close

Enter

Log in using OpenID

aö1-1 ders 9-10 isim ve sıfat tamlamaları

embedDownload
İsim tamlaması &
Sıfat tamlaması
Bir gün bir isim başka bir isme izafe (konuk) olmuş.
Bütün dert dava bundan ibaret
Bir bakışta isim tamlaması konusu
Olayın özeti
• Dünyada milyonlarca eşya, insan var ve hepsinin de teker teker tek başına her zaman tanınabilmesi mümkün
değil. Bizi çoğu zaman …..ın oğlu-kızı olarak bildiler. Biz eşyaları kimin olduğuna göre tanıdık. Ve isimlerini
birbirine bağladık. Benim arabam, mersedesin yeni modeli, komşunun kızı dedik. İşte araplar bunu nasıl yapar
onu bulacağız şimdi.
‫ابب الْ َم ْد َر َسة‬
ُ
Muzafun
ileyh
Muzaf
Bu örnek ne anlatıyor bize.
Muzaf; nekra gibi görünür fakat marife gibi tenvinsizdir. Çünkü bilinen bir isme
misafir olmuştur. Tıpkı meclisin kapısından giremeyen bir vatandaşın bir vekilin
koluna girdiğinde girebildiği gibi, bilinmeyen bir isim de marife ismin elinden
tuttuğunda artık marife sayılır.
Bilmemiz gereken temel noktalar
Muzaf
Muzafun ileyh
İrabı değişir. Kesin bir şey söylenemez
Mecrurdur. Her zaman. Daima. Ebed
müddet.
Başında ‫ ال‬yoktur. Marife olamaz.
Marifedir. Bu marifelik bazen ‫ ال‬ile
sağlanmayabilir. Dikkatli olalım
Uyum gibi bir derdi yoktur.
Uymak gibi bir derdi yoktur
«ın» kimdeyse «ْ‫ »ال‬onundur.
«ın» kimdeyse «ْ‫ »ال‬onundur.
Tamlanandır
Tamlayandır.
Aziz cemaat
Şunu aklımızda tutalım. Muzaf diye bir kelime türü yoktur. Nasıl ki insanlar sadece yola çıktıklarında yolcu olurlarsa,
herhangi bir isim de sadece bu vesileyle tanınmak isterse muzaf ismini alır. Dolayısıyla fiil, fail, mübteda olma gibi
durumlara ne engel ne de azmettirici bir vasıfdır muzaf olmak. Muzaf aynı zamanda fail, meful, mübteda, haber olur.
Sıradan bir isim hangi kılığa girerse o da aynısını olur. Ne var bunda bu kadar garipsenecek. Lütfen bir daha bu
konuları konuşmayalım.
Fakat şunu açıklayalım. Normal şartlarda çok fazla karşılaşmadığımız isimlerin ikilik ve çoğulluk nunları muzaf
olduklarında düşerler.
Hemen örnek veriyoruz.
ِ
‫كْال َمكتَ بَ ِْة‬
َْ َ‫تْْكِت‬
ِ ‫اب التَّا ِر‬
َ ‫يخ ِْمنْتِل‬
ُ ‫ اشتَ َري‬altı çizili kelimeye dikkat ederek açıklamamızı okuyunuz.
Kelimenin aslı ٌ‫ ِكت َاب‬idi. İki kitap demek için malumunuz ٌ‫ ان‬ekledik ve oldu. Sonra meful olunca ‫ ينٌ ان‬a dönüştü. Ve ‫ال‬
li ‫ تاريخ‬kelimesine «kardeş elimden tut da şuradan geçeyim» ricasına olumsuz cevap almadı o da marife oldu ama o
da ne. Seni buradan geçiririm ama bir ‫ن‬alırım senden dedi. Ne yapsın garibim. Elindeki son nunu da onun eline
sıkıştırdı.
ِ
ِ
ْ‫اع ِةْا ِالجتِ َم ِاع‬
َ َ‫سْ ُم َعل ُْمو ال َمد َر َس ِة ِِْفْق‬
ُ ‫ََيل‬
hikayemiz burada bitmiyor. Binbir hevesle çoğulluğa terfi edip göğsünde gün ışığı
gibi parlayan nunuyla ortada dolaşan nice cemi müzekker kelimelerin, bir el uğruna nunsuz kalışına şahittir bu
gaddar sokaklar. Çay doldurun. Efkarlandım yine.
Bir trafik kazasından daha kötüsü zincirleme trafik kazasıdır
Bir isim tamlamasından daha zoru zincirleme isim tamlamasıdır.
Alexander arabov nikolayevski rodriguez tırlatman, Deliriyorum yardım edin, tyayıncılık, m.ö. 2015, s.12
Alexander’a bakmayın siz. Aslında sadece biraz dikkat ve mantık istiyor. Örneğe bakalım.
‫ب العِل ِْم‬
ِْ ِ‫اب طَال‬
ُْ َ‫ كِت‬burada dikkat çekici bir unsuru gözden kaçırmadığımızda problem kalmayacak.
Kırmızı - Beyaz.
Kırmızı - Beyaz.
Zihnini bulandırma, umutsuzluğa kapılma gerekirse defterine yaz. Ciddiyet biraz. Evet açıklıyoruz.
Kırmızı yazılmış kelimeleri okuduğumuzda bizim standart isim tamlamamız ortaya çıkacak. Ama şimdi araya bir
kelime girmiş ve garip bir şekle bürünmüş. Bu neyin nesidir.
İnceleyelim. Bu kelime marife midir? Evet. Nereden anladık? Sonunda tek hareke var.
Peki muzaf mıdır yoksa muzafun ileyh midir? Baktık kendisi tekil, harekesi esre, yani muzafu ileyh ve mecrur.
Peki kırmızılı ilm kelimesi o da muzafun ileyh ve mecrur. Demek ki zincirleme isim tamlaması dediğimizde
birbiri ardına muzafun ileyhler sıralanıyor. Muzaflar da sıralanıyor. Yani son kelime sadece muzafun ileyh, ilk
kelime sadece muzaf. Arada kalanlar hem muzaf hem muzafun ileyh oluyor. Anlaşıldı mı? Anlaşılmadıysa başa
dönüp tekrar edelim. Çünkü ders bitti.
Tek hamlede buluyoruz isim tamlamalarını.
Bir tane marife isimve onun yanında gezinen nekra gibi görünen tenvinsiz isim.
Yapacağımız iş çok basit. İki
tane isim bulacağız birbirine
yapışık olacak ve önceki nekre
gibi sonrası tam marife olacak.
Bu şartlara uyan bir tane
seçenek var. C deki altı çizili
kelimeler
Doğru cevap
Yanlış cevap
Soruyu Türkçeleştirelim. Hangisi mecrur
olacakken olmamış. Sadece soru
kökünden cevabın hareke ile irab olan
yani tekil ya da cemi müennes bir
kelime olacağını anladım. Cevabın da
esre olmayacağını anladım. Esreli
marife kelimeleri attım hemen. A, B, D
ve E gitti. 5ten 4 çıkınca 1 kalır. O da
cevaptır. C
Soruya baktık. Boşluktan sonra el var demek
ki bu bir muzaf boşluğu. Marife olanlar ve
nunlu olanlar benim cevabım olamaz.
B ve C nunlu gitti. Üç seçenek kaldı. Soran
kişi acaba benden neyi görmemi istemiş
başka. Evet haber tesniye. Demek ki
mübteda da tesniye olacak. D seçeneğini
alkışlarla yerine alıyoruz.
Burada şair şunu demek istemiş. Sen acaba
muzafun ileyhin mecrur olacağını ve bunun
nasıl gösterileceğini biliyor musun. Evet
bunu göstermiştik. Buna göre mecrur
olmayan B, C, D, E elenir. A seçeneği finale
kalır. Rakibi olmadığı için kupayı kaldırır.
İsim
tamlamaları
Vardır diye sormuştu şimdi yoktur
diye soruyor. Çözüm tarzımız
değişmiyor. İki tane isim. Biri
nekremsi biri marife yanyana
yapışık olacak. Baktık.
E de bu şartları sağlayan iki isim
bulamadık. Demek ki cevap
oradaymış.
Sıfat tamlaması
Sıfat neydi? Bir şeyin görüntüsü, vasfı, nasıl olduğu. İşte Arapçada da sıfat tamlaması
dediğimizde vasıfları birbirine uyan isimleri anlıyoruz.
Yanda görülen isim özellikleri iki
isimde de varsa ve elele kolkola
geziyorsalar diyoruz ki Allah
mesud etsin.
Yani sıfat tamlamasında
İki isimde marife ya da nekra
olur.
Müzekker ya da müennes olur.
İrabları aynı olur.
Sayıları aynı olur.
Farklı olursa sıfat tamlaması
olmaz. Burada sayılan kavramlar
daha önceden size anlatılmıştı.
Burayı anlamıyorsanız demek ki
önceki derslerde sorununuz var.
A.
Konumuna göre sıfat tablosu
1
Büyük müctehid ülkemizde
mübteda
2
Üniversitede yeni bir hoca var
Haber
3
Alim bir adam bindi
Fail
4
Çok olay gördüm
Meful
5
Okulun eski kitabı
Muzaf
6
Eski okulun kitabı
Muzafun ileyh
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
2
File Size
1 234 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content