close

Enter

Log in using OpenID

Birikim - w w w .serpam.org

embedDownload
SERPAM E-Bülten
Sermaye Piyasaları Araştırma ve
Uygulama Merkezi yayınıdır.
Mart 2015
Ayda bir yayınlanır.
Birikim
Doç. Dr. Serra Eren Sarıoğlu
SERPAM Genel Sekreteri
Sevgili Okuyucularımız,
Ocak ayında olduğu gibi, geçtiğimiz Şubat ayında da en çok
konuşulan konularından biri Yunanistan’ın finansal durumu ve
Euro Alanı’nın geleceğine ilişkin belirsizlikti. Yunanistan’ın yeni
yöneticisi radikal sol parti Syriza’nın Euro Alanı’ndan çıkmayı
düşünmediklerini
belirtmesine
rağmen,
Eurogroup
görüşmelerinde Yunanistan’a yönelik yardım paketi üzerinde
uzunca bir süre anlaşmaya varılamaması, ülkenin Avrupa
Birliği’nden çıkmak zorunda kalabileceğine yönelik görüşlerin
ağırlık kazanmasına neden oldu. Küresel piyasalar üzerinde aşağı
yönlü bir baskı yapan bu düğüm, 20 Şubat’ta iyi haberin
gelmesiyle bir nebze de olsa çözüldü. Ülkenin 323 milyar Euro
tutarındaki toplam kamu borcu için kurtarma paketinin süresinin
uzatılması kararı verildi. Bu karara karşılık Yunan Hükümeti 24
Şubat tarihinde bir reform listesini Eurogroup’a sundu. Bir başka
önemli konu da petrol fiyatlarıyla ilgilidir. Uzun süredir (2014
yılın Temmuz ayından bu yana) düşme trendinde olan petrol
fiyatları, gerek petrol üreticisi ülkelerin 2015 yılında yatırım
harcamalarında kesintiye gideceğine yönelik yapılan açıklamalar,
gerekse de ABD dolarının yatay seyri ile yükselmeye başlamıştır.
Ocak ayı sonunda Brent türü ham petrolün varil fiyatı 51 USD
iken, Şubat sonunda 63 USD’ye kadar çıkmıştır.
ABD Ekonomisi’nin 2014 yılı büyüme rakamı %2,4 olarak
açıklanmıştır. Büyümeye en yüksek katkıyı, ekonominin yaklaşık
üçte ikisini oluşturan özel tüketim harcamaları sağlamıştır. 2015
yılının açıklanan ilk verileri ise, ABD Ekonomisi’nde büyümenin
ivme kaybettiğine dair sinyaller vermektedir: Sanayi üretimi ve
perakende satışlar ile New York Fed ile Philadelphia Fed imalat
endeksleri beklentilerin altında kalmıştır. Euro Ekonomisi’nin 2014
yılında %0,9 oranında büyüme kaydettiği açıklanmıştır. Bundaki
en büyük katkı Alman Ekonomisi’ndeki büyümedir. Öte yandan,
negatifli değerlerde devam eden enflasyon ile, bölgede deflasyon
SERPAM Hakkında

Sermaye Piyasaları Araştırma ve
Uygulama Merkezi (SERPAM)
2006 yılında İstanbul Üniversitesi
Rektörlüğü’ne bağlı olarak
kurulmuştur. SERPAM, sermaye
piyasalarının toplum tarafından
bilinirliğini arttırma, kamuoyunu
sermaye piyasaları hakkında
bilinçlendirme ve eğitme
amacıyla kurulmuştur. Merkez’in
misyonu araştırma, eğilim
analizleri, eğitim, çeşitli
organizasyonlar, yayınlar ve
düşünce liderliği ile Türkiye’de
sağlıklı ve üretken bir sermaye
piyasasının işlemesini
desteklemektir.
SERPAM, sermaye piyasalarının
ve dolayısıyla ekonominin
gelişimine ivme kazandıracak
projeleri hayata geçirmek için
geniş bir öğretim üyesi kadrosu
ile Prof. Dr. K. Ahmet KÖSE
direktörlüğünde çalışmalarını
sürdürmektedir.
İletişim:
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi
Avcılar Kampüsü 34320 Avcılar
İstanbul
Tel: 0212 473 70 00/18247
Fax: 0212 590 40 00
E-Posta: [email protected] ve
[email protected]
Elektronik Ağ:
http://serpam.istanbul.edu.tr ve
www.serpam.org
SERPAM E-Bülten Mart 2015
1
süreci devam etmektedir.
Türkiye Ekonomisindeki önemli gelişmelere bakacak olursak, Aralık ayında sanayi üretimi takvim
etkilerinden arındırılmış olarak yıllık bazda %2,6 artış kaydetmiştir. Son dönemde artış trendinde olan
işsizlik oranı ise Kasım ayında da artarak %10,7 seviyesine ulaşmıştır. Cari açığımız Aralık ayı itibariyle
6,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2014 yılı cari açık değeri 45,8 milyar USD olmuştur. Geçen sene bu
değer 64,7 milyar USD idi. Şubat ayında TÜFE’de yıllık artış %7,55 olmuştur. Son iki aydır gerileyen
enflasyon baz etkisiyle bu ay artmıştır. TCMB, 24 Şubat’ta gerçekleştirdiği Para Politikası Kurulu
toplantısında politika faizi olan 1 hafta vadeli repo ihale faiz oranını 25 baz puan düşürerek %7,5’e
indirmiştir. Faiz koridorunun üst ve alt bantlarında da indirime giden TCMB, borç verme faiz oranını
%11,25’ten %10,75’e, gecelik borçlanma faiz oranını ise %7,5’ten %7,25’e çekmiştir.
Finansal piyasalar Şubat ayını dalgalı bir seyirde geçirmiştir. Ayın başında Ukrayna ile Rusya arasında
tansiyonun yükselmesi ve Yunanistan’ın Avrupa Birliği’nden çıkabileceğine dair endişeler gelişmekte
olan piyasaları olumsuz etkilerken; ayın ortasında Yunanistan’ı kurtarma planının uzatılması ve Ukrayna
ile Rusya ilişkilerinin bir nebze de olsa düzelmesi rahatlatıcı bir etki yaratmıştır. Ayrıca yurtiçi piyasaların
görünümünde TCMB’nin faiz indirim kararı belirleyici olmuştur. Bu gelişmeler Borsa İstanbul’un Ocak
ayına göre %5,4 oranında düşüşle 84.184 seviyesinde kapanmasına neden olmuştur. 2014 yılını 2,33
seviyesinde tamamlayan USD/TL kuru, Ocak ayının ilk yarısında 2,27’ye kadar gerilemiştir. Ardından
TCMB’nin faiz indirimi kararına bağlı olarak kur, rekor seviyede yükselmiş, 2,45’lere dayanmıştır. Şubat
ayında artışa devam eden kur, ay içinde 2,5270 seviyelerini görmüş, sonunda 2,5080 seviyesinden
kapanmıştır. Şubat ayı başında %7 düzeylerinde olan gösterge tahvilin faiz oranı ay içinde yukarı yönlü
bir seyir izlemiştir. 2 yıl vadeli gösterge tahvilin bileşik faizi Şubat ayını %8,81 ile son zamanların en
yüksek seviyesinde tamamlamıştır.
Bu ayki E-Bültenimizde Prof. Dr. İhsan Ersan’ın uluslararası piyasalardaki ve Türkiye’deki
gelişmeleri incelediği yazısı yer almaktadır. Keyifli okumalar dileklerimizle…
Yazı
Prof. Dr. İhsan ERSAN
Uluslararası Piyasalardaki Gelişmeler ve Türkiye (I)
Her yeni yıl umut ve beklentileri beraberinde getirir. Genelde ekonomik ve siyasal sorunlarla, krizlerle
boğuşan ülkemiz insanı için bu tür beklentiler pek de iç açıcı olmasa da yine de küresel piyasalardaki yılın
ilk çeyreğindeki gelişmeleri öz olarak ele alarak 2015 için ekonomik falını açmaya çalışalım. Acaba
‘eşikaltı’ (subprime) konut piyasasında sorunlar ile başlayan ünlü yatırım bankası Lehman Brothers’ın
iflası ile tetiklenen, dev banka ve şirketlerin hatta ülkelerin iflasına yol açan ve de dünya ekonomisini
ciddi bir durgunluğa yönelten küresel krizin sonuna geldik mi? Bu soruya verilecek yanıt ne yazık ki pek
de olumlu olmayacaktır. Dünya ekonomisinin devi, Roubini’nin deyişiyle ‘uçağın tek çalışan motoru’
A.B.D. krizin yaralarını sarmak üzeredir.
Dört Motordan Biri
Amerikan Merkez Bankasının (FED) başarılı bir biçimde uyguladığı ‘sıfır faiz’ ve ‘parasal genişleme’ (QE)
programları ile finansal piyasalarda yarattığı likidite sonuçlarını vermeye başlamış, büyüme ve istihdam
SERPAM E-Bülten Mart 2015
2
alanında iyi veriler sağlanmıştır. Son olarak yüzde 3’ün üzerinde gerçekleşen büyüme, yüzde 6’ların altına
inen işsizlik, yüzde 2’leri aşmayacak enflasyon ve de konut piyasasında nispi düzelme ekonomik
düzelmenin somut göstergeleridir. FED 85 milyar dolarlık ‘Tahvil Alım’ (Tapering) Programını geçtiğimiz
Ekim ayında sonlandırmıştır. Artık gözler FED’in faiz artırımlarına çevrilmiştir. Maaş ve ücret artışlarına
daha fazla yönelen FED açısından enflasyonun yakın gelecekte yükseleceği algısı faiz artırımlarının
başlangıcı açısından yeterli olacağa benzemektedir. Bu doğrultuda piyasa beklentisi Haziran ya da en geç
Eylül aylarına işaret etmektedir. Faiz arttırımlarının zamanlaması ve oranı bizim benzerimiz gelişmekte
olan ülkeler için son derece önemlidir. Zira ‘güvenli liman’ arayışındaki fonların riskli piyasalardan ani
çıkışları bu tür ülkeler için olası finansal krizlerin tetikleyicisi olabilmektedir. İşte bu nedenle FED
tutanaklarındaki ‘makul süre’ (considirable time) ve ‘sabırlı’ benzeri ifadeler nerdeyse sokaktaki adamı
ilgilendirir olmuştur!
A.B.D. için işler iyiye doğru giderken dünyanın geri kalanı için tablo pek de iç açıcı değildir. Euro Alanı
ve Japonya derin bir resesyonla boğuşurken, Çin yüzde 7’lik büyüme oranlarına sevinir duruma düşmüş,
gelişmekte olan ülkeler ise jeopolitik sorunlar yanı sıra daralan ihracat ve dış finansman olanakları karşı
karşıya kalmışlardır.
Grexit
Komşumuz Yunanistan da kemer sıkma önlemlerini reddederek seçimleri kazanan Syriza hükümeti ile
AB arasındaki ilişkiler kopma noktasına gelmiştir. Bir yandan zayıf halka Yunanistan’ın Euro Alanı dışına
çıkartılması (Grexit) tartışılırken bunun maliyeti, domino etkisi gibi olumsuz etkilerinden endişe
edilmektedir. Piyasalar Yunanistan’ın €315 milyarlık borcuna odaklanmış olsa da Grexit senaryosunun
Euro Alanı için de ciddi tahribat yaratacağı da unutulmamalıdır Zira bu senaryoya göre kamu borçları
dâhil borçların büyük bölümünün yeni drahmiye dönüştürülmesi gerekecektir. Drahminin çöküşü
drahmi cinsi varlıkları ve Euro cinsi yükümlülükleri olan Yunan bankalarının da çöküşüne neden olacak
ve fatura Yunan Merkez Bankasına kalacaktır. Yunan Merkez Bankasının iflası ise Euro Alanına çok ciddi
bir maliyet demektir. Bu nedenle Kurtarma Paketinin süresinin dört ay kadar uzatılması bu açıdan
piyasaları biraz rahatlatmışa benzemektedir.
Rusya Krizi
Küresel ekonomik durgunluğun beraberinde getirdiği petrol ve emtia fiyatlarındaki hızlı düşüş ve Batının
ekonomik yaptırımları komşumuz Rusya’yı ciddi bir krize sürüklemiştir. Petrol fiyatlarında son altı ayda
yüzde 50’yi aşan düşüş, Rus Merkez Bankasının rezervlerinden 100 milyar satışına, politika faizini yüzde
17’lere yükseltmesine karşın rublenin çöküşünü önleyememiştir. Ruble’nin çöküşü döviz borçlarının
ödenmesinde ciddi sıkıntılar yaratmaktadır. Bankacılık sisteminin $192 milyarlık dış borcunun %70’i
dolar cinsindendir. Rusya’nın yaşadığı bu kriz aslında ilk de değildir.1997 Asya krizi sonrası dünya
ekonomisinde yaşanan durgunluk ile petrol fiyatlarının 11 dolara kadar düşmesi Rusya’yı iflasın eşiğine
getirmişti.2008 küresel krizin sonrasında dünya ekonomisindeki durgunluk aradan geçen süre içinde
yapısal reformları bir türlü tamamlayamayan Rusya’yı bir kez daha krize sürüklemiştir. Bizim açımızdan
ise Rusya krizinin ‘bulaşma etkisi’ ayrı bir endişe kaynağıdır. İçinde bulunduğumuz yıl ekonomisi yüzde
SERPAM E-Bülten Mart 2015
3
5’e yakın küçülmesi beklenen Rusya gerek dış ticaret gerekse de portföy kanalları ile ülkemizi olumsuz
etkileyecektir.
Piyasalardan Rakamlar
(a) Para ve Döviz Piyasaları
2013 (ort)
2014 (ort)
2014/12
2015/01
2015/02
TCMB A.O. Fonlama Maliyeti (%)
5,82
8,95
8,51
8,25
7,92
BIST O/N Repo Faizi (%)
5,67
9,13
9,74
9,72
9,84
91 Gün Vadeli DİBS Faizi (%)
6,42
8,79
8,14
7,72
8,45
3 Aya kadar Vadeli Mevduat Faizi
TL/USD (TCMB döviz satış)
7,75
1,9054
9,87
2,1918
9,87
2,2918
9,89
2,3325
9,65*
2,4596
TL/EUR (TCMB döviz satış)
2,5308
2,9112
2,8268
2,7211
2,7949
USD/EUR
1,3274
1,3293
1,2335
1,1668
1,1363
REDKE (TÜFE bazlı, 2003=100)
114,65
108,24
113,02
117,11
113,21*
2014/02
2015/01
2015/02
% Değ.
(Aylık)
650.417
98.408
704.519
86.133
35.524
624.046
95.726
621.892
72.757
51.052
-4,1
-2,7
-11,7
-15,5
43,7
4.686
33.549
4.102
1.692
614.123
2014/12
8,42
8,00
7,92
7,95
7,98
4.786
31.095
3.638
2.553
792.217
2015/01
7,71
7,22
7,12
7,07
7,14
2,1
-7,3
-11,3
50,9
29,0
2015/02
8,43
7,93
7,60
7,62
7,63
Kaynak: TCMB, BIST, * Geçici.
(b) Sermaye Piyasası Göstergeleri
Toplam Piyasa Değeri ve Toplam İşlem Hacimleri (milyon TL)
BIST Pay Piyasası Toplam Piyasa Değeri
473.240
BIST Pay Piyasası Toplam İşlem Hacmi
57.598
BIST Tahvil ve Bono Piyasası İşlem Hacmi
487.729
Borsa Dışı SGMK Piyasası İşlem Hacmi
106.305
Borsa İstanbul VİOP İşlem Hacmi
31.131
Günlük Ortalama İşlem Hacimleri (milyon TL)
Borsa İstanbul Pay Piyasası
2.880
Borsa İstanbul Tahvil ve Bono Piyasası
24.386
Borsa Dışı Sabit Getirili Menkul Kıymet Piyasası
5.315
BIST VİOP
1.557
VİOP Borsası Açık Pozisyon Sayısı
566.716
DİBS Faiz Oranları
2014 (ort)
1 yıl vadeli
9,28
2 yıl vadeli
9,12
3 yıl vadeli
9,09
5 yıl vadeli
9,15
10 yıl vadeli
9,21
Kaynak: BIST, SPK
SERPAM E-Bülten Mart 2015
4
Yatırımcı Profili
Yatırımcı Sayısı
% Dağılım
Piyasa Değeri
% Dağılım
1.052.923
99,07
91.261
37,06
Yabancı
9.842
0,93
154.969
62,94
Toplam
1.062.765
100,00
246.231
100,00
Yerli
Kaynak: MKK
120,000
Borsa İstanbul Pay Piyasası Aylık İşlem Hacmi
100,000
100,000
80,000
80,000
60,000
60,000
40,000
40,000
20,000
20,000
0
0
İşlem Hacmi (Milyon TL)

BIST100 Endeksi (sağ eksen)
Pay piyasası aylık işlem hacimlerinin yer aldığı yukarıdaki grafikte, BIST100 Endeksi ile birlikte azalan
bir hacim söz konusudur. Tahvil ve bono piyasaları borsa ve borsa dışı araçların işlem hacimlerinde
2015’in ikinci ayında, bir önceki aya göre düşüş gerçekleşmiştir.
SERPAM E-Bülten Mart 2015
5
Borsa Istanbul
Borsa Dışı
31,095
33,549
32,960
33,711
30,921
26,166
3,475
3,657
3,503
3,815
4,102
3,638
2014MAY
3,548
4,817
23,616
5,373
2014NİS
3,811
5,338
2014MAR
3,952
5,315
2014ŞUB
26,832
30,696
24,386
29,122
29,181
32,403
Tahvil ve Bono Piyasaları Günlük İşlem Hacimleri (milyon TL)
2014HAZ
2014TEM
2014AĞU
2014EYL
2014EKM
2014KAS
2014ARA
2015OCA
2015ŞUB
(c) Temel Ekonomik Göstergeler
2014
2014/01
2015/01
(yıllık)
% Değişim
(önceki yıl aynı ayına göre)
Toplam Mal İhracatı (milyon $)
168.959
13.285
13.359
%0,56
Toplam Mal İthalatı (milyon $)
232.501
-18.485
-15.922
%-13,9
Cârî İşlemler Dengesi (milyon $)
-45.846
-4.982
-2.002
–
2014
2015/01
2015/02
2015/02
(Yıllık %
(Aylık %
(Aylık %
(Yıllık % Değişim)
Değişim)
Değişim)
Değişim)
TÜFE Enflasyonu (2003=100)
8,17
1,10
0,71
7,55
Yurtiçi ÜFE Enf. (2003=100)
6,36
-0,33
1,20
3,10
Kaynak: TCMB

2015’in ilk ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE) bir
önceki aya göre %-1,41 oranında düşerken, Şubat ayında mevsim etkilerinden arındırılmış İmalat
Sanayi Kapasite Kullanım Oranı bir önceki aya göre sınırlı ölçüde azalarak %74,1 seviyesinde
gerçekleşmiştir.
SERPAM E-Bülten Mart 2015
6
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış SÜE (2010=100)
Mevsimsellikten arındırılmış İmalat Sanayi KKO (%)
124
76
SÜE ve KKO
123
75.5
122
75
121
120
74.5
119
74
118
73.5
117
116
73
Kaynak: TÜİK, TCMB
 2015 yılının ikinci ayında %3,7 ile en yüksek getiri ABD dolarında gerçekleşirken, bunu %2,7 ile Euro
izlemiştir. Altın ve BIST100 Endeksinde ise Şubat ayında sırasıyla %-4,66 ve %-5,39 oranlarında kayıp
gerçekleşmiştir.
ARA.2014
2%
2.74%
3.74%
3.76%
3.89%
0.33%
4%
2.28%
2.68%
6%
ŞUB.2015
Finansal Varlıkların Getirileri
5.29%
8%
OCA.2015
5.62%
6.94%
KAS.2014
-4.66%
-6%
Dolar Getiri
Euro Getiri
Altın Getiri
BIST100 Getiri
-5.39%
-0.52%
-3.10%
-4%
-2.95%
-2%
-0.46%
0%
SERPAM E-Bülten Mart 2015
7
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
588 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content