9 Aw[ to cheh{ sha caw[ sha tu[ Ha] sha| ve
Suh g’ui[ na[ g’ui[ Daw[ ve
e Blank Page 9 Aw[ to cheh{ sha caw[ sha tu[ Ha] sha| ve
Suh g’ui[ na[ g’ui[ Daw[ ve
Alcohol Abuse
Translated to the Lahu language by: Sein Lynn, Silas Perng
Date: June 29, 2012
Test Edition, 100 copies Text and artwork used by permission from International Cooperation Cambodia. Originally written by the Health Editors Group in Ratanakiri province La{hu\ hkaw{ yu[ taw} pa\ : Sen[len{, Si\la} Pan{
Aw[ nyi : Jun[ 29, 2012
Aw| law| te{ paw} yan\ ve, 100 daw
Aw[ lawn leh aw[ han hta] yeh{ tu[ International Cooperation Cambodia
a[ khaw-an[ pi{ la{ ve yo[. Li] chi te{ daw hta] aw[ hkui| pui\ tan[ bvuh]
sheh\ hpa{ leh[, the Health Editors Group in Ratanakiri province yo[.
Blank page [ [ [ [ Blank page Te{{ nyi htta{, ya{{ pa\ ehh| Ti{ttu} ca lee\ gui{{ ta| lehh
a| hk’aw
h
lo k’aw
w] la ve yo[.
O hta{{, yaw{{ ve
O{
aw[
w[ e Sa\\ra{ te{{ g’a{ ceh ti| yeh[
y
cee\ k’aw
w-eh] loo
muui haw[[ cheh{{ ve htaa] g’a maw[
m
v yo[. Aw[
ve
pa Yo{han
n[ hte}} lo\ daaw} lo\ pi{ ve pa taw
w mui
haw
w[ cheh
h{ ve yo[.
y
1 Yo{han[ leh aw[ chaw{ te{ hpa\ mvuh{ hk’a
hti{ bi\ ya[ daw[, tzuh[ daw[ ve yo[. Mvuh{
hti{ la leh a| hk’aw k’aw]
la hta{, tzuh[ bvuh}
ja{ leh hu| ka] hu| ma{ ye[ la yo[. “A[ hto] ma
hpeh] la{ ve le” teh] Sa\ra{ k’o} pi{ hta{, nyi
lo\ hte} lo\ daw} pi{
ma zuh} leh Sa\ra{ hta]
ve yo[. O{ hk’e te ta| leh
hti} zuh]-e ve yo[.
2 Sa\ra{ nyi ma lu[ ja{. O{ hk’e hpeh] ve te{ paw}
ceh ti| ma{ he}-o. Yo{han[ tzuh[ daw[ ve aw[ ye]
ca}-e la pui|-a} teh] yaw{ hki| ja{. Tzuh[ daw[
gui{ ve ti| te leh, chi beu] chi{ ba[ ma{ g’a-o ve
hta] shu\-a[.
3 Tzuh[ daw[ ve ma{ da] ve hta] Sa\ra{ hk’a deh]
shi\ ve yo[. Tzuh[ bvuh} hk’a la{ k’o, a shu yaw{
aw[ to hta] u| peun\ ma{ g’a-o law. Tzuh[ ti| u|
peun\ k’ai ve law. Te{ paw} paw} yaw{ tzuh[
bvuh} k’o, yaw{ hk’a{ yaw{ a[ hto] ma te cheh{
ve hta] ka] ma{ jaw[-o law. Aw[ hpaw{ yaw{
hta] ha] ja{ ve Sa\ra{ shi\-a[. Ya] hk’a{, tzuh[
bvuh} hk’a la{ k’o, hai[ ve shu|-i} yo[.
4 c
h
hkaw{
k
k’aw]
n
naw{
laa leh, Sa\ra{
S
Yo{{han[ chaw
l ve law
l tehh] jaw[[ la hta{{, daw{{
hta]] yaw{{ daw} lo\
ha\ ja{. “C
Chi hk’e ma{ g’a
g hpeeh] tu[ nga[ hk’a[
h
w{ leh heh|. Ca
C daw
w{ hk’a nyi k’oo, daw[[hk’ee te caw
i[ daw[
d
gaa{. Taw
w\-i[ taaw\ ga{{. Hk’a[[ hk’e g’a
g te tuu[
na\ ma{ sh
hi\-o. Taw\
T
g ngaw ka] a{
g’a
a maw
w[.”
5 “O{ hk’e ceh ti| ma{ he} she\. Hpu ka] ma{ caw[-
o. Hpu ca ve ka] hkeu] ja{. Tzuh[ daw[ ve hpu
peu[ ma{ ja{ leh, ca{ tu[ daw[ tu[ vui[ tu[ ve, sa
pi-a\ vui[ tu[ ve, lo\ ve maw{ te{ hpa\ vui[ tu[ ve
hpu ma{ k’aw] caw[-o. Nga[
ya{ pa\ Ti{tu} ka]
hk’a deh] ma{ g’a ca{ ma{ g’aw daw[ ve pa taw,
caw| ja{-o[. Nga[ chi hk’e ti| te ve pa taw, hk’a[
hta} ka] ma{ ha leh[ maw[. Hk’a[ hk’e te caw{
leh na\ daw{ ma{ taw}-o.”
6 “Nga[ hk’a shu\ tzuh[ ma{ naw{ ma{ hteh daw[
ve aw[ chaw{ Je{ni} hta] daw{ naw{ ja{. Tzuh[
hta]-i[ chi{ ba[ ma{ ta[, a shu yaw{ aw[ to hta]-i\
u| peun\ ma{ g’a{ ve hta] yaw{ hpeh] baw[ ja{.
Te{ ha| hta{ yaw{ ven{ hk’aw k’ai leh, nyi ma lu[
ve aw[ hk’aw lo tzuh[ g’a{ hte] daw[ bvuh} leh,
maw\ taw\ ka{ te to{ ma{ ve ya] k’aw hk’o} lo
k’ai cheh{ hta{, ka{ htin\ peh\ she\ ve yo[. Nga[
o{ hk’e ma{ hpeh] ga{ teh[ yo[. Hk’a hk’e te caw{
leh na\.”
7 Hkk’e te leeh, Yo{{han[ Sa\ra{
S te{
t ca hk’a}
h
h
hk’aw
lo
tzuuh[ daw
w[ pon[[ daw[ leu|
w te{ hppa\ aw[[
vee chaw
law
wn daw
w{ nyi ve
v yo[. Sa\ra{
{ ve a| shu\ paa\ ka]
tzuuh[ bvu
uh} pa\ te{ g’aa{ yo[. Ya] hkk’a{, aw
w[ mi{{
maa hta] tee{ paw}} ka] ma{
m daw
w} jaw. Tzuh[[ bvuh}}
ve yo[[. Chi beu]
k’oo, yaw{{ hk’a{ yaw{ zuh]-e
z b
lehh[, yeh[[ aw[ ba[
b hpaaw{ lo taw}-e
t
ma{ puui|-o.
Aw
w[ g’a{ a ci| ka]
k ma{{ caw[--o.
8 Yaw{ ve g’o{ pe[ ui\ ja{. Ya{ hu ma hk’a
shu\ yo[. Aw[ suh\ aw[ sha\ leh meh} shi\
ka] shi|-eh\ yo[. Hkui taw peh leh hkui
meh} shi\ ka] hpo] ja{. Hi} hi} na{ na{ hk’a
deh] te ma{ g’a. La] sheh ka] ve} leh, hkui
sheh ka] che] na[ suh na[ ve yo[. Na} tsuh{
yeh[ lo k’ai leh cha[ nyi teh} nyi hta{, tzuh[
daw[ ja{ leh aw[ sheh\ lu[-e pa taw o{ hk’e
hpeh] ve yo[ teh] sa\ la] g’on\ k’o} ve ce{.
9 w[ g’a{{
Naa} tsuh{{ gu pa\\ te{ hppa\ ka]] yaw{ hta] aw
na}} tsuh{ pi{ ve ma{ hee} k’o, te] chii| ga pii{ ma{
g’aa. Yaw{{ ve a| shu\ pa\
p ma{{ maw maw suh tu[
yo[[ teh] Sa\ra{
S
h
hk’a
deeh] shi\\ ve yoo[. Chaaw lai|
g’aa{ o{ hk
k’e te leh suh--e ve hta]
h yaw
w{ maw
w[ jaw
ve yo[.
10 Yo{han
Y
n[ ve aw[
a nyii pa\ kaa] tzuh[[ daw[[ ja{
v chaw
ve
w te{ g’a{
g yo[[. Te{ nyi
n htaa{, tzuhh[
g htte] daw
g’a{
w[ peu[[ leh g’o{ pe[ na[ ja{{ teh]
k vee yo[. Te{
k’o}
T hkuui ga[ leh
l suhh\ hpe] taw}
l ve ma{
la
m ja{.. Yaw{{ hpe] ve
v ma{ deh[ pui|
p
l ch
leh,
haw hk’’a peu--e[ kaw
w} ja{.
11 deh[ pi{ law[ tu[, na} tsuh{ lai|
Yaw{ hpe] ve
ceu[ taw pi{ ve yo[. Ya] hk’a{ aw[ bon ma{
caw[. Aw[ g’a{ nu{ ja{ leh, zuh] ba[ ta\ ve
yo[. O{ ve te{ ha| yaw{ suh-e leh, te{ g’a{ le le
daw{ ha\ ja{ ve yo[.
12 Yo
o{han[ ve
v aw[[ nyi paa\ leh[, tzuh[
daw
w[ ja{ ve
v pa taaw aw[[ feu| k’o\
k
paw
wn\-e leh,
l suhh\ g’a{ hte] taaw} ve
yo[[. Chi beu]
b
lehh[, aw[[ mi{ ma
m leh
ya{{ eh| nyyi{ g’a{{ ceh tii| caw[[ ta| vee
yo[[.
13 Yo{han[ ve aw[ pa ka], tzuh[ daw[ pa\ yo[. Ya]
hk’a{ shu hk’a shu\ daw[ pon[ daw[ leu| ve te{
ceu[ ma{ te. Hk’e ka], te{ nyi hta{ bi\ ya\ daw[
ta| leh suh} ca taw}-e ve yo[. A ci| vi{-a\ ve pa
taw, a| htaw tu{ vaw} ve zuh-eh\ ma{ k’ai leh,
hkui sheh hta] chaw heu}-e ve yo[. Hkui sheh na[
maw ja{. Chi beu] hk’a ga[ a| htaw chaw heu} ve
aw[ hai{ pfuh{ ta\ ve yo[.
14 O{ hk’e hpeh] peu[ hk’aw]
naw|, yaw{ tzuh[ taw\
ba[ leh, te{ g’a{ le le hta] tzuh[ daw[ ve ma{ da]
ve aw[ lawn k’o} ma\ pi{ cheh{ ve yo[. Aw[ ya{
pa\ Yo{han[ hta] ka], tzuh[ daw[ ve te{ ceu[ ma{
da] ve aw[ hk’o}, yaw{ hta] ka] te lu[ tu[ yo[ teh]
ma\ pi{ tcuh| ta\ ve yo[. Aw[ pa ma\ hkaw{ hta]
Yo{han[ ma{ na ga{.
Tzuh[ daw[ k’o nyi ma ka] sha leh, aw[ chaw{
aw[ pa} ka] peh ve pa taw, tzuh] hta] yaw{ ma{
hpa} ga{. Tzuh[ hpo} daw[ cheh{ hta{ k’o, te{ ceu[
le le hta] g’ui[ yaw[ leh, te{ g’a{ le le ka] nyi ma
sha ja{ ce{.
15 Ya] hk’a{, pi-aw\ ve chi te{ ceu[, te{ hkui te{ yan{
ceh ti| law teh] yaw{ jaw[ la ve yo[. Tzuh[ daw[
bvuh} leh aw[ chaw{ chaw{ daw} da] jaw ve yo[.
Yaw{ ha] ja{ ve Sa\ra{ hta] ka] hte} lo\ daw} lo\
jaw ve yo[. A shu yaw{ te ve ta{ he] chi ve te{
hpa\ hta] Yo{han[ ma{ ha leh[-o.
Tzuh[ daw[ bvuh} leh aw[ hk’aw] naw| te{ nyi
ga[ k’o, ma{ cheh{ sha. O| k’o\ na[ ve, g’o{ pe[
na[ ve, chi hk’e ve hpeh] la pui| ve yo[. Tzuh[
daw[ ve hta] ma{ k’aw] ca| te ga{-o.
16 Yaw{ aw[ to, tzuh[ taw\ ga{ ve hk’a} ya{ sheh}
da] ve yo[. Te{ ha|
g’a{ leh, yaw{ aw[ pa maw[
le le hpu{ da] leh,
hpeh] ha\ ve aw[ lawn k’ao\
da] leh bon law[ ve yo[. Te{ g’a{ le le tzuh[ taw\
ga{ ve nyi ma caw[ leh, tzuh[ hta] chi{ ba[ g’a
tu[ aw[ g’a{ pi{ da] ve yo[.
17 Te{ shin| hpa} hpa} yaw{ hui o{ hk’e
te hpu{ da] ve aw[ hk’aw lo, aw[ g’a{
pi{ da] leh bon law[ ve yo[. Ya] hk’a{,
te{ nyi hta{, Yo{han[ leh aw[ chaw{
te{ nyi{ g’a{ bi[ ya[ daw[ ve yo[. A
ci| ci|-eh\ daw[ ve leh[ ma{ keh ta[
teh] yaw{ daw{ ve yo[. Tzuh[ ma{
k’aw] daw[-o teh] ka ti] te da] ta\ ve
aw[ chaw{ te{ g’a{ aw[ lawn o{ ve g’a
ka{ leh, Yo{han[ geh la] ha| k’ai ve
yo[.
18 Yo{h
han[ htaa] yaw{{ k’o}
p ve, “Hpa{{-o[,
pi{
naw[ tzuh[ ma{ k’aw] daaw[-o teh]
t
aw
w[
w{ te{ hppa\ gehh ka ti]] te da]] ta\ ve
chaw
leun{{-o[ la{{. A ci| ceh ti|| daw[ ka] ya]
a]
ja{-o[[ ve yoo[.” 19 hta] Yo{han[ hk’a
Aw[ chaw{ k’o} pi{ ve taw{
deh] daw{ nyi leh
na yu[ ve yo[. Yaw{ te ve ya]
ve hta] yaw{ shi\ ve yo[. Chi hta] pa taw ma{
k’aw] ca| te-o. Aw[ chaw{ hta] aw[ bon ui\-a[
teh] k’o} pi{ ve yo[. Yaw{ hui| ma[ te{ g’a{ hta]
te{ g’a{ ga da] leh, tzuh[ daw[ ga{ ve nyi ma aw[
meu-e{ aw[ meu-e{ meh| k’ai ve yo[.
20 Tzuh\ taw\ g’a{-o[
ve chaw chi ve nyi{ g’a{ ca{
tu[ daw[ tu[ leh veu] tu[ k’a{ tu[ vui[ tu[ aw[
pon hpu caw[ ma{ la ve hta] shu g’a maw[ ve
yo[. Yeh[ ya{ k’a ya{ te{ hpa\ ka] ha leh[ ja{
law. Te{ g’a{ leh te{ g’a{ ga da] pui| ja{ law.
Aw[ g’a{ aw[ sha| ka] da] ja{ law. Cheh{ ka]
cheh{ sha pui| leh kan| ka] te can[ ja{ law.
21 Ya{{ pa\ eh
u} ka] yaw{
h| Ti{tu
y
a pa hta] nyyi hk’aa{
aw[
suhh ja{ leh
h, aw[ chaw{
c
te{ hpaa\ hta] “Naw[[ pa
hta]] ka] tzzuh[ taw
w\ g’a{{ tu[ gaa pi{ chhaw{-aaw” tehh]
yaw
w{ k’o}} ma\ pi{ ve yo[.
y
22 Yo{{han[ hui
h lo chaaw lai| g’a{ lo
h geh
o] la lehh, ma{
maw
w maw
w te{ hkk’a} maa cheh{{ sha caaw[ shaa la lehh
ha leh[
l
tu[[ bi{ la ve yo[[. Mvuhh{ hpeuu] ku[ can[
de{ can[ ve
v chaw
w i k’ai leh, yaa] da] daw}
d
d ve
da]
h[ ma{ caw[-o
c
o. Aw[ hpaw{{ te{ hppa\ gaw
w[
tcuhh{ tcuh
leh\\ cheh{{ pui| laa leh, mi{
m ya{{ hta] ma{
m k’oo}, hk’aa}
chaw
w{ law
w[ pa} hta]
h maa{ k’o} ha k’aa| pui| la ve
yo[. Daw{{ sha gaaw[ lehh\ caw[[ ve yaaw{ huii ve
yehh[ k’a hta]
h tzuuh[ ma{{ te lu[ tcuh ga{-o.
g
23 24