SCHNEIDER ELECTRIC Kaçak akım koruma

SCHNEIDER ELECTRIC
Kaçak akım koruma röleleri
Türkçe Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu
Multi9 Kaçak akım koruma röleleri
Kaçak Akım nedir ?
Gerilimli bir iletkenin bir gövdeye yalıtım hatası sonucu temas etmesi ile toprağa akan akıma “toprak
kaçak akımı” denir.
Ürün Özellikleri:
Kaçak Akım Koruma Rölesinin görevleri
Kaçak akım koruma rölesinin görevi bir yalıtım hatasından kaynaklanan I∆n hata akımı olduğu anda
devreyi kesip o hata akımına maruz kalabilecek bir insanın hayatını kurtarmaktır.
30mA hassasiyetindeki kaçak akım koruma rölesi insan hayatını korumaya yönelik kullanılır.
300mA hassasiyetindeki kaçak akım koruma rölesi büyük ölçüdeki bir yalıtım hatasının oluşturduğu
yangın riskini engellemeye yönelik kullanılır.
Can Güvenliği
Elektrik hatası oluştuğunda , insan vücudu toprağa dönmek için bir yol arayan elektrik akımına iletken
vazifesi görür. Akımın vücuttan geçişi ile meydana gelen tehlikenin büyüklüğü aşağıdaki etkenlere
bağlıdır.
•
•
•
•
•
•
Gerilim
Vücudun elektrik direnci
Akımın değeri ve frekansı
Akımın geçiş süresi
Akımın vücutta izlediği yol
Yaş
Bir insanın elektriğe karşı gösterdiği direnç ykuarıdaki koşulların değişmesi durumunda 700 ila 6.100
ohm arası değişir. Hesaplamalarda ortalama olarak bir insanın direnci 1.666 ohm alınır. Bu insan
vücudundan geçecek olan akım değeri;
I = V/R formülünden;
50V için I = 30mA
230V için I = 130mA olarak hesaplanır.
IEC 60479-1 standartına göre insan hayatı için kritik akım eşiği 30mA olarak belirlenmiştir.
Elektirk akımının insan vücudundaki etkileri aşağıdaki cetvelde belirtilmiştir.
Mal Güvenliği
Yapılan deneyler sonucu 300mA’lik bir toprak kaçak akımının kısa bir süre içerisinde çevresindeki
malzemeleri tutuşma sıcaklığına getirerek yangına sebebiyet verdiği gözlenmiştir. Medyada ve
haberlerde elektrik kökenli yangınlar konu edildiğinde genelde “elektrik kontağından çıkan yangın” diye
belirtilir ve aklımıza kısa devre gelir. Oysaki gerçek daha farklıdır, zira kısa devre söz konusu olsa
sigortalar ve kesiciler bunu kısa bir sürede ortadan kaldırabilirler. Bu yangınlar asıl sebebi kısa devre
değil izolasyon hataları ve kablolardaki deformasyondan kaynaklanan “toprak kaçak akımı”dır.
Kablo çeperi
Metal iletken
300ma
yangın tehlikesi
Temas Tanımları
Doğrudan temas durumu:
Bir kişinin normal şartlarda “canlı” olan bir iletkene dokunması “doğrudan
temas” olarak adlandırılır. Doğrdudan temas durumunda maruz kalınan gerilim
hat gerilimidir. Bu durumda kişinin vücudu üzerinden maksimum akım geçer ve
devreyi otomatik kesmede, kaçak akım hassasiyeti yüksek, tepki süresi çok kısa
olan toprak kaçak akım koruma cihazları kullanılmalıdır. ( <30mA, < 30ms)
Dolaylı temas durumu:
Bir yalıtım hatası sonucunda kaza ile gerilim altında kalan cihazın gövdesine
dokunan bir kişinin halidir. Dolaylı temas durumunda alınması gereken iki temel
önlem vardır;
1 – Temasın söz konusu olduğu devrede toprak kaçak akım cihazı kullanılması
2 – Temasa müsait tüm gövdelerin topraklanması
Kaçak Akım Koruma Rölesi Çalışma Prensibi
Toprak kaçak akım koruma rölesinin temel yapısı aşağıdaki şekilde gözükmektedir. Akım taşıyan
iletkenler bir toroidal yapı içerisinde gerçirilerek faz ile nötr iletkenleri arasındaki denge ölçülür. Tek
fazlı dağıtımda faz ile nötr arasında aritmetik toplam, faz sayısı birden fazla olduğu dağıtımda ise
vektörel toplam alınır. Normal hallerde bu toplam sıfıra eşittir, yani toroide giren ve çıkan akımlar
eşittir. Bu sebepten dolayı toroid üzerinde bir manyetik akı oluşmaz ve e.m.k (elektro motor kuvveti)
sıfırdır.
Faz
Yay
Nötr
Faz
Nötr
S N
Ifaz = Inötr
(kaçak akım yoktur)
Algılama
Ölçme
Herhangi bir toprak kaçağı oluştuğu anda Ifaz ≠ Inötr eşitsizliği oluşur ve böylece toroid üzerindeki
denge bozulur. Oluşan “fark akımı” nedeniyle bir e.m.k endüklenir. Bu sayede toroid üzerinde bir akı
oluşur, bu akı da algılama sargısı üzerinde akıma dönüşür ve ölçme tarafındaki mıknatısı açacak
manyetik güce ulaştığında kaçak akım koruma rölesinin kontakları açılmış olur, devrenin enerjisi
kesilir.
Fa
Yay
Nötr
Fa
Nötr
S N
Ifaz ≠ Inötr
(kaçak olduğu
durum, röle
harekete geçer
devre kesilir)
Algılama
Ölçme
Kaçak akım koruma rölesi tepki süreleri
Schneider Electric kaçak akım koruma röleleri IEC /EN 61008 standartına göre belirlenmiş hata
akımının büyüklüğüne göre açma yapması gereken maksimum açma sürelerine uyumlu olarak çalışır.
Hata akımı
Maksimum açma süresi
30mA hassasiyetindeki
bir kaçak akım koruma rölesi için
I∆n / 2
I∆n
2 x I∆n
5 x I∆n
15mA
30mA
60mA
150mA
açma yapmaz
300 ms
150 ms
40 ms
Maksimum açma zamanları, canlı bir iletkene direk temas durumunda çarpılmaları ve yaralanmaları
önleyecek şekilde, bir insan vücudunun 50 Hz AC akımına olan hassasiyeti baz alınarak (IEC 609471) belirlenmiştir.
Kaçak akım koruma rölesi seçimi
Kaçak akım koruma rölesi seçilirken elektromekenik olmasına dikkat
edilmelidir. Elektronik kaçak akım koruma röleleri gerilime bağlı olarak
çalışır. Gerilim değerinin belli limitler dışına çıkması durumunda röle
çalışmaz, bu da insan hayatı için tehlike arz eder. Bu yüzden gerilime bağlı
olmadan çalışan elektromekanik kaçak akım koruma röleleri tercih
edilmelidir.
Kaçak akım koruma rölesi seçiminde 4 ana kriter vardır.
1 – Kutup sayısı: Kaçak akım koruma röleleri 2 veya 4 kutupludur. Tek
fazlı elektrik dağıtımında 2 kutuplu, üç fazlı elektrik dağıtımında ise 4
kutuplu kullanılır.
2 – Hassasiyet: Kaçak akım koruma röleleri 10mA - 500mA arası hassasiyete sahip modelleri vardır.
Standart olarak insan hayatını korumada 30mA hassasiyetinde, yangına karşı korumada ise 300mA
hassasiyetinde kaçak akım koruma rölesi kullanılmalıdır.
3 – Nominal akım değeri (In): Kaçak akım koruma röleleri herhangi bir termin veya manyetik koruma
yapmazlar. Ancak nominal olarak üzerinden akacak olan akıma göre seçilmelidirler. Seçilecek kaçak
akım koruma rölesinin nominal akım değeri kendinden sonraki devreye değil, kendinden önceki termik
manyetik koruma yapan devre kesicisine bağlıdır. Kendinden önceki devre kesicisinin izin verdiği
nominal akımı taşıyabilecek kapasitede seçilmelidir.
4 – Tip: Kullanım alanına göre ve yapılacak korumanın hassasiyetine göre farklı tiplerde kaçak akım
koruma röleleri mevcuttur.
•
•
•
•
AC sınıfı: Genel güç devreleri ve aydınlatma dağıtımında kullanılır .
A sınıfı: Elektronik uygulamalarda, fan, pompa ve indüksiyon fırınları gibi uygulamalarda
kullanılır.
Si tip: Sıkça yıldırım düşmesi görülen bölgelerde, hız kontrol cihazları ve frekans konvertörleri
kullanılan tesisatlarda, eletronik balastlatın yoğun olduğu tesisatlarda kullanılır.
SiE tip: Sıkça yıldırım düşmesi görülen bölgelerde, hız kontrol cihazları ve frekans
konvertörleri kullanılan tesisatlarda, eletronik balastlatın yoğun olduğu tesisatlarda kullanılır. Si
tip ve diğer tüm tiplere göre avantajı neme, rutubete ve korozyona karşı rölenin ekstra
korumaya sahil olmasıdır. Bu özelliğiyle marinalarda ve yüzme havuzunun olduğu alanlarda
tercih edilir.
Kaçak akım koruma rölelerinin sahip olduğu standartlar
Schneider Electric kaçak akım koruma röleleri aşağıdaki standartlarla uyumludur.
•
•
•
IEC 61008
IEC 60947-1
IEC 60947-3
Kaçak akım koruma röleleri teknik özellikleri
Kaçak akım koruma rölelerisi açma ünitesi elektromekaniktir.
•
Çalışma gerilimi:
230...400 V AC, -15...+10 %
•
Çalışma frekansı
AC ve A sınıfı için: 50/60 Hz
si ve SiE tipler için: 50 Hz
•
Anma akımı (Ith) 40 0C’de: 16...100A
•
IEC 60947-3’e göre:
o Pozitif gösterge izolasyonu, kontakların açık olduğu cihazın mandalı üzerindeki yeşil
şeritle anlaşılır. Bu gösterge tüm kutupların ayrıldığını garanti eder.
o Darbe gerilim dayanımı (Uimp): 6 kV
o İzolasyon gerilimi (Ui): 440 V
•
Darbe dayanım seviyesi 8/20 µs:
o AC ve A sınıfında:
250A ani açmada
3 kA seçici
o si ve SiE tipte
3 kA ani açmada
5 kA seçici
•
Kısa devre dayanımı (I∆c = Inc): 10 kA (öncesinde 100A’lik kesiciyle)
•
Çevrim sayısı (O-C): 20.000
•
Çevre
o Tropik çevre koşulları: işlem 2 (bağıl nem: %95, 55 0C’de)
o Çalışma sıcaklığı:
AC sınıf: -50C ~ +400C
A sınıfı, si ve SiE tip: -250C ~ +400C
o Depolama sıcaklığı: -400C ~ +600C
o Ağırlık:
2P: 230g
4P: 450g
•
Bağlantı: 35 mm2 bükülebilir veya 50 mm2 düz kabloyla
Kaçak akım koruma rölesi bağlantı şeması
Minyatür devre kesici bağlantısı ve montajı tüketicinin kendisi veya yetkin bir elektrikçi tarafından
yapılabilir.
2P
4P
Kaçak akım koruma rölesi montajı
Kaçak akım koruma rölesi boyutları
Kaçak akım korume rölesi bakım, onarım ve kullanımında dikkat edilmesi gereken
hususlar
•
•
•
•
•
•
•
•
Kaçak akım koruma röleleri 5 yılda bir periyodik bakım gerektirir. Nemli ve tozlu ortamlarda
minyatür devre kesicinin kontaklarında yapışma olmaması için mutlaka bir muhafaza (sigorta
kutusu veya pano) içerisinde kullanılmalıdır.
Kaçak akım koruma rölesi yalıtım hatalarına karşı insan hayatını ve yangına karşı tesisatı
koruma amaçlı kullanılır. Herhangi bir termin manyetik koruma yapmadığından kaçak akım
koruma rölesi termik ve manyetik koruma yapabilen bir devre kesici ile korunmalıdır.
Kaçak akım koruma rölesinin çalışma durumu ayda 1 üzerindeki test butonuna basılarak test
edilmelidir. Test butonuna basıldığında mandal aşağıya düşer ve bulunduğu devre enerjisiz
kalır. Test butonuna basılmasına rağmen kontakların açılmaması durumunda elektrikçinize
başvurunuz.
Profesyönellik gerektirmez, her türlü yetkili veya yetkisiz kişiler tarafından kullanılabilir.
Yetkisiz kişilerin kullanımını kısıtlamak için kaçak akım koruma rölesinin bulunduğu pano veya
sigorta kutusu kilitlenebilir. Ayrıca özel devreleri koruyan devre kesicilerin mandalı özel bir kilit
sistemiyle kilitlenebilir.
Kullanım sırasında elektrik akışı olduğu durumda devre kesicinin kablo bağlantı terminallerine
ve kablo giriş çıkışlarına temas edilmemelidir, çarpılmaya sebep olabilir.
Kaçak akım koruma rölesi su ile temas etmemelidir. Su ile temas etme riski olan durumlarda
IP seviyesi yüksek bir muhafaza içerisinde kullanılmalıdır.
Terminal vidaları iyice sıkılmalıdır. Isınan kablonun gevşeyip çıkması durumunda istenmeyen
elektrik kazaları veya gerilim yükselmeleri yaşanabilir.
Kaçak akım koruma rölesinin sürekli açması durumunda tesisatta bir kısa devre veya aşırı
yüklenme söz konusudur. Bu durumda izolasyon ve yük dağılımının kontrolü için elektrikçinize
başvurunuz.
Kaçak akım koruma rölesi taşıma ve nakliyesinde dikkat edilecek hususlar
Kaçak akım koruma rölesi, üretici firma tarafından en uygun şekilde ambalajlanmış olup orijinal
ambalajında taşınmasına özen gösterilmelidir. Bunun dışında taşıma ile ilgili özel bir önlem
bulunmamaktadır.
Depolama sıcaklığı: -400C ~ +600C
Periyodik bakım
Kaçak akım koruma röleleri 5 yılda bir periyodik bakım gerektirir. Periyodik bakım yetkin bir elektrikçi
tarafından yapılabilir. Tüketici ayda bir kere de cihazın ön yüzündeki test butonuna basıp cihazın
çalışmasını kontrol etmelidir. Test butonuna basıldığında cihazın mandalı aşağıya düşer, OFF
konumuna gelir ve tesisatın geri kalanı enerjisiz kalır. Test butonuna basıldığında bir değişiklik
olmuyorsa cihazla ilgili bir problem var demektir, bu durumda elektrikçinize başvurunuz.
Kaçak akım koruma rölesi kullanım ömrü
Kaça akım koruma rölesinin kullanım ömrü 10 yıldır. Bunun yanında kısa devre dayanımının üzerinde
bir kısa devreye maruz kaldığında kontakları yapışır ve kullanılamaz hale gelir, yenisiyle
değiştirilmelidir. Düzgün hatasız bir tesisatta ömür boyu kullanılabilir.
İşlem çevrim sayısı (O-C): 20.000 çevrim
Kullanım sırasında insan veya çevre sağlığına tehlikeli veya zararlı olabilecek
durumlara ilişkin uyarılar
İlgili CE direktifine göre üretilmiştir. İnsan sağlığına ve çevreye hiç bir riski bulunmamaktadır.
Kullanım hatalarına ilişkin bilgiler
•
•
•
•
Gerilim altındayken kaçak akım koruma rölelerinin terminallerine iletken bir cisim
sokulmamalıdır.
Kablolar terminallere sıkı bir şekilde bağlanmalıdır. Kablonun gevşek bağlanması istenmeyen
elektriksel kazalara sebep olabilir.
Kaçak akım koruma röleleri direk suya maruz kalmamalıdır, bir sigorta kutusu veya panosu
içerisinde muhafaza edilmelidir.
Bir kaçak akım koruma rölesi sürekli açma yapıyorsa çözüm tekrar mandalı yukarı kaldırmak
değildir. Bu durumda tesisatta bir yalıtım hatası veya kaçak söz konusudur. Böyle bir durumda
elektrikçinize başvurunuz.
Tüketicinin kendi yapabileceği bakım, onarım ve ürünün temizliğine ilişkin bilgiler
Belirtilen periyodik bakım zamanlarında kaçak akım koruma rölesinin bakımı ve gerekiyorsa onarımı
için elektrikçinize tesisatınızı kontrol ettiriniz.
Malın enerji tüketimi açısından verimli kullanımına ilişkin bilgiler
Ürünler; kılavuzda belirtilen koşullar altında kullanılmalıdır. Bu ortam sağlandığı durumda ürün en
verimli şekilde işlev görecektir.
Kullanım ömrü: 10 yıl
Garanti süresi: 2 yıl
İTHALATÇI FİRMA:
Ünvanı :SCHNEIDER ELEKTRİK SAN. VE TİC. A.Ş.
Adresi :İZMİR ANKARA YOLU 25. KM. KEMALPAŞA İZMİR
Tel/Faks : 0232 877 04 41 - 0232 877 01 11
ÜRETİCİ FİRMA
Schneider Electric Industries SAS
Site Electropole 38EQI
31 rue Pierre Mendes France
F 38320 Eybens, FRANSA
Phone: +33 (0) 1 41 29 70 00
Fax: +33 (0) 1 41 29 71 00
SERVİS İSTASYONLARINI GÖSTERİR LİSTE
İTHALATÇI FİRMA:
Ünvanı
: SCHNEIDER ELEKTRİK SAN. VE TİC. A.Ş.
Adresi
: İZMİR ANKARA YOLU 25. KM. KEMALPAŞA İZMİR
Tel/Faks
: 0232 877 04 41 - 0232 877 01 11
Hizmet kapsam
: YETKİLİ SERVİSLER –ELEKTRONİK VE ELEKTROMANYETİK RÖLELER
VE KONTROL CİHAZLARI’NA (ISI,NEM, BASINÇ, DEVİR, HIZ (DAİRESEL), SAYICI, EKSEN)
HİZMET YERİ YETERLİLİK BELGESİ VERİLMESİNE ESAS KRİTERLERİNEUYGUN SCHNEIDER
ELEKTRİK SAN. VE TİC. A.Ş. YETKİLİ SERVİSİ
YETKİLİ SERVİS İSTASYONUNUN:
Sıra
Ünvanı
No
SCHNEIDER ELEKTRİK
1.
SAN. VE TİC. A.Ş.
Hizmet Yeri Adresi
ABDURRAHMAN GAZİ MH.
EBUBEKİR CD. NO:47
SAMANDIRA-İSTANBUL
Schneider Elektrik Sanayi ve Ticaret A. Ş.
Bayraktar Sokak, No:9
Küçükbakkalköy, İstanbul
Tel: 0216 655 88 88
Faks: 0216 655 87 87
www.schneider-electric.com.tr
Schneider Elektrik Müşlteri Destek Merkezi
Tel: 444 30 30
Faks: 0216 655 88 29
e-posta: [email protected]
Tel/Faks
0 216 564 75 75
0 216 564 75 55