close

Enter

Log in using OpenID

Elektrik-6 - Deneysan

embedDownload
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
BÖLÜM
DEVRE KORUMA CİHAZLARI
AMAÇ
Elektrikte kullanılan sigortaları, aşırı akımdan koruma cihazlarını, basınç tahrikli koruma
cihazlarını tanıyabilme ve elektrik bağlantılarını yapabilme.
Devre Koruma Cihazları
73
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
BÖLÜM-6 DEVRE KORUMA CİHAZLARI
6.1. SİGORTA NEDİR?
Devreyi, normal çalışma akımının üzerindeki daha büyük akımlara karşı koruyan bir
devre elemanıdır. Elektrik devrelerinden istenmeyen aşırı akımlar geçerse devredeki
elemanlar zarar görür. Devreye seri bağlanan sigorta, devreden geçen akım şiddetinin belli bir
değerin üstüne çıkmasını önler. Sigorta devrenin güvenliği için kullanılır. Sigortaların en fazla
bilinenleri; buşonlu, cam, fişli, anahtarlı otomatik sigorta, bıçaklı sigorta ve yüksek gerilim
sigortalarıdır. Küçük akımlı ve elektronik devrelerde cam sigortalar, aydınlatma ve priz
devrelerinde anahtarlı otomatik sigortalar, büyük akımlı güç devrelerinde bıçaklı sigortalar
kullanılmaktadır. Devre akımına uygun değerde sigorta seçilmelidir.
Sigortalar AC ve DC olarak iklimlendirme ve soğutma cihazlarında, klimalarda, klima ve
buzdolabı kart devrelerinde, klima santrallerinde, soğuk su üreteçlerinde, sıcak su, kızgın su
ve buhar kazanlarında, ısıtma ve soğutma sistemlerinin sirkülasyon pompalarında, endüstri
tesislerinin kumanda panolarında, elektrikle çalışan bütün aletlerde kullanılırlar. İnsanların
karşılaşabileceği elektriksel kazalar ve elektriksel cihazlarda da meydana gelebilecek hasarlar
sigortalar tarafından önlenebilir.
Anahtarlı otomatik sigortalar, günümüzde en yaygın kullanılan sigorta tiplerindendir.
Anahtarlı otomatik sigortalar, devrenin kolayca açılıp kapatılmasına imkân sağlarlar. Bu
yüzden üzerinde bir anahtar mevcut olup her atımdan sonra anahtar yukarı kaldırılarak
sigortanın tekrar yükü enerjilendirmesi sağlanır. Anahtarlı otomatik sigortalara otomat veya
W otomat da denilmektedir. 6-10-16-20-25-32-40-50-63-100 Amper’lik akım değerlerine
sahiptirler. Otomatik sigortalar; kısa devre anında devreyi çok kısa sürede açarlar. Küçük
boyutları ve raya takılabilme özelliği, montaj esnasında kolaylık sağlar. Bağlantı yapılan
noktaları, izoleli yapılır Şekil 6.1’de anahtarlı otomatik sigortanın ana elemanları
gösterilmiştir.
Şekil 6.1 Anahtarlı otomatik sigortanın ana elemanları
1, 1+N, 2, 3 ve 3+N kutuplu imal edilirler. TS 5018, IEC 60898, EN 60898
standartlarına göre B ve C olmak üzere iki ayrı tipi mevcuttur. Sigorta kaç kutuplu olursa
olsun, herhangi bir fazında oluşabilecek arıza durumunda, tüm kutuplar açılırlar.
B tipi: Hat koruması yapar ve ev aydınlatması, priz, kumanda devrelerinde kullanılır.
Kısa devre esnasında nominal akımın 3 ila 5 katında açma yaparlar.
C tipi: Elektrik motoru gibi ilk çalışma anında normal değerinden fazla akım çeken
endüktif yüklerde kullanılır. C tipi otomatlar, nominal akımın 5 ila 10 katı akımda devreyi
gecikmesiz olarak açarlar.
74
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.2 Sigorta çeşitleri
6.2 SİGORTALARIN SINIFLANDIRILMASI
Sigortalar, mili amper değerinden kilo amper değerine kadar farklı amperajda
üretilirler. Kullanımda, değişik hizmet amaçlarına yönelik olarak çok farklı gerilimler altında
çalışması istenen sigortalar, farklı sınıf ve guruplarda incelenebilirler.
6.2.1 Üzerinden Geçen Akımlara Göre Sigortalar


Zayıf akım sigortaları
Kuvvetli akım sigortaları
6.2.2 Fiziksel Yapılarına Göre Sigortalar





Minyatür sigortalar
Fişek sigortalar
D tipi (Ev) buşonlu sigortalar
NH bıçaklı (Kuvvetli akım) sigortalar
Anahtarlı otomatik sigortalar
Devre Koruma Cihazları
75
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
6.2.3 Gövde İzolasyonlarına Göre Sigortalar



Cam sigortalar
Seramik veya porselen sigortalar
Fiber sigortalar
6.2.4 Eklentilerine Göre Sigortalar




Göstergeli sigortalar
Ayaklı sigortalar
Tel ayaklı sigortalar
Metal ayaklı sigortalar
6.2.5 Kullanıldıkları Yerlere Göre Sigortalar






Elektronik cihaz sigortaları
Oto elektrik sigortaları
Alçak gerilim şebeke sigortaları
Bina sigortaları
Sanayi sigortaları
Yüksek gerilim şebeke sigortaları
6.2.6 Kullanıldıkları Gerilimlere Göre Sigortalar


Alçak gerilim sigortaları
Yüksek gerilim sigortaları
6.3 SİGORTA ATMA KARAKTERİSTİĞİ
Aşırı yük akımlarıyla sigortanın atma süresi arasındaki ilişki, sigortanın atma, yani
sigorta telinin ergime karakteristiğine bağlıdır. Sigortalar aynı akım değerlerinde olsalar bile,
yapıldıkları milletlerarası standartlara uygun olarak farklı atma karakteristiklerine sahip
olabilirler. Atma karakteristiği, seçilen bir sigorta telinin alaşımına, sigortanın fiziksel yapımı
ve sıcaklık dağılım faktörüne bağlı olarak değişir.
Elektronik devrelerde, standart kullanım amaçlarına yönelik olarak çabuk (F) ve
gecikmeli (T) tip olmak üzere iki çeşit sigorta karakteristiği yaygın olarak bilinir ve kullanılır.
'F tip' sigortalar, üzerinden geçen aşırı akımda göreceli olarak çabuk; 'T tip' olanlar ise
gecikmeli olarak atar ve kullanıldıkları cihazı korurlar.
Bu iki tip sigorta karakteristiği arasında bazı orta gecikmeli (M) tipi sigortalar da
bulunmaktadır. Diğer taraftan, süper çabuk (FF) ve süper gecikmeli (TT) olarak tanımlanan
minyatür sigortalar da mevcut olup bunlar, henüz resmi standartların dışındadır ve üretici
firmaya özgü akım/zaman karakteristiklerine sahiptirler. Buna göre sigorta tipleri ve bunların
genel olarak kullanıldığı yerler aşağıda açıklanmıştır.
76
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
6.3.1 Çabuk (F Tip) Sigortalar
Ani akım yükselmeleri olmayan ilk bağlantı akımlarında ve genellikle omik yapıda
olan (ışık, ısıtma ve benzeri) elektrik devrelerinde kullanılırlar. Ayrıca, istenmeyen aşırı
akımlardan bir ölçü aletini korumak veya cihaz içinde kondansatör vs. gibi bir parçanın kısa
devre olma durumunda devreyi kısa zamanda açmak amacıyla kullanılırlar. Yine bu sigortalar,
cihaz içlerinde çeşitli kablo hatlarını ve farklı akım devrelerini ayrı ayrı korumaya yararlar.
6.3.2 Gecikmeli (T Tip) Sigortalar
Kısa süreli olarak yüksek bağlantı akımlarına dayandığı için, özellikle motor ve
transformatör gibi içinde bobin bulunan endüktif yapıda veya kondansatör bulunan kapasitif
yapıda elektrik devrelerinin korunmasında kullanılırlar. Alçak kesme kapasiteli olanlar,
mümkün olduğu kadar yardımcı devrelerde kullanılmalıdır. Şebeke sigortası olarak eğer,
gecikmeli tipte bir sigorta kullanılacaksa veya bu tip bir sigortanın kullanıldığı yerde çok
yüksek kısa devre akımları meydana gelebilecekse, yüksek kesme kapasiteli olan sigortalar
tercih edilmelidir. Yüksek kesme kapasiteli ve gecikmeli sigorta bulunamayan durumlarda ise,
devrede seri olarak yüksek kesme kapasiteli uygun değerde başka bir sigorta daha
kullanılmalıdır.
6.3.3 Orta Gecikmeli (M Tip) Sigortalar
Bu sigortalar, normal bağlantı akımlarında ve genellikle transformatörlerin çıkış
devrelerinde koruma amacıyla kullanılırlar. Kesme kapasitelerinin yeterli olması halinde,
çeşitli devreler için uygun bir dağıtım sigortasıdırlar. Gerektiğinde, bir şebeke koruyucu
sigortası olarak da kullanılabilirler.
6.3.4 Süper Çabuk (FF Tip) Sigortalar
Normal çabuklukta sigortaların yeterli olmadığı aşırı akımlarda, devrenin en kısa
zamanda ayrılması bu tip sigortalarla sağlanır. Transistör, diyot, tristör ve tiryak gibi yarı
iletkenlerin korunmasında tercih edilirler.
6.3.5 Süper Gecikmeli (TT Tip) Sigortalar
Bu sigortalar, değişik akımlar için yapılsa da genellikle çalışma akımları 1 mA ile 100
mA gibi çok küçük değerlerde olan elektronik cihazları, korumak için kullanılırlar. Sigortanın
iç direnci yükle değişmez. Yalnız, kullanılacağı devrede sigorta iç direncinin yüksekliği ve
geniş bir atma zamanının dikkate alınması gerekir.
6.4 OTOMATİK SİGORTANIN YAPISI VE ÇALIŞMASI
Bu tip sigortalar, termik ve manyetik koruma düzenekli olarak üretilmektedir. Termik
koruma, bimetal esaslıdır. Devreden aşırı akım geçince bimetal bükülerek akım geçişini
sağlayan kontakları açar. Manyetik koruma ise aşırı akım geçmesi durumunda elektromıknatıs
Devre Koruma Cihazları
77
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
hâline gelen kalın kesitli bobinin nüveyi hareket ettirerek kontakları açtırması esasına
dayanmaktadır.
Uygulamada kullanılan otomatik sigortalar, L (B) ve G (C) tipi olmak üzere iki tipte
üretilir. L tipi sigortalar, aydınlatma ve priz tesislerinde kullanılırken; G tipi sigortalar ise
motor koruma devrelerinde kullanılır. L tipi sigortalar, aşırı akım durumunda hemen atar. G
tipi modeller ise gecikmeli olarak devreyi açar. Motorlar, kalkış anında normal akımlarından
birkaç misli değerde aşırı akım çekerek çalışmaya başladıklarından bu tip alıcılarda gecikmeli
atan otomatik sigortalar tercih edilir.
Uygulamada kullanılan otomatik sigortalar 0,5–1–1,6–2,4–6–10–16–20–25–35–40–
45–50 amperlik değerlerde üretilmektedir. Üç fazlı motorların korunmasında kullanılan
otomatik sigortaların mandalları birbirine akuple edilir. Bu sayede fazın birisinin bağlı olduğu
sigorta attığında, üç fazın akımı da kesilir.
Şekil 6.3 Otomatik sigortanın iç yapısı
6.5 KESME KAPASİTESİ
Sigorta kesme kapasitesi, sigorta atma (ergime) karakteristiğinden farklı bir özelliktir.
Bu özellik, standartlarda belirtilen şartlar altında, bir sigorta üzerinden tehlike yaratmaksızın
geçebilecek en yüksek akım değeridir.
Kesme kapasitesini daha iyi kavrayabilmek için doğrudan doğruya elektrik ana
kaynağına çok kalın elektrik kablolarıyla bağlı bir elektrik devresi düşünelim. Bu devre
içinde, oluşabilecek bir elektrik kısa devresi için koruyucu olarak yalnız bir minyatür sigorta
bulunsun. Böyle bir elektrik devresinde meydana gelen kısa devre akımı, doğal olarak
karşısında sigortayı bulacaktır. Bu durumda, devrenin bütün voltajı sigortanın iki ucu arasında
birikir ve çok kısa süre de olsa, sigortadan yüksek bir elektrik akımı geçer. Böyle bir elektrik
78
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
devresinde kullanılan sigortanın kesme kapasitesi, devrede oluşabilecek akımdan küçük
kalırsa, sigorta bu aşırı akımda patlayarak çevresine fiziksel zararlar verebilir.
Kısacası, bu kesme kapasitesindeki akım geçtiğinde sigorta tam ve hatasız olarak
atmış olmalıdır. Elektrik arkı yapmamalıdır. Bir elektrikli cihazın emniyetli olarak
korunabilmesi için, devresinde ulaşılabilecek en yüksek kısa devre akımının, sigorta kesme
kapasitesinden daha yüksek olmaması gerekir. Gecikmeli veya orta gecikmeli sigorta
kullanılan devrelerde, bu sigortaların kesme kapasitesi yeterli değilse ve çok kısa zaman
içinde oluşabilecek aşırı yüksek akımlar söz konusu ise, devreye seri olarak yüksek kesme
kapasiteli çabuk atan bir sigorta daha konulmalıdır.
6.6 BASINÇ TAHRİKLİ KORUMA CİHAZLARI
Basınç tahrikli koruma cihazlarını aşağıdaki şekilde dört grup altında inceleyebiliriz.
A. Yağ basınç anahtarı
B. Alçak basınç anahtarı
C. Yüksek basınç anahtarı
D. Birleşik (kombine) basınç anahtarı
6.6.1 Yağ Basınç Anahtarı
Yağ basınç anahtarı, kompresördeki yağ basıncı önceden belirlenmiş basınç değerinin
altına düştüğünde kompresörün hareket aldığı motor devresinin elektriğini keser. Bu
anahtarlar, motorun ilk hareketinde zaman rölesine bağlı olarak bir süreden sonra gecikmeli
olarak devreye girerler. Çünkü ilk çalışmada yağ basıncı istenilen basınç değerinin altındadır.
Yağ basınç anahtarının bağlantısı yapılırken anahtar üzerindeki oil (yağ) yazan kısmı pompa
çıkışına yani basma hattına, low (alçak) yazan kısmı ise kompresör kerterine yani emme
hattına bağlanmalıdır.
Şekil 6.4 Diferansiyel yağ basınç anahtarı
Devre Koruma Cihazları
79
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.5 Çeşitli basınç ve sıcaklık kontrol elemanları
6.6.2 Alçak Basınç Anahtarı
Alçak basınç kontrol elemanlarıdır. Klima ve soğutma sistemlerinde alçak basınç
presostatları emniyet elemanı olarak kullanılırlar. Resetli ya da restsiz olarak üretilebilirler.
Soğutmada ise kabin sıcaklık kontrolünde, defrost kontrolünde kullanılır. Alçak taraf basıncı
ayar değerinin altına düştüğünde kompresör motorunu devresini keser. Sistemin alçak tarafına
bağlanır.
Şekil 6.6 Alçak basınç anahtarı
80
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.7 Elektronik basınç anahtarları
6.6.3 Yüksek Basınç Anahtarı
 Yüksek taraf basıncı ayar değerine ulaştığında kompresör motor devresinin
enerjisini keser.
 Sistemi yüksek basıncın oluşturabileceği zararlardan korur.
 Sistemin yüksek hattına bağlanır.
 İklimlendirme ve soğutma sistemlerinde basınçla kontrol ya da emniyet amaçlı
kullanılır.
 El veya otomatik kurmalı (reset) olabilir.
 Çalışma aralığında istenilen basınca ayarlanabilir.
 Periyodik bakımları yapılmalıdır.
Şekil 6.8 Yüksek basınç anahtarı
6.6.4 Birleşik (Kombine) Basınç Anahtarı
 Alçak ve yüksek basıncı kontrol edebilir.
 Sistemin ayarlanan maksimum ve minimum basınç aralıklarında çalışmasını sağlar.
Devre Koruma Cihazları
81
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
 Maksimum ayar değerinde elektrik kontağı açılır ve motorun enerjisi kesilir.
Minimum ayar değerinde elektrik kontağı kapanır ve motor çalışır.
 Elektrik bağlantıları oldukça basit olup üç fazlı ya da tek fazlı motorlar direk
bağlanarak çalıştırılabilir.
 Montajı basittir.
 Rakorların bağlantısında aşırı sıkma çatlamaya yol açabilir. Bu nedenle tork
anahtarı kullanılarak sıkma yapılması uygundur.
Şekil 6.9 Bileşik (kombine) basınç anahtarı
6.6.5 Basınç Sviçleri
Basınç siviçleri soğutma sistemlerinde sistemi alçak ve yüksek basınçtan korumak için
kullanılırlar. Split klimalarda kullanılan yüksek basınç siviçleri bağlı olduğu elektrik
devresine seri bağlanır. Basınç çalışma basıncının üzerine çıktığında bağlı olduğu devrenin
enerjisini keserler.
Şekil 6.9a Basınç siviçleri
6.7 ELEKTRİKLİ SİSTEM KORUMA CİHAZLARI
Elektrikli sistem koruma cihazlarını sekiz grup altında inceleyebiliriz.
1. Bimetal aşırı yük koruyucu
2. Manyetik aşırı yük koruyucu
3. Termal aşırı yük koruyucu
4. İşlem durdurma (lokavt) rölesi
5. Elektronik (katı hal) motor koruyucu
6. Kaçak akım rölesi
7. Faz koruma rölesi
8. Kısa devreli çalışmayı önleyen röle
82
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.10 Çeşitli elektrikli sistem koruma cihazları
6.7.1 Bimetal Aşırı Akım Rölesi
İklimlendirme ve soğutma mesleğinde büyük sistemlerde en fazla karşılaşılan yük
koruyucudur. Her faz, bir aşırı akım açıcısına (devre açıcı) bağlıdır ve ısınan açıcılar,
diferansiyel açma çubuğunu iterek devreyi açarlar. Termik röleler, aşırı yük veya faz
kesilmesi durumunda kontaktör vasıtası ile bağlı oldukları motor devresinin elektriğini
keserek motoru devre dışı bırakırlar. Termik röleler, şebekeye seri bağlanır; böylece bağlı
oldukları elektrik motorunun çektiği akımın termik etkisi, devamlı kontrol altında tutulmuş
olur.
Bimetal termik üzerinde çeşitli konumlar vardır. Otomatik konumda, termik atıp
bimetallar soğuduğunda yardımcı kontak ilk pozisyonuna döner ve kontaktör çekerek harici
bir müdahaleye gerek kalmaksızın motorun çalışmasını sağlar. Manüel konumunda ise,
bimetallar soğuduktan sonra kontaktörün tekrar devreye alınması için "reset" butonuna
basılması gerekmektedir. Test butonu basılı tutulduğunda motor kontaktörü devreden çıkarılır.
Devreyi kapayan kontak harekete geçemez. Termik ayarı, motor etiketindeki akım değerinin
yüzde yirmi fazlasını geçmeyecek şekilde ayarlanmalıdır.
Devre Koruma Cihazları
83
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.11 Bimetal aşırı yük koruyucu içyapısı ve özellikleri
6.7.2 Termik Manyetik Şalter
Termik Manyetik Şalterler, normal işletme şartlarında devreyi açmaya ve kapamaya;
normal olmayan şartlarda ise (kısa devre, aşırı akım gibi) otomatik olarak devreyi kesmeye
yarayan alçak gerilim devre kesicileridir. Termik koruma aşırı yüke, manyetik koruma ise
kısa devreye karşı koruma sağlar. Alçak gerilim tesislerinde, doğru ve alternatif akımla
çalışan motor ve jeneratörlerin ve elektrik şebekelerinin korunmasında kullanılır. Gecikmeli
sistemlerin kullanıldığı yerlerde, akım kesme ayarı nominal akımın kaç katı olması
gereksinimine göre istenilen değerde ayarlanabilir.
Şekil 6.12 Termik manyetik şalter
84
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
6.7.3 Termik Koruyucu
İçinde aşırı akımdan kızaran bir rezistans (direnç) ve rezistansa seri bağlı bimetal
plakadan yapılmış bir kontak vardır. Belirli bir akım şiddetinden, belli bir süre içinde
rezistans kızarmak suretiyle bimetal plakayı ısıtır. Isınan bimetal yukarı doğru kıvrılarak
kontakları açar. Tas, aşırı ısındığında termik açabilir.
Şekil 6.13 Bimetal termik
6.7.4
İşlem Durdurma (Lokavt) Rölesi
Kontaktör bobininden gelen faz, termik, basınç anahtarı, kompresör termiği, lokavt
rölesi normalde kapalı kontaklarından geçer; anahtar kapalıysa nötr hattından devresini
tamamlar. Kontaktörü çektirerek kompresör motorunu çalıştırır. Devre şemasında görüldüğü
gibi lokavt röle bobini termik, basınç anahtarı, kompresör termiği, lokavt rölesi normalde
kapalı kontaklarına paralel bağlıdır.
Bu yüzden lokavt röle bobin uçları, kısa devre durumunda olduğundan röle bobini
üzerinden enerji geçmez. Termik, basınç anahtarı ya da kompresör termiğinden herhangi
birisinin kontakları açarsa lokavt rölesi bobini ve kontaktör bobini seri bağlı konuma gelir.
Kontaktör, bobini omik direnci, lokavt rölesi bobini omik direncinden daha düşük olduğundan
sadece lokavt rölesi kontakları çeker. Kontaktör bobini, yalnızca iletken görevi görür.
Sistemin tekrar devreye sokulabilmesi için anahtarın açılarak enerjinin kesilmesi ve
açan termiklerin de resetlenmesi gerekir.
Devre Koruma Cihazları
85
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.14 İşlem durdurma (lokavt) rölesi
6.7.5
Elektronik Motor Koruyucu
Elektronik motor koruyucu P1 ve P2 (kart giriş uçları) motor beslemesi iki faz ucuna
bağlanır. Böylece motorun faz koruması sağlanmış olur. Isı sensörleri, motorun sargıları
içerisine yerleştirilerek sargı sıcaklıklarını hassas şekilde algılayabilirler. Motor sargıları,
rölede ayarlanmış sıcaklığın üzerine çıktığında ısı sensörleri, S1 -S2 uçlarından karta sinyal
gönderir. Motor, kumanda devresine seri bağlı K1-K2 uçları (kumanda devresine seri röle
beslemesi) rölenin enerjisini kestirir.
Şekil 6.15 Elektronik motor koruma
6.7.6 Kaçak Akım Rölesi
Canlıları elektrik enerjisinin kötü etkilerinden korumaya yarayan bir elektrik
malzemesidir. Dış görünüş olarak otomatik sigortaya benzer. Fakat çalışma prensibi tamamen
farklıdır. Fazın nötr harici başka bir hat üzerinden devreyi tamamlaması sonucu devreyi açar.
Yani elektrik enerjisini keser. Bu işlemi bir saniyeden az bir sürede yapar. Birçok marka ve
çeşitte imal edilirler. Elektronik olmayanları daha kararlı çalışır. Fazdan devreye giden akım
86
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
ile devreyi tamamlarken nötr hattından dönen akım arasında bir fark tespit edilirse devreyi
açar. Binalarda ve işyerlerinde 30 miliamper can güvenliği için 300 miliamper yangına karşı
güvenlik için bina girişine besleme hattına bağlanır.
Şekil 6.16 Kaçak akım rölesi
6.7.7 Motor Koruma Rölesi
İklimlendirme soğutma sistemlerinde yaygın olarak kullanılan elektrik motorlarının iki
faza kalarak aşırı ısınması ve yanması sıkça karşılaşılan arıza kaynaklarından biridir. Motor
korumasında sıkça kullanılan “termik manyetik röle, gerek elektromekanik yapısı, gerekse
demaraj akımının karşılanabilmesi için akım ayarının yüksek tutulması nedeniyle koruma
işleminde yetersiz kalmaktadır. Bu olumsuz etkileri, ortadan kaldıracak şekilde tasarlanmış
bulunan motor koruma rölelerinin hangi koruma fonksiyonlarını yerine getirdikleri aşağıda
açıklanmıştır.
Faz Yokluğu: Motorun herhangi bir nedenle iki faza kalması durumunda motor,
devreden çıkarılır.
Faz Sırası: Faz sırasının ters olduğu durumlarda (R,S,T saat yönünde değil) motor
devreye alınmaz. Herhangi bir nedenle faz sırası bozulursa motor, gecikmesiz devreden
çıkarılır.
Devre Koruma Cihazları
87
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.17 Motor koruma rölesi
Gerilim dengesizliği (ayarlanamaz): Faz arası gerilim dengesizliği % 20 sabit
değerden fazla olduğu anda çıkış rölesi 3sn.içinde motoru devreden çıkarır. Üç fazlı
sistemlerde gerilim dengesizliği (asimetri) yüklerin fazlara dengesiz bağlanması sonucu
oluşur. Gerilim dengesizliği, motor sargı sıcaklığının belli bir miktar artmasına ve dolayısıyla
motor gücünün düşmesine neden olur.
Gerilim dengesizliği (ayarlanabilir): Faz arası gerilim dengesizliği, kullanıcının
ayarladığı asimetri değerinden küçükse çıkış rölesi çekilidir. Eğer gerilim dengesizliği,
ayarlanan değeri (%5-% 25) aşarsa çıkış rölesi 3 sn.lik zaman gecikmesi sonunda bırakır ve
motor devre dışı kalır. Eğer asimetri hatası, sabit zaman gecikmesinden daha kısa süreli bir
zaman diliminde gerçekleşirse çıkış rölesi çekili kalır; motor, devreden çıkartılmaz. Kısaca,
şebekedeki ani dalgalanmalardan etkilenmez.
6.7.8 Kısa Devreli Çalışmayı Önleyen Röle (ASCT)
Kısa devreli çalışmayı önleyen röleler (Anti Short Cycle Timer), soğutma ve klima
sistemlerinde, kontrol elemanlarının arızası veya yanlış ayarlanması sonucunda çok sık olarak
çalışıp durmasını önleyerek motorun ve diğer elemanların zarar görmesini önlerler.
88
Devre Koruma Cihazları
İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri
Şekil 6.18 Kısa devreli çalışmayı önleyen röle (ASCT)
6.8 Isıl(termal) Sigorta
Nofrost buzdolaplarında bimetal defrost termostatının devreyi kesmediği durumda
devreyi keserek, ısıtıcıları devreden çıkartan ve buzdolabını meydana gelebilecek tehlikeli
durumlardan koruyan emniyet elemandır.
Şekil 6.19 Isıl termal sigorta
Devre Koruma Cihazları
89
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
10
File Size
1 188 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content