close

Enter

Log in using OpenID

Dermatofitozlar

embedDownload
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
DERMATOFİTOZLAR
Dermatofit enfeksiyonları
Tinea barbae ve tinea capitis
Tinea unguium
Tinea manuum
Tinea pedis
Tinea corporis
Tinea imbricata
Tinea cruris
EPİDEMİYOLOJİSİ
ICD-B35
ICD-10 B35.0
ICD-10 B35.1
ICD-10 B35.2
ICD-10 B35.3
ICD-10 B35.4
ICD-10 B35.5
ICD-10 B35.6
Dermatofit grubu küf mantarları toprak kökenli olup keratine ilgi duyarlar (keratinofilik)
ve keratini eritme özelliğindedirler (keratinolitik). İnsan ve hayvanlarda hemen daima
derinin boynuzsu katmanında (stratum corneum) dermatofitoz veya tinea (ringworm) adı
verilen enfeksiyonların etkenidirler. Baş saçlı derisi, saçsız deri ve tırnaklarda
semptomatik veya asemptomatik seyredebilen enfeksiyonlara neden olurlar.
Dermatofitler insanda insana (antropofilik), hayvandan insana (zoofilik) veya topraktan
insana (geofilik) bulaşabilirler. Enfeksiyonları tüm dünyada görülür. Genellikle, tinea
capitis 4-14 yaş, tinea pedis 20-40 yaş ve tinea unguium 40 yaş üzeri gruplarda görülür.
İlköğretim okulu, yurt, kışla ve spor salonları gibi toplu yaşam alanlarında özellikle insan
kökenli (antropofilik) türlerin salgınlara neden olduğu bildirilmiştir. Bu nedenle,
dermatofit enfeksiyonlarının tanı, tedavi ve izleminde bulaş zincirinin belirlenmesi ve
etken mikroorganizmanın ekolojik özelliklerinin ortaya konulması önemlidir.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Dermatofit enfeksiyonları, vücutta yerleştikleri anatomik bölgeye göre tanımlanır. Tinea
capitis (saçlı deri), tinea glabrosa (saçsız deri) ve tinea unguium (tırnak) olmak üzere
başlıca üç klinik şekil görülür. Tinea glabrosa içerisinde, gövde (tinea corporis), el (tinea
manuum), kasık (tinea inguinalis veya tinea cruris) ve ayak (tinea pedis) dermatofitozları
yer alır. Tinea barbae, bıyık ve sakal bölgesinin dermatofitozudur. Tinea imbricata ise
tinea corporis’in özel bir şekli olup etkeni Trichophyton concentricum’dur.
Sistemik dermatofit enfeksiyonları daha çok bağışıklık sistemi baskılanmış olgularda
görülür. Dermis ve derialtı dokusunu tutan granülom (Majocchi) ise daha çok bir
dermatofit enfeksiyonu sonrasında gelişen ve bağışıklık sistemi baskılanmış veya sağlıklı
bireylerde görülebilen klinik şekildir.
Tinea incognito hemen daima dermatofitoz lezyonuna yanlışlıkla steroid uygulanması
sonucunda gelişen ve lezyonun başkalaştığı özgün bir tablodur.
Baş saçlı derisinde rengini kaybetmiş, saç kökünün hemen üzerinden kırılmış ve kırık
saçların oluşturduğu kellik alanlarının varlığı kuru kel (tinea capitis superficialis) için
tipiktir. Tinea capitis genellikle kısa saçlı erkek çocuklarda görülür. Kerion Celsi, enfekte
ve irinli tinea capitis şeklidir. Hemen daima dermatofit enfeksiyonuna koagülaz-negatif
stafilokoklar eşlik eder. Favus ise saçlı deride kepeklenme ile başlar ve ‘scutula’ adı
verilen kabukların varlığı ile kendini gösterir. Erişkinlik döneminde de görülebilir.
Saçsız deri lezyonları; yuvarlak, deriden kabarık, keskin sınırlı, kenarları hiperemik ve
kaşıntılıdır. Ayak lezyonlarında şiddetli kaşıntı yanında ödem, fissür, vezikül, bül veya
püstül görülebilir. Kaşıma ile uydu lezyonlar veya oto-inokülasyon ile başka bir anatomik
bölgede dermatofitoz ortaya çıkabilir.
Tırnak lezyonlarında; tırnak doğal rengini kaybetmiş ve çoğu kez kaya rengini almış,
kalınlaşmış veya ufalanıp dökülmüş olabilir. Tırnak dermatofitozu (tinea unguium) daha
çok erkeklerde ve ayak tırnaklarında görülür.
Kesin tanı mikolojik inceleme ile konur.
[DERMATOFİTOZLAR]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
DERMATOFİTOZLARIN TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Saç (kıl) örneği
Deri kazıntısı
Tırnak kazıntısı
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Genel ilke, klinik örneklerin hastaya antifungal ilaç başlamadan önce alınmasıdır. Ancak,
hasta laboratuvara başvurusundan önce topikal (pudra, krem veya merhem) veya
sistemik etkili antifungal ilaç kullanmış ise en erken, sırası ile, 3 ve 15 gün ara verildikten
sonra klinik örnek alınmalıdır.
Örnekle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir.
Örnek almak için
gerekli malzemeler
nelerdir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
Steril bisturi ucu veya
temiz lam
Deri lezyonundan kazıntı örneği: Örnek alınmadan hemen
önce lezyon bölgesi %70’lik etil alkol ile temizlenir. Bisturi
ucu veya lam kenarı ile deri lezyonunun aktif kenarından
dikkatlice kazıntı yapılır. Bu işlem esnasında lezyon
kanatılmamalıdır! Birden çok lezyon var ise en yeni
lezyondan örnek alınmalıdır. Alınan deri kazıntısı en az
raptiye başı büyüklüğünde olmalıdır.
OS
<72 s; OS
Elden veya
başka bir
zarf içinde
posta ile
Başka bir
zarf içinde
posta ile
<OS
<24 s; OS
OS
<72 s; OS
Elden veya
başka bir
zarf içinde
posta ile
Başka bir
zarf içinde
posta ile
Steril cımbız
%70’lik etil alkol
10x10 cm temiz, koyu
renkli kağıt, veya temiz,
kuru kap veya Petri
kutusu
Parafilm (tercihen)
Mektup zarfı
Steril makas veya
cımbız
Steril Petri kutusu veya
10x10 cm steril, koyu
renkli kağıt
Parafilm (tercihen)
Mektup zarfı
Lezyonda kıl kökleri varsa, kıl cımbızla alınmalıdır.
Veziküller var ise, en yeni veziküllerin tepelerini kesip örnek
almak gerekir.
Örnek Petri kutusuna alındıysa kenarı Parafilm (yoksa
selofan bant) ile kapatılır. Üzerine hastanın bilgileri yazılır.
Örnek kağıt üzerine alındıysa paket şekline getirilir. Paket
zarf içine konur ve zarf kapatılır. Zarfın üzerine hasta ile ilgili
bilgiler yazılır.
Kıl örnekleri: Makas veya cımbız ile etkilenmiş saçlı
bölgeden gövdesi sağlam 10-12 kıl toplanır; toplanan kıllar
temiz Petri kutusu veya koyu renkli kağıt üzerine alınır.
Örnek Petri kutusuna alındıysa kenarı Parafilm (yoksa
selofan bant) ile kapatılır. Üzerine hastanın bilgileri yazılır.
Örnek kağıt üzerine alındıysa paket şekline getirilir. Paket
zarf içine konur ve zarf kapatılır. Zarfın üzerine hasta ile ilgili
bilgiler yazılır.
Wood lambası (varsa)
ÖNEMLİ NOT: Saçlı deri ve saçsız deri enfeksiyonlarında
mümkünse Wood lambası altında inceleme yapılmalı ve
floresan veren bölgelerden örnekleme yapılmalıdır.
Steril bisturi ucu veya
temiz lam veya makas
Tırnak: Örnek alınmadan önce tırnak %70’lik etil alkol ile
temizlenir. Bu işlem sırasında GAZLI BEZ kullanılır; kesinlikle
pamuk kullanılmaz!
%70’lik etil alkol
10x10 cm temiz, koyu
renkli kağıt, veya temiz,
kuru kap veya Petri
kutusu
Parafilm (tercihen)
Mektup zarfı
Etkilenmiş tırnaktan mümkün olduğunca eski, ölü doku
kesilip uzaklaştırılır ve tırnak yatağı ya da tırnağın enfekte
canlı doku sınırından kazıntı yapılır.
Örnek Petri kutusuna alındıysa kenarı Parafilm (yoksa
selofan bant) ile kapatılır. Üzerine hastanın bilgileri yazılır.
Örnek kağıt üzerine alındıysa paket şekline getirilir. Paket
zarf içine konur ve zarf kapatılır. Zarfın üzerine hasta ile ilgili
bilgiler yazılır.
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz.
Kısaltmalar - s: saat; OS: oda sıcaklığı
Sayfa 2
[DERMATOFİTOZLAR]
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
Deri, saç, tırnak mantar enfeksiyonlarında, örnekleri alınırken eldiven giyilmelidir!
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Klinik örneklerden dermatofit araştırması için mikroskopi, bünyesinde Mikrobiyoloji
Uzmanı bulunan her laboratuvarda yapılabilir. Hastanenizin/Merkezinizin laboratuvarı bu
koşulu sağlamıyorsa, ya da kültür yapılması isteniyorsa örnekleri size en yakın, tercihen
Mikoloji Birimi olan Üniversite Hastanesi veya Eğitim Araştırma Hastanesi Laboratuvarına
gönderiniz.
Hangi durumlarda
örnek laboratuvara
kabul edilmez?
Örnek kabı veya zarfı üzerinde hasta bilgileri kayıtlı olmayan örnekler ve hastaya ait
uygun bir istek formu düzenlenmemiş örnekler laboratuvara kabul edilmez.
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Boyasız direkt
mikroskopi
1 gün
Fungal elemanların gözlenmesi mikotik enfeksiyonun varlığını
göstermesi yönünden anlamlıdır.
Kesin tanı için kültür sonucu beklenmelidir.
Mantar kültürü
1-4 hafta*
Etkenin kültürde üretilmesi klinik tanıyı doğrular.
Kesin tanı, klinik tablo, mikroskopik inceleme ve kültür sonucuna
göre konur.
* Sonucun çıkış süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
1.
Tıbbi Mikrobiyoloji. Çeviri eds. Başustaoğlu A, Yıldıran ŞT, Tanyüksel M, Yapar M. 6. baskı, Atlas Kitapçılık, Ankara,
2010.
2.
Klinik Mikrobiyoloji (Manual of Clinical Microbiology. Murray PR, Baron EJ, Jorgensen JH, Landry ML, Pfaller MA
eds) 9. Baskı. Çeviri ed. Başustaoğlu A, Atlas Kitapçılık, Ankara, ISBN 978-975-7175-84-1, 2009.
[DERMATOFİTOZLAR]
Sayfa 3
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
599 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content