\vuH te brabr in`aRyk n ={ xke, kar` ke sHto ko{ Aek S=ane
iS=r rheta n=I. temnI ivharyaƒa caltI hovane kar`e Anek
ÝaHtIy waØanI Asr temnI waØamaH t=a saihTymaH mze Ke. bIÒ
nÇ\paƒ babt Ae Ke ke je lihyaAe hStÝt lqI hoy to lihyana
ÝdexnI Asr p` Aena lqa`maH AavI xke Ke. lokVyapk bnela
kiv]InaH pdo ke StvnonI hStÝtomaH te smynI waØanI l#`o
1 jEn kaVy dohn wa. 1 ]I mnusq
u lal rvÒwa{ mheta p<. :1p
1. AanHdFn pd sHgh‡ AacayR ]I buiâsagrÒ mharaj. p<. 124
2. rajS=an OvH gujratke m|ykailnsHt OvmŸ w›kiv. -Dae mdnk¡mar janI p<. 190.
Proof - 1
14
Anuwv rs
Anayase AavI jva pamI Ke.
;AanHdFn bavIsI' nI hStÝtomaH gujratI waØano mroD
\ravtI Ane rajS=anIwaØano mroD \ravtI OvI waØa wUimkana
be Ývahe SpÚp`e Ôe{ xkay Ke. Aa rIte Stvno ke pdonI waØa
pr=I AanHdFnÒnuH jNmS=an ke jNmÝdex tarvvanuH kam F`uH
muXkel Ke to p` ke!laHk Anumano =yaH Ke. ]I motIcHd kapiDyana
mt Ýma`e:- ;AanHdFnÒ' no jNm budH l
e qHDmaH =yo hto. budH l
e qHDmaH
ihNdI t=a marvaDIna v`RskH r jevI waØa je halmaH p` vpray Ke.
Aa waØano mo!o wag temna pdomaH Ôeva mze Ke. StvnomaH p`
tenI Kaya SpÚ j`ay Ke.'1 jemke jEsa dava pre paseka ;Syah n
torI jorI' pdomaH Aa xBd Ýyog =yo Ke tevI rIte
;wav ivvek ke pa_ n Aavt
AanHdFn Ýwu pa_ deqavtŸ'
Aam i#g, ceDI, #vkay, \iryarI, ba_re,
krerI, \rerI inhcE prErI vgere xBdo marvaDI t=a budH l
e qHDI
ihNdImaH hoy tevuH lage Ke. Ane Ae pr=I tar` ka#I xkay ke
AanHdFnÒno jNm budH l
e qHDmaH =yo hovo Ôe{Ae.
AanHdFnÒna Òvnne Ô`va, sTy-ivjygi`na ÒvnnI
hkIkto _pyogI =xe te=I mohnlal dlIcHd desa[ lqe Ke ke:- ;pH.
sTyivjygi`nI jNm sHvt ke dIÙa sHvt mztI n=I, prHtu
Anuman=I jNm sHvt Aaxre iv. sH. 16p6 g`vamaH Aave Ke.
laDlun
H a DUgz goƒna Aoxval xah vIrcHdnI pTnI vIrmdevI kUqe
temno jNm =yo, AemnuH ixvraj nam htuH.'r tem`e caEd vØRnI ëmre
tpagCKmaH dIÙa lI\I htI Ane dIÙa pKInuH nam sTyivjyÒ
AapvamaH AaVyuH htuH.
]I motIcHd kapiDya lqe Ke ke:- ;pH. sTyivjyÒ xuâ iÊyana
cahk hta Ane _pdexmaH Tyag Ane vEraGy pr war mUkta hta.
1. AanHdFn pd sHgh‡ wa. 1 motIcHd igr\rlal kapiDya
r. jEn AEithaisk rasmaza wa.1 sHxo\kµmohnlal dlIcHd desa[. p<.: 37
Proof - 1
15
Anuwv rs
teAo meDta, nagor Ôe\pur, sojt t=a sadDI vgere ÝdexmaH v\u
vqt ivcyaR hta Ane Ae trf F`a catuRmas gaZyaH htaH. pH.
sTyivjygi`Ae iv. sH. 17p4maH AmdavadmaH Ane iv. sH. 17pp
maH pa!`maH comasuH kyuÅ iv. sH. 17p6 maH poØ mihnamaH teAo
bImar pD˜a. paHc idvs bImar ræa Ane sH. 17p6 maH poØ
mihnamaH pa!`maH Anxn SvIkarI smai\pUvRk kaz\mR paMya.' 1
]I motIcHd kapiDyaAe budH l
e qHDmaH jNmela ]I gHwIrivjyÒ
pase=I AanHdFnÒnaH pdo Ane Stvnono wava=R saHwZyo hto. ]I
gHwIrivjyÒ AanHdFnÒnI waØane sarI rIte smÒ xkta hta,
Aa=I AanHdFnÒno jNm budH l
e qHDmaH =yo hxe tem manva ]I
gHwIrivjyÒ Ýeraya hta. Ane te Ýma`e ]I motIcHd kapiDya p`
manta hta.' r
]I buiâsagrÒ mharaj lqe Ke ke ;ihNduStanmaH (marvaD)
jeno jNm =yo hoy te gujratI waØamaH Frg+=u xBdono _pyog
krI xke nih. kdaip marvaDmaH jNm =yo hoy Aem manI l{Ae to
coÞs Ae Ýma`e nhÄ khI xkay Ane Ôe teAo marvaDna hoy to
gujratI waØana marvaDI xBdona im]` ivnanI covIxI lqI xke
nih. te=I Anuman =ay Ke ke gujratmaH jNMya ivna gujratI
waØana Frg+=u xBdo vaprvamaH muXkelI pDe. marvaD dexmaH jNm
hoy Ane dIÙa g‡h` kyaR pKI F`aH vØR pyÅt gujrat dexmaH ræa
hoy. Ane Ae ArsamaH covIxInI rcna krI hoy to kiv]InI
rcnamaH Frg+=u xBdonI pe@e marvaDI grg+=u xBdona Ýyog=I te
gujratna hoy tem isâ =ay Ke, vzI kiv]InuH dIÙa pKI Ý=m
ivcr` gujrat dexmaH =yuH hxe. t=a F`aH kaz su\I TyaH ivcyaR hxe
Aem lage Ke.' 1
;]I n!vrlal Vyas Anuman kre Ke ke AanHdFn gujratmaH
jNMya hxe A=va to gujratmaH laHba smy su\I ræa hxe.' r
1. AanHdFn pd sHgh‡ wa. 1 motIcHd igr\rlal kapiDya p<: 78
r. AanHdFn Òvn Ane kvn Do. kumarpaz desa[ p<: r4
Proof - 1
16
Anuwv rs
;Do. mdnkumar ÔnI p` AevuH Anuman kre Ke ke teAono jNm
gujratmaH =yo hoy Aevo ivxeØ sHwv Ke.' 3
;mohnlal dlIcHd desa[na mt Ýma`e: ]I smet ixqrtI=Rna
#aizyamaH=I mzelI maihtIna ÝkaxmaH Aemna jNm S=anno ivcar
krIAe to Aem j =ay Ke ke kiv]InaH mo!awa{ pNyas sTyivjyÒno
jNm laDluH gammaH =yo hto. Aa laDluH gam mazva trIke Aozqata
spadlÙ dexmaH AavelHu htuH Aa=I AanHdFnÒno jNm p` Ae j
S=ze =yo hoy Ane pKI Aem`e sTyivjyÒnI mafk rajS=anmaH
laHbo smy ivhar kyÈ hoy Aem Anuman krI xkay Ke.'4
Aa rIte ÔetaH ]ImdŸ AanHdFnÒna jNm S=z ivØe iväanomaH
iviv\ mtwed njre pDe Ke. saEraÚ^, gujrat, buHdelqHD, _¿rihNd,
rajS=an vgere S=zonaH Anumano iväano äara krvamaH AaVyaH Ke
prHtu AanHdFnÒ rajS=anna hoy tevI xɘta ivxeØ Ke kar` ke
ma`s potanI jNmwUim KoDI gme te!lo dUr vse prHtu tena bolvamaH
jNmwUimnI waØanaH lÙ`o ɘaHk ɘaHk Éyarek AavI Ôy Ke.
waØakIy ¹iÚAe ÔetaH Aaj¡baj¡na ÝaHtnI waØano Ýwav bolcalnI
bolI pr pD˜a ivna rhe nhÄ. ma!e waØanI ¹iÚ=I ÔetaH teAo
marvaDna hxe, gujratna nih Aem j`ay Ke.
mata-ipta, jNmnam, dIÙanam:]I AanHdFnÒnaH mata-ipta ivØe Aaj su\I ko{ Aa\arwUt
maihtI mzI n=I, p` Do. kumarpaz desa[ Anuman krtaH lqe Ke ke,
;Ôe sTyivjyÒ AanHdFnÒna mo!a wa{ hoy to je mata-ipta
1. AanHdFn pd wava=R. wa. r. ]ImdŸ buiâsagrÒ mharaj. p<.:7
r. gujrat ke kivyÇkI ihNdI- Do. n!vrlal Vyas p<.: 3p
-kaVy saihTyka den. Ý=m sHSkr`
3. rajS=an OvH gujrat ke m|y- Do. mdnk¡mar p<. 190
-kalIn sHt OvH wÉt kiv.
4. jEn AEithaisk rasmaza. sHxo\k-mohnlal desa[ p<.: 37
Proof - 1
17
Anuwv rs
sTyivjyÒnaH te j mata-ipta kiv]InaH p` hovaH F!e. sTyivjyÒ
Aoxval xah vIrcHd Ane tenI pTnI vIrmdenI kUqe jNMya hta.' 1
Ôe sTyivjyÒ AanHdFnÒna sgawa{ hoy to AanHdFnÒnaH
mata-ipta p` Aene j g`I xkay.
jem sTyivjyÒnuH g<hÒvnmaH nam ixvraj htuH. tem
AanHdFnÒnuH dIÙa nam lawanHd htuH Ane ;AanHdFn' AemnuH _pnam
htu.H A|ya„ yogI, AeklivharI AanHdFnÒAe potanI Aozq Aek
pdmaH nIce Ýma`e AnoqI rIte AapI Ke.
mere Ýan AanHdFn, tan AanHdFn,
mat AanHdFn, tat AanHdFn...mere.
gat AanHdFn, Ôt AanHdFn...mere.
raj AanHdFn, kam AanHdFn,
Aaj AanHdFn, law AanHdFn...mer.e
Aaw AanHdFn, gaw AanHdFn,
nam AanHdFn, law AanHdFn...mere.
AemnI covIxI pr Stbk lqnar ]I &anivmlsUir bavIs
Stvnona Stbkne AHte lqe Ke ke: ;lawanHd k<t tvn Aetla rr
dIs[ K[. y>ip hSyeH toh[ Aap` hSte n=I AaVya. Ane AanHdFnnI
sH&a te SvnamnI krI K{. AehvuH ivHg (VyHGy) Sv$p mUkya=I
j`a[ K[ te Ô`vuH.' 1 ]ImdŸ devcHãÒ ;ivcar rTnsar' puStkmaH
;Ývcn AHjn sdŸgÌ
u kre, deqe prm in\an' Aa Avtr` !aHkIne
AevuH ]I lawanHdÒAe kæuH Ke Aem lQyuH Ke. jem ]I kpURrivjyÒAe
potana pdone ;icdanHd bhÇterI' AevHu nam AaPyuH Ke tenHu Aa _pnam
Ke tem ;AanHdFn bhÇterI' maH ;AanHdFn' _pnam Ke. Aa rIte ÔetaH
;lawanHd' AemnI dIÙa AvS=anuH nam Ke Ane ;AanHdFn' _pnam
Ke.
]I AanHdFnÒnI dIÙa t=a gCK:1. AanHdFn Aek A|yyn Do. kumarpaz desa[ p<. r0
Proof - 1
18
Anuwv rs
AanHdFnÒAe dIÙa kya gCKmaH lI\I htI te ivØe iviv\
mHtVyo Ke. AacayR buiâsagrÒ nÇ\e Ke ke ;teAo]I Ae tpagCKmaH
dIÙa AHgIkar krI htI. Ane temnuH nam lawanHdÒ htuH.' r
AanHdFnÒnuH ic¿ vEraGy Ane A|ya„&an=I rHgayeluH htuH
teAo]I Svwave xaHt Ane in:Sp<h hxe. teAo m|yS= ¹iÚ=I sTyno
Aadr krvamaH sdakal tTpr rheta hxe. tem`e ¬etaHbr Ane idgHbr
magRna Anek xaÏo vaCyaH hxe. teAo potana guÌnI jem tpagCKnI
smacarI Ýma`e sa\u \mRnI AavXykaid iÊya krta hta, prHtu
gCKwedna vad-ivvado=I teAo dUr rheta hta t=a Aa„&anmaH mG™
rheta hta. tem`e j AnHtna= wgvanna
StvnmaH lQyuH Ke ke:
gCKna we d bhu nyn inhaztaH
tÀvnI vat krtaH n laje.
_dr wr`aid inj kaj krta =kaH
moh nDIAa kilkal raje.
]I motIcHd kapiDya lqe Ke ke ;]I AanHdFnÒ mharajnaH
sHbH\maH mne je hkIkt mzI AavI te pr ivcar krtaH teAoAe dIÙa
tpgCKmaH lI\I hoy Aem j`ay Ke. temnaH ko{ ko{ pdo pr
&ansar namna Aek vEraGyvaist yitAe !bo pUyÈ Ke. !bamaH lqe
Ke ke ;AanHdFnÒ sa\u vexe rheta hta' sHÝdaymaH calI AavtI
hkIkt p` Ae vatnI saÙI pUre Ke. teAoAe tpgCKmaH dIÙa lI\I
htI Aem manvane F`aH kar`o mzI Aave Ke. teAono _pa|yayÒ
yxoivjyÒ t=a pH. sTyivjyÒ sa=e F`o sHb\H hto. te smymaH
tpgCKnuH qas krIne marvaD t=a gujratmaH Asa\ar` ÝwuTv
ÔetaH AanHdFnÒ jeva qpI Òv teno Aa]y le tem \arvuH yoGy Ke.'
1. AanHdFn Aek A|yyn Do. kumarpaz desa[ p<.: 1p
r. AanHdFn pd wava=R. wa. r ]I buiâsagrÒ mharaj p<.: 9
Proof - 1
19
Anuwv rs
1
AanHdFnÒnI ivharwUim:AanHdFnÒAe kya-kya ÝdexmaH ivhar kyÈ hxe te Ô`va ma!e
nÞr purava mzta n=I. motIcHd igr\rlal kapiDya temnI
jNmwUim nÞI krva ma!e nIcena mudŸano Aa\ar le Ke:
(1) marvaDmaH teAo]I sHbH\I dHtk=aAo.
(r) meDtamaH teAona _pa]yna nam=I Aozqatu qHiDyer.
(3) pdonI kvict xuâ ihNduStanI Ane kvict im] ihNdI
waØa.
(4) StvnonI waØamaH Anek marvaDI ihNduStanI xBdono
KU!=I _pyog.
(p) pdnI waØamaH sahijk $p, ivØynuH ÝaE# dxRn Ane
mjbUt rIte in$p`.
(6) StvnomaH im] Ýyog Ane qas vaɘ Ýyogo.
(7) vaɘaNvy krtaH marvaD Ane _¿r ihNd trf =tuH
Stvn waØanuH mHDa`.
(8) _qa`a t=a Frg+=u xBdono StvnomaH ALp _pyog
Ane tenHu j pdomaH =yelHu sivxeØ Ýag!˜.
(9) StvnonI gujratI waØamaH =yel Anek ilHg ÝTyyo.' 1
Aa Anumanone Aa\are ]I motIcHd kapiDya temno jNm
buHdelqHDmaH =yelo g`e Ke. te _praHt teAo mane Ke ke AanHdFnÒ
yaƒa inim¿e Aekad vqt ivhar krIne gujratmaH AaVya hoy Ane
palnpurmaH be A=va te=I v\are catuRmas kyaR hoy.
;]I AgrcHdÒ nah!ana mt Ýma`e AanHdFnÒno ivhar
bhu laHbo ÝtIt =to n=I. AHitm vØRmaH teAo iniüt rIte meDtamaH
1. AanHdFnÒnaH pdo wa. 1 ]I motIcHd igr\rlal kapiDya.
p<.: 31
1. AanHdFnÒnaH pdo wa. 1 motIcHd igr\rlal kapiDya. p<. :63
Proof - 1
20
Anuwv rs
ræa hta. ]I AgrcHdÒ nah!a meDtane AanHdFnÒnI jNmwUim
mane Ke.' r
;Do. kumarpaz desa[ AgrcHd nah!ana mtnI smIÙa krtaH
khe Ke, ;Ôe ke iniüt Ýma`one Awave Aa bþe ivgtono sHpU`R
SvIkar krvo muXkel Ke. potanI yogdxanI mStImaH DUbela Aa
A|ya„yogInI maihtI mztI j n=I TyaH Aemno ivhar laHbo ke
!UHkI te k{ rIte khI xkay?' 3 tem KtaH Do. kumarpaz desa[
AanHdFnÒno ivhar gujrat, v‡jÝdex Ane rajS=anmaH =yo hovanuH
mane Ke.
AanHdFnÒ AabunI gufaAomaH ræa hovana kar`e temnI
ivharwUim gujrat t=a rajS=an hovano v\are sHwv Ke temna
ÒvnnI F`I ikHvdiNtAo meDta sa=e sHkzayelI Ke. te=I rajS=an
p` teAonI ivharwUim hovI F!e Ke.
sTyivjyÒ Ane AanHdFnÒ:s¿rma sEkamaH jEnomaH F`a iväano =ya hta. khevay Ke ke
Aa sEkamaH fkt tpgCKmaH j bavn pHiDt =ya hta. Aap`aH cirƒ
nayk Ane teAo]Ina vDIl bH\u p` Ae j ArsamaH t=a bavn
pHiDtomaH nam pamela hta, prHtu Aa kazmaH \mRmaH t=a \mR ma!e
=tI iÊyaAomaH F`o sDo ÝvexI cUɘo hto. sa\uAomaH ixi=lta
AavI g{ htI. temj kuguÌAo AmULy \mRne pEsa=I vecta hta.
Aava \mRne name calta \tÄgne t=a iÊya ixi=ltana doØne
!azva pH. ]I sTyivjyÒAe iÊya _âar kyÈ hto. ]I Aa„aramÒ
mharaj Aemna ;jEn tÀvadxR' puStkmaH lqe Ke ke:;]I sTyivjyjI gi`jI ikÊ y aka _âar krke
AanHdFnjI ke sa= bhut vØR tk vnvas meH rhe AaEr bhut
r. yogIraj AanHdFnjI sHb\H I k¡K &atVy bate p<. p
piƒka jEn 18 Ak!UbH r 1966
3. AanHdFn Òvn Ane kvn Do. kumarpaz desa[ p<. :3p
Proof - 1
21
Anuwv rs
tpSya ke sa= yogaWyasaid wI ikya.' 1
;pH. sTyivjyÒna rasmaH temna iÊya _âarnI vatnuH icƒ
njre pDe Ke.' r j¡Ao:]I gu Ì cr` nmI krI, kr Ôe D I te varo re
Anu m it Ôe mu j idyo, to kru H iÊya _âaro re ,
kal Ýma`e qp kÌ, doØI hlkr dle v are .
tp kÌ Aals mUkIne, manv wvnuH fz leva re
gu`vHt guÌ {i` pre khe, yoGy Ô`Ine suivcaro re,
ijm suq =ay itm kro, inj sfz Avtaro re
\mR marg idpavva, paH g rIAa mu i n Ae k akI re ,
ivcre warH D nI pre , xu â smysu H idl KakI re ,
she pirsh Aakra, xoØe inj komz kaya re ,
Ùmta smta AadrI, me l I shu mmta re .
ßyaH _âar krva sTyivjyÒAe potana guÌ ivjyisHh sUirnI
Aa&a mezvI htI. iÊya _âarnI Ýer`a Aapnar _pa|yay yxoivjyÒ
hta. Aa AHge mohnlal dlIcHd nÇ\e Ke, ;pH. sTyivjyÒ gi`
sHvegI, sHymI, |yanI Ane tpSvI hta. tpagCKmaH iÊyo _âar
krIne sHvegI magR ÝvtaRvva teAo ÝyTnxIl hta, Aa„rHgI pH.
sTyivjyÒ gi`Ae gCKnayk wÎark bnIne xasn seva krvane
bdle |yan Ane TyagmaH mSt rhevanuH SvIkayuÅ.' 1
AanHdFnÒAe saHÝdaiyk myaRdaAo AozHgIne inÔnHdnI
mStImaH rm`a krI, ßyare pH. sTyivjy gi`Ae tp Ane Tyagna
sHvegIp`a=I AaTmsa\na krI, AanHdFnÒmaH yogInI _CcwUimka
Ane inÔnHdnI mStI Ôeva mze Ke. ßyare pH. sTyivjy gi`maH
iÊyoâarnI wavna Ane sHvegIp`anI _Tk!ta njre pDe Ke. bHnenI
Ýv<i¿ p` ivxeØt: AHtmuq
R rhI Ke. Ýisiâ ke pdvInI lalsa temne
Spx± xkI n=I. &an Ane |yanmaH bHne _CcwUimkaAe phÇcela
1. jEn tÀvadxR (_¿ra\R) ]I AaTmaramjI mharaj p<. 581
1. jEn AEithaisk rasmaza ]I sTyivjyÒ p<. :41
Proof - 1
22
Anuwv rs
hta.'2
AanHdFnÒna smymaH jEn smajmaH j¡daH j¡da gCKo vCce
AxaHit felayelI htI. tpagCKmaH A`sur Ane devsur vCce pÙwed
hto. sagrgCKe p` Ôer pkDyuH htuH. luHkamt Ane ANy mto vCce
ivro\ calto hto. Aa=I piriS=it A|yaTm yogI AanHdFnÒna
ñdyne hcmcavI mUke AemaH nva{ n=I. kiv]InI ñdynI vedna
shjta=I vacanuH $p \ar` kre Ke. teAo AnHtna=Ò wgvanna
StvnmaH khe Ke ke:gCKna we d bhu nyn inhaztaH
tÀvnI vat krtaH j laje
_dr wr`aid inj kaj krtaH =kaH
moh nDIAa kilkal raje
kiv]I wle ko{p` gCKmaH dIiÙt =ya hoy, prHtu temnI
sa\na saÙI pUre Ke ke teAo]I A|yaTm mageR Aagz v|ya pKI ko[
gCK ke sHÝdayna ræa n hta. temno baævex gme te gCKnae hoy
prHtu AaTmwavomaH=I gCK, pH= vgere nIkzI gyaH htaH. teAo]I
ßyare smaj vCce Aavta Ane j¡da j¡da pH= t=a gCKmaH ixi=lta
njre pDtI Tyare temna idlmaH Apar vedna =tI htI. jem manv
xrIrnaH Aek Ok AHg Alg krtaH manv, manv n=I rheto, tem
jEn \mRna gCK$p Anek !ukDa =yela ÔetaH Aa mhapuruØe potanI
vedna Vy› krI htI.
yxoivjyÒ Ane AanHdFnÒ:Ae jmanamaH jEn smajmaH mo!o Ýma`maH ixi=lta AavI
g{ htI. je=I mtwed Ane ivro\no vH!oz va[ ræo hto. AanHdFnÒ
mharaj Ane Nyay ivxard _pa|yay ]I yxoivjyÒ mharaj Aa
kazmaH iv>man hta. Aa bNne mhaTmaAonaH kayaRÙeƒ tdŸn j¡daH
1. AanHdFn Aek A|yyn Do. kumarpaz desa[ p<.: 20
Proof - 1
23
Anuwv rs
24
Anuwv rs
j¡daH hta.
]I motIcHd kapiDya nÇ\e Ke ke: ;Aek mhaTma AaiTmk _þitno
ivcar krnara hta to bIÔ propkar äara AaTmanI Ýgit sa\nara
yogI hta. Aek kmRyogI hta to bIÔ AyogIna Aara\k hta Aekne
duinyanI drkar nhotI to Aek komnI, xasnnI Ane gCKnI iS=itne
l"ymaH l[ kam krnara hta. Ane teAo Ae ÙeƒmaH Aitxy Aagz
v\ela hta. AanHdFnÒno yog Ane A|yaTmdxa ¹ÚaHt$p g`ay
Ke to yxoivjyÒ _pa|yaynI xasn seva Anek Ýkare _pkarI ={
xke Ke.
]I buiâsagr sUirÒ lqe Ke ke:- ;Aagmona &ata, jEn
xasnnaH \orI Ýwavk ]I yxoivjyÒ AabuÒ trf ivhar krta
hta. te kazmaH ]I yxoivjyÒ svR sa\uAomaH bhu]tu g`ata hta.
tem`e saHwZyuH htuH ke ]I AanHdFnÒ A|yaTm &anmaH êDa étrI
gya Ke Ane A|yaTm &anno _pdex AapvamaH AeÞa Ke.
ko{k smye ]I yxoivjyÒ meDta xhermaH ibrajta hta
teva smye Av\Ut AanHdFn isâaHt pargamI kuxz Aeva _pa|yayÒ
potana nÒknaH ÝdexmaH ivcrI ræa Ke te saHwzI _pa|yayne mzva
ma!e AekakI calI nIkZya. ]I yxoivjyÒ gamnaH _pa]ymaH Ývcn
AapI ræa hta. sa\uAo ]avk-]aivkaAo t=a yitAo Aek ic¿e
VyaQyan saHwzI ræaH htaH. A|yaTmwavo=I wrelI va`I shu
ko[naH ñdyne pa`I-pa`I krI rhI htI. Ane A|yaTmrs manv
smUh pI ræo hto. teva smye ]I AanHdFnÒ yitAo sa=e Aek
baj¡ besI gya Ane VyaQyan ]v` krva laGya. te smye ]I
yxoivjyÒnI njr yitAonaH smUhmaH be@ela Aek Ò`R vÏ\arI
v<â sa\u pr g{. Aa VyaQyanmaH temne rs n pD˜o tevHu laGyu,H te=I
tem`e pUKyuH, ;he v<â sa\u¦ tme VyaQyan brabr saHwZyuH ne? Aa
A|yaTm&annaH VyaQyanmaH tmne kaH{ smj` pDI ke?
AanHdFnÒ boLya, ;Aap to A|yaTm&anna VyaQyanmaH
xaÏo=I _¿m dÙta daqvo Ko. ' pKI yxoivjyÒ Ae pote khela
}lok _pr j Ývcn krva ivnHtI krI, AanHdFnÒ _pa|yaynaH
Ait Aag‡h=I pa! pr besI te j }lok pr ivvecn krva laGya.
ƒ`ƒ` klak vItI gya to p` ko{ne Qyal n ræo. AanHdFnÒnI
naiwmaH=I tNmy p`e pir`am pamIne je xBdo nIkzta hta ne je
rs relato hto tenuH _pa|yayÒ brabr |yan raqta hta. Aa
smye shu ko{ne AanHdFnÒnaH sac AaTmdxRnnI JaHqI ={,
_pa|yayÒnaH idlmaH AanHdFnÒ ÝTye pUßy wav Ýg!˜o.
bHneAe prSpr gu`anurag wrI &an go¤I krI. Do. kumarpaz
desa[ nÇ\e Ke ke:- ;AanHdFnÒ Ane yxoivjyÒnaH mezapnaH
Anus\H anmaH ke!lIk dHtk=aAo saHpDe Ke. Aa mezap kyaH =yo hto
te ivxe mtwed Ke. ]I buiâsagrÒ AabunI ko[ gufamaH =yo hovanuH
mane Ke. AacayR iÙitmohn sen, ]I motIcHdwa{ kapiDya t=a Do.
vasudevisHh Aa mezap meDta xhermaH A=va AenI nÒkna jHglmaH
=yo hovanuH mane Ke. ke yxoivjyÒ ßyare AabupvRt pr bIÒvar
AanHdFnÒne mzva gya Tyare AanHdavexmaH tem`e AÚpdInI rcna
krI. ßyare bIÔ mt Ýma`e Aa mezap meDtanI Aaj¡baj¡naH jHglmaH
=yo hto Ane rSte caltaH caltaH _pa|yay ]I yxoivjyÒAe
taTkailk _dŸgar $p AÚpdI bnavI htI.'1
Alb¿, Ae!luH to sacuH Ke ke _pa|yay ]I yxoivjyÒne
A|yaTm magR trf Ýya` kravvanuH kayR AanHdFnÒAe kyuÅ htuH.
yxoivjyÒ Aemna Aek pdmaH khe Ke teno SvIkar krtaH khe Ke,
;js khe sohI, AanH d Fn pavt
AHtr ßyot jgave.'
AanHdFnÒnaH mezap=I _pa|yayÒ A|yaTmnaH rHge rHgayane
sa\na pH=e ivhrva laGya. A|yaTmnI ghntamaH êDa étrtaH
Proof - 1
Proof - 1
AanHdFn pd sHg‡h wava=R ]I buiâsagrÒ mharaj p< : 134
t<tIy Aav<i¿.
1. AanHdFn Òvn Ane kvn Do. kumarpaz desa[ p<: 4p
25
Anuwv rs
AdŸwut AanHdnI ÝtIit teAo krva laGya. Ae wavne Vy› krta
teAo lqe Ke ke:AanHdFn ke sHg sujs hI imle
tb AanH d sm wyo su j s
pars sH g loha Ôe frst
kH c n hot kI take ks
Aa AHge ]I Ýwudas becrdas pareq potano mt dxaRvtaH
lqe Ke ke:- ;]I _pa|yayÒ mharaj jevane temna trf man hoy
Ane Aeva sm=R sHt ÝTye AanHdFnÒ mharajnI vaTsLyta hoy
Ae bHne sHwivt Ke. KtaH _pa|yayÒ mharajnI AÚpdI ]I
AanHdFnÒ mharajnI Stuit$p hoy Aem hj¡ maruH mn kbUl krtuH
n=I. prHtu AaTmarup AanHdFnnaH j ko{ Aa|yaiTmk Sv$ponuH j
temaH mne v`Rn wase Ke pKI xBd }leØ=I kdac AanHdFnÒ mharajnI
Stuit hoy to ko` Ô`e? p` mne hj¡ Ae was =to n=I, KtaH &anI
prmaTma Ô`e.'1
prHtu Aa ÝkarnI xHkane ko{ S=an n=I kar` ke _pa.
yxoivjyÒ pote j potana Aek pdmaH lqe Ke ke:ko_ AanHdFn iKã hI peqt, jsray sHg cDI Aaya
AanHdFn AanHdrs JIlt, deqt hI js gu` gaya
js ivjy khe AanH d Fn, hm tu m imle , hjU r
AanHdFn Ane yxoivjyÒ mLya hta Ane Aek bIÔne rHge
rHgaya hta. Aam A|yaTmyogIAe kmRyogIne A|yaTmmagR btaVyo
hto.
meDta xher sa=e AanHdFn mharajno sHbH\ ivxeØ hxe AevuH
temnaH ÒvnnI dHtk=aAo pr=I j`ay Ke. Aek dHtk=aAo pr=I
j`ay Ke. Aek dHtk=a AevI Ke ke meDtamaH Aek mo!a xe@ rheta hta.
teAo AanHdFnÒne Aag‡h krI catumaRs ma!e laVya hta. AanHdFnÒ
_pa]ymaH inyimt VyaQyan Aapta, teAo lokomaH qUb iÝy ={
pD˜a,1.TyaHAanH
na _pa]ymaH
inym
ke xe@ pare
Aaveq pKI
j VyaQyan
dFn covIxIAepHv.o Ýwu
dashto
becrdas
p<: 24
Proof - 1
26
Anuwv rs
x$ =ay, Aa irvaj vØÈ =yaH caLyo Aavto hto. te Aave nih TyaH
su\I VyaQyannI x$Aat =aynih.
prHtu AanHdFnÒ to Aeva irvajne SvIkare Aeva nhota, Aek
idvs xe@ smysr n AaVya Ae!le AanHdFnÒAe kLpsUƒnuH VyaQyan
x$ kyu.Å xe@ AaVya Ane ÔeyHu ke VyaQyan calu ={ gyuH Ke. te=I teAo
roØmaH boLya, ;mara AaVya ivna VyaQyan x$ krnara tme ko`?
kpDaH huH vhoravuH KuH Ane gaEcrI huH vhoravuH KuH. tmare marI rah to
ÔevI htI.'1
AanHdFnÒ jra p` guSse =ya ivna boLya, ;wa{¦ Anaj
to qva{ gyuH Ke. p` Lyo Aa tmaraH kpDaH.' Aem khI vhoravelaH
kpDaH paKaH AapI dI\aH Ane guÌ Aa&a l{ tem`e te j FDIAe
_pa]y KoDI dI\o. jtaH jtaH xe@ne kheta gya ke ;huH tmara jevanaH
ÝitbH\=I maruH cairƒ qUH!IAe l!kavva {CKto n=I.' Aam
AanHdFnÒ Aek in:Sp<hI, Anas› Ane Apirg‡hI sHt hta.
Aam mhayogI Ane mhakiv Aeva ]I AanHdFnÒnaH Òvn
ivxe iv\ ÝkarnI dHtk=aAo Ýcilt bnelI Ke. AemaHnI ke!lIk
dHtk=aAo samaNy ÝkarnI Ke, ke!lIk cmTkaryu› Ke to ke!lIk
maƒ tkR ke Anumanna ÝkarnI Ke ke!lIk dHtk=a Aemna pdnI pHikt
_pr=I SfurI hoy Ae ÝkarnI Ke. ke!lIk Aek bIÔne mztI Aave AevI
Ke, sHtona ÒvnnI Aaspas AavI dHtk=aAo v`a{ Ôy Ae
Svawaivk Ke.
dehoTsgR:kiv]I AanHdFnÒno dehoTsgR ɘaH Ane ɘare =yo hto. te
ivxe iväanomaH iwþ mt ÝvteR Ke.
AÚpdImaH _pa|yay yxoivjyÒAe AanHdFnÒ ÝTye Aga\
Aadr Ýg! kyÈ Ke. Aa=I AanHdFnÒ yxoivjyÒ=I ëmrmaH mo!a
1. AanHdFn pd wava=R. ]I buiâsagrÒ mharaj. p<.:1pp. iv.
sH. 1969
Proof - 1
27
Anuwv rs
hxe Aem manIne AacayR iÙitmohnsen AanHdFnÒno jNm iv. sH.
161p maH dehoTsgR iv. sH. 1732 maH dxaRv Ke p` Aa Anuman
Ýma`wUt n=I. 1
Do. vasudve isHh AanHdFnÒno dehoTsgR _pa|yay yxoivjyÒnaH
dehoTsgR pKI iv. sH. 174p pKI =yela mane Ke. 2
AanHdFnÒnaH dehoTsgR ivxe ]I Ýwudas pareq AanHdFn
covIxImaH nÇ\e Ke ke:- ;Ý`amI sHÝdayna sHS=apk Ýa`lalÒ
mharajnaH Òvn cairƒmaH lqelHu Ke ke Ýa`lalÒ mharaj meDtamaH
sH. 1731 maH gya hta Ane TyaH AanHdFnÒ _pnam\arI jEn muin
lawanHdÒno mezap =yo hto. Ane te j vØRmaH temno, kaz\mR =yo
hto. Aa AgTynI vato Ýma`wUt lage Ke. ' 3
iv. sH. 2031 maH Ýg! =yelI ;AanHdFn g‡H=avlI' maH
AgrcHdÒ nah!a lqe Ke ke:;Ýa`ana= sHÝday ke ;injanNd cairƒ' se AanHdFnjIka
SvgRvas sHvt 1731 meH meDtameH huAa, yh iniüt ho gya hE¦ 1
Aa j g‡=H maH ]I mhtab cHd qarED ;]I AanHdFnÒ ke Òvn
ÝsHg' leqmaH mUzma=I _âr` AapIne lqe Ke. :
;Ý`amI sHÝday ke sHS=apk ]I Ýa`lal AanHdFnjIke
smsamiyk =e, ]I Ýa`laljI Ok smy sH. 1731 se pUvR meDta
gye =e¦ _nka imln AaEr xaÏa=R ]I AanHdFn se huAa, ijsmeH
_nka (AanHdFnjI) prawv hone se _NhÇne k¡K Ýyog ]I
Ýa`laljI pr ikye ikNtu _sse _nka k¡K wI ibgaD³ nhI
huAa¦ jb ve dusrI bar meDt gye tb AanHdFnjIka SvgRvas ho
cuka =a¦ ' 2
1. jEn mrmI AanHdFnjIka kaVy iÙitmohnsen ;vI`a' p<. 5
2. Apw‡Hx AaEr hINdI mEH jEn rhSyvad Do. vasudevisHh
p< 104 se 106
3. AanHdFn covIxI ]I Ýwudas becrdas pareq p<. : 19
1 AanHdFn g‡H=avlI sHpadk - mhtabcHd qarED p<. : 31
ÝasHigk vÉtVy ]I AgrcHd nah!a.
Proof - 1
28
Anuwv rs
[s _dahr` se yh SpÚ hoy jata hE ik AanHdFnjI ka
SvgRvas sH. 1731 meH huAa =a t=a ve cmTkarI yogI =e¦ ' 2
]I AanHdFnÒno SvgRvas sH. 1731 maH =yo hto temaH ko{
tkRne S=an n=I, prHtu mhtabcHd qarED naH lqva Ýma`e AanHdFnÒ
Ýa`lalÒ mharaj=I praijt =ya Ane AanHdFnÒAe Ýa`na=
_pr cmTkarI Ýyog kyÈ. Aa vat yoGy n=I. AanHdFnÒ jeva
AaTm&anI sHto Aavo ko{ p` magR Apnave te ]âamaH n Aave
tevI vat Ke. vzI Aava Òvn cirƒomaH potana sHÝdayna sa\uAonI
ivxeØta btavva Aa Ýma`e lqta hta, AgrcHdÒ nah!a t=a
mhtabcHd qrEDe je hkIkt !aHkI Ke te mUz k<it sa=e mztaH AavtaH
n=I. p` yxoivjyÒnI AÚpdIno Aa\ar l{ne ;AanHdFn
g‡H=avlI' maH Sv. _mrqcHd jrgD Ane mhetabcHd qarED Aemna
jNm sHvtnuH Anuman kre Ke. ;]I motIcHd kapiDya p` AanHdFnÒno
dehoTsgR smy iv. sH. 1720 =I 1730 maH mane Ke. ' 1
;pH. iv¬na= Ýsad im] AanHdFnÒno smy iv. sH. 1700
nI Aaspas mane Ke.'2 Tyare ;]I AHbaxHkr nagr iv. sH. 1700 =I
1731 su\Ina smymaH teAo hyat hta Aem mane Ke.'3 Ane
mohnlal dlIcHd desa{ p` iv. sH. 16p0 =I iv. sH. 1710 su\I
teAo AvXy iv>man hxe tem mane Ke.
Aa b\a mHtVyo pr=I tarvI xkay Ke ke AanHdFnÒnI hyatIno
smy Aasre iv. sH. 1660 =I iv. sH. 1730 no hto. Aa=I ivxeØ
temna jNm t=a m<TyunI ko{ caEÉÉs tarIq ke vØR dxaRve tevHu Ýma`
_plB\ n=I.
mStyogI AanHdFnÒnaH Òvn ivxe Aa\arwUt maihtI ATyHt
ALp Ýma`maH mze Ke. Albt, temna Òvn ivxe ke!lIk dHtk=aAo
2. Aejn p< : 77
1. ]I AanHdFnÒnaH pdo wa. 1 motIcHd igr\rlal kapiDya p<. :
19
2. \nanHd kivt iv¬na= Ýsad im] wuimka p<. : 15
3. gujrat ke ihNdI gaErv g‡=
H ]I AHbaxHkr nagr p<-34
Proof - 1
29
Anuwv rs
30
Anuwv rs
Ýcilt Ke. temaH ke!luH t+y rhelHu hxe Ae khI xkay nih. gt xtkmaH
lokomaH Ýcilt AevI ke!lIk dHtk=aAo ]I buiâsagrsUir mharaje
potanaH ;]I AanHdFn pd sHgh‡ ' maH sHgi‡ ht krelI Ke. Ae jmanamaH
sHto ivxe dHtk=aAo Ýcilt bNya vgr rhe nih, kar` ke Aa\arwUt
cirƒo lqvanI Tyare Ý=a nhotI. Aa dHtk=aAo AanHdFnÒna
A|yaTmÒvnne smjvamaH _pyogI Ke. AemaHnI ko[k dHtk=a to
Aemna sjRnnI ko[ Aek kDI ke pdne Aa\are rca[ hoy tevHu p` lage
Ke. AavI _plB\ dHtk=aAo AhÄ sHÙepmaH rjU krI Ke.
(1) ]I AanHdFnÒ mharaj Aabu pvRt t=a mHDlaclnI
gufaAomaH, isâacl tI=RmaH, tzaÔmaH, igrnarmaH, {DrmaH, tarHgmaH
Aem ke!laHk S=zoAe AekaHt S=anmaH rhI |yan krta hta. Aabu
pvRtnI gufaAomaH te smye F`a yogIAo rheta hta Ane teAo
varHvar AanHdFnÒne mzta hta. ]I AanHdFnÒ temnI sa=e
SvanuwvnI vato krta, tÀvno ivcar ivinmy krta t=a sapeÙa
¹iÚAe vItrag \mRno _pdex AapI shu ko{ne AanHdrsmaH mGn
krta hta.
khevay Ke ke ]I AanHdFnÒnI pase ke!lIk vqt spR AavIne
xaHt ={ne besI jto. ko[ vqt AemnI gufa Aagz isHh AavIne
xaNt besI rheto. Aa b\o Ýwav mStyogInI ÒvdyanI _Tk!
wavnano Ke. pivƒ puruØno sHg bIÔne pivƒ bnave Ke. JerI Ane
ÊUr Ýa`IAo sHt mhaTmaAo pase nm‡ Ane srl bnI Ôy Ke.
isHhnI gjRna maƒ=I kayr puruØona ñdy kHpI Ôy teve vqte
AanHdFnÒ to pvRtnI !ekrI _pr |yan$# ={, deh t=a duinyanuH
wan wUlI AaTmanHdmaH lIn rheta. |yan Ane smai\na pir`ame
temnuH sHkLpbz isâ =yuH htuH. AaTmivxuiâ =taH ke!lIk liB\Ao
temnamaH Ýg! ={ htI.
pase AavnaraAone lagtuH htuH. ko[ Aek yogI mhaTmane ]I
AanHdFnÒ sa=e imƒta ={ htI. Ae yogI ;suv`Risiâ' krva
Anek ÝyTno krta hta. te ma!e tem`e ;rsisiâ' Ýaº krI htI.
tem`e rsisiânI Aek xIxI AanHdFnÒne we! Sv$p potana ix*y
sa=e moklI. Ae smye AanHdFnÒ AabunI Aek !ekrInI ixla _pr
|yana$# =ya hta. yogIno celo rsnI xIxI l[, AanHdFnÒ pase
AaVyo, ßyare ]I AanHdFnÒ |yan mu› =ya Tyare pela celaAe
rsisiânI xIxI temnI Aagz \rI Ane kæuH ke ;Amara guÌAe
Aapne ma!e we! Sv$p Aa xIxI moklI Ke.' AanHdFnÒAe xIxI
ha=maH lI\I Ane pT=rnI ixla pr pKaDI foDI naqI. temne Aam
krtaH Ôe{ne pelo celo DFa[ gyo. Aena=I rhevayuH nhÄ. roØe wra{
te`e kæuH ;Are xevDa¦ tuH rsisiâne xuH Ô`I xke? mara guÌAe ke!lI
b\I _g‡ sa\na krIne Aa rsisiâ tEyar krI htI Ane te,H tene #ozI
naqI? tuH qreqr mU# Ke, gmar Ke. ' AanHdFnÒ pela A&anI
celanuH AyoGy vcn saHwzIne boLya, ;tara guÌÒ rsisiâ vDe xuH
AaTmkLya` krva \are Ke? ' celo boLyo, ;rsisiâ vDe pT=rmaH=I
suv`R bnavI xkay Ke. Aa cmTkar=I jgtne vx krI xkay Ke.'
AanHdFnÒAe kæu,H ;AaTmsa\nanI Aagz suv`Risiâ Ae ko{
mae!I vat n=I.' celo khe, ;AaTmanI mo!I vato krnara F`a Ke,
p` AavI isiâAo mezvnara ko{k j ivrla hoy Ke.' Aa xBdo
saHwzIne AanHdFnÒne =yuH ke celane kH{k cmTkar btavvo Ôe{Ae.
tem`e é@Ine pasena Aek p+=rnI ca! _pr pexab kyÈ. te=I pT=rnI
ca! sonanI ={ g{. Ae Ôe{ pelo celo AaüyRcikt ={ gyo te
boLyo, ;Aho¦ jena pexabmaH suv`Risiâ Ke tene rsisiânuH xuH kam?
potana pexab vDe Ôe suv`R bnavI xkatuH hoy to temnI yogxi›
ke!lI ivixÚ hxe¦'
(2) sHkLpyoge pexab=I suv`R-isiâ:-
raÔ-ra`I do mIle, ésmeH AanHdFn kuH kya?
AanHdFnÒmaH ke!lIk cmTkairk xi› Ýg!elI htI Aem temnI
Proof - 1
(3) ]I buiâsagrÒ mharaje nÇ\elI Aek dHtk=a Aa Ýma`e
Proof - 1
31
Anuwv rs
Ke: ko{ Aek vqt ]I AanHdFnÒ mharaj marvaDmaH ivcrtaH
ivcrtaH Ôe\pur pasena DuHgronI gufaAomaH |yan \rta hta. teAo
pasena gamDaHAomaH gaEcrI leva jta hta. Ôe\purna raÔne Ane
tenI p!ra`Ine F`a idvso=I A`bnav hto. ra`IAe raÔne vx
krva F`a _payo kyaR p` raÔ vx =ta nhota. Ae ArsamaH
ra`Ine ko{ke kæuH ke ;tme mhaTma AanHdFnÒnaH dxRn kro. Ôe temnI
k<pa tmara _pr =ay to tmara svR kayR isâ =ay.' ra`Ina mnmaH
Aa vat vsI g{ te AanHdFnÒna dxRn krva calI. AanHdFnÒne
Ôe{ne te Ýwaivt ={. te roj dxRn krva jva lagI. Aek idvs
AekaHt Ôe{ te`e potanI vat Ýg! krI, te`e kæuH, ;he guÌ wgvHt¦
mara pr k<pa kro mne ko[k mHƒ Aapo ke je=I raÔne huH mnavI xkuH,
mara _pr temno Ýem frI calu =ay.' piriS=it smÒ j{ne
AanHdFnÒAe kæu,H ;Aek kagzno !ukDo lavo.' ra`IAe kagzno
!ukDo AaPyo. AanHdFnÒAe temaH ko[k mHƒ jevHu lQyu.H pKI te kagzno
!ukDo madzIAamaH naQyo Ane Ae madizyuH ra`Ine AaPyuH. ra`IAe te
madizyuH gzamaH pheyuÅ. te idvs=I raÔnI ÝIit ra`Ina _pr v\va
lagI. raÔ ra`Ine vx =[ gyo. Aek idvs ANy ra`IAoAe raÔne
kæuH ke ;AapnI pÎra`IAe to yHƒ kravI Aapne vx kyaÅ Ke.' Aa
vat saHwzI raÔ tpas kravvana ivcar pr AaVyo. Aek idvs
raÔAe kH[k yui› krI pÎra`InuH madizyuH l{ lI\uH temaH=I pelo yHƒ
ka#I raÔ vaHcva laGyo prHtu AemaH lQyuH htuH, ;raÔ ra`I do imle
ésse AanHdFnÒ ko kya? Aa xBdo=I AaüyR ci› =yela raÔne
AanHdFnÒnI _Cc AaTmdxano Qyal AaVyo.
(4) raÔne puƒ-Ýaiº:Ôe\purna raÔne puƒ n hto tena mnmaH potanI rajgadIna
varsdar AHge F`I icHta rhetI. kmRcarIAo Ô`ta hta ke raÔne
puƒnI icHta rhe Ke. Aek idvs Ý\anÒ sa=e vatcIt krtaH krtaH
raÔAe potana mnmaH rhelI icHta Ýg! krI. Ý\ane kæuH ;puƒ =vo
Proof - 1
32
Anuwv rs
Ae pUvRwvnaH kmR pr Aa\ar raqe Ke. KtaH p` jEn Av\Ut trIke
Ýisâ Aeva ]I AanHdFnÒ mharaj mhayogI cmTkarI puruØ Ke.
temnI seva wi› krva=I law =ay Ke.' Ý\anna Aa k=n pr
iv¬as mUkIne raÔAe AanHdFnÒ mhaTmanI seva wi› krvano
inüy kyÈ. saca idl=I tem`e F`I seva krI. Aem khevay Ke ke Aa
seva wi›na Ýtape raÔnI ra`Ine puƒrTnnI Ýaiº ={.
(p) AanHdFnÒnI lFuta:raÔAona man-sNman=I ]I AanHdFnÒ kdI p` Ýwaivt
=ta n hta. teAo potanI yog xi›nI Svmuqe ɘarey vat krta
nih. mhapurØu o potanI ÝxHsa Svmuqe kdI p` kre nih.
meDtangrna raÔAe p` AanHdFnÒ mharajnI seva wi›
krI htI, AanHdFnÒna pircy=I meDtana raÔne jEn \mR ÝTye
rag =yo hto. AanHdFnÒ potanI pUÔ kdI p` {CKta n hta. jEn
xasnnI seva krnaraAonI teAo sda ÝxHsa krta hta. 1
(p) Aaxa Ane dHtk=a:ko{ vqt AanHdFnÒ marvaDnaH gamomaH ivhar krta hta.
TyaH ¬etaMbr S=ankvasI jEno temj mUitRpj
U k jEno vsta hta.
temnamaH AevI vat fela{ htI ke AanHdFnÒ gCKnI smacarI
brabr pazta n=I, S=apnacayRÒ raqta n=I Ane Aekla fre Ke,
teAo Vyvhar w‡Ú =ay Ke.
Aek vqt ]I AanHdFnÒ Aõmna par`a ma!e wrbpore
Aahar-pa`I vhorva nIkZya. g<hS=one Fre teAo Aahar-pa`I ma!e
fyaR. prHtu gme te kar`e temne Aahar-pa`I mZyaH nih, te=I AanHdFnÒ
AanHdFn pd sHgh‡ wava=R. ]ImdŸ buiâsagrÒ mharaj p<. 1p2 =I
1p4
1. AanHdFn pd wava=R. AaCaayR ]I buiâsagrÒ mharaj, p<. 62
Proof - 1
33
Anuwv rs
paKa frI, gam bhar AaVya, Aahar-pa`InI AaxamaH lp!ayela
potana AaTmane _dŸx
e I ñdyna _dŸgar äara teAo potanI Ôtne
sHbo\n krva laGya ke:;Aaxa AaEr n kI kya pIje (2)
Av\U. &an su\ars pIje,
w!kt äar äar lokn ke, kukr Aaxa \arI.'
Aa ivcarone AHte teAo AaTmsmai\maH ly lIn ={ gya.'
2
(7) _pkar ¹iÚ:bIkanermaH idLhIna badxahno xahÔdo Aek vqt AaVyo
hto. te xahÔdo ihNdu sa\uAo Ane yitAone stavto hto. Aek
vqt sa\uAoAe ]I AanHdFnÒne kæuH ke ;badxahno xahÔdo rStamaH
jta-Aavta AmarI mXkrI kre Ke ma!e k<pa krIne kH{k bnto _pay
kro.'
AanHdFnÒ bIkanernI bhar ßyaH xahÔdano mukam hto
tenI Aaspas frva laGya. pelo xahÔdo FoDa pr besIne frva
jto hto. Svwav Ýma`e te`e mela-Fela Aa v<âyitnI mXkrI krI
Ae vqte ]I AanHdFnÒ boLya ke ;badxahka be!a qDa rhe' Aa!la
xBdo boLya ke trt pela xahÔdano FoDo TyaH éwo rhI gyo,
xahÔdaAe tene clavva cabuk mayÈ p` FoDo tsumaƒ p` Aagz
calI xɘo nihH. ]I AanHdFnÒ to Tyar pKI potana S=ze caLya
gya. Ae!lamaH xahÔdana imƒo TyaH AavI phÇCya Ane xuH =yuH te
pUKyuH. xahÔdaAe kæuH ke ;huH bIju kaH[ Ô`to n=I. prHtu Aek sevDa
(sa\u) nI meH mXkrI krI te=I te`e mne kæuH ke ;badxah ka be!a qDa
rhe' Aa!luH boltaH FoDo éwo rhI gyo.' xahÔdana imƒona
kheva=I bIkanerna mharaÔAe tpas kravI F`a Ýyasne AHte
smacar mZya ke ;Aa kam to ]I AanHdFnÒnuH lage Ke ma!e temnI
2. Aejn p<. : 63
Proof - 1
34
Anuwv rs
pase ÔAo.'
raÔ vgere xo\-qoz krtaH krtaH AanHdFnÒ mharajnI
pase AaVya Ane AanHdFnÒ mharajne F`I AaÒÒ krI.
AanHdFnÒAe kæuH ke badxah be!a sHt sa\uAoko stata hE AaEr
_nkI mXkrI krta hE to _skI wI mXkrI hoveH _smeH Éya
AaüyR hE?
Ae vat Ô`Ine xahÔdaAe vcn AaPyuH ke ;huH sa\u sevDaAone
stavIx nih.' Ae!le AanHdFnÒAe xahÔdane khevraVyuH ke ;badxah
ka be!a clega' Aa Ýma`e xahÔdane xBdo sHwzaVya ke xahÔdano
FoDo calva laGyo. xahÔdo Aavo cmTkar Ôe{ quxI =yo pKI
te`e AanHdFnÒnaH dxRn kyaR, dxRn krIne te`e imƒone kæuH ;AanHdFnÒ
to AolIya hE.'
(7)-A
;Aek vqta AanHdFnÒ mharaj marvaDna ko{ gammaH Aek
grIb vi`kne TyaH ke!lak idvs ræa hta. Aek vqt te vi`k bhu
icHtatur chere AanHdFnÒ pase AavIne be@o. KatI wra[ jva=I te
rDva laGyo. AanHdFnÒAe tene rDvanuH kar` pUKyuH. te`e potana
du:qnI vItk k=a khI sHwzavI AanHdFnÒAe Ae vi`kne kæuH ;tarI
pase lo#uH hoy to lav' te`e Aek xerIAo (xernuH ka!luH) lavIne ]I
AanHdFnÒne AaPyo vhelI Ýwate AanHdFnÒ ko[ne kæa vgr
ivhar krIne caLya gya, pelo vi`k AanHdFnÒna qHDmaH gyo to,
TyaH AanHdFnÒ deqaya nih, prHtu teAo ßyaH be@a hta TyaH potano
xerIAo deqayo. te suv`Rno ={ gyo hto. te vecIne vi`ke b\uH j devHu
cUkvI dI\uH Ane F`uH \n pamI suqI ={ gyo.' 1
(8) ix*y kro, nam rhexe
;Aek vqt AanHdFnÒ marvaDnaH ko{ gammaH AekaHt S=anmaH
rhI, AaTm|yan \rta hta. te gamna ]avko temnI pase Avarnvar
Aavta hta. Aek idvs gamna ]avkoAe ivnHtI krI ke ;saheb¦
Proof - 1
35
Anuwv rs
AapnI paKz AapnuH nam rhe te ma!e Aek ix*y kro, ixÚ AapnuH
nam raqxe.'
AanHdFnÒAe ]avkonI vat saHwzIne pKI tena _¿r trIke
ñdyna _dŸgaro ka#taH kæuH ke ;Av\U¦ nam hmara raqe. 1
(9) Vyapar-ma`ekcok
36
Anuwv rs
sa=e sHb\H Ke, prHtu lok sH&ane Òtnar AanHdFnÒ AavI Afva=I
jra p` ASvS= =ya n hta, él!ana teAo Ae=I ivxeØ |yana$#
=ya hta.' 1
(11) jvrne kpDamaH _tayÈ.
]I AanHdFnÒ pase Aek grIb ]avk Aavto hto. tena
mnma Aevo ivcar hto ke AanHdFnÒ potane veparmaH ko[k cmTkar
btave to pote potanuH devuH cUkvI d{ xke Ane \H\o krIne suqI =ay.
Aek vqt ]I AanHdFnÒ AekaHtmaH be@a hta, te smy te
]avke inqalsta=I pote seva kre Ke teno _dŸx
e inqalsta=I kæo.
]avknI vat saHwzIne AanHdFnÒAe AaTmana qra VyaparnuH
Sv$p smÔVyuH. AaTmanI pase Vy› \mRnI mUz rkm =oDI Ke Ane
kmR$p Vyaj F`uH j Ke. AanHdFnÒna muqmaH=I te vqte nIcenI
pHi›Ao srI pDI:;mU l Do =oDo, wa{ VyajDo F`o re ,
kem krI dI\o re Ôy. '
tem`e ]avkne AmdavadnI ma`ekcok ne AHtrnaH ma`ekcokmaH
_tarIne TyaH \mRnI dukan maHDvano _pdex AaPyo. pela grIb ]avk
_pr AanHdFnÒna _pdexnI sacI Asr ={.
]I AanHdFnÒ marvaDmaH ivcrta hta. ko{ vqt Ôe\pur
raßymaH ivhar krtaH teAo ko{ pvRt pasena gamnI bhar mHidrmaH
ræa hta, Aa vatnI Ôe\purna raÔne qbr pDI. te=I teAo
AanHdFnÒ mharajnaH dxRn krva AaVya. AanHdFnÒnuH xrIr Ae
vqte tav=I F`uH j grm ={ gyuH htuH t=a \‡uUÒ ræuH htuH. Ôe\purna
raÔna AavagmnnI vat Ô`Ine AanHdFnÒAe potana tavne
kpDamaH _tarIne, te kpDuH dUr mUkyuH raÔ p\ayaR Tyare teAo xaHt Ane
SvS= ic¿e _pdex Aapva laGya. AaTmana gu`onI Ýaiº ma!e je je
_payo leva Ôe{Ae te teAo raÔne smÔvva laGya. _pdex pU`R =ya
pKI, raÔnI ¹iÚ kpDa pr pDI. kpDuH \‡UjtuH htuH. raÔne =yuH ke Aa
kpDuH kem \‡UjtuH hxe? kaH{ n smÔyuH Ae!le tem`e AanHdFnÒne tenuH
kar` pUKyuH. AanHdFnÒAe kæuH ke, ;Aa kpDamaH tavnaH pudŸglo Ke
rajn¦ tmarI sa=e \mRmagRnI ccaR krvI htI, Ae!le tavne meH
xrIrmaH=I kpDamaH _tayÈ Ane kpDane dUr mUkyuH, hve huH te kpDamaH=I
tavne paKo xrIrmaH S=apI d{x.' 1
(1) ]ImdŸ AanHdFnÒ pr jU@o Aarop
(12) vcnisiâ.
;]I AanHdFnÒ mharaje ko{ Aek xe@nI ÏIne stI =taH varI
htI. Tyar=I te ÏI AanHdFnÒ pase AWyas krva AavtI htI. te
A|yaTm&anno Anuwv p` letI htI. prHtu ke!lak doØ ¹iÚ lokoAe
AanHdFnÒ ivxe AevI qo!I Afva felavI ke, AanHdFnÒne tenI
]I AanHdFnÒ mharaj ivØe lokomaH AevI maNyta htI ke
temne vcnisiâ Ýg! ={ Ke. je mnu*y waØa simitnuH sMykŸ
paln kre Ke Ane vcnguiPtmaH ivxeØ kaz rhe Ke temj naiw
kmzmaH |yan \rI prawaØamaH klakona klako pyÅt lIn ={ Ôy
Ke tene vcn isiâ Ýg!e Ke.
AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâsagrÒ mharaj p<.: 143
1. AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâ sagrÒ mharaj p<.: 121
1. AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâsagrÒ mharaj p<. : 129.
Proof - 1
Proof - 1
37
Anuwv rs
(13) covIxI sHb\H I ikHvdNtI
;]ImdŸ AanHdFnÒ k<t Stvn-covIxI sHb\H I AevI Aek dHtk=a
Ke ke ]I AanHdFnÒ Aek vqt xƒuj
H y igir _pr ]I ijne¬r
prmaTmana dxRn krva gya hta, te vqte yoganuyog ]I
yxoivjyÒ t=a &anivmlsUir p` yaƒa=eR igirraj _pr jta
hta. igirraj _pr j{ ]I AanHdFnÒ mharaj Aek ijnmHdIrmaH
wav Stvna krvamaH lIn bnI gya, te smye _pa|yay]I Ane ]I
&anivmlsUirÒ ]I AanHdFnÒnI Ô`maH n Aave, Ae rIte TyaH besI
gya Ane Stvn saHwzva laGya.
]I AanHdFnÒ mharaje phela tI=Åkr]I %Øwdev wgvan=I
AarHwIne bavIsmaH ]I neimna= wgvan su\Ina tI=ÅkrnI Stvna
krI. pKI ko{k kar`sr ÝsHg pamIne ]I AanHdFnÒAe Acank
paKz ¹iÚ krI to ]I _pa|yayÒ Ane &anivmlsUirÒne Ôeya.
Ae = I wavnI Ae k ag‡ t amaH ivÙe p pDtaH ]I AanH d FnÒna
naiwkmzmaH=I nIkzta wavvahI _wraAo sHkoca[ gya. ]I
AanHdFnÒ trt j éwa =ya Ane TyaH=I ANyƒ calI nIkZya
Ae!le ]I pa¬Rna= Ane mhavIr SvamI wgvanna StvnonI rcna
ApU`R rhI.' 1
(14) iÊyoâark ]I sTyivjyÒ mharajno
AanHdFn sa=e ivhar
;pNyas ]I sTyivjyÒ mharaj AaTma=± purØu hta. teAo
sa\unI iÊyaAo krvamaH ÝyTnxIl rheta hta. AanHdFnÒ sa=e
teAo F`aH vØR pyÅt vnvasmaH ræa hta. Ane A|yaTm&anInI
sHgitno law tem`e lI\o hto.
Aa sHdwRmaH ]I AaTmaramÒ mharaj p` j`ave Ke ke ]I
sTyivjyÒAe ke!laHk vØÈ su\I AanHdFnÒnI sa=e vnmaH vas
1. AanHdFn pd-wava=R wa. r ]I buiâsagrÒ mharaj p<.: 60
Proof - 1
38
Anuwv rs
krIne cairƒ paZyuH htuH. iÊyoâar krnarmaH Tyag Ane vEraGynuH F`uH
bz hovuH Ôe{Ae. to j te iÊyaeâar krva sm=R =ay Ke.
]I AanHdFnÒ mharajna pircy=I temnamaH AaTmbz qILyuH
htu.H jEn xasnnI Ýwavna krnaraAo _pr ]I AanHdFnÒ mharajno
ke!lo b\o rag hto te Aa ÝsHg _pr=I Ô`I xkay Ke.' 2
(1p) suv`R isiânI paiº ma!e
]ImdŸ _pa|yayÒnuH Aagmn.
;]I yxoivjyÒ _pa|yayna mnmaH Aek idvs Aevo ivcar
AaVyo ke Ôe potanI pase suv`R-isiâ hoy to laqo-kroDo mnu*yne
teAo jEn bnavva sm=R bne. kar` ke \n ivna mnu*yonI \mRmaH
]âa, wav, wi›, iS=r rheta n=I.
_pa|yayÒna mnmaH Aevo tkR =yo ke Ôe pote suv`R isiâ
\ravnar ]I AanHdFnÒnI seva-wi› bhuman kre to teAo pase=I
suv`R isiâ mezvI xkay. Aava ivcar=I teAo ]I AanHdFnÒnI
xo\ krta krta meDta AaVya. meDta pasena jHglmaH AanHdFnÒ
Ke tevo p¿o laGyo. Ae=I _pa|yayÒ jHglmaH AanHdFnÒ pase
p\ayaR Ane meDta ngrmaH p\arvanI temne iv&iPt krI.
]I AanHdFnÒne ]I _pa|yayÒ _pr xuâ AHt:kr`no Ýemwav
hto. te=I _pa|yayna Aag‡hne vx ={ teAo temnI sa=e ivhar
krva laGya, caltaH caltaH magRmaH Aek @eka`e ]I AanHdFnÒ
mharaj lFu nIt (pexab) krva be@a Ane te S=ane teAo besI j
ræa Ane AHtrmaH êDu AaTm|yan krva laGya.' 1
]I AanHdFnÒ mharajne Aa Ýma`e F`Ivar lagI, KtaH p`
AanHdFnÒ to é@ya j nih, te=I _pa|yayÒ ne hsvuH AaVyu.H AaDuH
muq raqI teAo hSya te smye ]I AanHdFnÒ p` hsva jevHu krva
laGya, Ae vqte _pa|yayÒna mnmaH ivcar =yo ke kar` ivna ]I
1. AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâsagrÒ mharaj p<.: 79
2. Aejn p<. 63-64
Proof - 1
39
Anuwv rs
AanHdFnÒnuH muq hsva jevuH kem =yuH? te=I tem`e te ma!e ]I
AanHdFnÒne pUKyu,H ÝTyu¿rmaH ]I AanHdFnÒ Ae kæuH ke ;jevI rIte
tme hSya tevI rIte huH hSyo.'
Aa Ýma`enHu AanHdFnÒnuH vcn saHwzIne _pa|yayÒ xrma{
gya. pKI _pa|yayÒAe AanHdFnne kæuH ke ;jEn xasnnI mhan
Ýwavna =ay te ma!e suv`R isiânI j$r Ke suv`Risiâ AapnI pase
Ke, te=I Aap k<pa kro Ane mne te suv`R-isiâ Aapo.'
_pa|yay ]I yxoivjyÒnI ivnHtI saHwzIne ]I AanHdFnÒ
ke!loy smy maEn ræa. Kev!e gHwIr muãa=I tem`e kæuH ;mara mnmaH
tmne suv`R isiâ AapvanI {CKa htI, prHtu tme te ma!e mag`I
krI, Ae!le te tmne hve mze Aem n=I, kar` ke ßyaH yacnano doØ
hoy TyaH AavI isiâ Ýg!I xke nih.'
Aa Ýma`e khIne AanHdFnÒ mharaj vngufa trf caLya
gya. Aa dHtk=a maNyamaH Aave tem n=I, kar` ke _pa|yayÒ jeva
&anI mhaTma suv`RisiânI yacna ɘarey kre nih.
16. AaTmanI inxanI
Aek vqt ]I AanHdFnÒ mharaj bIkaner xhernI bhar
Smxan wUimnI nÒkna ÝdexmaH ræa hta. bIkanermaH Ae smye
j¡da j¡da gCKna sa\uAo rheta hta. Aek vqt ANy dxRnna
ke!lak pHiDt b‡aï`ona mnmaH Aevo ivcar AaVyo ke jEnomaH
AanH d FnÒ namna Ae k yogI Ke . te gamnI bhar rhe Ke
AaTm&anmaH te êDa étyaR Ke. teAo F`Ivar |yan smai\maH
rhe Ke.
ke!lak pHiDt b‡aï`o wega ={ne ]ImdŸ AanHdFn yogInI
pase AaVya, Avsr mezvIne pHiDtomaH=I Aek pHiDte ÝÆ kyÈ?
;yitÒ¦ Aap AaTm&anI Ko to AaTmanI inxanI xI Ke te j`avxo,
kar` ke drek mtvaza AaTmane j¡do j¡do mane Ke.' te vqte ]I
1: AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâsagrÒ mharaj p<. : 6768
Proof - 1
40
Anuwv rs
AanHdFnÒAe _¿rmaH gayuH ke:
;inxanI kha btavuH re, tero Alg Agocr $p'
Aa pd temne shj SfUy.Åu teno wava=R khIne Anuwv
bze tem`e pHiDtone AaTmtÀvnI JaHqI kravI.
(17) raÔnI be iv\va puƒIAone bo\:
]I AanHdFnÒ Aek vqt meDta xhermaH gya hta, TyaHna
raÔnI be puƒIAo te vqte iv\va ={ htI. te=I te bHne rajkumarIAo
hHmexa $dn kyaR krtI htI, raÔAe F`a _payo kyaR p` puƒIAono
xok AoKo =yo nih.
Aek idvs lokona muqe=I raÔAe saHwZyuH htuH ke AanHdFnÒ
mharaj Aek isâ puruØ Ke. te ko{ p` _paye puƒIAona xokne dUr
krxe te=I raÔAe potanI bHne puƒIAone AanHdFnÒnI pase moklI.
AanHdFnÒ teAone AaTma$pI SvamInuH Sv$p smÔVyuH Ane Asar
sHsarnI Ù`wHgurta smÔvI. AanHdFnÒna muqe=I vEraGymy
va`InuH ]v` krva=I raÔnI Ae bHne puƒIAono xok dUr =yo hto.
Tyar pKI te bHne puƒIAo AanHdFnÒ pase ivxeØ \mR-]v` krva
lagI. Aa Aa|yaiTmk _pdexnI Ae!lI Asr =[ ke teAo \mRmaH
lylIn bnI g{, prHtu raÔnI bHne puƒIAona pircy=I dujRn
lokoAe AevI qo!I Afva felavI ke AanHdFnÒne temnI sa=e
sHbH\ Ke. Aa vat saHwzI Ae babtno inüy krva raÔ Aek
idvs guPt vexe AanHdFnÒnI pase AaVya Ane AemnI idncyaR
Ôeva laGya. AanHdFnÒAe te vqte AdŸwut _pdex AaPyo. vzI
AiGnmaH potana be ha= raQya KtaH daJta n=I Aevo AdŸwut
cmTkar btaVyo. ivxuâ cairƒ ivna AavuH bne nih Ae!le Aa
ÝsHg Ôe{ne lokona mnno sHxy dUr =yo.
(18) stI =va nIkzelI ÏIne Ýitbo\:;]I AanHdFnÒ Aek vqt ivhar krtaH meDtangrmaH p\ayaR,
Proof - 1
41
Anuwv rs
42
Anuwv rs
TyaH Aek xe@nI yuvan puƒIno pit m<Tyu paMyo Ane te iv\va bnI,
te potana pit sa=e ictamaH bzI mrva tEyar =[. Ae idvsomaH
stI =vano irvaj F`o Ýcilt hto. tenamaH st AaVyuH Ane meDta
gamnI bhar stIna vexe nIkzI.
]I AanHdFnÒ mharaj Tyare meDta ngrnI bhar Smxan
wUimmaH ko[ Aek S=anmaH |yanS= hta. stI bnva nIkzelI xe@nI
puƒI SmxanmaH AanHdFnÒ pase=I Ýsar =[, FÇFa!=I AanHdFnÒna
|yanma wHg pD˜o. Ae smye ko[Ae ]I AanHdFnÒne kæuH ke xe@nI
puƒI stI =va Ôy Ke. ]I AanHdFnÒAe tene _pdex Aapta kæu¸H
Bhen taro iÝy¿m te tara SvamInuH xrIr Ke ke Aena xrIrmaH rhelo
AaTma Ke? Ôe tuH xrIrne SvamI manIne we!va jtI hoy to te
Ayu› Ke kar` ke xrIr to jD Ke Ane Ù`-ivnaxI Ke xrIr ko[nuH
=yuH n=I Ane =vanuH p` n=I. xrIr sat \atunHu bnelHu Ke jeno _Tpad
Ke teno nax Ke.
AanHdFnÒnaH Aa _pdexnI Asr tena _pr =[ Ane tene stI
=vanuH maHDI vaZyuH. stI ivxenI AavI Aek ANy dHtk=a =oDa ferfar
sa=e Ýcilt Ke.' 1
Aam, AanHdFnÒna Òvn ivxe AavI ke!lIk dHtk=aAo Ýcilt
Ke. AemaH ke!lIk Ô`ItI Ke Ane AanHdFnÒna Òvn kvn smjvamaH
cavI $p Ke. ke!lIk dHtk=aAo deqItI rIte j AsHwivt lage Ke.
vzI A|yaTmmagRmaH tenuH kxuH mULyu j`atuH n=I.
1. AanHdFn pd wava=R wa. 2 ]I buiâsagrÒ mharaj p<.: 60
Proof - 1
Proof - 1