close

Enter

Log in using OpenID

aetr konvansiyonu

embedDownload
AETR KONVANSİYONU VE ULUSAL
MEVZUAT BAKIMINDAN DİNLENME
SÜRELERİ VE FAZLA ÇALIŞMA
Yrd. Doç. Dr. Turkay ÖZDEMİR
Yrd. Doç. Dr. Ramazan DURGUT
Arş. Gör. İbrahim Furkan ARAS
Arş. Gör. Ahmet Emre KAPLAN
AETR KONVANSİYONU
 AETR: Uluslararası Karayolu Taşımacılığı
Yapan
Taşıtlarda
Çalışan
Personelin
Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması
 AETR, 1970’de kabul edilmiş ve 1976’da
yürürlüğe girmiştir. Türkiye ise 1999’da taraf
olmuştur (RG 25/7/1999 – 25766).
 Konvansiyon hükümleri kamusal niteliktedir ve
taraf olunmayan dönemde de uygulanması
gerekmekteydi.
AETR KONVANSİYONU
TAŞIT KULLANMA SÜRELERİ
 Günlük taşıt kullanma süresi: İki adet günlük
dinlenme süresi veya günlük dinlenme süresi ile
haftalık dinlenme süresi arasında kalan araç
kullanma süresidir ve dokuz saati geçmez. Bu süre
herhangi bir hafta içinde iki kez on saate
çıkarılabilir (AETR m. 6/1).
 Herhangi bir onbeş günlük sürede toplam taşıt
kullanma süresi doksan saati geçemez (AETR m.
6/2).
AETR KONVANSİYONU
GÜNLÜK DİNLENME SÜRESİ
 Her yirmi dört saatlik süre içinde sürücü
kesintisiz en az onbir saatlik günlük dinlenme
süresi kullanır.
 Bu süre herhangi bir hafta boyunca üç
defadan fazla olmayacak şekilde, takip eden
hafta bitmeden telafi edilmek koşuluyla,
kesintisiz en az dokuz saate indirilebilir (AETR
m. 8/1).
AETR KONVANSİYONU
GÜNLÜK DİNLENME SÜRESİ
 Günlük
dinlenme
süresi
azaltılmamışsa,
kesintisiz en az sekiz saatten aşağı olmayacak
şekilde yirmidört saatlik süre boyunca iki veya
üç ayrı parça halinde kullanılabilir. Bu durumda
dinlenmenin en az süresi oniki saate çıkarılır
(AETR m. 8/1).
 Her otuz saatlik süre boyunca taşıt en az iki
sürücü tarafından sürülüyorsa, her bir sürücü
sekiz saatten az olmayan kesintisiz dinlenme
süresi kullanır (AETR m. 8/2).
AETR KONVANSİYONU
HAFTALIK DİNLENME SÜRESİ
 Bir sürücü en geç, altı günlük taşıt kullanma
süresini aşmadan haftalık dinlenme süresi
kullanır (AETR m. 6/1).
 Toplam taşıt kullanma süresi altı gün boyunca
altı günlük maksimum taşıt kullanma süresini
aşmamış ise haftalık dinlenme süresi altıncı
günün sonuna ertelenebilir (AETR m. 6/1).
AETR KONVANSİYONU
FARKLILAŞAN HAFTALIK DİNLENME SÜRELERİ
 Her hafta süresince 8. maddenin 1. ve 2. fıkralarda
sözü edilen dinlenme sürelerinden biri (11/9, 8
saat) haftalık dinlenmeye eklenerek kesintisiz
toplam kırk beş saate uzatılır (AETR m. 8/3).
 Bu dinlenme süresi taşıtın veya sürücünün normal
olarak üslendiği yerde geçirilecekse kesintisiz en
az bir otuz altı saate, başka bir yerde
kullanılacaksa kesintisiz en az bir yirmi dört saate
indirilebilir (AETR m. 8/3).
AETR KONVANSİYONU
FARKLILAŞAN HAFTALIK DİNLENME
SÜRELERİ
 Bu indirimlerin her biri, hangi haftaya ait
dinlenme süreleri iseler, o haftayı takip eden
üçüncü hafta sona ermeden önce tek bir bütün
halinde kullanılacak şekilde, yapılan indirime eş
süreyle telafi edilir (AETR m. 8/3).
 Bir haftada başlayıp takip eden haftaya
sarkan dinlenme süresi haftalardan her
ikisinden birine ilintilendirilebilir (AETR m. 8/4).
AETR KONVANSİYONU
DİNLENME SÜRESİNİN KULLANIMI
 İlgili kişinin talebi üzerine günlük ve/veya haftalık
dinlenme süresinde yapılan kesintileri telafi
mahiyetinde kullanılan herhangi bir dinlenme en az
sekiz saatlik bir diğer dinlenmeyle birleştirilir ve
 dinlenmenin aracın park yerinde veya sürücünün
üs tuttuğu yerde kullanması garanti altına alınır
(AETR m. 8/6).
 Günlük dinlenme süresi taşıt hareket halinde
değilken ve bir ranza ile donatılmışsa taşıtta
kullanılabilir (AETR m. 8/7).
AETR KONVANSİYONU
DİNLENME SÜRESİNİN KULLANIMI
 Yük ya da yolcu taşıma işinde çalışan sürücü
feribot veya trenle nakledilen bir taşıta eşlik
ediyorsa günlük dinlenme süresi Konvansiyon
koşulların sağlanmasına bağlı olarak en fazla bir
kez bölünebilir (AETR m. 8/8).
AETR KONVANSİYONU
DİNLENME SÜRESİNİN KULLANIMI
 Günlük dinlenme süresinin karada geçirilen parçası,
feribotta veya trende geçirilen parçasından önce veya
sonra kullanılabilir olmalıdır. Günlük dinlenme süresinin bu
iki parçası arasında kalan süre mümkün olduğunca kısa
tutulmalı ve gümrük formaliteleri de yükleme ve indirme
işlemlerine dahil olmak üzere bu işlemlerin öncesi ya da
sonrasında bir saati hiçbir şekilde aşmamalıdır. Bu
dinlenme sürelerinin her ikisinde de sürücü bir ranza veya
kuşeti kullanabilmelidir (AETR m. 8/8).
 Bu şekilde bölünen günlük dinlenme süresi iki saat
uzatılır (AETR m. 8/8).
AETR KONVANSİYONU
MOLALAR
 Dört saat otuz dakikalık taşıt kullanma
süresinin sonunda sürücü, bir dinlenme süresini
kullanmaya başlamayacaksa, en az kırk beş
dakikalık bir mola verir (AETR m. 7/1).
 Bu mola, her biri taşıt kullanma süresine
dağıtılmış veya 1. fıkradaki hükme uygun
biçimde
bu
sürenin
hemen
bitiminde
kullanılacak, en az onbeş dakika olabilecek,
molalar ile değiştirilebilir (AETR m. 7/2).
AETR KONVANSİYONU
MOLALAR
 Bu molalar boyunca sürücü herhangi bir diğer
işle meşgul olmaz. Bu madde ile ilgili olarak;
bekleme süresi, hareket halindeki bir taşıtta taşıtı
sürmeden geçen süre, feribotta yahut trende
geçen süre "diğer iş" olarak anlaşılmaz (AETR
m. 7/3).
 Bu maddedeki molalar günlük dinlenme süresi
olarak kabul edilemez (AETR m. 7/4).
AETR KONVANSİYONU
FAZLA ÇALIŞMA
 Konvansiyonda fazla çalışmanın hesabında dikkate alınacak
normal çalışma süresi düzenlenmemiştir; azami süreler
düzenlemiştir.
 Dokuz saatle sınırlanmış günlük taşıt kullanma süresi ve bir
hafta içinde iki kez on saate çıkarılabilen günlük taşıt kullanma
süreleri içinde de fazla çalışma vardır. Bu yönüyle fazla çalışma
ulusal (normal) çalışma süresine göre belirlenecektir. Bu
durumda ülkemiz açısından Konvansiyon, haftada onbir saate
(56 – 45 saat) kadar çalışmaya izin verirken, onbeş günlük
sürede ise doksan saatin aşılamayacağı belirtilerek haftalık 45
saat çalışmanın yapılacağı anlaşılmaktadır.
 Konvansiyonun herhangi bir onbeş günlük sürede toplam
doksan saati geçemez kuralı emredicidir ve buna aykırı
yaptırılan çalışma da fazla çalışmadır.
AETR KONVANSİYONU
 İsviçre’de AETR’ye paralel hükümler içeren bir
yönetmelik mevcuttur: “Profesyonel (meslek
olarak) şoförlerin çalışma ve dinlenme sürelerine
ilişkin yönetmelik”.
 Verordnung über die Arbeits- und Ruhezeit der
berufsmässigen Motorfahrzeugführer und –
führerinnen (Chauffeurverordnung, ARV 1).
 Yönetmelik, AETR’den farklı olarak çalışma,
dinlenme ve mola sürelerini sistematik olarak
düzenlemiştir.
AETR KONVANSİYONU ve TÜRKİYE
 AETR, Türkiye açısından, Anayasanın 90. maddesi ve
MÖHUK m. 1 uyarınca uygulanması gereken bir
hukuk kaynağıdır.
 Mahkemeler, idari makamlar (Çalışma Bakanlığı vs.)
ile sektördeki kişiler, çalışma süresi, dinlenme süresi,
molalar ve fazla çalışma ücreti konularında AETR’yi
uygulamak durumundalardır.
 Yargıtay uygulamasına bakıldığında AETR’ye dikkat
edilmediği söylenebilir.
ULUSAL MEVZUATTA ÇALIŞMA SÜRESİ
 Çalışma süresi,
geçirdiği süredir.
işçinin
çalıştırıldığı
işte
 İş Kanununun 66 ncı maddesinin birinci
fıkrasında yazılı süreler de çalışma süresinden
sayılır.
 Aynı Kanunun 68 inci maddesi uyarınca verilen
ara dinlenmeleri ise, çalışma süresinden
sayılmaz [İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri
Yönetmeliği (ÇalışSY.) m. 3/1].
NORMAL ÇALIŞMA SÜRESİ
 Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok
kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu
süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit
ölçüde bölünerek uygulanır [İş Kanunu (İşK.) m.
63/1].
 Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa
olsun 11 saati aşamaz (İşK. m. 63/2; ÇalışSY.
m. 4/3).
DENKLEŞTİRME
 Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma
süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine,
günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı
şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre
içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi,
normal haftalık çalışma süresini aşamaz.
Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört
aya kadar artırılabilir (İşK. m. 63/2).
GECE ÇALIŞMALARI
 İşçilerin gece çalışmaları
geçemez (İşK. m. 69/3).
yedibuçuk
saati
 Çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de
başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen
ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir
(İşK. m. 69/1).
HAFTALIK İŞGÜNLERİNE
BÖLÜNEMEYEN ÇALIŞMA SÜRELERİ
 Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri
Yönetmeliği (BölünemeyenÇSY.), Resmi Gazetenin
06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı nüshasında
yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.
 Yönetmeliğin amacı, karayollarında, demiryollarında
ve deniz, göl ve akarsularda hareket halindeki
taşıtlarda yapılan ve 854 sayılı Deniz İş Kanununa tabi
olmayan taşıma işlerinde olduğu gibi iş süresinin bir
haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle
yürütülmesine
nitelikleri
bakımından
olanak
bulunmayan işlerde çalışma dönemine ve iş
sürelerine uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir
(BölünemeyenÇSY m.1.).
HAFTALIK İŞGÜNLERİNE
BÖLÜNEMEYEN ÇALIŞMA SÜRELERİ
 Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerin
yürütüleceği çalışma dönemi, işin niteliğine göre,
en çok altı ayı geçmemek üzere, işveren
tarafından belirlenir (BölünemeyenÇSY. m. 4).
 Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde bir
çalışma dönemi içindeki haftalık iş süresi 45
saatten az ya da çok olarak belirlenebilir. Ancak
kararlaştırılan çalışma dönemindeki çalışma
süresinin bir iş haftasına düşen ortalaması 45
saati geçemez (BölünemeyenÇSY. m. 5).
HAFTALIK İŞGÜNLERİNE
BÖLÜNEMEYEN ÇALIŞMA SÜRELERİ
 Günlük iş süresi 11 saati, gece çalışma süresi
7,5 saati, profesyonel ve ağır vasıta ehliyeti ile
taşıt kullananların günlük çalışma süresi de 9
saati geçemez (BölünemeyenÇSY. m. 6).
 İşçiler, 24 saatlik süre içinde kesintisiz en az
onbir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz
(BölünemeyenÇSY. m. 8).
HAFTALIK İŞ GÜNLERİNE
BÖLÜNEMEYEN ÇALIŞMA SÜRELERİ
BölünemeyenÇSY’ye göre Çalışma Tablo ve Çizelgeleri:
Madde 16 —İşverenler düzenleyecekleri tablo ve cetvellerde;
a) Her çalışma döneminde hareket halindeki taşıtlarda, işin yürütüm
ve düzeninden sorumlu olan ile işveren veya işveren vekilini,
b) Çalışma dönemini,
c) İşin günlük başlayış ve bitiş saatlerini,
d) Ara dinlenmesini ve günlük dinlenme zamanlarını,
e) Hafta tatili günlerini,
göstermek, bunları idare büroları ile taşıtlarda bulundurmak, varsa
2821 sayılı Sendikalar Kanununun 34 üncü maddesi anlamında
atanmış işyeri sendika temsilcisine bildirmekle yükümlüdürler.
ARA DİNLENMESİ
 Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o
yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak
suretiyle işçilere;
a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş
dakika,
b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar
(yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,
ara dinlenmesi verilir (İşK. m. 68/1).
 Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz
(İşK. m. 68/son).
HAFTA TATİLİ
 İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde, işçilere
tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre
belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu
ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz
en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili)
verilir (İşK. m. 46/1).
 Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren
tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün
ücreti tam olarak ödenir (İşK. m. 46/2)
HAFTA TATİLİ
 «Temyize konu davada hükme esas alınan
bilirkişi raporunda, hafta tatilindeki çalışmaların
hem hafta tatili ücreti alacağı, hem de fazla
çalışma ücreti alacağı olarak hesaplanması
doğru olmamıştır.» (Yargıtay 22. H.D.nin
15/04/2014 T., E. 2013/18453, K. 2014/8165
sayılı kararı).
DENİZ İŞ KANUNU AÇISINDAN
ÇALIŞMA SÜRESİ
 Genel bakımdan iş süresi, günde sekiz ve
haftada kırksekiz saattir. Bu süre haftanın iş
günlerine eşit olarak bölünmek suretiyle
uygulanır (DİşK. m. 26/1).
 Liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde gemi
adamının
haftada
altı
günden
fazla
çalıştırılması yasaktır. Bunlardan hafta tatili
günü çalıştırılanlara, haftanın diğer bir gününde
nöbetleşe izin verilir (DİşK. m. 41).
BASIN İŞ KANUNU AÇISINDAN
ÇALIŞMA SÜRESİ
 5953 sayılı Kanunun birinci maddesindeki
gazeteci tabirinin şümulü içinde bulunan
kimselerden müessese, matbaa, idarehane ve
büro gibi yerlerde hizmetlerinin mahiyeti itibariyle
müstemirren çalışanlar için günlük iş müddeti,
gece ve gündüz devrelerinde sekiz saattir
[Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar
Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında
Kanun (Basın İş Kanunu) (BasİşK), Ek m. 1/1].
BASIN İŞ KANUNU AÇISINDAN
ÇALIŞMA SÜRESİ
 Her altı günlük fiili çalışmayı mütaakıp
gazeteciye bir günlük ücretli dinlenme izni
verilmesi mecburidir. Gazetecinin vazifesi
devamlı gece çalışmasını gerektirdiği hallerde
hafta tatili iki gündür (BasİşK. m. 19).
ULUSAL MEVZUATTA FAZLA ÇALIŞMA
 Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya
üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma
yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı
koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati
aşan çalışmalardır (İşK. m. 41/1).
 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme
esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık
ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş
süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda
toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar
fazla çalışma sayılmaz (İşK. m. 41/1).
FAZLA ÇALIŞMA
 Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret
normal çalışma ücretinin saat başına düşen
miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle
ödenir (İşK. m. 41/2).
FAZLA ÇALIŞMA
 Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş
saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda
belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama
haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş
saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle
çalışmalardır.
 Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla
çalışma için verilecek ücret normal çalışma
ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde
yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir (İşK. m. 41/3).
FAZLA ÇALIŞMA
 «İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle
haftalık kırkbeş saatin altında belirlenmesi
halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş
saate kadar olan çalışmaları, fazla sürelerle
çalışma olarak adlandırılır.» (Yargıtay 22.
H.D.nin 15/04/2014 T. ve E. 2013/18453, K.
2014/8165 sayılı kararı).
FAZLA ÇALIŞMA
 Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının
alınması gerekir (İşK. m. 41/7)
 [ İstisna: Zorunlu Nedenlerle Fazla Çalışma (İşK
m. 42), Olağanüstü Nedenlerle Fazla Çalışma
(İşK m. 43)].
 Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda
ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. (İşK. m.
41/8, BölünemeyenÇSY, m. 11/3).
FAZLA ÇALIŞMA
 «Davacı [tır şoförü], fazla çalışma ücreti talep etmiş
mahkemece isteğin kabulüne karar verilmiştir. Fazla
çalışmaların ispatı konusunda yazılı bir delil
bulunmamaktadır. Davacı işçi tanık beyanları ile
iddiasını ispata çalışmıştır. Davacı tanıklarının
beyanları soyut nitelikte olup, fazla çalışmanın ispatı
konusunda yeterli değildir.» (Yargıtay 9. H.D.nin
25/9/2007 T. ve E. 2007/14666, K. 2007/28095 sayılı
kararı).
BASIN İŞ KANUNU AÇISINDAN FAZLA
ÇALIŞMA
 Gündüz veya gece devresindeki çalışma
müddetinin daha fazla hadlere artırılması ve
ulusal bayram, genel tatiller ve hafta tatilinde
çalışılması bu kanuna göre (fazla saatlerde
çalışma) sayılır (BasİşK. Ek m. 1/2).
 Her bir fazla çalışma saati için verilecek ücret,
normal çalışma saati ücretinin % 50 fazlasıdır
(BasİşK. Ek m. 1/4).
BASIN İŞ KANUNU AÇISINDAN FAZLA
ÇALIŞMA
 Ancak, günlük normal çalışma müddetine ilaveten bu
madde gereğince tatbik edilecek fazla çalışmaların
saat 24 den sonraya tesadüf eden saatlerinde ücret
bir misli fazlasıyla ödenir (BasİşK. Ek m. 1/5).
 Fazla çalışmalara ait ücretin, müteakip ücret
tediyesiyle birlikte ödenmesi mecburidir. Fazla
çalışma ücretlerinin gününde verilmemesi halinde,
her geçen gün için % 5 fazlasıyla ödenir (BasİşK.
Ek m. 1/8).
 Fazla çalışma, günde üç saati geçemez (BasİşK.
Ek m. 1/9).
SONUÇ VE ÖNERİ
 Taşıma araçlarında çalışanların işverenden uzak ve
bağlı çalışma ilişkisini daha esnek olarak yerine
getirmeleri kaçınılmazdır. Bu sebeple ayrı mevzuatta
konunun ele alınıp düzenlenmesi yerindedir.
 AETR Konvansiyonu çalışma ve dinlenme süreleri
bakımından önemli bir ihtiyacı cevaplamaktadır. Benzer
amaçla çıkarılmış BölünemeyenÇSY, sonraki tarihli
olmasına rağmen, AETR’yi dikkate almadan ona
yaklaşan bir düzenlemedir. Ancak AETR ile uyumu
sağlanmalı ve Yönetmelikte bu yönde değişiklik
yapılmalıdır.
 Öte yandan DİşK ve BasİşK ayrı kanunlara gerek
olmayıp, sektörel bazda iş ilişkilerine ilişkin özel
hükümler ikincil mevzuatla düzenlenebilir.
TEŞEKKÜRLER
YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN DURGUT
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
İŞLETME FAKÜLTESİ
TİCARET HUKUKU ANABİLİM DALI
https://www.facebook.com/rdurgut,
https://twitter.com/rdurgut,
https://www.facebook.com/iuisletmeticaretabd,
http://www.linkedin.com/pub/ramazan-durgut/3b/b76/a47
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
608 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content