IPARIACANARIGUETI PAAVORO ITIONCAQUENERI TIMOTEO Antsatantaquemparoca Ocatica iroguenti antsatantaquemparoca paperi iroquetica itioncacaantaqueca Paavoro itioncaquenerigueti Timoteo. Irocashi itioncacotaqueri irira Paavoro otsipaqui paperiqui (Ya. 7.57–8.1; 9.1-31; 13.1–28.31), aisa itioncacotaqueri Timoteo paperiqui Yantajiguica 16.1-3; 17.13-16; 18.5; 19.22; 20.4. Tequeratagueti intionqueroji Paavoro ocatica paperi itioncacaanquero otsipapae 10 paperipae choocajianquitsica paperiqui icantajitica Tsavetacoquerica Jesoquirishito. Iroaqueragueti iteroncaquerogueti Paavoro ocatica paperi itioncacaantaqueneri Tito, coajica itioncacaantaquero mavitetapojatsica paperi itioncacaantaquenerica Timoteo. Itioncacaantaquero ocatica paperi ajagantsiniqui 63, ichoocaquegueti quepatsiqui icantajitica Maseronia. Itioncacaantaqueneri Timoteo acaniqui intampishishirentacaaqueriniji (1.18-19; 4.1-16; 6.11-21), aisa cameetsaniji incantaqueri Timoteo incamantajiaqueri Epesoquitica aato itsatacaantajiajiro caarica iroomajatatsica (1.3-11; 6.3-10), aisa intsatacaajiaqueri quero incojiaquempani jivajiguirica quemisantajiatsica aisa amijiguirica (3.1-16; 5.1–6.2), aisa intsatacaajiaqueri quero incojiaquempani intsaroventajiaquempari Aapani Irioshi (2.1-15). 1 1Naroguenti Paavoro itigarancane Jesoquirishito, iriguentiquea WLJDUDQFDTXHQD$DSDQL,ULRVKL6KHWDFRMLێ acajica, DLVDLULJXHQWLTXHDWLJDUDQFDTXHێ naquea Jesoquirishito aguijajiavajeca aventajiaquempaca, LURRTXHDRJXLVKLQHێ jajiajajica. 2Imaica nontioncaquempi, irijani Timoteo. 1LULMDQLQWDPDMDWDێ quempi, QDURJXHQWLWDULWVDURYHQWDFDDێ quempica. 1RQLQTXHTXHDLQFDYLQWVDMDێ majataquempi Aapani Irioshi aisa Amajirote Quirishito Jesoshi, noninque impintsatacomajataquempi, LQFKRRFDWDێ caaquempi cameetsa aatonijite pishoshoguitetajatsi. Inchiquiojitaja yamatavijajiguimpitsija amataajiatsica 3-4Coramaniquea noanaquegueti Maseroniaqui nocantanaquempiquea picocani pinchoocaque Epesoqui. Imaicaquea noncantsitajempiquea aisa pincoquempanija pinchoocaque oraniqui, FKRRFDWDULWHWVDWDFDDQWDMLJXLێ URFDRWVLSDSDHWHHFDLURRTXHD4XHQTXHێ tsatsarentsimajaca, PDQDWDULWHLVDYLFDێ ventajiaqueroquea iquenquejajiguica paesatinipaequitica, \DSDWVDMDYDQWDFRMLێ DTXHURTXHDLSDMLJXHWDJXHWLFKRYLTXLMLDێ QDTXHULFDDULTXHDLWVDYHWDFRMLDTXHULێ 534 El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 535 quea. 0DQDWDULWHLVDYLFDYHQWDMLDTXHURێ quea intati. ¿Querocampaquea incojiaqueroniquea? Irootaquetarite RTXHQDQWDFDFDLFDWVLPDWDYDFDDQWDQWDMLێ acaca. Teetarite irooquea inintaguetica Aapani Irioshi. ,URJXHQWLLQLQWDJXHWLFDێ TXHDLULDWLPSDPDQDTXHDWHDQWVDURYHQێ tamajataquempariquea Jesoquirishito, aisa ancomajamajajiaquempaquea. Imaicaquea, aviatimpa Timoteo, SLQFDQێ tajiaquerija irovashiantajianaqueroquea oratica itsatacaantaguishejiaqueca. 51RQLQWDTXHWDULSLQFRPDMDPDMDMLDQDێ quempaquea aatonijite ochoocatiquea taaca oguipashiventajiaquempineca. Aisa pintsaroventamajajiaquempariquea $DSDQL,ULRVKLFDPHHWVDQLMLWHSDJDYHMDێ MLDTXHQLMLWHSLPSLQWVDWDYDFDDPDMDMLDQDێ jempanijite. 6&KRRFDMLDTXHDLFRQRDJDێ UDQFDPDQDTXHDWHLFDQWDVKLWDWLMDLDFDURێ quea itsatacaantajiguica. Teequea ariquea inquempejiajiquea aatimpajia atsatacaantajiguirogueti. Iroguentiquea iquenquetsatashijiacaquea intati. 7,QLQWDMLDYHFDTXHDLQWVDWDFDDQWDMLDTXHێ romequea igantacaantane Aapani Irioshi itioncacotanaqueca Moishishini quempeca arimajaca itsamajaquero, FRWDQTXLWVLTXHDWHHTXHDLQWVDWLPDMLJXHێ roji taaca ocantacoque manaquea iquenquetsatacotashicaro intati. 8Aatimpajia atsajiaquequea maasano igantacaantane Aapani Irioshi iroguenti caavijica oganejencavaeca, cotanquitsi PDQDLQLQWDMLWLLQWVDMLWHTXHULLFDQWDFDDێ queca aatoniji icomijitaro. 9$WVDPDMDMLDێ TXHURTXHDWHHTXHDLULRMLDLQFDQWDFDMDLێ gueji comajamajajianquitsica, LULJXHQWLێ TXHDLFDQWDFDDTXHFDWHHFDLQTXHPLVDQێ WDMLJXHMLLULJXHQWLMLDDLVDSLJDWVDWDQWDMLDێ tsica. Aisa iriguentiquea icantacaaqueca caarica tsaroacagari Aapani Irioshi, iriguentijia aisa covaeguishevaetaroca coguisherentsipae, iriguentijia aisa teeca intsaroventajiguempariji Aapani Irioshi, 17,027(21 iriguentijia aisa metojajiguirica iriri aisa iriniro, iriguentijia aisa maasano metojantajiatsica. 10Aisa iriguentiquea LFDQWDFDDTXHFDRDVKLMLJXLURFDPDQTXLێ garentsi, aisa manquigarentsijia oashijiguirica shirampari. Iriguentiquea icantacaaqueca cantatsajiguirica irapishirampariteni iquempetacaacari manquigarentsi, iriguentijia aisa aguirica caquinte irojocantajiaqueri, iriguentijia aisa tsojeajiatsica, LULJXHQێ tijia aisa cantashijiatsica: ´<DPHQDTXHێ QDTXHDWH$DSDQL,ULRVKLWHHQRQWVRMHێ guempaji”, FRWDQTXLWVLTXHDLWVRMHDMLDFDێ quea. Aisa iriguentijia icantacaaque maasano peacagaroca taaca opajitapae RFDQWLPHQWDQWDTXHFD4XHQTXHWVDWVDUHQێ tsimajaca 11tsavetacoquerica Aapani Irioshi quero icocani imeshiantigueti. Iroguentiquea caaviji oshinetacaanta. Irooquea itigaranquimenquenaquea Aapani Irioshi nontsavetantaguiteroni. ,ULDWLPSDLULJXHQWLFDFDDYLMLFD\RJDQHێ jencavaeca. Paavoro ishinevencariquea Aapani Irioshi yamenaqueriquea iriguenti caaviji ipintsatacovaecari 121RVKLQHYHQWDFDULTXHDDJDYHMDFDDێ quenaca, iriraquea Quirishito Jesoshi, Amajirote, nocanqueriquea: “Arioteesa”, \DPHQDTXHQDWDULQRFRJXLWDQLQRJXLMDێ majatanaqueri, inintacaantaquenaca nantavaetaqueneri. 13Coramaniquea caaviji nocantaguishetacovecari, aisa QRFDWVLPDPDMDMLDYHFDULTXHDWVDURYHQWDێ jigarica natsipetacaajiacari, FRWDQTXLWVLێ quea ipintsatacovaequenaquea Aapani Irioshi, \DPHQDYDTXHQDTXHDQRTXHMHWDێ querogueti imaica teequea nontsateji, teetarite nontsaroventavetempariji Quirishito. 14&RWDQTXLWVLTXHDFRDMLFDێ quea icavintsajamajataquenaquea Amajirote itsaroventacaaquena, aisa \DJDYHMDFDDTXHQDTXHDQRPSLQWVDWDQWDێ El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 17,027(212 536 PDMDTXHPSDULFDQRQTXHPSHMLDTXHPێ pari maasano tsaroventajigarica Quirishito Jesoshi. 152FDWLFDTXHDRFDWLFDQRQFDQTXHPێ pica imaica iroguentiquea arimajaca, cameetsaquea paamajajiavaqueroja: iroguentiquea icoraquetashitaquiti Quirishito Jesoshi irimeshiajiaqueri covaeguishetatsica. $ULTXHDLTXHPSHWDێ caaquenaquea naatimpa nanaavecaquea nocovaeguishemajavetaca. 16&RWDQTXLێ tsiquea yamenaquenagueti Aapani Irioshi noquejetaquerogueti imaica, ipintsatacovaequenaquea cameetsanijite iramenajitaquenanijite icocaniquea \DWVLSHWDFRPDMDTXHQDTXHD-HVRTXLULێ shito teequea incatsimatimatenaji. Iroompa iramenajiaquerogueti oshequini caquintejia incantajiaque: ´,URRVDFDQLFDLPSLQWVDWDFRMLDTXHQDVKLێ atsi naatimpajia aisa.” Iroompaquea intsaroventajianaquemparigueti Jesoquirishito incoguitempaniquea inchoocaguiteni. 17Jaamejate DQFRTXHPSDQLTXHDDVKLQHYHQWDMLDێ quempari Aapani Irioshi, DQFDQWDMLDێ queri: “Caaviji poganejencamajata.” Iriotaquetari Majirontamajatatsica irimajirontaguitempani, icocaniquea ichoocati, teequea inconijateji, DSDURTXHDLFRFDQLLULDWLPSD,ULRVKLPDێ jaque. Ari oncoquempa. Itsatacaamajaqueri Timoteo 18Irijani Timoteo, RFDWLFDQRFDPDQێ TXHPSLFDRTXHMHWDTXHURTXHDLWVDWDFRێ WVLWDTXHPSLFDWVDYHWDQWDMLDWVLFDFRUDPDێ niqui. Nocanquempiquea cameetsanijite SRJXLMDWDFRWDTXHURJXHWLSLQTXHMHWDێ quempari coareta yashimirintagueti itampishiventaquero icanquerica imajironcaca. 19Pincoquempaniquea paventamajatanaquempari Amajirote, pintsaroventamajatanaquempari, pincomajamajaquempaquea aatoniji RFKRRFDWLFKDJDVKLUHQWDSRMDTXHPSLێ neca. ,FRQRDJDUDQWDMLDFDTXHDLWVDYHFDێ roquea covaeguishevaeca taaca opajitapae, cotanquitsiquea arimpaquea ipanacaro, LURRPSD\RYDVKLDQWDMLDQDێ queroquea itsaroventajiavecarigueti ipomatsatantajiacaroca. 20Ariquea iquejejianaqueroquea Imeneo aisa Arijantero. ,URRWDTXHTXHDQRFDQWDQWDێ FDFDFDPHHWVDTXHDLUDQWVLSHWDFDDJXLێ temparini Satanashia intsajiaquenijite aatoquea icantaguishetacotiritsi Aapani Irioshi. Quero incoqueroni iramanajiterigueti Aapani Irioshi 2 1Iroquetiquea noninquequea QRQFDQWDTXHPSLTXHDSDPDQDFRێ ventajiaqueri maasano caquintejia pincantajiaqueri Aapani Irioshi impintsatacojiaquempari, DLVDSLQFDQWDێ coventajiaqueri: “Arioteesa.” 23DPDQDێ coventajiaqueriquea majirontajiatsica aisa iguejemajirojiate, jivajiatsica, maasano, anchoocajiaquenijite cameetsa aatonijite ochoocati taaca ashoshoventajiaquempaca, manaqueate asavicaventamajaqueroquea maasanopae inintaguetica Aapani Irioshi, ancomajamajajiaquempa. 3&DPHHWVDYDHTXHTXHDDQTXHPSHMLDTXHێ rogueti imaica amanajiaqueriquea Aapani Irioshi Meshiantanquitsica, irootaquequea ishineventaca iriatimpa, 4irooriji ininque irimeshiajiaqueriquea maasano, DLVDLQLQTXHLQWVDPDMDMLDTXHێ roquea Quenquetsatsarentsimajaca. 5Choocaqueate aparo Irioshimajaca. Aisa chooca aparo cantacoventajiguirica a¬1.20 Pamenero 1 Co. 5.5, 13. Icanqueri aatonijite itsipajiajari tsaroventajigarica icapiocajiagueti cameetsanijite irantsipetacaaguitempariniquea Satanashi. El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 537 caquinte aatonijite icatsimajiguiritsi Aapani Irioshi, LULRWDTXHTXHD-HVRTXLULێ shito caquintetatsica. 6Iriatimpa ipanacaroquea inchiquiojitaquea imetojaventajiaqueri maasano aatonijite yashintajiajari ampatsini, iriguentiquea ashintajiajempari Aapani Irioshi. ,URRPSDTXHDDDSRMDFDJXHWLVDYLQFDJXLێ teri inintantacaca Aapani Irioshi LQWVDMLWDTXHURQLMLWHWHHFDLQWVDMLYHWHPێ paroji, LWLJDUDQFDMLDTXHULTXHDLWLJDUDQێ canejia intsatacaajiaqueriquea maasano. 7-HURTXHDLSHDFDDQTXHQDFDLWLJDUDQێ cane camantantanquitsineca, LFDQTXHQDێ quea nontsatacaajiaqueri maasano teeca irijorijoigueji queroquea icotani Aapani Irioshi imeshiantigueti. Arimajaca nocanqueca, teequea nontsojeguempaji. 8Imaicaquea noninque querocagueti LFKRRFDMLDTXHQLVKLUDPSDULMLDLUDPDQDMLێ aqueriquea Aapani Irioshi, LUDQFRMHPSHێ ventanaqueri, FRWDQTXLWVLTXHDLQFRPDێ jatimenquempari, DDWRTXHDLFDWVLPDVKLێ renti, SLQTXHQTXHWVDWDYDFDDTXHPSDێ gueti aatoquea pipigapigatavacaaca. 9Aisa noninquequea manquigarentsijia netsanaqueate onquitsaajiaquempa, DDWRTXHDRQLQWDMLJXLRVHPHMLDTXHێ queate. Aisa aatoquea iroguentiquea RVDYLFDYHQWDMLDTXHTXHDDPSLWDSLWDDێ queroquea omae. Aisa aatoquea FDDYLMLTXHDRVKLQHYHQWDMLDTXHPSDURێ quea nenquetsiqui, ooro, TXLWVDDUHQێ WVLSDHDLVDWDDFDRSDMLWDSDHYHJDUDPDMDێ tatsica. 10,URJXHQWLTXHDRVDYLFDYHQWDMLێ aque oncavintsajantajiaquequea. Irootarite ininque Aapani Irioshi onquempejiaquempaquea imaica manquigarentsijia cantajiatsica otsaroventajiacari. 112UDTXHDPDQTXLێ JDUHQWVLMLDRQTXHPLVDQWDPDMDMLDTXHێ quea itsatacajaiqueroca ontaniqui tsovironaquiqui icapiocapinijitagueti, omativicaquempa. 127HHTXHDQRVKLQHWHێ URMLRQWVDWDFDDQWDMLDTXHTXHDLURDWLPێ 17,027(223 pajia icapiocapinijitagueti. Aisa teequea oncameetsateji anaimananaqueriquea shirampari, PDQDTXHDRPDWLYLFDێ quempa. 13,ULTXHWLWDULWHLSHDFDDFDێ queate Aapani Irioshi Araini, LURRPSDێ quea iquejetacaitsitaroqueate Evani. 14Teequea irio Araini iramatavije ampatsini. ,URJXHQWLTXHDLFRUDTXHWDVKLێ taque Evani yamatavijitsitaroquea ocovaeguishetantacaca. 15Irooquea LFDQWDQWDFDURFD$DSDQL,ULRVKLDQWVLSHێ vaequempa irijanintaquempagueti, cotanquitsi incavintsajacoqueroquea maasano manquigarentsijia arigueti oncoquempani avenquempari, aisa RPSLQWVDWDFRWDQTXHPSDDLVDRQTXHQێ quejamajajiaquero quero oncoquempani oncomajamajaquempagueti. Quero incojiaquempani quempoguijajiguirica tsaroventajiacarica Aapani Irioshi 3 1$ULPDMDFDTXHDQRQFDQWDMLDTXHPێ pica: choocagueti nintanquitsineca LPSHDTXHPSDTXHDTXHPSRJXLMDMLJXLێ rica tsaroventajiacarica Aapani Irioshi, cameetsavaeque. 2Cotanquitsiquea irira TXHPSRJXLMDMLJXLULFDWVDURYHQWDMLDFDێ ULFDLQFRTXHPSDQLMDWHLQFRPDMDPDMDێ quempajate aatonijite ochoocatitsi taampate incantimentajiquerica, manaquea iramenajitaqueriquea icomajamajaca, DLVDLULPDQTXLJDWLPDWDێ quempaquea aparo manquigarentsi. Aatojate ishinquitatsi, intsamajaque inquenquejamajaque, LULQHWVDQDPDMDێ quempa, cameetsa iraajiavaqueriquea LURJXLVDYLVDYLLWDYDTXHULTXHDDUHMHWLPRێ jiacarica, LQWVDPDMDTXHLQWVDWDFDDQێ taque. 3Aatoquea ishinquiguitani, aatoquea yaashitantatsi, manaquea incavintsajantaquequea, LURJXLVKLQHMDQێ tanaje, aisa aatoquea ishineventaritsi imentaquipae incaraquisequivaequeri. 4,QWVDPDMDTXHTXHDLULQHWVDQDMLDTXHULێ El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 17,027(23 538 quea choocatimojiaquerica, aisa intsatacaajiaqueriquea irijanijiate inquemisantamajajiaqueriquea aatoquea ipigatsataritsi. 5Quericaca teeca intsateji irinetsanaqueri choocatimojiaquerica, ¢DULPSDWHLUDJDYHMDTXHLULQHWVDQDMLDێ queri maasano tsaroventajiatsica inquempoguijajiaquerigueti? Aatotarite yagavejitsi. 6Iriraquea iriaqueraca WVDURYHQWDWVLFDWHHTXHDWHRQFDPHHWVDێ WHMLLPSHDTXHPSDTXHDTXHPSRJXLMDMLێ guirica tsaroventajiatsica, isemetitsi, LTXHPSHWDULWVLDPSDWVLQLLVHPHWDTXHێ gueti jero icatsimatantacarica Aapani Irioshi. 7Iriraquea quempoguijajiguirica WVDURYHQWDMLDWVLFDLLQWVLMDWHLQFRPDMDPDێ MDWHPSDMDFDPHHWVDQLMLWHLUDPHQDMLDێ TXHULQLMLWHWHHFDLQWVDURYHQWDMLJXHPSDێ ULML$DSDQL,ULRVKLPDQDTXHDLFRPDMDێ majataca. 2UDTXHDDDWRJXHWLLFRPDMDێ majata, LURJXHQWLLQFDQWDJXLVKHWDFRMLDێ queri maasano, LURRPSDTXHDLUDJDYHMDێ TXHULDPSDWVLQLPDQDTXHDLQFRYDHJXLێ shetacaamajataquempari. Quero incojiaquempani amitacopinijiguirica tsaroventajiatsica 8Ariqueate inquejejiaquempaquea DPLWDFRSLQLMLJXLULFDLUDSLWVDURYHQWDULێ jiate, LQFRTXHPSDQLMDWHLQFRPDMDPDMDMLێ aquempaquea, DLVDLULQHWVDQDPDMDMLDێ queroquea icanqueca. Aatoquea ishinquiguitani, DLVDDDWRTXHD\DPDWDYLێ jiguiritsi igonorojia iraitsijiaqueriquea imentaquitsitepae intati. 9Manaqueate incomajamajaquempajate intsaqueniji tee anejeroji yantaqueca, aisa intsatacaantamajaqueroja iroaqueraro yonigaimojiacajica Aapani Irioshi teeca intsajivetemparoji coramani. 10,URTXHWLێ WDTXHDLUDPHQDPDMDMLWDTXHULDULPDMDێ caca icomajamajaca, iroompaquea LUDPHQDMLDTXHULJXHWLLWDPSDWLFDPDMDWDێ queroquea ipeacaaguecaca maasanopae, irooquea iintsijate impeaquempaqueate DPLWDFRSLQLMLJXLULFDLUDSLWVDURYHQWDULێ jiate. 11$ULTXHDWHRQTXHPSHMLDTXHPSDێ TXHDPDQTXLJDUHQWVLMLDRQFRPDMDPDMDێ jiaquempaquea, DLVDRQHWVDQDPDMDMLDێ quero ocanqueca, aatoquea ocantashijia intati, aatojate oshinquitatsi, aisa ontampishitashijiaqueroquea maasanopae covaeguisherentsipae. 12,ULUDTXHDDPLWDFRSLQLMLJXLULFDLUDSLWVDێ URYHQWDULMLDWHLULPDQTXLJDWLPDWDTXHPێ paquea aparo manquigarentsi, aisa intsaque irinetsanamajajiaqueriquea LULMDQLMLDWHDLVDPDDVDQRFKRRFDWLPRMLDێ querica. 13Intampaticamajataquerogueti yamitantaquegueti, LULVKLQHYHQWDPDMDMLێ anaquempari irapitsaroventarijiate, aisa iragavejaque intsavetacomajaqueriquea Quirishito Jesoshi, DDWRTXHDLWVDURLPDێ titsi, yaventamajatacaritarite. Iroaqueraca yonigaimojiacajica Aapani Irioshi 14Noninque taampina noanaque namenajiajatempi, FRWDQTXLWVLQRWLRQFDQێ taquempiroca ocatica 15cameetsaniji aatogueti nagavejitsi noguitsi taampina, pintsaqueniji quero ancojiaquempani ancomajamajajiaquempagueti maasano aatimpajia choocatimojiaquerica Aapani Irioshi itsovironaquitequi, maasanotari aatimpajia yashintajiacaca Aapani Irioshi anijatsica, apeanaja quejetaca ovoa titaqueroca iroomajatatsica, aroguenti ompetanacaroca. 16Arimajaca caaviji anaaquequea oganejencamajataca maasanopae teeca intsajivetemparoji iroaqueraca yonigaimojiacajica Aapani Irioshi. Irootaquequea ocatica: <RQLJDDPSRMDFD4XLULVKLWRLFDTXLQێ tepojaquegueti. ,VKLUH$DSDQL,ULRVKL\DJDYHMDFDDێ queriquea intsajiqueronijite iriguenti Irijanite, DLVDLUDVKLYDQWLMLWHWH\DPHQDMLDTXHێ riquea. El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 539 ,WVDYHWDQWLPRMLWDTXHULFDTXLQWHJXHێ tatsica, LWVDURYHQWDMLDQDFDULTXHDTXHSDWVLێ quitica. Yatsomajanaja jenoqui, yaajitavajiri inquitequi. Ovashiantajianajeroneca itsaroventajiavecarigueti 4 1Imaica noninque noncamanquempi iriraquea Ishire Aapani Irioshi icanque RQFRUDPDQLWDSRMDTXHJXHWLDUHMHWDSRMDTXHPێ SDJXHWLVDYLQFDJXLWHULLQFKRRFDJDUDQWDMLDQDێ TXHTXHDLURYDVKLDQWDMLDQDMHURLWVDURYHQWDMLDێ vecarigueti. ,ULJXHQWLLURJXLMDWDFRMLDQDTXHێ quea amatavijajiaquerica, aisa iroguenti inquemisantajianaquequea itsatacaantica ampatsinipae. 2,ULJXHQWLLQTXHPLVDQWDPDMDMLێ aquequea cameetsatamampeajiatsica caavijica yamataamajaca, \DPHPDMDWDQDMDێ URWDULLJRYDHJXLVKHUHDDWRWDULRFKDJDVKLUHQێ tajiri. 3Irirajia quejejiaqueroca imaica LFDQWLPHQWDQWDMLDTXHURTXHDLULPDQTXLJDMLێ temparogueti manquigarentsijia, aisa PDQTXLJDUHQWVLMLDRPDQTXLJDMLDTXHPSDULێ gueti shirampari. $LVDLFDQWLPHQWDQWDMLDTXHێ roquea irishecajitaquemparogueti taaca opajitapae teeca incantimentantavetemparoji Aapani Irioshi, ipeacaaguetacarotari LULVKHFDMLWDTXHPSDFDFDPHHWVDQLMLDVKHFDMLDێ quemparoniji aatimpajia tsaroventajiatsica tsamajajiguiroca iroomajatatsica, DQFDQWDMLDێ queri: “Arioteesa.” 40DDVDQRSDHLSHDFDDJXHێ FDFD$DSDQL,ULRVKLLURJXHQWLFDPHHWVDێ vaeque. Aatoquea icantimentantajitirotsi DVKHFDMLDTXHPSDURJXHWLDULJXHWLDQFDQWDMLDێ queri: “Arioteesa.” 5,URRWDULWHFDPHHWVDWDFDێ guerone Iguenquetsatsare Aapani Irioshi aisa amanacoventaquerogueti. Quero incoquempani Timoteo irisavicavenquerogueti inintaguetica Jesoquirishito 63LQWVDWDFDDMLDTXHULJXHWLSDSLWVDURێ ventarijiate maasanopae ocaticapae, 17,027(234 iramenaquempiquea Jesoquirishito pinetsanamajaqueroquea ininqueca iriatimpa. $ULPSDTXHDSLQWVDPDMDWDQDێ queroquea Quenquetsatsarentsimajaca piquemisanqueca. 7$DWRTXHDSLTXHPLێ santajiguiro itsavetashijiacaca caquinte, LURRFDRWVDYHWDVKLMLDYHWDFDFDTXHQTXHێ varovaejianquitsica. ,URJXHQWLSLVDYLFDێ ventajiaquequea inintaguetica Aapani Irioshi. 8Oraqueate anintajiguigueti antampishijiaquequea atsinoqui cameetsaveca, cotanquitsiquea caaviji DQDDTXHRFDPHHWVDYDHTXHDQTXHQTXHMDێ PDMDTXHUL$DSDQL,ULRVKLDVDYLFDYHQWDMLێ aqueroquea inintaguetica iriatimpa anchoocajiaquenijite cameetsa ocaniqui quepatsiqui aisa ontaniqui jenoqui. 9,URRPDMDFDTXHDRFDWLFDQRFDQTXHPێ pica imaica, FDPHHWVDYDHTXHLQTXHPLێ santamajajiquero. 10Aatimpajia aventaventaicari Aapani Irioshi anijatsica. ,URRWDTXHTXHDDVDYLFDYHQWDQێ tajiacaroca maasanopae inintaguetica, aisa atsipetacovaejiaca taaca opajitapae. ,ULDWLPSDLQLQWDYHFDTXHDLULPHVKLDMLDێ TXHULPHTXHDPDDVDQRFDTXLQWHJXHWDێ tsica, FRWDQTXLWVLTXHDLULJXHQWLLPHVKLDێ MLDTXHTXHDDYHQWDYHQWDLFDULFDLULPHVKLێ ajiaqueriniji. 11Pincantajiaqueriquea maasano tsaroventajigarica irinetsanatavaquero ocatica notioncaquempica, SLQWVDWDFDDێ majaqueriquea. 123LQWVDYHWDQWLPRMLDێ querigueti Iguenquetsatsare Aapani Irioshi inchiquiojitaja pipeacagatsi covaeguisherentsi, PDQDTXHDSLQFRPDێ MDPDMDTXHPSDFDPHHWVDQLMLLUDPHQDMLDێ quempinijite papitsaroventarijiate ariqueate inquempejianaquempaquea iriatimpajia. Pimpintsatacojiaquempari pigonoro, SLQWVDURYHQWDPDMDWDTXHPSDێ riquea Aapani Irioshi, pincoquempaja pincomajamajajiaquempajate. 3LQTXHPێ SHWDTXHURTXHDLPDLFDLQTXHPLVDQWDPDێ jajiaquempinijite aatonijite icantajigui: El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 17,027(245 540 “Arisa icota quenquetsatanquitsica iriaqueraca quenquevaritananquitsica, aatoqueate iquemisantiritsi.” 132UDTXHDWHDDWRWDJXHWLQRFRUDTXHWVLێ tatsi, pisavicaventamajaquerojate pampatsajavanqueroja Iguenquetsatsare Aapani Irioshi picapiocapinijiacagueti pintsavetantaqueroquea, DLVDSLQWVDWDێ caantamajatanaqueroja. 143LQTXHQTXHێ jeja coramani ipamijiaquempiquea SLVKLQTXLUHJXLVKLTXLTXHPSRJXLMDMLJXLێ ULFDWVDURYHQWDMLDFDULFDLTXHQTXHWVDVKLێ rentacaajiaquerigueti Aapani Irioshi LFDQWDQWDMLDTXHPSLFDSLVDYLFDYHQWDPDێ jaquero pintsavetantaguiteni, aisa pintsatacaantajiaquequea, iroompaquea ariquea yagavejacaaquempiquea Aapani Irioshi. ,URRTXHDLPDLFDSLVDYLFDYHQWDێ majaque, LQFKLTXLRMLWDMDSRYDVKLDQWDQDێ jirotsijate. 15Noncantsijiajempiquea aisa pisavicaventamajatanaquerojate iramenajiaquempinijite maasano picancani pitsatanaquequea. 163LQFRPDێ jamajaquempajate, cameetsaquea pintsatacaantaguiteni, SLQWDPSDWLFDPDێ jatero. 3LQFRTXHPSDQLMDSLVDYLFDYHQWDێ majaqueroquea. 3LQTXHPSHWDQDTXHURێ JXHWLLPDLFDLQFRTXHPSDQLLQFDYLQWVDMDێ majaquempi Aapani Irioshi. Ariquea LQTXHPSHMLDTXHPSDULTXHDTXHPLVDQWDێ jiaquempineca. Quero incoquempani Timoteo intsatacaajiaquerigueti tsaroventajiatsica 5 1Aatojate picantomajiritsijate quenquevarivaetatsica, cameetsaja SLQWVDWDFDDTXHULTXHDSLQTXHPSHWDFDDێ quempariquea irioca piri. Iriraquea iriaqueraca quenquevarijiananquitsica pinquempetacaajiaquemparija irioca piguentijeguitepae. 2Oraqueate TXHQTXHYDURYDHWDWVLFDSLQTXHPSHWDێ FDDMLDTXHPSDURTXHDLURRFDLULMDQLQWDMLێ guimpica. Irooquea iroaqueraca TXHQTXHYDURMLDQDQTXLWVLFDSLQTXHPSHێ tacaajiaquemparoja pitsijoitepae, pincomajaquenquejanequempaja. 33LPSLQWVDPDMDMLDTXHPSDURMDPHWRMDێ corojia teeca inchoocateji ojitane. ,URDWLPSDMLDFDDYLMLRFRJXLWHMDFRYDHێ jiaca. 4Cotanquitsiquea choocagueti irijanijiate, orijanijiate, irioca oshaijiate, oshaojiate, LQWVDMLDTXHTXHDLPSLQWVDWDێ FRMLDTXHPSDURTXHDLURMRFDMLDTXHQHURێ jate ocoguitejacojiacaca, iroorijite coramani iriri, iriniro, ityaine, ityaone yojocajiaqueneriquea iriatimpajia. ,QTXHPSHMLDTXHURJXHWLLPDLFDLULVKLQHێ vaetanaquempaquea Aapani Irioshi, irootaquequea ininqueca iriatimpa. 52UDTXHDPHWRMDFRURPDMDFDFRJXLWHMDێ comajatanquitsica choocatajatsica apaniro, teeca inchoocateji ojitane, PDQDTXHDRJXLMDJXLWLQLTXHDLQFDYLQWVDێ jaqueronijite Aapani Irioshi, ocoguitani osavicaventaguitirini amanaguitirini savincaguiteriqui aisa pitsecariqui. 6Cotanquitsiquea oraquea metojacoro savicaventiroca taaca opajita oninqueca iroatimpa, manaquea quempetacaqueate metojaque, teetarite ontsaterinica Aapani Irioshi. 7Pincamanterijate tsaroventajiatsica irinetsanatavaquero PDDVDQRSDHRFDWLFDDDWRQLMLWHLFDQWLPDێ najitiritsi. 8,ULUDTXHDWHHFDLQFDYLQWVDMDێ cojigueriji ijitanepae, WHHFDLURMRFDMLDێ queneriquea icoguitejacojiacaca ijitanemajaca, PDQDTXHD\RYDVKLDQWDێ quero itsaroventavecagueti, caaviji yogaamajataquero yantaguishequeca teeca intsaroventimatempariji Aapani Irioshi. 9Oraqueate pitioncacojiguirogueti metojacorojia, LURJXHQWLTXHDSLQWLRQFDێ FRMLDTXHTXHDTXHQTXHYDURPDMDWDQDQێ TXLWVLFDDSDQLURQWDPDMDWLULFDPDQTXLJDێ taroca tequeratagueti irimetojeji, teeca omanquigatajempaji itsipa. Oraquea tequerataca ajagantsitacoteji 60 El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 541 ajagantsite aatoja pitioncacotirotsijate. iroguenti pintioncacojiaquequea LTXHPDFRMLWDTXHFDFDDYLMLRSLQWVDPDMDێ tantajia: irooca oquenquevarijiajiri irijanijiate onetsanajiajiri, aisa netsana aajiavaqueri apitsaroventarijiate coraquejianquitsica, irooca aisa DPLMLDTXHULTXHDLWVLSDSDHWVDURYHQWDMLDێ tsica, irooca aisa ocavintsajacovaequeri atsipevaetanquitsica, irooca aisa taaca opajitapae cameetsaripae. 11&RWDQTXLWVLێ quea aatoja pitioncacojiguirotsijate PHWRMDFRURMLDWHTXHUDWDFDRQTXHQTXHێ varomajateji, iroorijite iroaqueragueti oncantajiavequempari Quirishito: ´1RQFRJXLWHPSDQLQRVDYLFDYHQWDJXLێ tempini”, FRWDQTXLWVLTXHDWHLURRPSDێ quea manaquea onintajianaque omanquigajiajempaquea ariqueate RPSHDFRMLDQDMHPSDURTXHDRFDQWDMLDYHێ caca. 12,QFKLTXLRMLWVLWDTXHDWHRQTXHMHWDێ caantajiaquempaquea iroatimpajia, DDWRWDULWHRQHWVDQDMLJXLURWVLRFDQWDMLDێ vecaca. 13Aisa omperamajajianaquempa iroguenti osavicaventajianaquequea onejantajianaquequea. Aatoquea aparo operajigatsi, aisa aajianaqueroquea tsojetsipae, oncantaguequequea veaa veaa, asereseretantaguetaque, RQTXHQێ quetsaguishetanaque. 14Irootaquequea nonintantacaca omanquigajiajempaja PHWRMDFRURMLDWHTXHUDPDMDFDRQTXHQێ quevaromajateji, LULMDQLQWDMLDTXHPSDێ quea osavicaventajiaqueronijite otsovironaquite onetsanajiaqueroquea DDWRQLMLWHWDDFDRSDMLRPSDPSLDWDQWDێ TXHPSDFDLQFDQWDJXLVKHWDFRMLDTXHURێ quea teeca intsaroventajiguempariji Quirishito. 15&KRRFDWDULWHRFRQRDJDUDQێ WDMLDFDPHWRMDFRURMLDRSHDFRMLDQDMDURێ quea otsaroventajiavecarigueti, iriguenti RSLWVRFDVKLWDQDMD6DWDQDVKLRTXHPLVDQێ tajianajiri. 16,ULUDTXHDWVDURYHQWDMLDWVLFDFKRRFDێ gueti ijitane metojacotanquitsica 10Aisa 17,027(25 omanquigare, LLQWVLMDLPSLQWVDWDFRWDێ MHPSDURMDLULDWLPSDMLDLURMRFDMLDMHQHURێ jate ocoguitejacojiacaca. Aatoquea icantitsi incavintsajerojate itsipa irapitsaroventarite itsipatsipaitacaca icapiocapinijigagueti, LULRTXHDFDYLQWVDێ jerone, iragavejaqueniji itsipajia tsaroventajiatsica incavintsajacojiaquero metojacoromajaca teeca onchoocateji ojitane. 17Iriraquea quempoguijamajajiguirica tsaroventajiatsica cameetsavaeque irishineventamajajitaquempari, aisa inquemisantamajajitaquerijate. Iriraquea savicaventajiaqueroca itsavetantajiaquero Iguenquetsatsare Aapani Irioshi itsatacaantajiaqueroquea, iriomajaca irishineventamajajiquempa. 18Ocanquetari Itioncacaantaqueca Aapani Irioshi: ´$DWRTXHDSLVDYRWVRYDWLێ ULWVLMDFDDSLURQFDDULSLVDJRUHMDFDDQWDێ quemparigueti tirigoqui, cameetsataque irishecagarantavaquemparo.” Aisa otsipa otioncacoca ocanque: “Iriraquea catsiquetatsica irovegarajitaqueriquea.” 19Choocagueti cantanquitsica LSHDFDDFDFRYDHJXLVKHUHQWVLTXHPSRێ guijajiguirica tsaroventajiatsica, aatogueti ichoocajiguitsi mavite irooca 3 amenamajatanquitsica, aatoquea piquemisantiritsi. 20Cotanquitsiquea choocagueti quempoguijajiguirica tsaroventajiatsica, DDWRJXHWL\RYDVKLDQێ tirotsi icovaeguishecagueti, SLQFDQWRPDێ jaqueriqueate picapiocapinijiacagueti cameetsanijite intsaroajianaquenijite igonorojia aatonijite iquempejigaritsi iriatimpajia. 21Ariqueate yamenajiacaji Aapani Irioshi, MHULDLVD$PDMLURWH-HVRTXLULێ shito, DLVDLUDVKLYDQWLMLWHWHLFRJXLDMLDێ queca, LURRWDTXHTXHDQRQFDQWDQWDMLDێ TXHPSLFDLPDLFDSLQWDPSDWLFDPDMDWHURێ MDWHPDDVDQRSDHRFDWLFDQRFDQWDJXHWDێ quempica. Pintsatacaantegueti aisa El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 17,027(256 542 SLQFDQWRPDMDQWHJXHWLSLQTXHMHWDFDDMLDێ quempari maasano. 22Aatoja paguiritsija taampina itsipa SLPSHDFDDMLDTXHPSDULTXHDTXHPSRJXLێ jaquerineca tsaroventajiatsica aatogueti iroquetita pamenamajajiguiri aatonijite SLTXHMHWDFDDQWDWVLDDWRJXHWLLFRPDMDPDێ jata. $YLDWLPSDDULPSDTXHDWHSLQFRPDێ jamajatanaquempaquea. 233RMRTXLMLMRTXLMLWDJXHWLRFDWVLWLPSLێ gueti pimotijaqui, aatoquea aparo pitsatitsi pimiraroquea oja, SLPLUDJXHWDێ vajemparoqueate capichajaji vinoja. 24Choocajia iconoagarantajiacaquea itsajiquero taampina ipeacaajiacarogueti FRYDHJXLVKHUHQWVLSDHDULTXHDLFDQWRPDێ jajitaqueriquea, cotanquitsiquea LFRQRDJDUDQWDMLDFDLWVLSDSDHRQFRUDPDێ nitapojajegueti intsajiqueroquea incatsimajiaqueriquea Aapani Irioshi maasano peacaaguishetacaroca covaeguisherentsi. 25Ariqueate iquempejiaca peacaajianquitsica cameetsaripae iconoagarantajiacaquea itsajitaquero taaca opaji ipeacaajiacaca. Itsipapae teequea intsajiteroji, FRWDQTXLێ tsiquea oncoramanitapojajegueti intsajitaqueroqueate. 1Iriraquea yashintajitacaca WVDURYHQWDWVLFDLQTXHPLVDQWDPDMDێ WDTXHULDVKLQFDULFDDDWRMDWHLSLJDSLJDێ WVDWDULWVLMDWHDDWRQLMLWHLFDQWDJXLVKHWDFRێ jitiritsi Aapani Irioshi, aisa aatonijite LFRYDHJXLVKHWDFRMLWLURWVLDWVDWDFDDQWDMLDێ queca. 2Oraqueate iriguentigueti ashinquemparine tsaroventatsica aatoquea icantitsi: ´7HHTXHDQRQWVDURDێ caguempariji, LULJXHQWLTXHDQDSLWVDURێ ventarite.µ&DDYLMLLUDQDDTXHLUDQWLPRێ majaqueriquea, yamenaqueriquea LULJXHQWLLFDWVLTXHWLPRTXHTXHDLUDSLWVDێ roventarite ipintsamajatacaca. Imaica, irijani, noninque pintsatacaanqueroquea ocatica, SLQFDQWDMLDTXHULTXHDSDSLWVDURێ ventarijiate irinetsanamajajiavaquero. 6 Quero caaviji anaavaeque maasanopae 3Oraqueate atsatacaantajiaqueca DDWLPSDMLDLURJXHQWL4XHQTXHWVDWVDUHQێ tsimajaca, atsatacaantaquequea icanqueca Amajirote Jesoquirishito, atsaroventamajatacariquea Aapani Irioshi. Cotanquitsiquea choocajiatarite WHHFDLULQLQWDMLJXHMLLQTXHPLVDQWDPDMDMLێ gueriji, iroguenti itsatacaantajiaquequea WHHFDLURRTXHD4XHQTXHWVDWVDUHQWVLPDێ jaca. 4,ULJXHQWLFDDYLMLFD\DYHQWDFRێ vaeca. Teequea intsatimateji. Iroguenti LVKLQHYHQFDLPSLJDSLJDMHQFDWDQWDMLDێ quempa, LURRWDTXHTXHDRSDPSLDWDQWDێ pojacaroquea isemacotsitanta, LFDWVLPDێ tacaanti, icantaguishetacotanti, aisa mana iquenquejashitaca: “Arica chooca yantaqueca.” 5Icatsimatavacaapinijiaca LULUDMLDTXHQTXHMDMLJXLURFDFRYDHJXLVKHێ rentsi, WHHWDULLQTXHQTXHMDMHURMLLURRPDێ jatatsica, manaquea icomajamampeaca intati, ijijiavetaca igomajamampeane iraantajiaquemparome taaca opajitapae. Pintsiparejitempariquea quejecarica. 6&RWDQTXLWVLTXHDDQFRPDMDWLPHQTXHPێ parigueti Aapani Irioshi, aatogueti anintavaque anintavaque, manaquea ashinevaejianaquempaquea, irooquea caaviji anaavaeque. 72UDTXHDWHLURDTXHێ ragueti avojaiguigueti teequea taaca opaji ashintempaji. $ULTXHDRQTXHPSHێ taquempaquea ametojajiaquegueti aatoquea taaca opaji aajianajitsi. 8Cotanquitsiquea imaicaquea imaica iroguentigueti choocavetanquitsineca ashecajia aisa aitsaarejia, DVKLQHYDHێ quempaquea. 9Iriraquea nintajiatsica LUDMDDUDQWDTXHPSDLUDQWDPDPSHDJXLێ VKHTXHPSDURWDDFDRSDMLWDSDHLQFDUDSLێ otantemparoca irajaararo. 2QWLDYDHWDێ pojempari iguenquejane. Yamenavecaro cameetsavaeque, RTXHMHWDFDLPRURWDVKLێ jitirigueti tomirishiquitica, manaquea isanareacotanaque yomposapojaca isavi. El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 543 $ULLTXHMHMLDFDFDDULFDTXHQTXHMDPDMDێ tatsi, inintamampeacaro taaca opajitapae, iroompa aapojempagueti LULPHWRMDTXHJXHWLLPSRPDWVDYDHێ quempa iroaroaitanaque camorecariqui. 10Arimajaca irinintamajajiterigueti LPHQWDTXLSDHRVKLPHUDQFDQWDSRMHPێ paro coguisherentsipae. Choocatarite LFRQRDJDUDQWDMLDFDWVDURYHQWDMLDYHWDێ tsica, inintamajaqueri imentaquipae, LWVHJRDQWDQDFDFD\RYDVKLDQWDQWDQDFDێ roca itsaroventavecarigueti, \DWVLSHYDHێ tantajiacaca. Paavoro icanqueriquea Timoteo aatoquea yovashiantimatirotsi itsaroventacagueti 11Cotanquitsiquea aviatimpa, \DVKLQێ tamajatacaca Aapani Irioshi, aatojate pishineventimatarotsi maasanopae ocatica ishineventajiacaca iriatimpajia, pishiapitsatapanajanteroja. ,URJXHQWLێ quea pishineventamajaquempaja pincomajamajaquempajate, SLQHWVDQDێ majaqueroja inintaguetica Aapani Irioshi, paventamajatanaquemparijate Jesoquirishito, DLVDSLPSLQWVDWDQWDYDHێ quempaquea, SDQWVLSHWDFRYDHTXHPSDێ quea, aatoja pipigatantatsijate. 12Pinquejetemparija ashimirintatsica, pintampishiventenerija Amajirote. $DWRTXHDSRYDVKLDQWLULWVLMDWHSLWVDURێ ventacarigueti arejevaequemparoquea SRDQDTXHJXHWLSLJXLQWHQLWLPRWDMHPSDULێ gueti Aapani Irioshi pincoguitempani pinchoocaguiteni, irootaquequea icajemanquempica, irootaquequea coramani picamantantacarica maasano capiocajianquitsica: “Notsarovencari Jesoquirishito.” 13$ULTXHDWH\DPHQDMLDێ caji Aapani Irioshi anijacaaguetirica maasanopae, aisa yamenajiacaji Jesoquirishito tsavetacotantanquitsica icoacoquerigueti Pontsio Pirato, LWDPSDێ ticamajaquero, WHHTXHDLQFDQWDVKLWHPێ paji. 14,URRWDTXHTXHDQRQFDQWDQWDMLDێ 17,027(26 TXHPSLFDLPDLFDSLQWDPSDWLFDPDMDWHURێ jate nocanquempica, DDWRMDSLFDQWDVKLێ tatiimatarotsija, aatonijite ochoocatitsi taaca opaji incantimenquempica. Ariquea pinquejetanaqueroja imaica pincoguitempani arejetapojempa incoraquetantajatempaca Amajirote Jesoquirishito. 15,URRPSDTXHDDUHMHWDێ pojajempagueti savincaguiteri incoraquetantajempaca intigarancajeri Aapani Irioshi incoraquetaje ocaniqui quepatsiqui, choocatarite aparo Aapani Irioshi Agavejamajatatsica, iriguenti Irioshimajaca anaajiaquerica maasano majirontajiatsica anaaguevetatsica, DQDDMLDTXHULTXHDPDDVDQRDQDDMHQFDYHێ tanquitsica. 16Aparomajaca ichoocaque LULDWLPSDLFRJXLWDQLLFKRRFDWLSDHVDWRێ niqui tequeratagueti onchoocatimateji, aisa icocani inchoocaguiteni aatoquea imetojimatitsi. ,WVLUHQFDVKLPSRTXLUHUHێ javaequequea icanca, cantavaeque tsiren, WHHTXHDLQFKRRFDWHMLDJDYHMDQێ quitsineca inquempejitaquempari. Teequea inchoocateji caquinte amenimaterineca, aisa aatoquea yagaveji irameneri. Incoquempanijate irishineventamajajitaquemparija incantajiqueriquea caaviji yanaaque yagavejamajati. Ari oncoquempa. 173LQFDQWDMLDTXHULTXHDDMDDUDQWDYDHێ WDWVLFDDVKLQWDPDMDJXHWDURFDTXHSDWVLێ quitica, aatoja yaventacotatsija, aisa aatoja ishineventajigarojate yashincaca, RQWHURQFDJXHWDQDMHPSDWDULRQFRUDPDێ nitapojajegueti. ,ULJXHQWLLULVKLQHYHQWDێ PDMDTXHPSDMD$DSDQL,ULRVKLSLQWVDWDێ cocarica, jocajiacajiroca maasanopae cameetsanijite ashinejiaquempaniji. 18$LVDSLQFDQWDMLDTXHULTXHDLQFDYLQWVDێ jacotantajiaque, iramitacotantajiaque, irojocagarantajiaqueneri igonoro. 19,QTXHPSHMLDTXHURJXHWLLPDLFDRQFRUDێ manitapojajegueti iroaroaitanaquegueti jenoqui, incavintsajamajaqueriquea El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional 17,027(26 544 Aapani Irioshi iramenacaajiaqueriquea maasanopae yoguijacaaquerica, ariquea incoguitempani inchoocajiapojaje, iroguenti anijagantsimajaca. Iteroncanajirogueti Paavoro itioncaquenerica Timoteo 20Imaica, Timoteo, SLQTXHQTXHMDێ PDMDWDYDTXHURMD4XHQTXHWVDWVDUHQێ tsimajaca itsatacaajitaquempica, pintampaticamajateroja, shoshoh picantashitatigarotsijate. Aatojate piquemisantiritsija cantashijiatsica intati. Iriatimpajia icantajiaveca itsamajati, cotanquitsiquea teequea intsatimateji. 2UDTXHDWHLWVDWDFDDQWDێ jiaqueca teetari onquempetemparoji 4XHQTXHWVDWVDUHQWVLPDMDFDDTXHPLێ santajiaqueca aatimpajia. 21&KRRFDMLێ DWDULWHLFRQRDJDUDQWDMLDFDLTXHPLVDQێ tajiaqueriquea quempejiaqueroca imaica, LURRPSDTXHD\RYDVKLDQWDMLDێ najiro Quenquetsatsarentsimajaca iquemisantajiavecaca. Noninque incavintsajamajajiaquempi Amajirote. El Nuevo Testamento en Caquinte del Perú, 2da ed. ©2008, Liga Bíblica Internacional
© Copyright 2026 Paperzz