Language Related Research
Vol.5, No.1 (Tome 17), Spring 2014
A Linguistic Analysis of Euphemism in Persian
Ebrahim Badakhshan1∗∗, Sadjad Mousavi2
1. Assistant Professor in General Linguistics, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2. M.A. in General Linguistics, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
Receive: 20/2/2013
Accept: 19/5/2013
Euphemism in Persian is a less studied topic, which seems to deserve more
attention. The present article aims to study the mechanisms, both linguistic
and cognitive, used to produce euphemism in Persian, and also to suggest a
classification for them. Euphemism is a powerful conversational tool used to
enhance politeness and preserve the public self-image of the participants in
communicative exchanges, hence, facilitating a harmonious interpersonal
relationship. In Persian, most of the euphemistic expressions are associated
with death, sexual relations, bodily effluvia, advertising, disability, insults,
body parts, mental illness, drugs and business. In this language, there are
three main ways in which euphemisms may be constructed: 1) phonemic
modification, 2) loan words, and 3) semantic devices. Thus, we have the
following classification of the main devices for constructing euphemism in
Persian: reduplication, omission, loan words, implication, metaphor,
metonymy, reversal, understatement, overstatement, circumlocution, litotes,
fuzzy words, semantic widening, and deictic expressions.
Keywords: Euphemism, Warrens classification, Euphemistic constructions,
Formal constructions, Semantic constructions.
‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬
∗ Corresponding Author’s Email: [email protected]
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‬
‫‪2‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن‪ ،*1‬ﺳﺠﺎد ﻣﻮﺳﻮي‬
‫‪ .1‬اﺳﺘﺎدﻳﺎر ﮔﺮوه زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﻲ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﻛﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺳﻨﻨﺪج‪ ،‬اﻳﺮان‬
‫‪ .2‬ﻛﺎرﺷﻨﺎس ارﺷﺪ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﻲ ﻫﻤﮕﺎﻧﻲ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﻛﺮدﺳﺘﺎن‪ ،‬ﺳﻨﻨﺪج‪ ،‬اﻳﺮان‬
‫درﻳﺎﻓﺖ‪91/12/2 :‬‬
‫ﭘﺬﻳﺮش‪92/2/29 :‬‬
‫ﭼﻜﻴﺪه‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻃﺮﻓﻴﻦ ﮔﻔﺖوﮔﻮ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود و ﺳﺎزﮔﺎري رواﺑﻂ ﺑﻴﻦﻓﺮدي را آﺳﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻴﺸﺘﺮ واژهﻫﺎي ﺑﻪ‪-‬‬
‫ﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ در ﺣﻮزة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮگ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﻨﺴﻲ‪ ،‬ﻣﻮاد زاﻳﺪ ﺑﺪن‪ ،‬ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت‪،‬‬
‫ﻧﺎﺗﻮاﻧﺎﻳﻲﻫﺎي ﺟﺴﻤﻲ‪ ،‬اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎي رواﻧﻲ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر‪ ،‬ﻧﺎﺳﺰاﻫﺎ و ﺗﺠﺎرت ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺪف ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ و ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي آنﻫﺎ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﻲﻛﻮﺷﻴﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ از ﭼﻪ اﺑﺰار و‬
‫ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ و ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻬﺮه ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ؟ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎي ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،‬در زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺳﻪ ﺷﻴﻮة اﺻﻠﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ واﺟﻲ‪ ،‬وامﮔﻴﺮي واژﮔﺎﻧﻲ و ﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ در ﺟﻬﺖ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ‬
‫ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻴﻢ ﻛﻪ اﺑﺰارﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ ﺑﻪﻛﺎر رﻓﺘﻪ در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از ﺗﻜﺮارﺷﻮﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﺣﺬف‪ ،‬وامﮔﻴﺮي واژﮔﺎﻧﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻌﺎره‪ ،‬ﻣﺠﺎز‪ ،‬ﺗﻀﺎد‬
‫ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻛﻢﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬اﻃﻨﺎب‪ ،‬ر‪‬د‪‬ﺧُﻠﻒ‪ ،‬واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ و ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي‪.‬‬
‫واژﮔﺎن ﻛﻠﻴﺪي‪ :‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪ ،‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن‪ ،‬ﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﺻﻮري‪ ،‬ﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪.‬‬
‫‪ .1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪ 1‬از دو واژة ﻳﻮﻧﺎﻧﻲ ‪ eu‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ »ﺧﻮب« و ‪ pheme‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ »ﮔﻔﺘﺎر« ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ؛‬
‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺑﻬﺘﺮ‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي »ﮔﻔﺘﺎر ﻧﻴﻚ« اﺳﺖ و در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان‬
‫»ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪ «2‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺑﺮاي واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫‪1Euphemism‬‬
‫از اﺻﻄﻼح ﺣﺴﻦﺗﻌﺒﻴﺮ ﻧﻴﺰ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺘﻔ ﺎده ﻣ ﻲ ﺷﻮد ‪2.‬‬
‫ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬
‫∗ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪة ﻣﺴﺌﻮل ﻣﻘﺎﻟﻪ‪:‬‬
‫‪Email: [email protected]‬‬
‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﺔ ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫د‪ ، 5‬ش‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪ ،1393‬ﺻﺺ‪26-1‬‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺑﺰار ﮔﻔﺘﻤﺎﻧﻲ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺗﻘﻮﻳﺖ و اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﺰاﻛﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺣﻔﻆ ﺧﻮداﻧﮕﺎرة‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬ﻓﺎن‪ 3‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ را ﻋﺒﺎرات ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ‪ ،‬ﻣﺒﻬﻢ و ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﻣﻲداﻧﺪ ﻛﻪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ‬
‫واژهﻫﺎ و ﻋﺒﺎرات ﺻﺮﻳﺢ و ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ )‪ .(Fan, 2006: 71‬ﻫﻮﻟﺪر‪ 4‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ را ﻛﺎرﺑﺮد‬
‫ﻋﺒﺎرت ﻣﻼﻳﻢ و ﻣﺒﻬﻢ ﻣﻲداﻧﺪ ﻛﻪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ واژة ر‪‬ك‪ ،‬دﻗﻴﻖ و ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد ‪Holder,‬‬
‫)‪ .(1994: 6‬اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ در ﻓﺼﻞ دوم ﻛﺘﺎب ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻳﻔﻲ از ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﻲرﺳﺪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺗﻌﺎرﻳﻒ اﻳﻦ اﺻﻄﻼح اﺳﺖ‪» :‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﺑﺮاي ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺗﻬﺪﻳﺪ وﺟﻬﺔ‬
‫‪5‬‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و در واﻗﻊ‪ ،‬از دﺳﺖ دادن وﺟﻬﺔ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪه‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺐ و ﺷﺨﺺ ﺛﺎﻟﺚ‪ ،‬ﺑﻪﻋﻨﻮان‬
‫ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺑﺮاي ﻳﻚ ﻋﺒﺎرت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود« )‪.(Allan & Burridge, 1991: 16‬‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻣﻲﻛﻮﺷﻴﻢ ﺑﻪ اﻳﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ از ﭼﻪ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ و ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻬﺮه‬
‫ﻣﻲﺑﺮد؟‬
‫در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ اﺑﺰارﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ ﺑﻪﻛﺎر رﻓﺘﻪ در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪ :‬ﺗﻜﺮارﺷﻮﻧﺪﮔﻲ‪ ،‬ﺣﺬف‪ ،‬وامﮔﻴﺮي واژﮔﺎﻧﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻌﺎره‪،‬‬
‫ﻣﺠﺎز‪ ،‬ﺗﻀﺎد ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻛﻢﮔﻔﺖ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬اﻃﻨﺎب‪ ،‬ر‪‬د‪ ‬ﺧُﻠﻒ‪ ،‬واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ‪ ،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ و ﻋﺒﺎرات‬
‫اﺷﺎرهاي‪ .‬ﻫﺮﻳﻚ از اﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي ﻣﺨﺘﺺ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ از روش ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ‪ -‬ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮدهاﻳﻢ و ﺑﻪدﻟﻴﻞ ﮔﺮاﻳﺸﻤﺎن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در زﺑﺎن روزﻣﺮه‪ ،‬دادهﻫﺎي اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ را ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﻓﺮﻫﻨﮓ‬
‫ﺑﺰرگ ﺳﺨﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻌﻴﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻤﻴﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻃﻴﻔﻲ )ﺗﺰاروس ﻓﺎرﺳﻲ( ﻓﺮاروي و ﻛﺘﺎب ﻛﻮﭼﺔ‬
‫ﺷﺎﻣﻠﻮاﺳﺘﺨﺮاج ﻛﺮدﻳﻢ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ دادهﻫﺎ را از رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي اﻟﻜﺘﺮوﻧﻴﻜﻲ و روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي ﻛﺮدﻳﻢ و ﺑﻪ ﺷﺮح و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺮﻳﻚ ﭘﺮداﺧﺘﻴﻢ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﭘﻴﺸﻴﻨﺔ ﭘﮋوﻫﺶ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﻫﻤﻮاره از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﻛﺘﺎب راوﺳﻦ‬
‫)‪ (1981‬اوﻟﻴﻦ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در آن ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ و ﺟﻤﻊآوري واژهﻫﺎي‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬راوﺳﻦ دﻟﻴﻞ وﺟﻮد ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن را اﻳﻦ ﻣﻲداﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ‪،‬‬
‫ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻲ را ﻛﻪ ﻣﺮدم از آنﻫﺎ ﻣﻲﺗﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ )‪ .(Rawson, 1981: 1‬او ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ‬
‫‪3Fan‬‬
‫‪4Holder‬‬
‫‪5Face‬‬
‫‪2‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪة دﻟﻬﺮهﻫﺎ و ﺗﺮسﻫﺎي دروﻧﻲ ﻣﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ )‪(1991, 2006‬‬
‫اﺑﺰارﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬اﺳﺘﻌﺎره‪ ،‬ﻣﺠﺎز‪ ،‬اﻃﻨﺎب و ﺣﺬف‪ 6‬را از ﭘﺮﻛﺎرﺑﺮدﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎﻳﻲ ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ‬
‫در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬وارن‪ (1992) 7‬ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي‬
‫ﻟﻐﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻳﻚ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ اراﺋﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻟﻴﻨﻔﻮت‪-‬‬
‫ﻫﺎم‪ (2005) 8‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ درزﻣﺎﻧﻲ‪9‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در ﭼﻨﺪ رﻣﺎن ﻣﻌﺮوف‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺪاد‪ (2009) 10‬در ﻣﻘﺎﻟﺔ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﺔ »ﻣﺮگ«‬
‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻛﺎر‪ ،‬آﮔﻬﻲﻫﺎي ﺗﺮﺣﻴﻢ در زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ را ﺑﺎ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬وي در ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢﺗﺮ از زﺑﺎن اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع‬
‫»ﻣﺮگ« ﻣﻲﭘﺮدازد و در ﻣﻮاردي ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در اﻳﻦ دو زﺑﺎن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت‪ ،‬ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﺔ ﻣﺘﻔﺎوت اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫در ده ﺳﺎل اﺧﻴﺮ‪ ،‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در ﺣﻮزة زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ‪ 11‬ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻲ از ﻗﺒﻴﻞ دوﻣﻴﻨﮕﻮز‪ ،(2005) 12‬ﻛﺮﺳﭙﻮﻓﺮﻧﺎﻧﺪز‪ ،(2006) 13‬ردن و ﻛﻮﭼﺶ‪،(2007) 14‬‬
‫ﺗﻮﻛﺎر‪ (2011)15‬و ﻛﺮادﭼﺎك‪ -‬اردﻟﻴﭻ و ﻣﻴﻠﻴﭻ‪ (2011) 16‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي اﺳﺘﻌﺎري و ﻣﺠﺎزي را در‬
‫ﭼﺎرﭼﻮب زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در ﺣﻮزة ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﻲ زﺑﺎن و ﺑﻪوﻳﮋه راﺑﻄﺔ‬
‫وﺟﻬﺔ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪ ،‬ﻛﺎﻧﺴﻮ‪ -‬ﻳﺘﻜﻴﻨﺮ‪ (2006) 17‬و ﻣﻚﮔﻠﻮن و ﺑﭽﻠﺮ‪ (2003) 18‬ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﻪ‪-‬‬
‫ﮔﻮﻳﻲ در ﻛﺎﻫﺶ ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﺘﺎدن وﺟﻬﺔ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪه و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺗﻮﺟﻪ وﻳﮋهاي ﻛﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺣﻮزة زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﻲ اﻧﺘﻘﺎدي‪ ،19‬درﺑﺎرة ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫زﺑﺎنﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻻﺗﺰ‪ ،(1988) 20‬ﻣﻴﻬﺎس‪ ،(2005) 21‬ﺣﻤﺎد‪ (2007)22‬و ژاو‪ (2010) 23‬ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﺑﺰاري ﺑﺮاي ﭘﻨﻬﺎن ﻛﺮدن رﺳﻮاﻳﻲﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﭘﻮﺷﺎﻧﺪن‬
‫ﺣﻘﻴﻘﺖ و اﻧﺤﺮاف اﻓﻜﺎر ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﻫﻨﮕﺎم ﺻﺤﺒﺖ درﺑﺎرة ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و روﻳﺪادﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﻴﺰ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان زﻳﺎدي از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻴﺮزا ﺳﻮزﻧﻲ )‪ ،(1385‬ﻣﺮﻳﺪي )‪،(1385‬‬
‫ﺑﻴﺎﺗﻲ )‪ (1389‬و ﻧﻮرآﺑﺎدي )‪ (1390‬در ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬
‫در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار‬
‫ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺑﺮرﺳﻲ اﻳﻦ ﺷﻴﻮهﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي ذﻫﻦ در ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ‬
‫‪6Omission‬‬
‫‪7Warren‬‬
‫‪8Linfoot-Ham‬‬
‫‪9Diachronic‬‬
‫‪10Haddad‬‬
‫‪11Cognitive Linguis tics‬‬
‫‪12Dominguez‬‬
‫‪13Crespo Fernandez‬‬
‫‪14Radden&Kovecses‬‬
‫‪15Tokar‬‬
‫‪16Gradecak-Ereljic&Milic‬‬
‫‪17Kansu-Yetkiner‬‬
‫‪18McGlon&Batchelor‬‬
‫‪19Critical Linguistics‬‬
‫‪20Lutz‬‬
‫‪21Mihas‬‬
‫‪22Hammad‬‬
‫‪23Zhao‬‬
‫‪3‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ اﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪة ﻣﻬﻢ را ﻛﻪ ﮔﺴﺘﺮدﮔﻲ ﻓﺮاواﻧﻲ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ دارد‪ ،‬ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن‬
‫ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮي ﻣﻘﺎﻟﺔ ﺣﺎﺿﺮ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن‪ (1992) 24‬اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺨﺶ ﺗﺤﻠﻴﻞ دادهﻫﺎي زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ را ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺑﻪﻃﻮر ﻧﻈﺎمﻣﻨﺪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬در‬
‫ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي وارن‪ ،‬ﭼﻬﺎر ﺷﻴﻮة اﺻﻠﻲ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي‪ ،‬روﻳﻜﺮدي‬
‫واژﮔﺎﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ دارد‪ .‬وارن ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﺧﻮد را ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ ‪ 500‬واژة ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻟﻐﺖ اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬او ﻳﻚ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ‬
‫ﺳﺎﺧﺖﻫﺎي ﺻﻮري و ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ اﺳﺖ و ﮔﻮﻳﻨﺪه را ﻗﺎدر ﻣﻲﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺣﺴﺎس و ﺗﺎﺑﻮ ﺑﻪ‬
‫ﺷﻴﻮهاي ﻣﺆدﺑﺎﻧﻪ و ﺿﻤﻨﻲ اﺷﺎره ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ در ﺗﻌﺪاد ﺻﻔﺤﺎت ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻴﻢ‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺠﺰا‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ و اراﺋﺔ ﻣﺜﺎل ﺑﺮاي ﻫﻤﺔ اﻳﻦ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ از ‪ 17‬ﺷﻴﻮه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺑﭙﺮدازﻳﻢ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اداﻣﻪ )ﺑﺨﺶ ﭼﻬﺎرم( ﺗﻨﻬﺎ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ را ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﻲرﺳﺪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﻴﺰ ﻛﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﺗﺤﻠﻴﻞ دادهﻫﺎ‬
‫در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﺳﺨﻨﮕﻮﻳﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲزﺑﺎن‪ ،‬ﺑﺮاي ﻧﺸﺎن دادن ﻧﺰاﻛﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﺧﺪﺷﻪدار ﺷﺪن اﺣﺴﺎﺳﺎت اﻓﺮاد‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬از ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬آنﻫﺎ ﺑﻪوﺳﻴﻠﺔ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻛﺮدن ﻋﺒﺎرات و واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‬
‫ﺑﻪ ﺟﺎي ﻋﺒﺎرات و واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲﻛﻮﺷﻨﺪ وﺟﻬﺔ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﻮد و ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫در اداﻣﺔ اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ‪.‬‬
‫‪ .4-1‬ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‬
‫‪25‬‬
‫ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﻓﺮاﻳﻨﺪي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد آن‪ ،‬ﺑﺨﺸﻲ از ﭘﺎﻳﻪ ﻳﺎ ﻛﻞ آن ﺗﻜﺮار ﻣﻲﺷﻮد‬
‫)‪ .(Haspelmath, 2002: 274‬ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه ﮔﻮﻧﺔ ﻧﺎﻗﺺ آن‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي‬
‫‪24Warrens' Classification‬‬
‫‪25Reduplication‬‬
‫‪4‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺻﺮﻓﻲ و ﻣﻌﻨﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺘﻨﻮﻋﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ )ﮔﻠﻔﺎم و ﻣﺤﻴﻲاﻟﺪﻳﻦ‬
‫ﻗﻤﺸﻪاي‪ .(168 -164 :1391 ،‬در ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻛﻞ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﻀﺎﻋﻒ ﻣﻲﺷﻮد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫ﭘﺎرهﭘﺎره‪ ،‬ﻣﺸﺖﻣﺸﺖ‪ ،‬ﻳﻜﺎنﻳﻜﺎن‪ ،‬ﺣﻠﻘﻪﺣﻠﻘﻪ‪ ،‬ﻫﻲﻫﻲ‪.‬‬
‫ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬اﻳﺠﺎد ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ در زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻫﻨﮕﺎم ﺻﺤﺒﺖ درﺑﺎرة ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ و ﺣﺴﺎس‪،‬‬
‫ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮاي اﺟﺘﻨﺎب از ﺑﻴﺎن ﻋﺒﺎرات و واژهﻫﺎي ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب و ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪﻛﺎر‬
‫ﻣﻲرود‪ .‬از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺣﻔﻆ ﺧﻮداﻧﮕﺎرة‪ 26‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻓﺮاد از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آزاردﻫﻨﺪه ﻣﻲﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .1‬ﻣﺎوﻗﻊ را ﺑﻨﻮﻳﺲ ﻛﻪ ﻫﻤﺔ اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺑﻪ اﺳﻢ اﻳﻦ ﻓﻼنﻓﻼنﺷﺪهﻫﺎي روانﺷﻨﺎس در ﻧﺮود‬
‫)اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪.(5395 :1381 ،‬‬
‫‪ .2‬اﻳﻦ ﺻﺪ ﺗﻮﻣﺎن را ﺑﺒﺮ و ﺑﻪ آن ﻓﻼنﻓﻼنﺷﺪهﻫﺎ ﺑﺪه‪ ،‬ﭘﺴﺮت را ﻣﻌﺎف ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ )ﻫﻤﺎن(‪.‬‬
‫در ﺟﻤﻼت ‪ 1‬و ‪ 2‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻓﻼنﻓﻼن‪ ،‬ﺑﺮاي اﻇﻬﺎر ﻧﺎراﺣﺘﻲ و ﻧﻔﺮت‬
‫و ﭘﺮﻫﻴﺰ از دﺷﻨﺎم دادن ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬در اﻳﻦ ﺟﻤﻼت‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه از دادن اﻃﻼﻋﺎت دﻗﻴﻖ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫)ذﻛﺮ ﺻﺮﻳﺢ دﺷﻨﺎمﻫﺎ( ﺧﻮدداري ﻣﻲﻛﻨﺪ و آن را ﺑﻪ ﻧﻈﺎم اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﻲ ﺷﻨﻮﻧﺪه واﮔﺬار ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻜﺮارﺷﻮﻧﺪة ﻓﻼنﻓﻼن‪ ،‬از ﺑﻴﺎن واژهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻏﻴﺮ‬
‫ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل و ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﻴﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﺠﺎد اﺑﻬﺎم ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﭘﺮﻫﻴﺰ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻮﻳﻨﺪه در ﺟﻤﻼت زﻳﺮ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﻧﺎﻗﺺ‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت ﻛﻤﺘﺮي را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻃﻼﻋﺎت‬
‫درﺧﻮاﺳﺖﺷﺪه در ﻣﻮرد ﻣﻮﺿﻮع ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اراﺋﻪ ﻣﻲدﻫﺪ؛ در ﺣﺎﻟﻲﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﮔﻔﺖوﮔﻮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ‬
‫ﺗﻌﺎﻣﻠﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬
‫‪ .3‬ﺗﻬﻤﺖ زدهاﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﻼن و ﺑﻬﻤﺎﻧﻢ )ﺷﺎﻣﻠﻮ‪ 1378 ،‬و‪.(2393 :...‬‬
‫‪ .4‬ﻫﻤﺶ ﻣﻲﮔﻦ او اﻟﻪ و ﺑﻠﻪس )ﻫﻤﺎن‪.(2971 :‬‬
‫ﺟﻤﻠﻪﻫﺎي ‪ 3‬و ‪ 4‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪه ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﻧﻴﺴﺖ آﺷﻜﺎرا از ﭼﻴﺰي ﻧﺎم ﺑﺒﺮد ﻳﺎ از‬
‫ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺗﻬﻤﺖﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﻛﻪ ﺑﻪ او زده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﺤﺒﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن آورد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬
‫ﻣﺤﺘﻮاي اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ از ﻃﺮﻳﻖ زﻣﻴﻨﺔ ﻣﺸﺘﺮك اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ -‬ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﺑﻴﻦﻓﺮدي‬
‫ﺷﺮﻛﺖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن در ﻣﻜﺎﻟﻤﻪ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺒﻬﻢ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ )ﺑﻪ‪-‬‬
‫ﮔﻮﻳﺎﻧﻪ( ﺑﻪ ﻣﺼﺎدﻳﻖ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪26Self-Image‬‬
‫‪5‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺿﻤﻨﻲ ﺑﻴﻦﻓﺮدي در اﻳﻦ ﮔﻔﺖوﮔﻮﻫﺎ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ‬
‫ﺑﻴﺎن ﻛﺮد‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ .‬ﻣﻦ از ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﻧﻤﻲﺧﻮاﻫﻢ ﺟﺰﺋﻴﺎﺗﻲ درﺑﺎرة اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اراﺋﻪ ﻛﻨﻢ؛‬
‫ب‪ .‬ﻣﻦ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ اﻃﻼﻋﺎت را درﺑﺎرة ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اراﺋﻪ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻢ؛‬
‫ج‪ .‬ﻣﻦ از ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻢ‪ ،‬زﻳﺮا ﻧﻤﻲﺧﻮاﻫﻢ از ﻛﻠﻤﺎت ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ذﻛﺮﺷﺪه در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺷﻤﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻢ )ﺣﻔﻆ ﺧﻮداﻧﮕﺎرة اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪه و ﺷﻨﻮﻧﺪه(‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻄﺮحﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﮔﻔﺘﻤﺎنﻫﺎي ﺷﻔﺎﻫﻲ ﻏﻴﺮ‬
‫رﺳﻤﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ اﺑﺰاري ﻛﺎرآﻣﺪ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪،‬‬
‫ﮔﻮﻳﻨﺪه از دادن اﻃﻼﻋﺎت دﻗﻴﻖ درﺑﺎرة رﺧﺪاد ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺧﻮدداري ﻣﻲﻛﻨﺪ و آن را ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺒﺎط‬
‫ﺷﻨﻮﻧﺪه واﮔﺬار ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺳﺎزوﻛﺎر ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ‬
‫ﺷﻨﻮﻧﺪه ﺑﻪﻋﻨﻮان »ﺣﺪس زﻧﻨﺪة« ﻣﻌﻨﺎي اﺻﻠﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .4-2‬ﺣﺬف‬
‫‪27‬‬
‫ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از روشﻫﺎي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺣﺬف اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺣﺬف دو ﻧﻮع ﻣﺘﻔﺎوت دارد؛ ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ‪ 28‬و ﺷﺒﻪﺣﺬف‪.(Allan &Burridge, 1991:31-32) 29‬‬
‫در ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻛﺎﻣﻼً ﺣﺬف ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫در اﻳﻦ ﻧﻮع ﺣﺬف ﻛﻪ در ﮔﻔﺘﺎر روزﻣﺮه و ﻣﻌﻤﻮﻻً در رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي ﺗﺼﻮﻳﺮي و ﺷﻨﻴﺪاري رخ‬
‫ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ از ﺻﺪاي »ﺑﻴﺐ«‪ 30‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﻳﻜﻲ از‬
‫ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﺔ ورزﺷﻲ »ﻧﻮد« ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و ﺣﻮاﺷﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻮﺗﺒﺎل در اﻳﺮان‬
‫ﻣﻲﭘﺮدازد‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع درﮔﻴﺮي ﺗﻤﺎﺷﺎﮔﺮان ﺑﺎزي دو ﺗﻴﻢ ﻣﻠﻮان ﺑﻨﺪر اﻧﺰﻟﻲ و ﺗﺮاﻛﺘﻮرﺳﺎزي ﺗﺒﺮﻳﺰ‬
‫ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در آن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺤﺎﺷﻲﻫﺎي ﻗﻮﻣﻴﺘﻲ ﺑﻴﻦ ﺗﻤﺎﺷﺎﮔﺮان ﮔﻴﻠﻜﻲ و‬
‫ﺗﺮكزﺑﺎن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﮕﺎم ﭘﺨﺶ ﺗﺼﺎوﻳﺮ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ‪ ،‬ﻓﺤﺎﺷﻲﻫﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﺻﺪاي ﺑﻴﺐ ﺣﺬف‬
‫ﻣﻲﺷﺪ‪ .‬در زﺑﺎن ﻧﻮﺷﺘﺎري ﻧﻴﺰ ﺳﻪ ﻧﻘﻄﻪ )‪ (...‬ﻛﻪ ﻧﺸﺎﻧﺔ ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود؛ ﻓﻼﻧﻲ‬
‫آدم ‪ ...‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪27Omission‬‬
‫‪28Full- Omis sion‬‬
‫‪29Quasi-Omission‬‬
‫‪30Bleep‬‬
‫‪6‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻧﻮع دوم ﺣﺬف‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺷﺒﻪﺣﺬف ﻧﻴﺰ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪﻛﺎر‬
‫ﻣﻲرود‪ .‬در ﺷﺒﻪﺣﺬف ﻛﻪ در زﺑﺎن ﻧﻮﺷﺘﺎري ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬ﺣﺮوف آﻏﺎزﻳﻦ ﻳﺎ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ واژه ﻛﻪ‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻً واژهاي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺳﺖ ﺣﺬف ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﺟﺎي آنﻫﺎ از ﻋﻼﺋﻢ ﺳﺠﺎوﻧﺪي‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻂ‬
‫ﺗﻴﺮه‪ ،‬ﻧﻘﻄﻪ و ﻏﻴﺮه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻫﻮاﻧﮓ از اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻋﻼﺋﻢ ﺳﺠﺎوﻧﺪي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‬
‫‪31‬‬
‫ﻳﺎد ﻣﻲﻛﻨﺪ )‪ ،(Huang, 2005: 47‬زﻳﺮا ﻋﻼﺋﻢ ﺳﺠﺎوﻧﺪي ﺑﻪ ﺟﺎي ﺣﺮوف واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺘﻦ زﻳﺮ‪ ،‬روي ﺳﺎﻳﺖ ﮔﻞ‪ 32‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .5‬ﻃﺒﻖ ﮔﺰارش ﭘﺎراداس روﻣﺮو‪ ،‬داور ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ‪ ،‬ﭘﻪﭘﻪ ﺑﻌﺪ از ﺑﻪ ﺻﺪا درآﻣﺪن ﺳﻮت ﭘﺎﻳﺎن‬
‫ﺑﺎزي و درﺣﺎﻟﻲﻛﻪ در ﺗﻮﻧﻞ رﺧﺘﻜﻦ ﺑﻮد‪ ،‬رو ﺑﻪ داور ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﻋﺠﺐ دزدياي! ﺣﺮا**اده«‪ .‬ﺑﺮ زﺑﺎن‬
‫آوردن ﻫﻤﻴﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻛﺎﻓﻲ ﺑﻮد ﺗﺎ داور ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ ﺑﺪون ﻟﺤﻈﻪاي درﻧﮓ او را اﺧﺮاج ﻛﻨﺪ و اﻳﻦ‬
‫اﺧﺮاج‪ ،‬ﻣﺤﺮوﻣﻴﺘﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ را ﺑﺮاي ﭘﻪﭘﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﻪ در ﺷﺒﻪﺣﺬفﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺧﻮاﻧﺶ دﻗﻴﻖ واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ‬
‫ﺗﻼش ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻫﺴﺘﻴﻢ و اﻳﻦ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .4-3‬وامواژه‬
‫ﺷﻴﻮة دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از وامواژهﻫﺎ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬واژهﻫﺎي وام ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از زﺑﺎنﻫﺎي دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‬
‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬وامواژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر و ﺗﺮﺷﺤﺎت‬
‫ﺑﺪن ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ واژهﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ‪ ،‬ﺑﻪﻋﻨﻮان واژهﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ در ﺣﻮزهﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻮم‬
‫ﭘﺰﺷﻜﻲ‪ ،‬ﻋﻠﻮم ﻓﻘﻬﻲ و ﻏﻴﺮه ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ و ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﺔ ﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ واژهﻫﺎ آﺷﻨﺎ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺣﻤﺎد ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ دﻻﻳﻞ اﻳﻔﺎي ﻧﻘﺶ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﺔ وامواژهﻫﺎ را آﺷﻨﺎ ﻧﺒﻮدن ﺑﻴﺸﺘﺮ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎ‬
‫اﻳﻦ واژهﻫﺎ ﻣﻲداﻧﺪ )‪ .(Hammad, 2007: 9‬اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ وامواژهﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮﻧﺪ )‪.(Allan &Burridge, 1991: 21‬‬
‫در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬از وامواژهﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه از واژهﻫﺎي زﺑﺎنﻫﺎي ﻓﺮاﻧﺴﻪ و اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ‪ ،‬ﺑﺮاي اﺷﺎره‬
‫ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻳﻜﻲ از اﻳﻦ ﺣﻮزهﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺮﺷﺤﺎت ﺑﺪن اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .6‬ﺳﻪ روز اﺳﺖ دﻳﺴﺎﻧﺘﺮي )اﺳﻬﺎل( دارد )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪.(3474 :1381 ،‬‬
‫‪31Euphemistic Punctuatio n‬‬
‫‪32http://www.goal.com/iran/news‬‬
‫‪7‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫در ﺣﻮزة ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎ و ﻧﺎﻫﻨﺠﺎريﻫﺎي ﺑﺪن ﻧﻴﺰ از وامواژهﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫آﻧﻮﻣﺎﻟﻲ‪ 33‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ اﻧﺤﺮاف اﻧﺪامﻫﺎي ﺑﺪن از روال ﻃﺒﻴﻌﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ واژه ﺑﻴﺸﺘﺮ در‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻘﺺﻫﺎي ارﺛﻲ و ﻣﺎدرزادي ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت ﻗﺮﺿﻲ ﺑﻪﻛﺎر رﻓﺘﻪ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺳﻨﺪروم داون ﺑﻪ ﺟﺎي ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪﮔﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻣﻮرد اﻋﺘﻴﺎد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر ﻧﻴﺰ ﻛﻪ از ﺣﻮزهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬از وامواژة‬
‫ﻧﺎرﻛﻮﺗﻴﺴﻢ )اﻋﺘﻴﺎد ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر( ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ »اﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر« اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬وام‪-‬‬
‫واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در ﺣﻮزهﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﻛﺎرﺑﺮد دارﻧﺪ‪:‬‬
‫‪ .7‬ﺑﭽﻪ ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ‪ ،‬رﻓﺘﻢ ﻛﻮرﺗﺎژ )ﺳﻘﻂ ﺟﻨﻴﻦ( ﻛﺮدم )ﻫﻤﺎن‪.(5993 :‬‬
‫‪ .8‬دﮔﻤﺎﺗﻴﻚ )ﻣﺘﻌﺼﺐ(‪.‬‬
‫از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ از واژهﻫﺎي ﻋﺮﺑﻲ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه واژهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ در زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ و ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻫﻨﻮز ﺑﻪﻋﻨﻮان وامواژه ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .9‬ﺣﻜﺎﻳﺖ اﻳﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻲﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺣﻜﺎﻳﺖ ﺣﻤﺎرﻳﻪ )ﺧﺮﻳﻪ( ﻛﻪ ﻓﻘﻂ ﻛﺘﺎب ﺣﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻪ )در‬
‫ﻳﻚ ﺳﺮﻳﺎل ﺗﻠﻮﻳﺰﻳﻮﻧﻲ(‪.‬‬
‫در ﺣﻮزة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﻲ‪ ،‬واژهﻫﺎي ﻗﺮض ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ واژهﻫﺎ را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .10‬اﮔﺮ زﻣﻴﻦ ﭘﺎك ﺑﺎﺷﺪ‪ ...‬و آﺛﺎر ﻧﺠﺎﺳﺖ ﻳﻌﻨﻲ ﺧﻮن و ﺑﻮل و ﻏﺎﻳﻂ در آن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺎك اﺳﺖ‬
‫و ﻣﻲﺷﻮد روي آن ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻧﺪ )ﻫﻤﺎن‪.(5149 :‬‬
‫‪34‬‬
‫اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ وامﮔﻴﺮي واژﮔﺎﻧﻲ را ﻧﻮﻋﻲ رﻣﺰﮔﺮداﻧﻲ ﻣﻲداﻧﻨﺪ ) ‪Allan &Burridge, 1991:‬‬
‫‪ .(5‬ﻫﻨﮕﺎم ﺑﻴﺎن واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ رﻣﺰ زﺑﺎﻧﻲ واژه از زﺑﺎﻧﻲ ﺑﻪ زﺑﺎن دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺷﻨﻮﻧﺪه‬
‫ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺗﻼش ﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮي اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺼﺪاق ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را درك ﻛﻨﺪ‪ .‬دوﻣﻴﻨﮕﻮز ﻧﻴﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ‬
‫اﺳﺖ در زﺑﺎنﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﻪﻃﻮر ﻣﻜﺮر از وامواژهﻫﺎ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد؛‬
‫ﺑﻪﺧﺼﻮص ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ واژهﻫﺎي وام ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از زﺑﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ زﺑﺎﻧﻲ ﻓﺮﻫﻴﺨﺘﻪ‪،‬‬
‫ﺧﻮشﺳﺎﺧﺖ و ﺑﺎﻓﺮﻫﻨﮓ ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲﺷﻮد )‪ .(Dominguez, 2005: 13‬راوﺳﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﻲرﺳﺪ ﻣﻲﺗﻮان ﻫﺮ ﺗﻔﻜﺮ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي را ﺑﺎ وامواژهﻫﺎ ﺑﻴﺎن ﻛﺮد« )‪.(Rawson, 1981: 8‬‬
‫ﻫﺜﺮﻳﻨﮕﺘﻦ‪ 35‬ﻧﻴﺰ ﻳﻜﻲ از ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ واژهﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻧﺪامﻫﺎي ﺟﻨﺴﻲ و‬
‫‪33Anomalie‬‬
‫‪34Code‬‬
‫‪-Switching‬‬
‫‪35Heatherington‬‬
‫‪8‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺗﺮﺷﺤﺎت ﺑﺪن را ﭘﻨﺎه ﺑﺮدن ﺑﻪ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه واژهﻫﺎي ﻻﺗﻴﻦ ﻣﻲداﻧﺪ )‪ .(Joo-Yon, 1986: 15‬زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﺑﺎنﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﺮاي ﺑﻴﺎن ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ و ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ آنﻫﺎ‪،‬‬
‫ﺑﻪ وامواژهﻫﺎ ﭘﻨﺎه ﺑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .4-4‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫‪36‬‬
‫وارن اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪» :‬راﺑﻄﺔ )اﺣﺘﻤﺎﻻً( ﺳﺒﺒﻲ ﺑﻴﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺼﺎدﻳﻖ‬
‫ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ و ﻣﺼﺎدﻳﻖ ﺑﺎﻓﺘﻲ ﻳﻚ واژه‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﺔ ﻣﻘّﺪم‪ 37‬ﺑﻪ ﺗﺎﻟﻲ‪ 38‬ﺑﺎﺷﺪ )ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ‪X‬‬
‫ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ Y ،‬ﻧﻴﺰ )اﺣﺘﻤﺎﻻً( ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ(؛ در اﻳﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد«‬
‫)‪ .(Warren, 1992: 131‬ﻟﻴﻨﻔﻮت‪ -‬ﻫﺎم در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻣﻲاﻓﺰاﻳﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻨﺪﻳﻦ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻃﻲ ﺷﻮد )‪ .(Linfoot-Ham, 2005: 232‬اﻟﺒﺘﻪ وارن‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل درﺳﺖ درك ﻧﺸﺪن ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦ ﺳﺎزوﻛﺎر ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬
‫ﻫﺸﺪار ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬زﻳﺮا در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬اﺣﺘﻤﺎل‬
‫ﻛﺞﻓﻬﻤﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه وﺟﻮد دارد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮارد‪ ،‬وارن ﺻﻮرتﺑﻨﺪي ﻛﻠﻲ‬
‫اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ اراﺋﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪:‬‬
‫اﮔﺮ ‪ X‬ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ Y ،‬ﻧﻴﺰ )اﺣﺘﻤﺎﻻً( ﻣﻌﺘﺒﺮ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦ ﺳﺎزوﻛﺎر‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺟﻤﻠﻪاي را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﻣﻔﻬﻮم‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دﻳﮕﺮي را در ﻧﻈﺮ دارد‪ .‬در اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﻨﺒﺎط‬
‫ﺷﻨﻮﻧﺪه درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﻌﻨﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮد و از ﻣﻌﻨﺎي‬
‫ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ واژهﻫﺎ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﻲرود‪ .‬در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬در ﻣﻮاردي ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﻠﺰام‬
‫ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﻲآﻳﻨﺪ‪:‬‬
‫‪ .11‬ﺳﻴﻨﻪ ﭘﻬﻠﻮ ﻛﺮد و در ﻫﻤﻴﻦ اﺗﺎق ﻧﻔﺲ آﺧﺮ را ﻛﺸﻴﺪ‪.‬‬
‫ﺟﻤﻠﺔ ﺑﺎﻻ را ﻣﻲﺗﻮان ﭼﻨﻴﻦ ﺻﻮرتﺑﻨﺪي ﻛﺮد ﻛﻪ اﮔﺮ او ﻧﻔﺲ آﺧﺮ را ﻛﺸﻴﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬
‫ﻣﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻮﻳﻨﺪه در اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺮدن ﺷﺨﺺ را ﻛﻪ ﺑﺎر‬
‫ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻨﻔﻲ دارد‪ ،‬ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻴﺎن ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺷﻨﻮﻧﺪه ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺮاﻳﻨﺪ‬
‫اﺳﺘﻠﺰام‪ ،‬از ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ ﻛﻪ در آن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻴﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ )ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪة‬
‫اﺿﺎﻓﻲ( ﺟﻤﻠﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻣﺮدن ﺷﺨﺺ را اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻛﻨﺪ‪ .‬اﺳﺘﻨﺒﺎط اﻃﻼﻋﺎت اﺿﺎﻓﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫‪36Implication‬‬
‫‪37Antecedent‬‬
‫‪38Consequent‬‬
‫‪9‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﺷﻨﻮﻧﺪه ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود ﺗﺎ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه و آﻧﭽﻪ )در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﻌﻨﻲ ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ( ﺟﻤﻠﻪ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ )‪.(Yule, 1996: 131‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً اﺳﺘﻠﺰامﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻗﺮاردادي‪ 39‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ در ﺑﻴﺸﺘﺮ‬
‫ﻣﻮارد‪ ،‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ و واﺑﺴﺘﮕﻲ ﭼﻨﺪاﻧﻲ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ ﻧﺪارد‪ .‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮاردي‪،‬‬
‫اﺳﺘﻠﺰام ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و ﺷﻨﻮﻧﺪه ﭼﻨﺪان ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ ﺟﻤﻼت ﻧﻴﺴﺖ‪:‬‬
‫‪ .12‬اﻟﻬﻲ اﺳﻤﺶ را روي ﺳﻨﮓ ﺑﻜﻨﻨﺪ )اﻟﻬﻲ ﺑﻤﻴﺮد( )ﺷﺎﻣﻠﻮ‪1378 ،‬و‪.(2083 :...‬‬
‫‪ .13‬اﻟﻬﻲ ﻗﻬﻮهات )ﺣﻠﻮاﻳﺖ( را ﺑﺨﻮرم )اﻟﻬﻲ ﺑﻤﻴﺮي( )ﻫﻤﺎن‪.(3323 :‬‬
‫‪ .14‬ﺑﭽﻪاي ﻛﻪ دﺳﺘﺶ ﻛﺞ )دزد( ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪.(3186 :1381 ،‬‬
‫‪ .15‬از دﺳﺘﺶ آب ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﻧﻤﻲﭼﻜﺪ )او ﺧﺴﻴﺲ اﺳﺖ( )ﺷﺎﻣﻠﻮ‪1378 ،‬و‪.(1326 :...‬‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﻗﺮاردادي‪ ،‬ﺷﻨﻮﻧﺪه از ﺟﻤﻼت ﺑﻴﺎنﺷﺪه‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﮔﻮﻳﻨﺪه را اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬درﺣﺎﻟﻲﻛﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪه آنﻫﺎ را ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻴﺎن‬
‫ﻧﻜﺮده اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻮاردي‪ ،‬اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﻛﺎﻣﻼً واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬
‫دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺪون داﻧﺶ زﻣﻴﻨﻪاي‪ 40‬و آﮔﺎﻫﻲ از ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻓﻬﻢ اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ دﭼﺎر‬
‫ﻣﺸﻜﻞ ﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .16‬دﻳﺮوز ﻛﻔﺶ ﻣﺴﺘﺨﺪم را ﺟﻔﺖ ﻛﺮدم )او را اﺧﺮاج ﻛﺮدم( )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪:1381 ،‬‬
‫‪.(5856‬‬
‫‪ .17‬اﻳﺸﺎن را در اﺧﺘﻴﺎر ﻛﺎرﮔﺰﻳﻨﻲ ﻗﺮار دﻫﻴﺪ )او اﺧﺮاج اﺳﺖ( )ﻓﺮاروي‪.(314 :1389 ،‬‬
‫در دو ﺟﻤﻠﺔ ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﺷﻨﻮﻧﺪه ﺑﺎﻳﺪ از ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻛﻪ در آن رﺋﻴﺲ ﺷﺮﻛﺖ از ﻣﺴﺘﺨﺪم و‬
‫ﻛﺎرﻣﻨﺪ ﺧﻮد ﻧﺎراﺿﻲ اﺳﺖ‪ ،‬اﻃﻼع داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻧﻮﻋﻲ ﮔﻔﺘﺎر ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺖ و ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﺎﻟﺘﻲ اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﻲ‬
‫دارد؛ ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ ﺟﻤﻼت ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﮔﻮﻳﻨﺪه در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﻓﺮاﻳﻨﺪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻌﻨﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را ﺑﺮ ﻋﻬﺪة ﺷﻨﻮﻧﺪه ﻣﻲﮔﺬارد‪.‬‬
‫‪ .4-5‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي اﺳﺘﻌﺎري‬
‫اﺳﺘﻌﺎره ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺳﺎزوﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎنﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ‬
‫اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﺳﺘﻌﺎره اﺑﺰار ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮﻛﺎرﺑﺮدي ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي‬
‫‪39Conventional‬‬
‫‪40Backgrou nd Know ledge‬‬
‫‪10‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫اﺳﺘﻌﺎري‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﻗﻴﺎس اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻮاﻧﮓ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ در‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي اﺳﺘﻌﺎري‪ ،‬ﭼﻴﺰي ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﭼﻴﺰي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود ) ‪Huang,‬‬
‫‪ .(2005: 47‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي اﺳﺘﻌﺎري در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﻪوﻳﮋه در ﺣﻮزة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬
‫ﻣﺮگ و ﺧﺎﻛﺴﭙﺎري ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻮدن ﻣﺴﺌﻠﺔ ﻣﺮگ و ﺟﻮاﻧﺐ آن‪،‬‬
‫ﻳﻚ ﻣﺸﺨﺼﺔ ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا در ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺟﻮاﻣﻊ‪ ،‬ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ آن‪ ،‬از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﺳﺎزي‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﺣﻮزه‪ ،‬ﺑﺎ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﺳﺎزي‬
‫ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻴﻢ‪:‬‬
‫‪ .18‬ﭘﺪرﺑﺰرگ زﻳﺮ ﺧﺮوارﻫﺎ ﺧﺎك ﺧﻮاﺑﻴﺪه اﺳﺖ )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪.(5214 :1381 ،‬‬
‫‪ .19‬اﺷﺨﺎﺻﻲ ‪ ...‬اﻳﻨﺠﺎ در زﻳﺮ ﺧﺎك ﻏﻨﻮدهاﻧﺪ )ﻫﻤﺎن‪.(2847 :‬‬
‫‪ .20‬آنﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﻮاب اﺑﺪي ﻓﺮو رﻓﺘﻨﺪ )ﻫﻤﺎن‪.(2840 :‬‬
‫‪ .21‬ﭼﺮا اﻳﻨﻘﺪر ﺑﻲﺧﻮدي ﺣﺮص ﻣﻲزﻧﻲ‪ ،‬ﻓﺮدا ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮ ﻳﻪ وﺟﺐ ﺟﺎ ﺑﺨﻮاﺑﻲ )ﺷﺎﻣﻠﻮ‪1378 ،‬و‪:...‬‬
‫‪.(182‬‬
‫در اﻳﻦ اﺳﺘﻌﺎرهي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻠﺔ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ »ﻣﺮگ« ﺑﻪ »ﺧﻮاب« ﺗﺸﺒﻴﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ‬
‫ﻣﻮرد‪ ،‬اﺳﺘﻌﺎرهي ﺧﻮاب‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ آراﻣﺶ و آﺳﺎﻳﺶ ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻳﻜﻲ از وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي ﻣﻬﻢ ﺧﻮاب »آراﻣﺶ ﻳﺎﻓﺘﻦ« اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ ﺧﻮاب ﺑﻪ‬
‫ﺷﻤﺎر ﻣﻲرود‪ .‬در اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ اﺳﺘﻌﺎري‪ ،‬ﺟﻨﺒﻪي آرامﺑﺨﺸﻲ‪ ،‬آﺳﺎﻳﺶ و آﺳﻮدﮔﻲ ﻣﺴﺌﻠﺔ ﻣﺮگ‬
‫ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد و ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي آزاردﻫﻨﺪهي دﻳﮕﺮ آن‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻘﺪان ﺷﺨﺺ از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ و ﻏﻢ و‬
‫اﻧﺪوه ﻧﺎﺷﻲ از آن ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻲﮔﺮدد ﻳﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻛﻤﺘﺮي ﺑﺮ آن ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺳﺎزي‬
‫ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺜﺒﺖ و ﭘﻨﻬﺎنﺳﺎزي ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﻨﻔﻲ در اﻳﻦ اﺳﺘﻌﺎره‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﺟﻤﻼت اﺳﺘﻌﺎري‬
‫ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .4-6‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﺠﺎزي‬
‫ﻣﺠﺎز از ﺷﻴﻮهﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺠﺎز را ﻣﻲﺗﻮان »ﺗﻐﻴﻴﺮ اﺳﻢ«‬
‫‪41‬‬
‫ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آورد؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬در ﻣﺠﺎز اﺳﻢ ﭼﻴﺰي ﻛﻪ راﺑﻄﺔ ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﺑﺎ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮ دارد‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي‬
‫آن ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﻣﺠﺎز راﺑﻄﺔ ﻣﺠﺎورت‪ ،42‬ﻗﺮاﺑﺖ‪ ،43‬ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ‪ 44‬و ﺷﺪت‪ 45‬را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ )‪Kansu-‬‬
‫‪ .(Yetkiner, 2006: 124‬ﻧﻜﺘﺔ ﻣﻬﻢ در ﻣﺠﺎز اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﮔﺮوه ﻳﺎ ﻧﻮع‬
‫‪41Name-Change‬‬
‫‪42Contiguity‬‬
‫‪43Proximity‬‬
‫‪44Possession‬‬
‫‪45Degree‬‬
‫‪11‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از دﻳﺪﮔﺎه ﺻﻔﻮي ﻣﺠﺎز ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻛﺎرﺑﺮد واژه در ﻏﻴﺮ ﻣﻌﻨﻲ اﺻﻠﻲ و‬
‫ﻣﺎوﺿﻊﻟﻪ ﻛﻪ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﻣﺠﺎزي و ﻋﺪول از ﻣﻌﻨﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻳﺎ ﻋﻼﻗﻪاي ﺑﻴﻦ‬
‫ﻣﻌﻨﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ و ﻣﻌﻨﻲ ﻣﺠﺎزي وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ذﻫﻦ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﺮﺳﺪ‬
‫)ﺻﻔﻮي‪ .(231 :1387 ،‬ﻣﺠﺎز اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ دارد‪ .‬در ﻣﺠﺎز ﺟﺰء ﺑﻪ ﺟﺎي ﻛﻞ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ‬
‫اﻧﻮاع ﻣﺠﺎز اﺳﺖ و در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬اﺟﺰاي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ‬
‫ﺟﺎي ﻛﻞ ﺑﻪﻛﺎر روﻧﺪ‪ .‬ﺟﺰﺋﻲ ﻛﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ ،‬ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻛﺪام ﺟﻨﺒﻪ از ﻛﻞ ﺗﻤﺮﻛﺰ‬
‫ﻛﺮدهاﻳﻢ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ »ﺑﺮاي اﻳﻦ ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻣﻐﺰﻫﺎي ﻓﻌﺎل ﻧﻴﺎز دارﻳﻢ« از »ﻣﻐﺰﻫﺎي ﻓﻌﺎل«‬
‫ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ اﻓﺮاد ﺑﺎﻫﻮش اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺰء )ﻣﻐﺰ( ﺑﻪ ﺟﺎي‬
‫ﻛﻞ )ﺷﺨﺺ( ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ روش ﺑﺮ ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎي ﺧﺎﺻﻲ از آن اﻓﺮاد ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ؛ ﺑﻪ‬
‫ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺮ ﻫﻮش آنﻫﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻛﺮدهاﻳﻢ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﻐﺰ آن اﻓﺮاد در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ در‬
‫ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻣﺠﺎزي دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻟﻴﻜﺎف و ﺟﺎﻧﺴﻮن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺠﺎز ﺑﻪ ﻣﺎ اﺟﺎزه ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ‬
‫ﺑﻪﻃﻮر ﺧﺎص‪ ،‬ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎﻳﻲ از ﻣﻘﻮﻟﻪاي ﻛﻪ ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻛﺮدهاﻳﻢ‪ ،‬ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻛﻨﻴﻢ ) &‪Lakoff‬‬
‫‪ .(Johnson, 1980: 37‬در ﻣﺠﺎز‪ ،‬ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﺮ ﺑﻌﻀﻲ از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺧﺎص ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫در ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﺠﺎزي‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ از ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﻳﺎ ﻣﻔﻬﻮم اﺻﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ‬
‫دارد‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﭘﺮﻛﺎرﺑﺮدﺗﺮﻳﻦ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ در ﻣﻮردواژهﻫﺎﻳﻲ ﺻﻮرت‬
‫ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻧﺪام زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ؛ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل در‬
‫ﺟﻤﻠﺔ زﻳﺮ‪ ،‬واژهي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﺔ ﺳﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﺟﺎي واژهي ﭘﺴﺘﺎن ﺑﻪﻛﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .22‬ﺳﺮﻃﺎن داﺷﺖ‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﺳﻴﻨﻪﻫﺎﻳﺶ را درآوردﻧﺪ )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪.(4383 :1381 ،‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﺠﺎزي ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪ‬
‫ﻣﻲراﻧﻨﺪ و در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‪ ،‬رﺧﺪادﻫﺎ و ﻣﻘﻮﻻت اﺻﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫ﻣﻨﻔﻲ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻤﺖ رﺧﺪادﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و ﻣﻘﻮﻻﺗﻲ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺧﻨﺜﻲ ﻳﺎ‬
‫ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .4-7‬ﺗﻀﺎد ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫ﺗﻀﺎد ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺳﺎزﻛﺎرﻫﺎي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪،‬‬
‫ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي واژهاي ﻛﻪ در ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺟﻠﻮه‬
‫‪12‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬از ﻣﺘﻀﺎد آن واژه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﺜﺒﺖ دارد‪.‬‬
‫ﻳﻜﻲ از ﺣﻮزهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺗﺤﺖ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﺳﺎزي ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬
‫ﻧﺎﺳﺰاﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬در ﺟﻤﻼت زﻳﺮ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﺮاي ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﺑﻪ زﺑﺎن آوردن ﻛﻠﻤﺎت ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬از ﺗﻀﺎد‬
‫ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﺪ‪:‬‬
‫‪ .23‬ﺑﻨﺰﻳﻦ ﻟﻴﺘﺮي ﺻﺪ ﺗﻮﻣﺎن؟ ﺑﺮ اﻧﺼﺎﻓﺖ ﺻﻠﻮات )ﻟﻌﻨﺖ( )ﻫﻤﺎن‪.(3186 :‬‬
‫‪ .24‬ﺑﺮ ﭘﺪر آن ﻛﺲ ﻛﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ آن روز ﺟﺴﺪش را ﺑﺒﻴﻨﻢ‪ ،‬ﺻﻠﻮات )ﻟﻌﻨﺖ( )ﻫﻤﺎن(‪.‬‬
‫‪ .25‬ﭘﺪر ﺻﻠﻮاﺗﻲ )ﻟﻌﻨﺘﻲ( اﻳﻦ ﭼﻪ وﺿﻊ راﻧﻨﺪﮔﻴﻪ )ﻫﻤﺎن‪.(1284 :‬‬
‫در ﺗﻤﺎم ﺟﻤﻼت ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﺟﺎي واژهﻫﺎي »ﻟﻌﻨﺖ« و » ﻟﻌﻨﺘﻲ« ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ و‬
‫آزاردﻫﻨﺪه دارﻧﺪ‪ ،‬از ﻣﺘﻀﺎد آنﻫﺎ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ »ﺻﻠﻮات«‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .4-8‬ﻛﻢﮔﻔﺖ‬
‫ﻛﻢﮔﻔﺖ اﺑﺰار دﻳﮕﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ .‬ﺷﻤﻴﺴﺎ‬
‫ﻛﻢﮔﻔﺖ را ﺑﻴﺎن ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ ﻣﻲداﻧﺪ )ﺷﻤﻴﺴﺎ‪ .(261 :1389 ،‬ﻛﻢﮔﻔﺖ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي‬
‫اﺣﺘﻴﺎط‪ ،‬ﻣﻄﻠﺒﻲ را از ﺣﺪ ﺧﻮد ﺿﻌﻴﻒﺗﺮ ﻳﺎ ﻣﻼﻳﻢﺗﺮ ﺑﻴﺎن ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ ﻛﻢﮔﻔﺖ را ﻧﻈﺎﻣﻲ‬
‫ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود و ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺴﻤﺘﻲ از واﻗﻌﻴﺖ را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ ) ‪Allan‬‬
‫‪ .(&Burridge, 1991:33‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﻣﻮاردي در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ »ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر«‬
‫از ﺗﺮﻛﻴﺐ »داروي آرامﺑﺨﺶ« اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬ﻧﻮﻋﻲ ﻛﻢﮔﻔﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ وﺟﻮد‬
‫دارد‪ ،‬زﻳﺮا ﻳﻜﻲ از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎ را در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻳﮕﺮ آن‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫ﺧﺎﺻﻴﺖ اﻋﺘﻴﺎدآوري ﺷﺪﻳﺪ و ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﺼﺮف آن را ﻛﺎﻫﺶ داده اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﺠﺎد ﻛﻢﮔﻔﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬از واژهﻫﺎي ﺷﻮخﻃﺒﻌﺎﻧﻪ‬
‫‪46‬‬
‫ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از‬
‫واژهﻫﺎي ﺷﻮخﻃﺒﻌﺎﻧﻪ ﻳﺎ ﻣﻠﻴﺢ‪ ،‬ﺷﻴﻮهاي ﺑﺮاي ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺮ ﺟﺪﻳﺖ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺣﺎﻛﻢ ﺑﺮ واژهﻫﺎ و ﮔﺎه ﻛﺎﻫﺶ‬
‫ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺳﺖ )‪ .(Allan &Burridge, 2006: 40‬اﻟﻦ و ﺑﺮﻳﺞ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ‬
‫واژهﻫﺎي ﺷﻮخﻃﺒﻌﺎﻧﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮده ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ ﻛﻪ از آنﻫﺎ ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﺗﺮﺳﻴﻢ‪ .‬در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺗﺮﻛﻴﺐ »آب ﺷﻨﮕﻮﻟﻲ« ﻛﻪ ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ »ﻣﺸﺮوﺑﺎت اﻟﻜﻠﻲ« ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲ‪-‬‬
‫رود‪ ،‬ﻧﻮﻋﻲ واژة ﺷﻮخﻃﺒﻌﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪46Flip pant‬‬
‫‪13‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫‪ .4-9‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‬
‫ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ را ﻣﻲﺗﻮان ﻋﻤﻠﻜﺮدي ذﻫﻨﻲ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ از ﻃﺮﻳﻖ ﮔﻔﺘﺎر زﺑﺎﻧﻲ ﻣﻲ‪-‬‬
‫ﺷﻮد )‪ .(Herro Ruiz, 2008: 792‬در ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﻋﻤﺪاً ﺑﺮاي ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺳﺎزي ﺗﺄﺛﻴﺮات‬
‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ و ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ از ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﺪ )‪ .(Ibid‬ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ‪ ،‬اﻳﺠﺎد‬
‫ﺗﺄﺛﻴﺮات ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت »ﻣﻬﻤﺎنﭘﺬﻳﺮ«‪» ،‬ﻣﻬﻤﺎنﺳﺮا« و »ﻣﻬﻤﺎنﺧﺎﻧﻪ« از اﻳﻦ‬
‫ﻧﻮع ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت‪ ،‬ﻣﺤﻞ اﻗﺎﻣﺖ ﻣﺴﺎﻓﺮان ﻣﻬﻤﺎنﺳﺮا ﻳﺎ ﻣﻬﻤﺎنﭘﺬﻳﺮ ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را ارﺗﻘﺎء دادهاﻧﺪ و اﻏﺮاق در ﺑﻴﺎن واﻗﻌﻴﺖ ﻳﺎ آﻧﭽﻪ واﻗﻌﺎً‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ اﻣﻜﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬رخ داده اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻤﻲرﺳﺪ ﻧﻪ در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏﺎﻟﺐ و ﻧﻪ در‬
‫ﺧﺮدهﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻛﺸﻮر‪ ،‬ﻛﺴﻲ ﺑﺮاي اﻗﺎﻣﺖ ﻳﺎ ﺻﺮف ﻧﺎﻫﺎر و ﺷﺎم ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻬﻤﺎن‪ ،‬از‬
‫او ﻫﺰﻳﻨﻪاي درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در اﻳﻦ واژهﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و اﻓﺮاد ﺑﻪ‬
‫وﺳﻴﻠﺔ آنﻫﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻳﺎ ﻣﺴﺎﻓﺮان را ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ از ﻋﻠﻞ اﻳﻦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪ راﻧﺪن ﺣﺲ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻏﺮﺑﺖ در ﺑﻴﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮان ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫‪ .4-10‬اﻃﻨﺎب‬
‫‪47‬‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻻﺗﻴﻨﻲ ‪) Circumlocution‬اﻃﻨﺎب(‪ ،‬از دو واژة ‪) Circum‬ﭘﻴﺮاﻣﻮن( و ‪) Locution‬ﺑﻴﺎن(‬
‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺗﺮﺟﻤﺔ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ آن ﺑﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ‪ speaking around‬اﺳﺖ )ﻓﺮﻫﻨﮓ‬
‫وﺑﺴﺘﺮ(‪ .48‬ﺗﺮﺟﻤﺔ ﺗﺤﺖاﻟﻠﻔﻈﻲ اﻳﻦ واژه ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪» ،‬ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﭼﻴﺰي ﺻﺤﺒﺖ ﻛﺮدن« اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻃﻨﺎب‪ ،‬ﻧﻮﻋﻲ ﺑﻴﺎن ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺖ )‪ .(Duff, 1997:195‬اﻳﻦ ﺷﻴﻮة ﮔﻔﺘﺎري‪،‬‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد ﻛﻪ ﻋﺒﺎرتاﻧﺪ از‪ :‬ﻛﺎرﺑﺮد ﻏﻴﺮ ﺿﺮوي و ﻣﻄﻮل واژهﻫﺎ )درازﮔﻮﻳﻲ(‬
‫و ﮔﻔﺘﺎر ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ )‪ .(Ibid‬ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪة داف )‪ ،(1997‬اﻃﻨﺎب ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻔﺼﻞﺗﺮ ﻣﺸﺨﺼﺎت و‬
‫ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ واﺣﺪ ﻣﻘﺼﺪ )واژة اﺻﻠﻲ( اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻴﺎﻟﻴﺴﺘﻮك‪ 49‬ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ‬
‫اﻃﻨﺎب ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ 50‬ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻳﻚ واﺣﺪ واژﮔﺎﻧﻲ را اراﺋﻪ ﻣﻲدﻫﺪ )ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از‪:‬‬
‫‪ .(Duff, 1997:195‬در ﻣﺜﺎلﻫﺎي زﻳﺮ ﺑﻪ ﺟﺎي » ﻧﺎم ﺑﺮدن« از واﺣﺪ زﺑﺎﻧﻲ ﻣﻘﺼﺪ‪ ،‬ﻣﺸﺨﺼﺎت و‬
‫ﻋﻨﺎﺻﺮ واﺣﺪﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ )واژة اﺻﻠﻲ( ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .26‬ﭼﻴﺰي ﻛﻪ ﺑﺎ آن در را ﺑﺎز ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ )ﻛﻠﻴﺪ(‪.‬‬
‫‪47Circumlocution‬‬
‫‪48http://www.webster-dictionary .org/definition /Circumlocution‬‬
‫‪49Bialy sto k‬‬
‫‪50Semantic Features‬‬
‫‪14‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫‪ .27‬ﭘﺮﻧﺪة ﺳﺨﻨﮕﻮ )ﻃﻮﻃﻲ(‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﻛﻪ ﻣﻲﺑﻴﻨﻴﻢ‪ ،‬اﻳﻦ ﻣﻮارد »ﭘﻴﺮاﻣﻮن« ﻣﻮﺿﻮع و واﺣﺪ واژﮔﺎﻧﻲ اﺻﻠﻲ ﺻﺤﺒﺖ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻳﻦ ﻣﺜﺎلﻫﺎ واﺣﺪ واژﮔﺎﻧﻲ اﺻﻠﻲ را ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آنﻫﺎ را ﺗﻮﺻﻴﻒ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻮارد‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻳﻚ واﺣﺪ زﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬از واژهﻫﺎي ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬
‫واﺣﺪﻫﺎي اﺻﻠﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد و اﻳﻦ واژهﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﮔﺮوهﻫﺎي وﺻﻔﻲ ﻣﻄﻮل ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‬
‫)‪ .(Malmkjar, 2006: 110‬ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﻛﺮدﻫﺎي اﻃﻨﺎب در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن دﻳﮕﺮ زﺑﺎنﻫﺎ‪،‬‬
‫اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .28‬از ﻣﺎ ﺑﻬﺘﺮان )اﺟﻨﻪ(‪.‬‬
‫‪ .29‬ﺣﺮﻛﺎت ﻣﻮزون )رﻗﺺ(‪.‬‬
‫‪ .30‬آب دﻫﺎن )ﺗﻒ(‪.‬‬
‫‪ .31‬ﺑﺎد ﮔﻠﻮ )آروغ(‪.‬‬
‫در ﻣﺜﺎلﻫﺎي ﺑﺎﻻ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﺣﻮاﺷﻲ ﻣﻮﺿﻮع ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﺷﻮد و واژة اﺻﻠﻲ‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ از ﻃﺮﻳﻖ وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي آن ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻃﻨﺎب ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ اﺳﻢﮔﺬاري‬
‫‪51‬‬
‫ﻗﺮار دارد‪ ،‬زﻳﺮا اﺳﻢ اﺻﻠﻲ‪ ،‬ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ دارد؛ ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪» ،‬از ﻣﺎ ﺑﻬﺘﺮان« ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ‬
‫»ﺟﻦ« در ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻴﺎن دﻗﻴﻖ واژة اﺻﻠﻲ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺟﻦ‪،‬‬
‫ﺑﺎﻋﺚ ﻧﻮﻋﻲ ﺗﺮس و دﻟﻬﺮه در ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣﺎن‪ ،‬اﻃﻨﺎبﻫﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﺗﺜﺒﻴﺖﺷﺪهاي ﺑﺮاي واژهﻫﺎ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ » از ﻣﺎ ﺑﻬﺘﺮان« ﻛﻪ‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .4-11‬ر‪‬د‪‬ﺧُﻠﻒ‬
‫در ر‪‬د‪‬ﺧُﻠﻒ‪ ،‬ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ ﻳﻚ واژه‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻔﻲ ﺿﺪ آن واژه‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﻣﻲﺷﻮد؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪،‬‬
‫رد ﺧﻠﻒ اﺛﺒﺎﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از راه ﻧﻔﻲ ﺿﺪ آن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲﺷﻮد )داد‪ .(15 :1387 ،‬ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ردﺧﻠﻒ ﭘﺮﻛﺎرﺑﺮدﺗﺮﻳﻦ اﺑﺰار ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬در ردﺧﻠﻒ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي‬
‫اﺷﺎره ﺑﻪ واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ و آزاردﻫﻨﺪه‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻨﻔﻲﺳﺎزي ﻣﺘﻀﺎد واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻋﻤﻞ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﺜﺒﺖ دارد‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬واژه‪ ،‬آﻧﭽﻪ را ﻛﻪ ﻫﺴﺖ )ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻨﻔﻲ(‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آن ﭼﻴﺰي را اراﺋﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﻴﺴﺖ )ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺜﺒﺖ(‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ‬
‫‪51Naming‬‬
‫‪15‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﺷﻴﻮه ﻣﻲﺗﻮان واژهﻫﺎي‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را آﺳﺎنﺗﺮ در ﺗﻌﺎﻣﻼت ﻛﻼﻣﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﺑﺮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎم اﺷﺎره ﺑﻪ دو واژة‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ »ﻛﻮر« و »ﻛﺮ«‪ ،‬از ﻓﺮاﻳﻨﺪ ردﺧﻠﻒ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد و از ﻃﺮﻳﻖ ﭘﻴﺸﻮﻧﺪ ﻣﻨﻔﻲﺳﺎز »ﻧﺎ«‬
‫ﺑﻪﻋﻼوة ﻣﺘﻀﺎد واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻳﻌﻨﻲ »ﺑﻴﻨﺎ« و »ﺷﻨﻮا«‪ ،‬واژهﻫﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪي»ﻧﺎﺑﻴﻨﺎ« و‬
‫»ﻧﺎﺷﻨﻮا« اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺻﻮرتﺑﻨﺪي ﻛﻠﻲ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ردﺧﻠﻒ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬
‫ﭘﻴﺸﻮﻧﺪ‪ /‬ﭘﺴﻮﻧﺪ ﻣﻨﻔﻲﺳﺎز ‪ +‬ﻣﺘﻀﺎد واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫‪ .4-12‬واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ‬
‫واژة ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‬
‫‪52‬‬
‫اﺑﻬﺎم ﻳﻜﻲ از ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺑﻨﻴﺎدي ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﺑﻴﺎن ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﻌﻀﻲ واژهﻫﺎي‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻛﺎرﺑﺮان زﺑﺎن‪ ،‬ﻫﻤﻮاره از واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در اﺑﻬﺎم ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻳﻜﻲ از ﭘﺮﻛﺎرﺑﺮدﺗﺮﻳﻦ واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ در ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از واژة »ﭼﻴﺰ« ﺑﻪ ﺟﺎي واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺳﺖ؛ ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﻳﻜﻲ از‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻧﻮد ﺑﻪ ﺣﺎﺷﻴﻪﻫﺎي ﺑﺎزي دو ﺗﻴﻢ ﺗﺮاﻛﺘﻮرﺳﺎزي ﺗﺒﺮﻳﺰ و ﻣﻠﻮان ﺑﻨﺪر اﻧﺰﻟﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬
‫ﺷﺪ‪ .‬در ﻃﻮل اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻣﺠﺮي ﻫﻤﻮاره از واژة »ﭼﻴﺰ« ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ و‬
‫ﻧﺎﺳﺰاﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﺗﻤﺎﺷﺎﮔﺮان دو ﺗﻴﻢ رد و ﺑﺪل ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﺮد‪:‬‬
‫‪ .32‬اﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺗﻮ ورزﺷﮕﺎه ﺷﻨﻴﺪه ﻣﻲﺷﺪ‪...‬‬
‫او واژة ﻣﺒﻬﻢ »ﭼﻴﺰ« را ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪي ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲﺑﺮد ﻛﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮان‬
‫ﺑﻪﻃﻮر ﺻﺮﻳﺢ ﺑﻴﺎن ﻛﺮد و از اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ‪ ،‬وﺟﻬﺔ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﻮد و ﻣﺨﺎﻃﺐ را ﻧﻴﺰ ﺣﻔﻆ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬در‬
‫اﻳﻦ ﻣﻮرد‪ ،‬اﺑﻬﺎم ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻀﺎي دور از ﺗﻨﺸﻲ را اﻳﺠﺎد ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ در آن ﻃﺮﻓﻴﻦ ﮔﻔﺖوﮔﻮ‬
‫ﻫﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ﺗﻬﺪﻳﺪي را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮداﻧﮕﺎرة اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ‬
‫ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﺳﺎزﮔﺎري اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را در ارﺗﺒﺎط ﻛﻼﻣﻲ ﺧﻮد ﺣﻔﻆ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺳﺎزﮔﺎري از‬
‫ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻠﻄﻴﻒ ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻛﻼﻣﻲ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻳﺠﺎد ﺗﻨﺶ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬
‫‪ .4-13‬ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‬
‫ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً در اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ‬
‫ﻛﻪ واژهاي ﺧﺎص‪ ،‬ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ آن از واژهاي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ در‬
‫‪52Fu zzy Words‬‬
‫‪16‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻﺗﺮي از ﻧﻈﺮ ﻣﻘﻮﻟﻪﺑﻨﺪي ﻗﺮار دارد‪ .‬در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬واژة ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮي دارد و‬
‫ﺷﺎﻣﻞ آن واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ را ﻏﻴﺮ ﻣﻠﻤﻮس و اﻧﺘﺰاﻋﻲ‬
‫ﻣﻲﻛﻨﺪ و از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦ اﻧﺘﺰاﻋﻲﺳﺎزي‪ ،‬ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻨﻔﻲ واژه ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ) ‪Williams,‬‬
‫‪.(1975: 200‬‬
‫‪ .33‬او آﻟﻮده )ﻣﻌﺘﺎد( اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ زن و ﺑﭽﻪاش از او ﺟﺪا ﺷﺪﻧﺪ )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪،‬‬
‫‪.(148 :1381‬‬
‫‪ .34‬دﻛﺘﺮ ﻣﻲﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﭘﺮﺧﻮري او ﺷﺎﻳﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﺎﻧﻮر )ﻛﺮم روده‪ ،‬اﻧﮕﻞ( اﺳﺖ )ﻫﻤﺎن‪:‬‬
‫‪.(2092‬‬
‫‪ .35‬ﻳﻚ دﻓﻌﻪ ﺗﺮك ﻛﺮد‪ ،‬اﻣﺎ دوﺑﺎره ﮔﺮﻓﺘﺎر )ﻣﻌﺘﺎد( ﺷﺪ‪.‬‬
‫در ﻣﺜﺎلﻫﺎي ﺑﺎﻻ‪ ،‬واژة ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﺟﻤﻠﺔ ‪،34‬‬
‫»اﻧﮕﻞ« ﻳﺎ »ﻛﺮم روده«‪ ،‬زﻳﺮﻣﺠﻤﻮﻋﺔ »ﺟﺎﻧﻮر« اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﻄﺢ ﻣﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬زﻳﺮﻣﻘﻮﻟﺔ‬
‫ﻋﻴﻨﻲ )ﻛﺮم ﻳﺎ اﻧﮕﻞ( ﺑﻪ ﺳﻄﺢ اﻧﺘﺰاﻋﻲﺗﺮ )ﺟﺎﻧﻮر( ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ واژهﻫﺎ‪،‬‬
‫ﺑﺮﺟﺴﺘﮕﻲ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .4-14‬ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي‬
‫واژهﻫﺎﻳﻲ در زﺑﺎن وﺟﻮد دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﺪون وﺟﻮد ﺑﺎﻓﺖ و ﺑﻪوﻳﮋه ﺑﺎﻓﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﺘﻜﻠﻢ‪،‬‬
‫آنﻫﺎ را درك ﻛﺮد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ» او«‪» ،‬آﻧﺠﺎ« و »آن« ﻛﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺻﻄﻼح ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي‪ ،53‬اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﺳﻲ‪ .‬اس‪ .‬ﭘﻴﺮس‪ 54‬در ﻣﻨﻄﻖ ﺻﻮري‪ ،55‬ﺑﺮاي‬
‫ﻋﺒﺎرات زﺑﺎﻧﻲ ﺑﻪﻛﺎر رﻓﺖ ﻛﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺷﺨﺼﻲ‪ ،56‬زﻣﺎﻧﻲ‪57‬و ﻣﻜﺎﻧﻲ‪58‬در ﻳﻚ ﻛﻨﺶ ﮔﻔﺘﺎري را‬
‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ )‪.(Bassmann, 2006: 285‬‬
‫ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي ﻓﺮاواﻧﻲ از ﻗﺒﻴﻞ ﺿﻤﺎﻳﺮ ﺷﺨﺼﻲ )ﻣﻦ‪ ،‬ﺗﻮ‪ ،‬ﺷﻤﺎ(‪ ،‬ﻋﺒﺎرات ﻗﻴﺪي )اﻳﻨﺠﺎ‪ ،‬آﻧﺠﺎ(‬
‫و ﺿﻤﺎﻳﺮ اﺷﺎرهاي )اﻳﻦ‪ ،‬آن( در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻋﺒﺎرات‪ ،‬در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ اﺳﺎﻣﻲ‬
‫ﺧﺎص‪ 59‬و ﺗﻮﺻﻴﻒﻫﺎي واﺿﺢ‬
‫‪60‬‬
‫ﻗﺮار دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ اﺷﻴﺎء واﻗﻌﻲ و روﻳﺪادﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺑﺎﻓﺖ‬
‫زﺑﺎﻧﻲ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ )‪ (Ibid‬از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي ﺑﻪ ﺷﻴﻮهاي ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ‬
‫ﮔﻮﻳﻨﺪه و ﺷﻨﻮﻧﺪه‪ ،‬درﺑﺎرة اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ‪ x‬ﺑﺮاي ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺣﺎﺿﺮ ﭼﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺗﻮاﻓﻖ دارﻧﺪ‬
‫)‪.(Kansu-yetkiner, 2006: 128‬‬
‫‪53Deictic Expressions‬‬
‫‪54C.S.Peirce‬‬
‫‪55Formal Logic‬‬
‫‪56Personal‬‬
‫‪57Temporal‬‬
‫‪58Spatial‬‬
‫‪59Proper Nouns‬‬
‫‪60Definite Description s‬‬
‫‪17‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻛﺎرﻛﺮد ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﺔ آنﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ‬
‫ﺣﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﺎم ﺑﺮدن از واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬از ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻳﻜﻲ از اﻳﻦ‬
‫ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﺜﺎﻟﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻤﻴﺴﺎ اراﺋﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻃﺒﻖ آن‪ ،‬ﺿﻤﻴﺮ اﺷﺎرهاي »آنﻫﺎ« ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ‬
‫»اﺟﻨﻪ« ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود )ﺷﻤﻴﺴﺎ‪ . (42 :1385 ،‬ﺷﻤﻴﺴﺎ در اﻳﻦﺑﺎره ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ در ﻣﺒﺎﺣﺚ‬
‫ﻣﺮدمﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺴﻴﺎري وﺟﻮد دارد ﻛﻪ اﻗﻮام ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﺑﻪﻋﻠﺖ ﺗﺮس ﻳﺎ اﺣﺘﺮام‪ ،‬از ذﻛﺮ ﻧﺎم‬
‫اﺻﻠﻲ اﺟﻨﻪ ﻳﺎ دﻳﻮان و ﺷﻴﺎﻃﻴﻦ ﻳﺎ ﺑﺮﺧﻲ از ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﭘﺮﻫﻴﺰ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ‪ ،‬در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﺰرگ‬
‫ﺳﺨﻦ ﻣﺜﺎلﻫﺎﻳﻲ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ در آنﻫﺎ از ﻋﺒﺎرت اﺷﺎرهاي »آﻧﺠﺎ« ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ اﻧﺪامﻫﺎي‬
‫ﺟﻨﺴﻲ زﻧﺎن و ﻣﺮدان در ﻫﻨﮕﺎم اﻋﺘﺮاض اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪:‬‬
‫‪ .36‬ﮔﻔﺘﻪ ﺧﻮدش ﺑﻪﺗﻨﻬﺎﻳﻲ اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم داده اﺳﺖ؟ آﻧﺠﺎي ﭘﺪر دروغﮔﻮ )اﻧﻮري و دﻳﮕﺮان‪،‬‬
‫‪.(169 :1381‬‬
‫‪ .37‬از ﺣﺴﺎدت‪ ،‬آﻧﺠﺎش ﺳﻮﺧﺘﻪ اﺳﺖ )ﻫﻤﺎن‪.(169 :‬‬
‫‪ .5‬ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻛﻮﺷﻴﺪﻳﻢ اﺑﺰارﻫﺎ و ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ را ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﻨﻴﻢ ﻛﻪ ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دادهﻫﺎي اراﺋﻪﺷﺪه در اﻳﻦ‬
‫ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻲ ﻛﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺗﺤﺖ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﺳﺎزي ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ‬
‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺮگ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺟﻨﺴﻲ‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎريﻫﺎي ﺟﺴﻤﻲ و رواﻧﻲ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت‪ ،‬اﻋﻀﺎي ﺑﺪن‪ ،‬ﻣﻮاد‬
‫ﻣﺨﺪر‪ ،‬ﺧﺸﻮﻧﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺳﺰاﻫﺎ‪ ،‬ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت‪ ،‬ﻣﺸﺮوﺑﺎت اﻟﻜﻠﻲ‪ ،‬ﺗﺮﺷﺤﺎت ﺑﺪن و ﻫﻮش ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎي ﺻﻮرتﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬در اداﻣﻪ‪ ،‬ﺳﺎزوﻛﺎر ﻫﺮﻳﻚ از اﻳﻦ اﺑﺰارﻫﺎ را ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر‬
‫اراﺋﻪ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬از ﺑﻴﺎن واژهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫ﺑﻴﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﺠﺎد اﺑﻬﺎم ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ ﭘﺮﻫﻴﺰ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺎﺧﺘﺎر‬
‫ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي‪ ،‬از اراﺋﺔ اﻃﻼﻋﺎت دﻗﻴﻖ درﺑﺎرة رﺧﺪاد ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺧﻮدداري ﻣﻲﻛﻨﺪ و آن را ﺑﻪ‬
‫اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺷﻨﻮﻧﺪه واﮔﺬار ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﻣﻀﺎﻋﻒﺳﺎزي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺸﺎرﻛﺖ‬
‫ﺷﻨﻮﻧﺪه ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺣﺪس زﻧﻨﺪة ﻣﻌﻨﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺣﺬف‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺣﺬف ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در‬
‫‪18‬‬
‫دوره ‪ ،5‬ﺷﻤﺎره ‪) 1‬ﭘﻴﺎﭘﻲ ‪ ،(17‬ﺑﻬﺎر ‪1393‬‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺑﻪ دو ﺻﻮرت ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ و ﺷﺒﻪﺣﺬف اﻧﺠﺎم ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﺣﺬف ﻛﺎﻣﻞ‪ ،‬واژهﻫﺎي‬
‫ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻣﻞ ﺣﺬف ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﺷﺒﻪﺣﺬف ﻛﻪ در زﺑﺎن ﻧﻮﺷﺘﺎري ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ ،‬ﺣﺮوف آﻏﺎزﻳﻦ ﻳﺎ ﭘﺎﻳﺎﻧﻲ واژهاي ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دارد‪ ،‬ﺣﺬف ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و‬
‫ﺑﻪ ﺟﺎي ﺣﺮوف ﺣﺬفﺷﺪه از ﻋﻼﺋﻢ ﺳﺠﺎوﻧﺪي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .3‬ﺷﻴﻮة دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲرود‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از‬
‫وامواژهﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬واژهﻫﺎي ﻗﺮض ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه از زﺑﺎنﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً اﻳﻦ واژهﻫﺎ ﺑﻪﻋﻨﻮان واژهﻫﺎي ﺗﺨﺼﺼﻲ در ﺣﻮزهﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬
‫ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﻜﻲ‪ ،‬ﻋﻠﻮم ﻓﻘﻬﻲ و ﺣﻮزهﻫﺎي ﻓﻨﻲ ﺑﻪﻛﺎر ﻣﻲروﻧﺪ‪ .‬ﺑﻴﺸﺘﺮ وامواژهﻫﺎ در ﺟﻬﺖ ﻛﺎرﺑﺮد ﺑﻪ‪-‬‬
‫ﮔﻮﻳﺎﻧﻪ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬از زﺑﺎنﻫﺎي ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ و ﻋﺮﺑﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .4‬در اﺳﺘﻠﺰام ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﮔﻮﻳﻨﺪه ﺟﻤﻠﻪاي را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﻲﻛﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دﻳﮕﺮي‬
‫را در ﻧﻈﺮ دارد‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺷﻨﻮﻧﺪه درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬زﻳﺮا‬
‫ﻣﻌﻨﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .5‬در ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي اﺳﺘﻌﺎري ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺣﻮزة ﻣﻘﺼﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد و ﺑﻪﻃﻮر‬
‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺣﻮزه‪ ،‬ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻲﺷﻮد ﻳﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ اﻓﺮاد ﺑﺮ آن ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﺑﻪﮔﻮﻳﻲﻫﺎي ﻣﺠﺎزي در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ را از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‪ ،‬رﺧﺪادﻫﺎ و ﻣﻘﻮﻻت‬
‫اﺻﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﻤﺖ رﺧﺪادﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و ﻣﻘﻮﻻﺗﻲ ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‬
‫ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺧﻨﺜﻲ ﻳﺎ ﻣﺜﺒﺖ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .7‬ﺗﻀﺎد ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ‬
‫ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻣﻌﻨﺎي ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي واژهاي ﻛﻪ در ﺑﺎﻓﺖ زﺑﺎﻧﻲ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‪ ،‬ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‬
‫ﺟﻠﻮه ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬از ﻣﺘﻀﺎد آن واژه ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﺜﺒﺖ دارد‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .8‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻛﻢﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي واژﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ از واژهﻫﺎي ﻣﻼﻳﻢﺗﺮ و ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪﺗﺮ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻛﻢﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺴﻤﺘﻲ از واﻗﻌﻴﺖ را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ و ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﻨﻔﻲ ﻣﻮﺿﻮع را‬
‫ﻣﻼﻳﻢﺗﺮ و ﺿﻌﻴﻒﺗﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .9‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮدي ذﻫﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﺜﺒﺖ از ﻃﺮﻳﻖ ﮔﻔﺘﺎر زﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻋﻤﺪاً ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻣﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد و از اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪19‬‬
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫‪ .10‬در اﻃﻨﺎب ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﺎم دﻗﻴﻖ واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﺑﻴﺎن ﻧﻤﻲﺷﻮد و ﺗﻨﻬﺎ »ﭘﻴﺮاﻣﻮن« آن‬
‫ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻃﻨﺎب ﻧﻮﻋﻲ ﮔﻔﺘﺎر ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬واﺣﺪ ﻣﻘﺼﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ‬
‫ﻣﺸﺨﺼﻪﻫﺎي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﺳﺎزﻧﺪة ﺧﻮد ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .11‬در رد‪‬ﺧُﻠﻒ ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﺷﺎره ﺑﻪ واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ و آزاردﻫﻨﺪه‪ ،‬از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻨﻔﻲﺳﺎزي‬
‫ﻣﺘﻀﺎد آن ﻛﻪ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﺜﺒﺖ دارد‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺑﺎر ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ ﻣﻨﻔﻲ‬
‫واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان آﺳﺎنﺗﺮ در ﺗﻌﺎﻣﻼت ﻛﻼﻣﻲ‬
‫ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد‪.‬‬
‫‪ .12‬اﺑﻬﺎم ﻳﻜﻲ دﻳﮕﺮ از ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺑﻨﻴﺎدي ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﺑﻴﺎن ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ‬
‫واژهﻫﺎي ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻛﺎرﺑﺮان زﺑﺎن ﻫﻤﻮاره از واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در واژهﻫﺎي ﻣﺒﻬﻢ‬
‫ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﭘﻨﻬﺎن ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪ .13‬در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ‪ ،‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ واژهاي ﺧﺎص ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮاي‬
‫اﺷﺎره ﺑﻪ آن‪ ،‬واژهاي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد ﻛﻪ در ﺣﻮزة ﻣﻘﻮﻟﻪﺑﻨﺪي‪ ،‬در ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻﺗﺮي‬
‫ﻗﺮار دارد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺘﺰاﻋﻲ ﺷﺪن ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻣﻲﺷﻮد و از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦ‬
‫اﻧﺘﺰاﻋﻲﺳﺎزي‪ ،‬ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻣﻨﻔﻲ واژه ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫‪ .14‬ﻳﻜﻲ از ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ ،‬ﻛﺎرﻛﺮد ﺑﻪﮔﻮﻳﺎﻧﺔ آنﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫اﻳﻦ ﺷﻴﻮه‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﺎم ﺑﺮدن از واژة ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬از ﻋﺒﺎرات اﺷﺎرهاي اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻋﺒﺎرات‬
‫اﺷﺎرهاي در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ در ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ اﺳﺎﻣﻲ ﺧﺎص ﻧﺎﺧﻮﺷﺎﻳﻨﺪ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ .6‬ﭘﻲﻧﻮﺷﺖﻫﺎ‬
‫‪1. euphemism‬‬
‫‪ .2‬از اﺻﻄﻼح ﺣﺴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﻧﻴﺰ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬
‫‪3. fan‬‬
‫‪4. Holder‬‬
‫‪5. face‬‬
‫‪6. omission‬‬
‫‪7. Warren‬‬
‫‪8. Linfoot- Ham‬‬
‫‪9. diachronic‬‬
‫‪10. Haddad‬‬
‫‪11. cognitive linguistics‬‬
‫‪20‬‬
1393 ‫ ﺑﻬﺎر‬،(17 ‫ )ﭘﻴﺎﭘﻲ‬1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،5 ‫دوره‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
12. Dominguez
13. Crespo Fernandez
14. Radden & Kovecses
15. Tokar
16. Gradecak- Ereljic&Milic
17. Kansu- Yetkiner
18. Mc Glon & Batchelor
19. critical linguistics
20. Lutz
21. Mihas
22. Hammad
23. Zhao
24. Warrens' classification
25. reduplication
26. self-Image
27. omission
28. full- Omission
29. quasi-Omission
30. bleep
31. euphemistic punctuation
32. http://www. goal. com/iran/news
33. anomalie
34. code -switching
35. Heatherington
36. implication
37. antecedent
38. consequent
39. conventional
40. background knowledge
41. name-change
42. contiguity
43. proximity
44. possession
45. degree
46. flippant
47. circumlocution
48. http://www. webster- dictionary. org/definition/Circumlocution
49. bialystok
50. semantic features
51. naming
52. fuzzy words
53. deictic expressions
21
‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‪...‬‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
‫‪54. C.S. Peirce‬‬
‫‪55. formal logic‬‬
‫‪56. personal‬‬
‫‪57. temporal‬‬
‫‪58. spatial‬‬
‫‪59. proper nouns‬‬
‫‪60. definite descriptions‬‬
‫‪ .7‬ﻣﻨﺎﺑﻊ‬
‫• اﻧﻮري‪ ،‬ﺣﺴﻦ و دﻳﮕﺮان )‪ .(1381‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﺰرگ ﺳﺨﻦ‪ .‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﺳﺨﻦ‪.‬‬
‫• ﺑﻴﺎﺗﻲ‪ ،‬ﻟﻴﻼ )‪ .(1389‬ﺑﺮرﺳﻲ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﺣﺴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ در ﻓﺎرﺳﻲ‪ .‬ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﺔ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ‪.‬‬
‫داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ ﺗﻬﺮان ﻣﺮﻛﺰ‪.‬‬
‫• داد‪ ،‬ﺳﻴﻤﺎ )‪ .(1378‬ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺻﻄﻼﺣﺎت ادﺑﻲ )واژهﻧﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ و اﺻﻄﻼﺣﺎت ادﺑﻲ‬
‫ﻓﺎرﺳﻲ‪ /‬اروﭘﺎﻳﻲ(‪ .‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﻣﺮوارﻳﺪ‪.‬‬
‫• ﺷﺎﻣﻠﻮ‪ ،‬اﺣﻤﺪ )‪ .(1381 ،1378 ،1377 ،1378 ،1378‬ﻛﺘﺎب ﻛﻮﭼﻪ‪ :‬ﺟﺎﻣﻊ ﻟﻐﺎت‪ ،‬اﺻﻄﻼﺣﺎت‪،‬‬
‫ﺗﻌﺒﻴﺮات‪ ،‬ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞﻫﺎي ﻓﺎرﺳﻲ‪ .‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﻣﺎزﻳﺎر‪.‬‬
‫• ﺷﻤﻴﺴﺎ‪ ،‬ﺳﻴﺮوس )‪ .(1387‬ﺑﻴﺎن‪ .‬چ ‪ .3‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﻧﺸﺮ ﻣﻴﺘﺮا‪.‬‬
‫• ‪ .(1389) ------------‬ﻣﻌﺎﻧﻲ‪ .‬چ ‪ .2‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﻧﺸﺮ ﻣﻴﺘﺮا‪.‬‬
‫• ﺻﻔﻮي‪ ،‬ﻛﻮرش )‪ .(1387‬درآﻣﺪي ﺑﺮ ﻣﻌﻨﻲﺷﻨﺎﺳﻲ‪ .‬چ ‪ .3‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﺳﻮرة ﻣﻬﺮ‪.‬‬
‫• ﻋﻤﻴﺪ‪ ،‬ﺣﺴﻦ )‪ .(1381‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻤﻴﺪ‪ .‬چ ‪ .23‬ﺗﻬﺮان‪ :‬اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪.‬‬
‫• ﻓﺮاروي‪ ،‬ﺟﻤﺸﻴﺪ )‪ .(1389‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻃﻴﻔﻲ )ﺗﺰاروس ﻓﺎرﺳﻲ(‪ .‬ﻧﺴﺨﺔ رﻗﻮﻣﻲ ﺷﻮراي ﻋﺎﻟﻲ‬
‫اﻃﻼع رﺳﺎﻧﻲ‪ .‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﺷﻮراي ﻋﺎﻟﻲ اﻃﻼعرﺳﺎﻧﻲ‪.‬‬
‫• ﮔﻠﻔﺎم‪ ،‬ارﺳﻼن و ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﺤﻴﻲاﻟﺪﻳﻦ ﻗﻤﺸﻪاي )‪» .(1391‬ﺗﺼﻮﻳﺮﮔﻮﻧﮕﻲ دوﮔﺎنﺳﺎﺧﺖﻫﺎ در‬
‫زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ‪ :‬ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪي ﻣﻌﻨﺎﻳﻲ«‪ .‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﺔ ﻋﻠﻤﻲ ـ ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‪ .‬د‪ .3‬ش‪.1‬‬
‫• ﻣﺮﻳﺪي‪ ،‬ﺑﻬﺰاد )‪» .(1385‬ﺑﺮرﺳﻰ ﺗﺎﺑﻮ و ﺣﺴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ در ﭼﻨﺪ واژه از ﮔﺮوه ﮔﻮﻳﺶﻫﺎى ﻻرى«‪.‬‬
‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﺔ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎي ادﺑﻲ‪ .‬س‪ .2‬ش‪.5‬‬
‫• ﻣﻌﻴﻦ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ )‪ .(1371‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﺎرﺳﻲ‪ .‬چ ‪ .8‬ﺗﻬﺮان‪ :‬اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪.‬‬
‫• ﻣﻴﺮزاﺳﻮزﻧﻲ‪ ،‬ﺻﻤﺪ )‪» .(1385‬ﻛﺎرﺑﺮد ﺣﺴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ در ﺗﺮﺟﻤﻪ«‪ .‬ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﺔ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺮﺟﻤﻪ‪.‬‬
‫‪22‬‬
1393 ‫ ﺑﻬﺎر‬،(17 ‫ )ﭘﻴﺎﭘﻲ‬1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،5 ‫دوره‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
.14‫ ش‬.4‫س‬
‫ ﺗﺤﻠﻴﻞ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺣﺴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ در زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ و‬.(1390) ‫ ﻗﺎﺳﻢ‬،‫• ﻧﻮرآﺑﺎدي‬
-‫ ﭘﺎﻳﺎن‬.‫ﺟﺎﻳﮕﺎه آن در ﻣﻮاد آﻣﻮزﺷﻲ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﺮاي ﻏﻴﺮ ﻓﺎرﺳﻲزﺑﺎﻧﺎن ﺳﻄﺢ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ‬
.‫ ﺗﻬﺮان‬.‫ داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻬﺸﺘﻲ‬.‫ﻧﺎﻣﺔ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ‬
Reference:
• Allan, K. & K. Burridge (1991). Euphemism and Dysphemism: Language Used as
Shield and Weapon. New York: Oxford University Press .
• ---------------- (2006). Forbidden Words: Taboo and the Censoring of Language.
Cambridge University Press .
• Al-Qadi, N. (2009). "A Sociolinguistic Comparison of Euphemisms in English and
Arabic". Journal of King Saud University. Lang. & Transl. Vol. 21. Pp. 13-22 .
• Amid, H. (2002). Amid's Dictionary. 23th Edition. Tehran: Amir Kabir [In
Persian].
• Anvari, H & et al. (2002). Sokhan Comprehensive Dictionary. Tehran: Sokhan
[In Persian].
• Bayati, l. (2010). The Structural Analysis of Euphemism in Persian. M.A. Thesis.
Islamic Azad University. Central Tehran Branch [In Persian].
• Bussmann, H. (2006). Dictionary of Language and Linguistics. London and New
York: Routledge.
• Crespo Fernandez, E. (2006). "The Language of Death: Euphemism and
Conceptual Metaphorization in Victorian Obituaries". SKY Journal of Linguistics.
19. Pp. 30- 101.
• Dad, S. (1999). Literary Terms Dictionary (Words, Concepts and Persian/
European Literary Terms. Tehran: Morvarid [In Persian].
• Dominguez, P.J. (2005). "Some These on Euphemisms and Dysphemism". Studia
Anglica Resoviensia. 25. Pp. 9- 16 .
23
...‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
• Duff, P.A. (1997). "The Lexical Generation Gap: A Connectionist Account of
Circumlocution in Chinese as a Second Language". In: G. Kasper&E. Kellerman
(Eds.). Communicative Strategies: Psycholinguistic and Sociolinguistic Perspectives.
(Pp. 192- 215). London: Longman .
• Fan, Z. (2006). "The Mechanism of Euphemism: A Cognitive Linguistic
Interpretation". US- China Foreign Language. Vol. 4. No. 7. No. 34.
• Fararoy, J. (2010). Persian Thesaurus. Digital Version of the Supreme Council of
Information [In Persian].
• Golfam, A. & Gh. Mohyyedin Qomshei (2012). "The Iconicity of Reduplicative
Constructions in Persian: Semantic Types". Journal of Language Related
Research. Vol. 3. No. 1 [In Persian].
• Gradecak- Erdeljic, T. & G. Milic (2011). "Metonymy at the Crossroads: A Case
of Euphemisms and Dysphemisms". In: Beczes, Reka, Antonio Barcelona and
Francisco Ruize de Mendeza (eds.). Defining Metonymy in Cognitive Linguistics:
Towards a Consensus View. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins. Pp.
147- 66 .
• Haddad, S. (2009). "Euphemising Death". DamascusUniversity Journal. Vol. 25.
No. 1 & 2. Pp. 41- 59 .
• Hammad, O. (2007). "Euphemism: Sweet Talking or Deception?". D- Essay in
Linguistic Hogskolan Dalarna . Spring Term.
• Haspelmath, M. (2002). Understanding Morphology. London: Arnold.
• Herro Ruiz, J. (2008). "Overstatement & Cognitive Operations". In: 25 Anos de
Linguistica en Espana:HitosyRetos/25 Years of Applied Linguistic in Spain:
Milestones and Challenges. Eds. R. Monroy and A. Sanchez. Marcia. Edit. um. Pp.
791-797 .
• Holder, R.W. (1994). How to Say What You Mean: A Dictionary of Euphemisms.
Third Edition. Oxford: OxfordUniversity Press .
• Huang, Y. (2005). "A Brief Study of the Origin, Forms and Changes of English
24
1393 ‫ ﺑﻬﺎر‬،(17 ‫ )ﭘﻴﺎﭘﻲ‬1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،5 ‫دوره‬
‫ﺟﺴﺘﺎرﻫﺎي زﺑﺎﻧﻲ‬
Euphemisms". US-China Foreign Language. Vol. 3. No. 9 (Serial No. 24) .
• Joo-Yon, C. (1986). "An Analytic Study of Euphemisms in English". The Journal
of Studies in Language, Language Study. No. 3 .
• Kansu-Yetkiner, N. (2006). Blood, Shame and Fear Self-Presentation Strategies in
Turkish Women’s Talk about their Health and Sexuality. Turkey: Printed by Punto
Press.
• Lakoff, G. & M. Johnson (1980). Metaphors We Live By. Chicago: The University
of Chicago Press .
• Linfoot-Ham, K. (2005). "The Linguistics of Euphemism: A Diachronic Study of
Euphemism Formation". Journal of Language and Linguistics. 4(2). Pp. 227-263 .
• Lutz, W. (1988). "Doublespeak". Public Relation Quarterly 33. Pp. 25-30 .
• Malmkjar, K. & J.M. Anderson (2006). The Linguistics Encyclopedia. London and
New York: Routledge .
• Maridi, B. (2006). “The Study of Taboo Words and Euphemism in a Group of
Lari Dialects”. Literary Thoughts Journal. Arak: Islamic Azad University [In
Persian].
• McGlone, M. & J.A. Batchelor (2003). "Looking Out for Number One:
Euphemisms and Face". Journal of Communication 53. Pp. 251-264 .
• Mihas, E. (2005). "Non-Literal Language in Political Discourse". LSO Working
Papers in Linguistics 5: Proceedings of WIGL. Pp. 124-139 .
• Mirza Suzani, S. (2006). "Euphemism in Translation". Translation Studies
Quartetly. 4(14) [In Persian].
• Moin, M. (1992). Moin Dictionary. 8th Edition. Tehran: Amir Kabir [In Persian].
• Noorabadi, Gh. (2011). The Linguistic Analysis and Euphemism in Persian
Language and its Place in Persian Educational Materials for Advanced NonPersian Speakers. M.A. Thesis. Shahid Beheshti University [In Persian].
• Radden, G. & Z. Kovecses (2007). "Towards a Theory of Metonymy". In: Vyvyan
Evans, Benjamin K. Bergen and Jorg Zinken, eds., The Cognitive Linguistics
25
...‫ﺑﺮرﺳﻲ زﺑﺎنﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ﺑﻪﮔﻮﻳﻲ‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻫﻤﻜﺎر‬
Reader. London: Equinox. Pp. 335-359 .
• Rawson, H. (1981). A Dictionary of Euphemisms and Other Doubletalk. New
York: Crown Publishers, Inc .
• Safavi, K. (2008). Introduction to Semantics. Third Edition. Tehran: Soure Mehr
[In Persian].
• Shamisa, S. (2008). Figurative Language. Third Edition. Tehran: Mithra
Publishing [In Persian].
• ---------------. (2010). Rhetorics. Second Edition. Tehran: Mithra Publishing [In
Persian].
•
Shamlou, A. (1998, 1999, 1999, 2002). The Book of Alley (Ketabe Kouche):
Comprehensive Words, Idioms, Interpretations, Proverbs. Tehran: Maziyar [In
Persian].
• Warren, B. (1992). "What Euphemisms Tell Us About the Interpretation of
Words".Studia Linguistica. 46(2). Pp. 128-172 .
• Williams, J. (1975). Origins of the English Language: A Social and Linguistic
History. New York: The Free Press .
• Yule, G. (1996). The Study of Language. Second Edition. CambridgeUniversity
Press .
• Zhao, X. (2010). "Study on the Features of English Political Euphemism and its
Functions". English Language Teaching. Vol. 3. No. 1 .
26