Drop Checker วัดปริ มาณ CO2 ในตู้ของท่านอย่างถูกต้ อง
ในการเลี ยงไม้ นํ านั นเป็ นทีทราบกันอยูแ่ ล้ วว่า CO2 เป็ นปั จจัยนึงทีเรี ยกได้ วา่ สําคัญอันดับต้ นๆเลยก็ว่า
ได้ ถึงแม้ ไม้ บางชนิดสามารถเลี ยงได้ โดยไม่ต้องใช้ CO2 แต่เชือผมเถอะครับว่า ถ้ ามี CO2 แล้ ว ไม้ ท่านจะงาม
ผิดกับไม่ใช้ CO2 มากเลยทีเดียว จริงอยู่ CO2 นันเป็
นปั จจัยทีมีประโยชน์อย่างมากต่อพืช และจําเป็ นอย่างยิง
ในกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง แต่ปริ มาณ CO2 ทีมากเกินไปก็เป็ นพิษต่อสัตว์นํ า ทําให้ ค่า PH นํ าตําเกินไป
รวมถึงทําให้ แบคทีเรี ยนในกรองขาดออกซิเจน ในกรณีเลวร้ ายอาจเกิดอาการกรองล่มได้ เลย การใช้ CO2 ใน
ปริ มาณทีพอดีเท่านั นจึงจะให้ ผลดีทีสดุ ต่อระบบในตู้ไม้ นํ าของเรา
การกะปริ มาณ CO2 นันอาจเป็
นเรื องไม่ยากเย็นนักสําหรับผู้เลี ยงไม้ นํ าทีมีประสบการณ์สกั หน่อย แต่
สําหรับมือใหม่แล้ วผมว่าเป็ นเรื องทีค่อนข้ างปวดหัวทีเดียว เนืองจากปั จจัยทั งหลายแหล่ทีตา่ งกันในแต่ละตู้ ทํา
ให้ ในแต่ละตู้นั นมีอตั ราการละลายได้ ของ CO2 ในนํ าต่างกัน การนับฟองอย่างเดียวในบางครัง จึงไม่ค่อย
แม่นยํานัก ซึง ในการวัดปริ มาณ CO2 ทีคอ่ นข้ างแม่นยําและเป็ นทีนิยมอย่างมากในบรรดานักเลี ยงไม้ นํ า
ทั งหลายนั นก็คือ Drop Checker นัน เอง
Drop Checker หน้ าตาเป็ นแบบนี ครับ ภาพจาก www.littlegreencorner.com
Drop Checker นันมี
ด้วยกันหลายแบบหลายรูปทรง แต่โดยหลักๆแล้ ว ก็จะมีลกั ษณะเป็ นกระเปาะแก้ ว ใส่นํ ายาไว้
ด้ านในแบบนี ครับ มีหลายแบบหลายสไตล์ทงในตู
ั ้ นอกตู้ เลือกใช้ ได้ ตามสดวกครับ
Drop Checker ทํางานอย่างไร อธิบายง่ายๆ ก็คือ นํ ายา indicator ทีใส่ไว้ ด้านใน นัน ชือว่า Bromothymol blue
ซึง ปกติแล้วนํ ายาจะเป็ นสีเหลือง แต่จะเปลีย นสีได้ ตาม ค่า PH ซึง ทีจ ริงแล้ วมันก็คือนํ ายาตัวเดียวกันกับทีเ ราใช้ วดั PH ของนํ า
หรือทีเ ราเรียกกันติดปากว่า นํ ายา Indicator นัน เอง
สีของ Bromothymol blue ทีค ่า PH ต่างๆ จาก mslavenda.com
หลักการเบื องต้ นก็คือ ค่า PH ของนํ ายาทีเปลียนไปจากการทีมี CO2 ละลายลงไปในนํ ายานัน เอง ซึง
อันนีค นละอันกับ PH ในนํ านะครับ ดูรูปประกอบ จะเข้ าใจยิงขึ นครับ
อย่างทีเรารู้กนั อยู่แล้ วว่า CO2 ทีละลายในนํ านันไม่
เสถียนมีการแยกตัวออกมากลายเป็ นก๊ าซอยู่ตลอด
เหมือนเปิ ดโซดาทิ งไว้ แล้ วมันหายซ่านันเอง หลักการของ Drop indicator ในทีนี ก็คือสมดุลย์ของสารละลาย
เมือนํ าในตู้มี CO2 ละลายอยู่มากกว่า CO2 ทีละลายอยูใ่ นนํ าก็จะแยกตัวออกมาและไปละลายลงใน นํ ายา
Indicator หรื อ กลับกัน เมือนํ าในตู้มี CO2 ละลายอยู่น้อยกว่า CO2 ทีละลายอยู่ใน นํ ายา Indicator, CO2 ใน
นํ ายา Indicator ทีแยกตัวออกมาก็จะละลายลงในนํ าแทน เป็ นอย่างนี จนในทีสดุ ในกระเปาะ Drop Checker
เกิดภาวะสมดุลย์ กล่าวคือ ความเข้ มข้ นของ CO2 ในนํ าในตู้ = CO2 ในกระเปาะ =CO2 ใน นํ ายา Indicator นัน เอง
โดยทัว ไปแล้ ว สมัยก่อนเราจะบอกว่า ให้ ใช้ นํ าในตู้บ้าง นํ า RO บ้ าง นํ ากลัน บ้ าง ใสลงใน Drop
Checker แล้ วจึงตามด้ วย นํ ายา Indicator แต่เราพบว่าสีทีได้ จากการวัดนั นคลาดเคลือน จนเป็ นทีปวดหัวกัน
บ่อยๆ เนืองจาก PH ของนํ าในตู้ไม่เท่ากัน ค่าต่างๆ ของนํ า โดยเฉพาะ KH, GH ไม่เท่ากัน ในตอนหลังจึงมีการ
ใช้ สารละลาย KH4 เป็ นตัวผสมนํ ายาแทน สีทีอ่านได้ จะได้ เทียงตรงและเป็ นมาตรฐาน ซึง นํ ายา KH4 นี ทีจริ ง
เราทําได้ เอง ซึง มันก็คือ Sodium bicarbonate, NaHCO3 (เบคกิงโซดา) 6g ละลายในนํ า กลัน หรือ De-ionized
water 1ลิตร
เสร็จแล้ วแบ่งออกมา 10cc ผสมนํ า 490cc เราจะได้ สารละลายทีม ีค่า Carbonate Hardness หรือ KH=4
degree หรื อเรียกกันง่ายๆ ว่า สารละลาย KH4 ปริ มาณ 500cc นัน
เอง แต่เดีย= วนี มีทําออกมาสําเร็จรูปแล้ วราคาไม่แพงครับ
โดยทัว ไปแล้ ว ค่าความเข้ มข้ นของ CO2 ทีไ ม้ นํ าต้ องการจะอยู่ที +-30ppm ซึง ทันทีทนี ํ ายา KH4 ผสมกับ Indicator
แล้ ว จะได้ สีฟ้า PH =7 แต่จะให้ สเี ขียวเมือมี CO2 =30ppm หรือ PH ของนํ ายาประมาณ 6.6 นัน เอง นัน เป็ นเหตุผลเราบอก
ว่า CO2 ทีพอดี Drop Checker สีเขียวนัน เอง
ตาราง สีของ Bromothymol blue เทียบค่า ความเข้ มข้ นของ CO2 (ppm) และ PH ในสารละลาย เมือมี ค่า KH ต่างๆ
จาก www.ukaps.org
สีของ นํ ายา Indicator เมือมีปริมาณ CO2 ทีพอเหมาะ (+-30ppm)
แล้ วจริงๆ Drop Checker ใช้ อย่างไร ?
1. นํ ายา indicator มีทงที
ั ผสมแล้ ว (KH4+ Bromothymol blue) สีฟ้า และ แยกเป็ นสองขวดกล่าวคือ
Bromothymol blue 1 ขวดสีเหลืองๆ และ KH4 นํ ายาใสไม่มีสี 1 ขวด ถ้ าซื อมามีนํ ายาสีฟ้าขวดเดียวก็ใช้ ได้ เลยไม่
ต้ องผสมนํ าใดๆ หรือหากว่าคําแนะนําทีข้างกล่องให้ ผสมนํ า ควรใช้ นํ า RO หรือ นํ ากลัน ดีทสี ดุ คือนํ ากลัน เติม
แบตเตอรรีรถยนต์ ทีสาํ คัญทีส ดุ ผสมแล้ วต้ องได้ สี ฟ้ าเท่านัน ห้ ามเป็ นสีอนื
2. เริมด้ วยการล้ าง กระเปาะแก้ วให้ สะอาด ด้ วยนํ า ถ้ าเป็ นนํ า RO หรื อนํ ากลัน
ก็จะดี เพราะกระเปาะนํ ายามันเล็ก
สิง เจือปนเพียงนิดเดียวก็เพี ยนได้
3. สําหรับแบบแยกขวด เริ มด้ วยนํ ายา KH4 ก่อน แล้ วตามด้ วย indicator จนได้ สฟ
ี ้ าเข้ มมองเห็นได้ ชดั ถ้ าสีจางไป ให้
เติม indicator ลงไปอีก กะให้ นํ ายาอยู่ในกระเปาะ ประมาณ 3/4 ของกระเปาะก็พอ
4. ติดตัง Drop Checker ให้ หา่ งจากจุดปล่อย CO2 หรื อหัวดิฟ หรื อ Out flow กรณีใช้ ตวั ปั น CO2 เพราะฟอง CO2
เล็กๆ ทีหลุดไปอออยูต่ รง Drop Checker อาจทําให้ Drop Checker อ่านค่ามากเกินความเป็ นจริงได้
5.
6.
7.
โดยทัว ไปสีของนํ ายา Indicator จะค่อยๆ เปลียนช้ าๆ และใช้ เวลา 3-4 ชัว โมงจึงจะคงที
สําหรับผมแล้ ว ผมเปลีย นนํ ายาทุก 1 เดือน เนืองจาก อาจมีการปนเปื อนของนํ ายาในกระเปาะและทําให้ การอ่านค่า
ผิดเพี ยนไปได้
ของเสียอืนๆ ทีเป็ นก๊ าซ เช่น แอมโมเนีย หรือ H2S ทีเกิดจากชันดํ
า มีผลทําให้ สขี อง Drop Checker เพี ยนไปได้
ถ้ าทําตามวิธีอย่างถูกต้ องแล้วพบว่าสี ยังเพี ยน นัน อาจเป็ นสัญญาณ ทีไม่ดี และควรตรวจดูต้ ขู องท่านอย่าง
ละเอียดครับ
หวังว่าจะเป็ นประโยชน์กบั ทุกท่านไม่มากก็น้อยครับผม
Krissana Koadkrong
11 June 2015