close

Вход

Log in using OpenID

Aktinomikoz

embedDownload
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
AKTİNOMİKOZ
Actinomycosis
ICD-10 A42
EPİDEMİYOLOJİSİ
Aktinomikoz, temelde Actinomyces genusundaki bakterilerin, en sık da A.israelii’nin yol
açtığı polimikrobik bir enfeksiyondur. Başta Actinomyces olmak üzere etkenlerin tamamı
mukozaların normal florasında yer alır. Actinomyces türleri anaerob veya mikroaerofil
bakteriler olup ağız mukozasını 2 yaşından itibaren %100’e ulaşan oranda kolonize
ederler. Gastrointestinal ve genital bölge florasının doğal üyeleri arasında yer alırlar.
Enfeksiyonların tamamı endojen kaynaklıdır. İnsandan insana bulaş gösterilmemiştir.
Aktinomikoz, erkeklerde 3 kat fazla olmak üzere, en sık 10 ila 60 yaş arasında, her yaştan
insanda ve dünyanın her yerinde görülür. Mukoza bütünlüğünü ortadan kaldıran diş
müdahaleleri, ağız cerrahisi, travma, baş-boyun radyografileri, onkolojik-cerrahi işlemleri,
yabancı cisimler, ülseratif mukoza lezyonları ile aspirasyon ve abdominal enfeksiyonlar
aktinomikozun başlıca tetikleyicileridir. Rahim içi araçların (RİA) pelvik aktinomikozla
ilişkili olduğu düşünülmektedir.
KLİNİK
ÖZELLİKLERİ
Hastalık tüm formlarında genellikle sessiz başlayan, yavaş ilerleyen bir seyir izler.
Oral-servikofasiyal form en sık görülen formdur. En sık çene açısına denk gelen bölgede
olmak üzere, yumuşak dokuda şişlik-sertleşme, apse ve sinüs oluşumu söz konusudur.
Otit, sinüzit ve kanalikülit de görülebilir. Ağrı, ateş ve lökositoz tabloya değişen oranlarda
eşlik eder.
Torakal aktinomikozda ateş, göğüs ağrısı, kilo kaybı ve prodüktif öksürük başlıca
semptomlardır. Radyolojik incelemede pnömoni veya akciğerde kitle görüntüsü
saptanabilir.
Abdominal aktinomikozda herhangi bir karın içi organ tutulmuş olabilir. Apse, kitle veya
bu ikisinin karışımı şeklinde lezyonlar tespit edilir. Bağırsak ansları arasında, karın
duvarına veya perianal bölgeye açılan sinüsler görülebilir. Tekrarlayan ve iyileşmeyen
yara ve fistüller aktinomikozu akla getirmelidir.
Pelvik aktinomikoz 1 yılı aşan RİA kullanımında görülen, cihaz çıkarıldıktan sonra da
aylarca devam edebilen; ateş, kilo kaybı, karın ağrısı ve anormal vajinal kanama ile
seyreden; endometrit olarak başlayıp pelvik kitleler veya tuboovaryan apselere doğru
ilerleyen bir tablodur.
Merkezi sinir sistemini, kas iskelet sistemini ve yumuşak dokuları tutan daha seyrek
formlar yanında, başlıca akciğer ve karaciğeri tutan, sürpriz şekilde yavaş seyreden
yaygın formlar da vardır.
AKTİNOMİKOZ TANISI İÇİN LABORATUVAR İNCELEMESİ
Laboratuvara ne tür
klinik örnekler
gönderebilirim?
Biyopsi ve otopsi materyalleri, iğne aspirasyon sıvıları, bronş yıkama sıvıları, steril vücut
sıvıları, pürülan eksüda, RIA ve akan yaralardan alınan pedler; varsa sülfür granüllerinin
incelenmesi için patoloji laboratuvarına; ayrıca yine sülfür granülleri, inflamatuar hücre
ve bakteri morfolojisinin incelenmesi için mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilebilir.
Aynı örnekler (pedler hariç), ayrıca venöz kan anaerob kültür yapılmak üzere
mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilebilir. Balgam, idrar, dışkı, sürüntü gibi örnekler
anaerob kültür için uygun değildir; gönderilmemelidir.
Örnek almak için en
uygun zaman nedir?
Kültür yapılacaksa son 7-10 gün içinde kişi hiç antibiyotik almamış olmalıdır. Tek doz
antibiyotik dahi kültürde üremeyi engelleyebilir.
Örnekle birlikte
göndermem gereken
özel bir form var mı?
Ek-4’de verilen veya benzeri bir “Laboratuvar Bilgi Formu” mutlaka ve eksiksiz olarak
doldurulmalı ve örneklerle birlikte laboratuvara gönderilmelidir. Formda ön tanı mutlaka
not edilmelidir.
[AKTİNOMİKOZ]
Sayfa 1
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnek almak için
gerekli malzemeler
nelerdir? Nasıl temin
edebilirim?*
Klinik örnekleri hastadan nasıl almalıyım?
Gerekiyorsa, hangi işlemleri uygulamalıyım?
Steril enjektör,
Sülfür granülleri veya bunları içeren püy, eksüda, bronş
sıvısı, steril vücut sıvıları (periton, plevra v.b. mayileri) v.b.:
Aseptik koşullarda, hekim tarafından alınır. Steril vida
kapaklı tüp içine 1-2 ml örnek alınmalıdır.
Steril, vida kapaklı
(sızdırmaz) tüp,
Anaerob transport
vasatı (ATV)
Şehir içi
Şehirlerarası
(kısa mesafe)
(uzun mesafe)
taşıma
süre-sıcaklık
taşıma
süre-sıcaklık
≤30 dk; OS
ATV içinde
<24 s; OS
ATV içinde
<2 s; OS
Hemen laboratuvara ulaşamayacaksa ATV içine konmalıdır.
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap
Sülfür granülleri içeren ped, pamuk v.b. malzeme:
Histopatolojik /mikroskopik inceleme için mikrobiyoloji ve
patoloji laboratuvarlarına gönderilebilir.
OS
OS
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap,
Doku biyopsisi: Aseptik koşullarda, hekim tarafından alınır.
En az 2-3 g doku örneği, mümkünse 2-3 parça halinde
alınmalıdır. Steril, geniş ağızlı, vida kapaklı bir kaba konur.
Kurumayı önlemek için kaba 1-2 ml steril SF veya uzak
mesafe için ATV eklenir. Örnek formalin içermemelidir!
≤30 dk; OS
ATV içinde
<24 s; OS
Lenf nodu/yumuşak doku aspirasyon örneği: Aseptik
koşullarda, hekim tarafından alınır. Deri iyot içeren
dezenfektan ile 3 kez silinir, kuruması beklenir. Örnek bir
enjektör aracılığıyla aspire edilerek alınır. Lenf bezinde
süpürasyon yoksa, doku içine önce enjektör aracılığıyla 0.5-1
ml steril serum fizyolojik enjekte edilir. Sonra aspirasyon
yapılır. Alınan örneğin miktarı 1 ml’den az olmamalıdır. Hızla
laboratuvara ulaştırılamayacaksa ATV içeren tüpe konur.
≤30 dk; OS
Rahim içi araç (RIA): Aseptik koşullarda, klinisyen tarafından
çıkarılmalıdır. Hızla laboratuvara ulaştırılamayacaksa ATV
kullanılmalıdır.
≤30 dk; OS
Kan (kültür için): Klinik tablo uyumlu ise endokardit tanısına
yönelik olarak periferik venöz kan alınır. Kan örneği aseptik
koşullarda alınmalıdır. Örnek almadan önce bütün kültür
şişelerinin lastik tıpaları %70’lik izopropil alkol veya fenol
bileşikleri ile mutlaka dezenfekte edilmiş ve 1 dk beklenmiş
olmalıdır. Damara girilecek deri bölgesi antisepsi
uygulamadan önce palpe edilir. Damar bölgesinin antisepsisi
için: 1) bölge %70’lik alkolle silinir, 2) iyotlu bir bileşik ya da
klorheksidin merkezden başlayarak çevreye doğru yoğun
olarak sürülür, 3) antiseptiğin kurumasına izin verilir, 4) bu
bölgedeki ven steril eldivensiz palpe edilmez! 5) kan alınır, 6)
kan alımından sonra bölge alkolle silinerek iyot uzaklaştırılır.
≤2 s; OS
Steril SF veya ATV
Steril enjektör
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap
ATV
Steril, vida kapaklı,
geniş ağızlı kap
ATV
Kan kültürü şişeleri otomatik kan kültür
cihazı için hazır veya
laboratuvar tarafından
hazırlanmış, konvansiyonel (aerob ve
anaerob) kan kültür
besiyeri içeren
NOT: Otomatik kan kültürü
sistemi kullanıcıları, örnek
miktarı ve diğer hususlarda
sistemin önerdiği
prosedürü izlemelidir!
Dezenfeksiyon için:
%70’lik izopropil alkol
veya fenol bileşikleri
Antisepsi için: %70’lik
alkol ve iyotlu bir bileşik
ya da klorheksidin
ATV içinde
<2 s; OS
ATV içinde
<2 s; OS
ATV içinde
<2 s; OS
ATV içinde
<24 s; OS
ATV içinde
<24 s; OS
≤18 s; OS
Taşıma
esnasında
şişeleri 2535C
arasında
tutacak bir
portatif
inkübatör
kullanmak#
ideal olur
On dakika içinde en az 2 farklı damardan (ven) toplam 24-30
ml kan alınmalı, en az biri anaerob kan kültürü şişesi olmak
üzere üç farklı şişeye her birine 8-10 ml olacak şekilde
dağıtılmalıdır. Bu şekilde 1 kan kültür seti (üç şişe)
hazırlanmış olur. Tek bir damar (ven) varsa 20 dk arayla 3
defada toplam 24-30 ml kan alınır ve benzer şekilde dağıtılır.
On yaşın altındaki çocuklardan 2-10 ml (2 şişeye 1-5 ml
olacak şekilde dağıtılır) kan alınır.
Kan alınır alınmaz lastik tıpası dezenfekte edilmiş kan
kültürü şişelerine aktarılır. Klinik duruma göre 24 saat
içerisinde 2-3 set kan kültürü alınabilir. İnoküle edilmiş
şişeler mümkünse hemen laboratuvara ulaştırılmalıdır.
Kan kültürü şişeleri asla buzdolabına konmaz!
Kısaltmalar - s: saat; dk: dakika; OS: oda sıcaklığı; SF: serum fizyolojik
* Tabloda önerilen örnekleme malzemesini -ayrıca belirtilmedikçe- hastanenizin laboratuvarından temin edebilirsiniz.
# Taşıma esnasında şişelerin aşırı sıcaklık değerlerine (<18C veya >37C) maruz kalmasına kesinlikle izin verilmemelidir.
Güvenlik önlemleri
nelerdir? Kendimi
nasıl koruyabilirim?
Sayfa 2
En ciddi risk kan alma işlemi esnasında personele kan-kaynaklı patojenlerin (özellikle HIV
ve hepatit etkenleri) bulaşma riskidir. Kan alma, serum ayırma gibi işlemler yapılırken
kesinlikle eldiven giyilmeli, standart güvenlik önlemleri uygulanmalıdır. Ayrıca her türlü
klinik örnek “enfeksiyöz” kabul edilmeli ve örnekleri alırken, dokunurken, çalışırken
standart güvenlik önlemleri alınmalı, uygun kişisel koruyucu ekipman giyilmelidir.
[AKTİNOMİKOZ]
Bulaşıcı Hastalıkların Laboratuvar Tanısı için Saha Rehberi
Örnekleri hangi
laboratuvara
gönderebilirim?
Aktinomikoz şüpheli vaka örneklerini mikroskopik inceleme için, kurumunuzdaki patoloji
ve -bünyesinde Mikrobiyoloji Uzmanı olan- mikrobiyoloji laboratuvarına gönderiniz. Klinik
örneklerden aktinomikoz kültürü ise anaerob kültür yapabilen, benzer vakalarda
uzmanlaşmış, ayırıcı tanı olanakları gelişmiş laboratuvarlarda yapılabilir.
Hastanenizin / Merkezinizin laboratuvarı bu koşulları sağlamıyorsa örnekleri aktinomikoz
araştırması yapabilen bir Üniversite veya Eğitim Araştırma Hastanesi laboratuvarına
gönderiniz.
Hangi durumlarda
örnekler
laboratuvara kabul
edilmez?
Şu örnekler laboratuvara kabul edilmez:
Hangi laboratuvar
incelemelerini
isteyebilirim?
Sonuçları ne
kadar zamanda
alabilirim?
Sonuçları nasıl yorumlamalıyım?
Patolojik inceleme -
İlgili birimin iş
yüküne göre
değişen
sürelerde*
Akut veya kronik inflamasyon, granülasyon dokusu ve sülfür
granüllerinin varlığı aktinomikozu düşündürmelidir.
Boyasız mikroskopik
inceleme
Gün içinde
Çevresinde topuz şeklinde filamentöz çıkıntılar bulunan granüllerin
görülmesi aktinomikoz tanısını destekler.
Boyalı mikroskopik
inceleme
Gün içinde
Gram pozitif, aside kısmi direnç göstermeyen, dallanan, filamentöz
basillerin varlığı ve tipik sülfür granülü morfolojisi aktinomikoz
tanısını destekler.
Kültür –
48 saat-4 hafta*
Aside kısmi veya tam dirençli olmayan, anaerobik üreme gösteren,
gram-pozitif, dallanan, filamentöz basillerin tespiti, aktinomikoz
tanısını destekler.
(İnce iğne aspirasyonu
değerlendirmesi;
Fissür/fistül; Immünohistokimyasal inceleme)
(Actinomyces kültürü; Yara
kültürü; Bakteri
tanımlanması)
(Kan kültürü; aerob ve
anaerob)






aktinomikoz araştırması için laboratuvardan kültür istenmiş olmasına rağmen
anaerob taşıma şartlarını sağlamayan veya ATV’ye alınmadığı halde laboratuvara
ulaşması 30 dakikadan uzun sürmüş olan örnekler;
balgam, idrar, dışkı, sürüntü gibi örnekler;
taşıma kabı hasar gördüğü için kabın dışına sızmış örnekler;
önerilen süre içerisinde ve uygun sıcaklıkta gönderilmemiş örnekler;
örneği içeren tüp/kap üzerinde hasta bilgileri yazılı olmayan örnekler;
hastaya ait uygun bir istek formu düzenlenmemiş örnekler.
Monoklonal antikorlarla yapılan immünohistokimyasal boyama
sonucu POZİTİF bulgu – “kesin tanı” koydurucudur.
Gerek ağız içi bölgelerden alınan örneklerdeki, gerekse RIA’lardaki
üremelerin normal flora kontaminasyonu da olabileceği göz önünde
bulundurulmalıdır. Ko-patojen bakteri üremeleri de antibiyotik
tedavisinde dikkate alınmalıdır.
* Sonucun çıkma süresi için laboratuvar ile bağlantı kurunuz!
Daha fazla bilgi için önerilen kaynaklar:
th
1.
Russo TA. Agents of actinomycosis. In: Mandel GL et al, eds. Principles and Practice of Infectious Diseases. 7 Ed.
Churcill Liwingston, Philadephiae, 2010; s. 3209-3217.
2.
Hall V. Anaerobic Actinomycetesndand Related Organisms. In: Gillespie SH, Hawkey MH eds. Principles and
Practice of Clinical Bacteriology. 2 ed. John Wiley & Sons, England, 2006; s. 575-586.
3.
Russo TA. Actinomycosis. In: Kasper DL et al, eds. Harrison’s Principles of Internal Medicine. 16 ed. McGraw-Hill
Companies, USA, 2005; s. 937-939
4.
Moncla BJ, Hillier SL. Peptostreptococcus, Propionibacterium, Lactobacillus, Actinomyces, and Other Non-Sporeth
Forming Anaerobic Gram-Positive Bacteria. In: Murray PR et al, eds. Manual of Clinical Microbiology. 8 ed.
Washington D.C., ASM Press, 2003; s. 857-874
5.
http://www.uptodate.com/contents/cervicofacial-actinomycosis?source=search_result&selectedTitle=1%7E77
6.
http://www.uptodate.com/contents/abdominal-actinomycosis?source=search_result&selectedTitle=2%7E77
7.
http://ce-preview.bmjknowledge.com/monograph-proof/en-us/pdf/1157.pdf
8.
http://www.harrisonspractice.com/practice/ub/view/Harrisons%20Practice/141061/all/Actinomycosis
th
[AKTİNOMİKOZ]
Sayfa 3
Author
Документ
Category
Без категории
Views
1
File Size
699 Кб
Tags
1/--pages
Пожаловаться на содержимое документа