close

Enter

Log in using OpenID

BÖLÜM İKTİSAT DERSİN ADI ŞEHİR ve KÜLTÜR: İSTANBUL

embedDownload
BÖLÜM
İKTİSAT
DERSİN ADI
ŞEHİR ve KÜLTÜR: İSTANBUL
ÖĞRETİM ÜYESİ
ADI–SOYADI
PROF. DR. AHMET KALA
HAFTA
V
1
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KONUM
Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden biri olan ve Balkan
Yarımadası ile Anadolu arasında bir geçiş oluşturan Marmara
Bölgesi’nde yer alan İstanbul; Avrupa ve Asya kıtalarının
birbirine bağlandığı noktada yer almaktadır. Coğrafi konum
olarak, 28° 01' ve 29° 55' doğu boylamları ile 41° 33' ve 40°
28' kuzey enlemleri arasında bulunan İstanbul İl’i; 5.400
km2’lik yüzölçümüyle 769.604 km²’lik Türkiye topraklarının %
0,7’sini kaplamaktadır.
2
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KONUM
İl’i kuzeyde Karadeniz, doğuda Kocaeli Sıradağları’nın yüksek
tepeleri, güneyde Marmara Denizi ve batıda ise Ergene Havzası’nın
su ayrım çizgisi sınırlarken, komşu iller de Kocaeli ve Tekirdağ
olmaktadır. İstanbul Boğazı, Karadeniz’i Marmara Denizi ile
birleştirirken; Asya Kıtası ile Avrupa Kıtası’nı da birbirinden
ayırmakta ve aynı zamanda İstanbul kentini de ikiye bölmektedir.
Ancak İstanbul sahip olduğu köprülerle kıtaları ve şehrin her iki
yakasını bağlamaktadır.
İstanbul İl toprakları toplam 5.512 km²’lik bir alanı kaplamaktadır.
Yüzölçümü ile 72.114 km²’lik Marmara Bölgesi içinde %7,6’lik paya
sahipken, 769.604 km²’lik alana sahip Türkiye yüzölçümü içerisinde
%0,7’lik bir pay almaktadır.
3
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KÜRESEL MERKEZ
İstanbul Balkanlar, Karadeniz, Kafkaslar, Orta Doğu ve Doğu
Akdeniz hinterlandına
sahip önemli dünya metropollerinden biri konumundadır (bk.
Şekil).
Şekil: İstanbul’un Etkileşim Alanı
4
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KÜRESEL MERKEZ
Ekonomik faktörlerin en önemli etken olduğu göç eğilimi verilerine
göre, Türkiye ve İstanbul’un durumu AB genelinden oldukça farklı
bir boyuttadır. İstanbul 1000 kişiye 100 ile 200 arasında göç alma
oranı ile en çok göç alan bölgeler arasında yerini almaktadır.
Gelir düzeyi açısından İstanbul, AB ortalamasının çok altındadır.
2000 yılı verilerine göre AB ortalaması kişi başına satınalma güçü
standardı(PPS)’nın GSYİH değerleri 20.213 PPS iken, bu değer
İstanbul için 8.210 PPS olarak hesaplanmıştır. Bu verilere göre
İstanbul’da kişi başına gelir AB ortalamasının ancak 41’ine
ulaşmaktadır. Bu oldukça düşük bir değer olup, gelir düzeyinin alım
gücü açısından hesaplandığında bile yetersiz olduğunu
göstermektedir.
5
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KÜRESEL MERKEZ
Buna karşılık GSYİH rakamlarının değişimi açısından AB bölgeleri
içinde oldukça iyi bir konumda bulunmaktadır. 10 yıllık dönem
kapsamında İstanbul Bölgesinde sağlanan gelir artışı hızı, İstanbul’un
göreli dinamik yapısını göstermektedir.
İstanbul Avrupa bölgeleri arasında potansiyel bölgeler kategorisinde yer
almaktadır. Potansiyel bölgeler, işsizlik oranı AB ortalamasının altında
(yüzde 9,4) ve GSYİH artış oranı yüzde 4,7’nin altında olan bölgeleri
kapsamaktadır.
İstanbul, insan gücü göstergeleri olarak kullanılan AR-GE personel
sayısının aktif yaş grubu içindeki payı ve üniversite mezunlarının
toplam nüfustaki payı açısından Avrupa’nın en az gelişmiş bölgeleri
arasında yer almaktadır.
6
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
KÜRESEL MERKEZ
Alfa Dünya Kentleri
12 Puan: Londra, New York, Paris, Tokyo
10 Puan: Chicago, Frankfurt, Hong Kong, Los Angeles, Milano, Singapur
Beta Dünya Kentleri
9 Puan: San Francisco, Sidney, Toronto, Zürich
8 Puan: Brüksel, Madrid, Mexico City, San Paolo
7 Puan: Moskova, Seoul
Gamma Dünya Kentleri
6 Puan: Amsterdam, Boston, Caracas, Dallas, Düsseldorf, Cenevre, Houston,
Jakarta, Johannesburg, Melbourne, Osaka, Prag, Santiago, Taipei, Washington
5 Puan: Bangkok, Pekin, Roma, Stockholm, Varşova
4 Puan: Atlanta, Barselona, Berlin, Buenos Aires, Budapeşte, Kopenhag,
Hamburg, İstanbul, Kuala Lumpur, Manila, Miami, Minneapolis, Montreal, Münih,
Shanghai
7
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
BÖLGESEL MERKEZ
İstanbul’a bölgesel hatta ülkesel ölçekten yaklaşılması
gerekliliğinden hareketle, Marmara Bölgesi ölçeğinde çeşitli
araştırmalar yapılmıştır. Marmara Bölgesi ölçeğinde yapılan
çalışmalar neticesinde, Marmara Bölgesi Trakya, Kuzey Marmara,
Güney-batı Marmara ve Güney-doğu Marmara Alt Bölge olmak
üzere dört alt bölge olarak değerlendirilmiştir.
Buna göre, İstanbul hariç tutulduğunda, Kırklareli, Edirne ve
Tekirdağ İlleri Trakya Alt Bölgesi kapsamında; Kocaeli, Sakarya ve
Düzce İlleri Kuzey Marmara Alt Bölgesi kapsamında; Çanakkale ve
Balıkesir İlleri Güney-batı Marmara Alt Bölgesi kapsamında; Bursa,
Yalova ve Bilecik İlleri ise Doğu Marmara Alt Bölgesi kapsamında
ele alınmıştır (bk.Harita).
8
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
BÖLGESEL MERKEZ
Harita: İstanbul-Marmara Alt Bölge Sınırları ve II. Düzey İstatistiki
Bölge Birimleri
9
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
BÖLGESEL MERKEZ
10
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
BÖLGESEL MERKEZ
Ekonomik açıdan güçlü konumu İstanbul’u 1950’li yıllardan bu yana
nüfus hareketlerinin yöneldiği ana merkez haline getirirken, doğal
olarak bu hızlı nüfus artışına koşut olarak ekonomik faaliyetlerin
artırılması gereklidir. Ancak tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de ve
İstanbul’da yeni istihdam olanakları yaratmak çok pahalı hale
gelmiştir. Bu nedenle yeterli iş yaratılamamakta ve İstanbul’da
ulaşılan ortalama gelir ve refah düzeyinde düşüşler yaşanmaktadır.
İstanbul İli ile ülkenin diğer illeri arasındaki sosyo-ekonomik
gelişmişlik düzeyi sürekli farklılık arz ederken, böylesine farklılığın
Marmara Bölgesi ile diğer ülke illeri arasında olduğu kadar İstanbul
ile diğer Marmara Bölgesi illeri arasında da var olduğu bir gerçektir
(bk.Şekil).
11
KÜRESEL VE BÖLGESEL MERKEZ OLARAK
İSTANBUL
BÖLGESEL MERKEZ
Şekil: İstanbul ve Marmara Bölgesi Etkileşim Ağı
12
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
0
File Size
369 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content