close

Enter

Log in using OpenID

alternatif öğretim yaklaşımlarına iki örnek

embedDownload
ALTERNATİF EĞİTİM YAKLAŞIMLARI-1
Nezir Ünsal > [email protected]
Alternatif eğitim
Alternatif eğitim denildiğinde literatürde, bazı zorluk ve karışıklıklar göze çarpmaktadır. Bazıları
alternatif eğitimi, “felsefî alternatifler” olarak adlandırırken bazıları ise “eğitim alternatifleri” terimini
kullanmaktadır. Kavram, “öğrenme alternatifleri” şeklinde kullanıldığı gibi yine bazı yazarlarca alternatif
yerine geleneksel olmayan, klasik olmayan, otantik, standart olmayan, holistik, ilerici gibi terimlerin
kullanıldığı da görülmektedir.
Alternatif eğitim, özellikle gerçek anlamda alternatif uygulamaların pek bulunmadığı ülkelerde
literatürdeki anlamının çok dışında uygulamaları akla getirmektedir. Örneğin ülkemizde alternatif eğitim
denildiğinde e-öğrenme, uzaktan eğitim, yurtdışı eğitim programları, atölye çalışmaları (workshop), yaz
kampları gibi eğitim programları ya da alternatif eğitim içinde yer almayan okul sistemleri, eğitim
yöntemleri akla gelmektedir. Türkiye’de çok iyi bilinmeyen bir alan olması, bu yanlış algının oluşmasını
normal kılmakla beraber, “alternatif eğitimin” yaygın olduğu ülkelerde dahi bu terimin farklı anlamlarda
kullanıldığı görülmektedir. Risk altında bulunan, uyum problemi çeken ya da özel eğitim gerektiren
çocuklara (ileri zekâlı, öğrenme bozukluğu olan, görme özürlü, işitme özürlü...) yönelik programlar
alternatif eğitim kapsamına girmemektedir. Alternatif okullar elbette bu çocuklara da eğitim vermektedir.
Ancak bir okulun bu programlara sahip olması, onu alternatif yapmamaktadır. Bugün dünyada ‘alternatif
eğitim’ yaklaşımlarıyla ilgili pek çok uygulamadan söz etmek mümkünse de biz bu yazımızda, sadece özet
bir bilgi mahiyetinde Montessori eğitimi üzerinde durmaya çalışacağız.
Montessori eğitimi
Tıp doktoru ve eğitimci Maria Montessori (1870-1952), Roma Üniversitesi Psikiyatri Kliniği’nde
çalışırken zekâ özürlü çocukların eğitimiyle ilgilenmeye başlar. Fransız hekimlerin yöntemlerini kullanarak
zekâ özürlü çocuklar üzerinde bazı sonuçlar elde eden Montessori, bu tür yöntemlerin normal çocuklarda
daha başarılı sonuçlar vereceğini düşünür. 1907'de, üniversitedeki kürsüsünden ve tıbbî uygulamalardan
vazgeçerek çalışan ailelerin çocuklarından oluşan bir grubun devam ettiği ilk Montessori okulu olan Casa
dei Bambini(Çocuklar Evi)’yi Roma’nın kenar mahallelerinden birinde açar.
Montessori, çocuğun yaşamını kendine özgü ihtiyaçları olan üç döneme ayırır. Bu dönemler: 0-6 yaş, 612 yaş ve 12-18 yaş dönemleridir.
Gelişimin takibi
Bebeklikten itibaren çocuğun öğrenmesindeki karmaşık süreçlerin yetişkinin zihninde oluşan yolu takip
etmediğini belirten Montessoriye göre, hareket, dil, düzen, zarafet ve kibarlık, duyuların incelik kazanması,
uzamsal ilişkiler, müzik, matematik ve benzeri güdülerin gelişiminin 0-6 yaş döneminde gelişiminin takip
edilmesi gerekir. Bunlar takip edilmediğinde işe yaramaz ve battal olacaklardır.
Özellikle 0-6 yaş döneminde her çocuğun kendine özgü ritmiyle gelişmesini sağlayacak öz eğitimi
desteklemek gerektiğini savunan Montessori’nin okulunda çocukların gösterdiği sosyal gelişmeler kısa
sürede uluslararası çapta duyulur. Bugün dünyanın pek çok ülkesinde 7000 civarında Montessori okulu
bulunmaktadır. Türkiye’de de bu tarz eğitim veren bazı okul öncesi eğitim kurumları mevcuttur.
Montessori, çocuğun ileride olacağı kişiyi, potansiyel olarak içinde taşıdığını kabul eder. Ancak
‘çocuğun bedensel, entelektüel ve duygusal potansiyeline tam anlamıyla ulaşması için özgürlüğe’ ihtiyacı
vardır. Ama bu özgürlük, ‘düzen ve özdisiplin yoluyla erişilecek bir özgürlük’ olmalıdır.
Duyuların eğitimi
Montessori’nin eğitim sisteminde önce duyuların sonra zekânın eğitimine odaklanılır ve çocukların
görerek, duyarak, dokunarak, hissederek, hareket ederek yani çocuğa duyularının eğitimi yoluyla, aşamalı
öğretim amaçlanır:
“3, 4, 5 yaşlarındaki çocuğun içgüdüsel amacı kendini geliştirmektir. Evren bir düzen ve disiplinden
oluşur. İnsanın tabiatında da dünyayı duyularla algılamaya dayalı bilinç temel alınmalıdır ve algı kabiliyeti
geliştirilmelidir. Çocuk, özgürlüğünü onun için önceden titizlikle seçilmiş malzemenin sınırları içinde yaşar.
Sunulan çeşitli öğretim araçları arasından hangi malzemeyi seçeceğine çocuk kendisi karar verir. Çocukların
öğrenme sürecine ilgisi, kendi seçtiklerini yapmaktan duydukları zevk ve başarı duygusu aracılığıyla
sağlanır.”
Montessori çiçekleri koklamak, bitkilere bakmak, kuşlarını sesini duymak ve fiziksel alıştırmalar
yapmak için açık hava yürüyüşlerine gitmek aracılığıyla bütün duyuları uyarmanın gerekli olduğu
görüşündedir. Dokunsal duyu, ısıl duyu, ağırlık duyusu, tat ve koku duyusu, görme duyusu, işitme duyusu
ve renklerle ilgili duyu Montessori eğitiminde duyu eğitim alanlarını oluşturur.
Materyaller
Montessori duyuların eğitimi için öğrenimi geliştirici pek çok materyal geliştirmiştir. Zımpara
kâğıdından yapılmış, dokunmayı geliştirici harfler, problem çözümü için geometrik bilmeceler, matematik
kavramlarını geliştirici boncuklar, küçük tahta tabletler, silindirik tahta bloklar, içleri farklı maddelerle
doldurulmuş küçük kutular gibi pek çok araç-gereç Montessori eğitiminde yerini alır. Öğrenim basitten
karmaşığa, somuttan soyuta doğru geliştirilir.
Bu sistem, çocuğun potansiyeline ve öğrenme isteğine inanmak, kişiliğine saygı göstermek gibi temel
ilkelerden yola çıkar. Burada yetişkinlere düşen görev, çocuğun gelişim belirtilerine özenli bir saygı ve
dikkat göstermeleri ve çocuğa biçimlenmesi için kendi başına sağlayamayacağı gerekli araç-gereci
hazırlamalarıdır.
Montessori eğitiminin bir başka önemli özelliği de sınıflarda her materyalden sadece bir tane olmasıdır.
Bunun amacı da, çocuğa sabrı, hoşgörüyü, paylaşmayı ve başkalarını düşünmeyi öğretmektir.
Öğretmen faktörü
Montessori eğitiminde önemli bir faktörde öğretmendir. Montessori, biçtiği çok farklı rolleri
vurgulamak için öğretmen yerine “directress” adını kullanmıştır. Montessori öğretmeni, çevre tasarımcısı,
kaynak insan, rol model, uygulama öğretmeni, her çocuğun davranışlarının ve gelişiminin dikkatli bir
gözleyicisi ve kayıt tutucu olarak çalışır.
Farklılıklar
Bu özellikleriyle Montessori eğitimi çocuğa yaklaşım, öğretmenin rolü, ders akışı, program vurguları,
eğitim araç-gereci, eğitim mekânı gibi birçok konuda geleneksel eğitimden farklılaşmaktadır. Bu farklılıkları
tablo halinde sunmak, konunun anlaşılması bakımından belki daha verimli olacaktır:
Geleneksel Eğitim
Çalışma kâğıtları, kalem ve kâğıt, ders
kitapları
Öğretmen merkezli eğitim
Öğrenmenin öğretmenlerce sağlanması ve
yönetilmesi
Sosyal gelişime vurgu yapmayan çalışma ve
öğrenim
Sınırlı, ünite bazlı müfredat
Montessori Eğitimi
Hatanın kontrolünü içeren materyaller. Özel
olarak geliştirilmiş başvuru materyalleri
Çocuk merkezli öğrenme
Çocukların yaparak öğrenmeleri ve kendilerine
öğretmeleri; bireyselleştirilmiş ve oto öğrenme
Çocuğun sosyal gelişimiyle eşleştirilmiş
çalışma ve öğrenim
Uluslararası geliştirilmiş, birleştirilmiş
müfredat
Bütünleştirilmiş konular ve gelişimsel psikoloji
Bireysel konular
temelli öğrenme
Blok zaman, süreli dersler
Kesintisiz çalışma döngüsü
Çocuğa genellikle proje / çalışma için özel / Çocuğun seçtiği projede istediği kadar
belirli bir zaman verilmesi
çalışabilmesi
Öğrenim hızının grup normlarınca ya da
Çocuğun kendi öğrenme hızını belirlemesi
öğretmenlerce belirlenmesi
Tek dereceli sınıflar
Farklı yaşlardan oluşan gruplandırmalar
Çocuk için oturulacak yer belirlenmesi ve
ders boyunca sessizce oturmaya teşvik
Çocuğun nerede rahat ediyorsa orada çalışması
edilmesi
Öğrencilerin pasif ve sessizce, sıralarda
Öğrencilerin aktif olarak, konuşmaları, özgürce
oturmaları
hareket etmeleri
Öğrenciler okula uygun
Okul çocuğun ihtiyaçlarını karşılıyor
Ürün odaklı değerlendirme
Süreç odaklı değerlendirme
Eğitimin çoğunun öğretmence yapılması ve Çocukların öğretmeye, birlikte çalışmaya ve
birlikte çalışma hevesinin kırılması
birbirlerine yardım etmeye teşvik edilmesi
Soyut öğrenmeye vurgu
Somut öğrenmeye vurgu
Öğretmenin disiplin aşılaması
Planlanmış çevrenin öz disiplin sağlaması
Etkinlik döngülerinin öğretmence
Çocuğun öğrenme döngüsünü tamamlaması
belirlenmesi
Grup öğretimine öncelik
Bireysel öğretime vurgu
Bireysel ve grup eğitimlerinin yetişkinlerin Bireysel ve grup eğitimlerinin her öğrencinin
öğretim stillerine uygun olarak yapılması
öğrenme stillerine göre adapte edilmesi
Hatanın çocuğa öğretmen tarafından
Hatanın materyallerin geri bildirimi aracılığıyla
söylenmesi
çocuklar tarafından öğrenilmesi
Öğrenmenin tekrarlama, ödüllendirme ve
Öğrenmenin tekrarlama ve içsel başarma
cezalandırma ile motive edilmesi
duygusu güçlendirilerek motive edilmesi
Müfredat programının çocuğun ilgilerine
Çocuğun kendi işini ilgilerine ve yeteneklerine
çok az saygı duyularak hazırlanması
göre seçmesi
Çocuğun ne yapacağının önceden
Çocuğun ne yapacağını kendisinin belirlemesi
belirlenmesi
Kişisel bakımı öğreten herhangi bir program Duyulara ilişkin çok yönlü eğitim materyalleri
mevcut olmaması, bu işin ailenin görevi
ile çocuğun kişisel ve çevre bakımını kendi
olarak görülmesi
kendine öğrenmesi
Aile ilişkilerinin genellikle para toplanması Ailelerin Montessori felsefesini anlaması ve
sırasında kurulması, öğrenme sürecini
eğitim sürecine katılması için programlar
anlamak için bir katılım gerçekleşmemesi düzenlenmesi
Sonuç
Montessori eğitimini “aşırı bireyciliği ve çocuğu çevresinden uzaklaştırma tehlikesi” olma gibi
yönleriyle eleştirmek mümkündür. Bununla birlikte günümüzde tüm dünyada yaygın olarak benimsenen
notsuz okul, açık sınıf, aktif öğrenme, öğrenci merkezli yaklaşım, süreç odaklı değerlendirme gibi
uygulamaları barındırmaktadır. Montessori eğitiminden gerek günümüzde kabul gören anlayışlara olan
faydası yönüyle, gerekse toplumumuzun temelinde varolan sabır, hoşgörü, paylaşım gibi esasları çocuklara
kazandırma gayretleri nedeniyle elden geldiğince yararlanmaya ve çocuğun gelişimine katkı sağlayan
önemli yönlerinden istifade etmeye çalışılmalıdır. Çocuklara onların hoşlarına da gidecek yöntemlerle
gelişimlerini sağlayacak her yaklaşımın üzerinde yeterince ve yararlanılabilecek kadar durulmalıdır.
Kaynakça
Eylem Korkmaz, Montessori Metodu / Eğitimde Bir Alternatif, Algı Yayıncılık, 2006.
İnayet Pehlivan Aydın, Alternatif Okullar, Ankara: Pegem A Yayıncılık, 2002.
www.montessori.org
www.montessori.edu
www.montessori.com
www.motessoriegitimi.org
www.montessoribc.com
www.montessorischool.org.nz
www.crotonmontessori.com
www.sunysccc.edu/academic/hss/ech/index.html
www.learningalternatives.net
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
128 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content