close

Enter

Log in using OpenID

DGS Konu Anlatımlı 2015

embedDownload
DGS
Akıcı
Ayrıntılı
Güncel
Konu Anlatımları
Örnekler
Yorumlar
Uyarılar
Pratik Bilgiler
2015
ÖSYM tarzında özgün sorular
ve açıklamaları
DİKEY GEÇİŞ SINAVI
DGS
KONU ANLATIMLI
.
.
Savaş Doğan Kenan Osmanoğlu Kerem Köker
Çözümlü
Yen!
3200
Sorune
Sınav
S!stem!
Uygun
Cevaplı
TEK
1800KİTAP
Soru
Savaş Doğan
Kenan Osmanoğlu
Kerem Köker
DGS KONU ANLATIMLI
SÖZEL – SAYISAL YETENEK - DENEMELER
ISBN 978-605-364-361-6
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti’ye aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı, mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
6. Baskı: Kasım 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gamze Dumlupınar
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle / ANKARA
(0312 394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Değerli Dikey Geçiş Sınavı (DGS) Adayları,
Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ÖSYM tarafından 2000 yılından beri, Meslek Yüksek Okulu öğrencilerinin 4 yıllık
lisans bölümlerine devam edebilmeleri amacıyla her yıl temmuz ayında yapılan bir sınavdır.
60 Sözel Yetenek,60 Sayısal Yetenek olmak üzere toplam 120 sorudan oluşan Dikey Geçiş Sınavı (DGS)
uzun soluklu bir sınavdır. Sınavda, öğrencilerin sözel ve sayısal akıl yürütme becerileri yanında, soru çözüm
hızlarının da sonuç üzerinde son derece etkili olduğu dikkate alındığında öğrencinin iyi bir performans göstermesi
gerektiği daha iyi anlaşılacaktır.
26 yıllık tecrübesi ve uzman ekibiyle, 2000 yılından beri Dikey Geçiş Sınavı öğrencilerine hazırlık yayınları ve
eğitim hizmeti sunan PEGEM AKADEMİ, DGS hazırlık öğrencileri için birbirinden güncel yeni yayınlar çıkarmaya
da devam etmektedir.
Bu yayınlardan biri olan DGS KONU ANLATIMLI SORU BANKASI, öğrencilere sınava hazırlık süresince
eşlik edecek kapsamlı bir çalışmadır. Konu anlatımları ve soru çözümleri doyurucu bir şekilde yapılmış, öğrencinin
olası hatalarını engelleyecek uyarılarla önemli noktaların altı çizilmiştir. İçerdiği soru sayısı itibariyle, bir konu
anlatım kitabı olmanın ötesinde bir Soru Bankası özelliği de taşıyan kitap, verdiği uyarılar ve açıklamalarla rehber
bir kitaptır.
Bu kitabın hazırlanmasında yardım, destek ve katkılarını esirgemeyen İsa Uludağ, Fikret Birer, Canan
Sarıkaya ve tüm meslektaşlarımıza, PEGEM AKADEMİ yayınevi ve dershanesi çalışanlarına ve öğrencilerine
teşekkürü bir borç biliriz.
Kitapla ilgili görüş ve önerileriniz bu ürünün niteliğini daha da arttıracaktır. Değerli görüş ve önerilerinizi lütfen
bizimle [email protected] aracılığıyla paylaşınız.
Tüm adaylara başarı dileklerimizle<
Savaş Doğan – Kenan Osmanoğlu – Kerem Köker
İÇİNDEKİLER
TÜRKÇE
1. BÖLÜM
SÖZCÜKTE ANLAM ..................................................... 3
Sözcüğün Anlamı ......................................................... 4
Gerçek Anlam ...................................................... 5
Mecaz Anlam........................................................ 6
Terim Anlam ........................................................ 7
Soyut – Somut Anlam ......................................... 8
Nitel – Nicel Anlam .............................................. 8
Sözcüğün Cümleye Kattığı Anlam ...................... 9
Sözcüklerde Anlam İlişkileri ........................................ 10
Eş anlamlı Sözcükler ........................................... 10
Yakın Anlamlı Sözcükler ..................................... 10
Cümlenin Yapısı ........................................................... 51
Eksiltili Cümleler ................................................. 51
Cümle Tamamlama ............................................. 51
Cümle Oluşturma ................................................ 52
Cümlenin Anlamı ......................................................... 54
Anlamlarına Göre Cümleler ................................ 54
Anlam İlişkilerine Göre Cümleler ....................... 56
Anlatım Özelliklerine Göre Cümleler.................. 59
İlettiği Duygu, Düşünce ve
Duruma Göre Cümleler ....................................... 64
Çıkmış Sorular ............................................................. 70
Çözümlü Test ............................................................... 83
Cevaplı Test ............................................................... 88
3. BÖLÜM
Karşıt Anlamlı Sözcükler..................................... 11
Eş sesli (Sesteş) Sözcükler ................................ 12
ANLATIM BİÇİMLERİ ................................................... 91
Genel – Özel İlişkili Sözcükler ............................ 15
Öyküleyici Anlatım .............................................. 92
Söz Sanatları ................................................................ 15
Betimleyici Anlatım ............................................. 92
Benzetme (Teşbih)............................................... 15
Açıklayıcı Anlatım ............................................... 92
Eğretileme (İstiare) .............................................. 16
Tartışmacı Anlatım .............................................. 93
Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel) ........................... 18
Düşünceyi Geliştirme Yolları ...................................... 93
Değinmece (Kinaye) ............................................ 19
Benzetme ............................................................. 93
Dokundurma (Tariz)............................................. 20
Tanımlama ........................................................... 94
Mübalağa (Abartma) ............................................ 20
Karşılaştırma ....................................................... 94
Dolaylama ............................................................ 20
Örneklendirme..................................................... 94
Güzel Adlandırma ................................................ 21
Tanık Gösterme (Alıntı Yapma) .......................... 95
Somutlama ........................................................... 21
Sayısal Verilerden Yararlanma ........................... 95
Söz Öbekleri ................................................................. 22
Soru Sorma ......................................................... 95
Deyimler ............................................................... 22
Anlatım Nitelikleri ........................................................ 96
Atasözleri ............................................................. 23
Özgünlük ............................................................. 96
İkilemeler.............................................................. 25
Özlülük (Yoğunluk) ............................................. 96
Pekiştirmeler........................................................ 26
Yalınlık (Sadelik) ................................................. 96
Sözün Cümleye Kattığı Anlam ............................ 26
Akıcılık ................................................................. 96
Çıkmış Sorular.............................................................. 28
Sürükleyicilik ....................................................... 96
Çözümlü Test ............................................................... 35
Açıklık .................................................................. 96
Cevaplı Test ................................................................. 40
Duruluk ................................................................ 96
Tutarlılık............................................................... 96
Çıkmış Sorular ............................................................. 98
Çözümlü Test ............................................................... 102
2. BÖLÜM
CÜMLEDE ANLAM ....................................................... 43
Cümlenin Yorumu ........................................................ 44
Cümle Vurgusu .................................................... 44
Eş Anlamlı (Özdeş) / Yakın Anlamlı
Cümleler ............................................................... 45
Cümlenin İletisi .................................................... 46
Cümle Analizi ....................................................... 47
Karşıt Anlamlı (Çelişen) Cümleler ...................... 49
Kesin Yargı .......................................................... 50
Cevaplı Test ............................................................... 108
İçindekiler
4. BÖLÜM
PARAGRAF................................................................... 112
DGS’de Paragraf Soruları.................................... 113
DGS Paragraf Sorularının Özelliği Nedir? .......... 113
MATEMATİK
1. BÖLÜM
Çözümlü Test ............................................................... 152
TEMEL KAVRAMLAR .............................................. 203
Küme ........................................................................ 204
Kümenin Elemanı ve Eleman Sayısı ...................... 204
Kümelerin Gösterilişi .............................................. 204
Boş Küme ................................................................ 204
Tam Sayılarda İşlemler ........................................... 205
İşlem Önceliği .......................................................... 207
Rasyonel Sayılar ..................................................... 207
Rasyonel Sayılarda İşlemler ................................... 207
Denklemler ............................................................... 209
Çözüm Kümesi Bulma ............................................ 209
İkili ............................................................................ 210
Sıralama ................................................................... 211
Eşitsizlik................................................................... 211
Oran – Orantı ........................................................... 211
Ortak Paranteze Alma ............................................. 212
Cevaplı Test ................................................................. 158
Cevaplı Test ................................................................ 213
Paragraf Konusuna Nasıl Çalışmalı? ................. 113
Paragrafın İçeriği .......................................................... 114
Paragrafta Konu .................................................. 114
Paragrafta Başlık ................................................. 115
Paragrafta Ana Düşünce ..................................... 115
Paragrafta Yardımcı Düşünceler ........................ 116
Paragrafta Tanıtılan Kişiyle İlgili Sorular ........... 119
Parçaya (Metne) Dayalı Sorular .......................... 119
Paragrafın Yapısı .......................................................... 127
Paragrafın Bölümleri ........................................... 127
Paragrafın Yapısına İlişkin Soru Tipleri ve
Çözüme Yönelik Pratikler.................................... 128
Çıkmış Sorular.............................................................. 138
5. BÖLÜM
SÖZEL MANTIK ............................................................ 162
2. BÖLÜM
Mantıkla İlgili Temel Kavramlar .......................... 163
Sözel Mantık Sorularının Kapsamı ..................... 163
Sözel Mantık Soruları Hakkında.......................... 163
Soru Çözümünde Yararlanılabilecek Yöntemler ........ 164
Simgeler Kullanma .............................................. 164
Tablo Oluşturma .................................................. 164
Sıralama ............................................................... 170
Sözel Mantık Soru Tipleri ve Örnek Çözümleri ........... 170
Çıkarım Soruları................................................... 170
Şifreleme Soruları ................................................ 172
Sıralama Soruları ................................................. 173
Yer-Konum Bildiren Sorular................................ 174
Yer-Yön Bildiren Sorular ..................................... 176
Özne-Nesne İlişkili Sorular ................................. 177
Tablo Yorumlama Soruları .................................. 179
Karma Sorular...................................................... 179
Çıkmış Sorular.............................................................. 181
Çözümlü Test ............................................................... 189
Cevaplı Test ................................................................ 196
vi
SAYILAR .................................................................. 215
Sayı Kümeleri .......................................................... 216
Doğal Sayılar ........................................................... 217
Tam Sayılar .............................................................. 220
Tek ve Çift Tam Sayılar ........................................... 221
Pozitif ve Negatif Sayılar ......................................... 223
Ardışık Sayılar ......................................................... 225
Asal Sayı .................................................................. 230
Aralarında Asal Sayılar ........................................... 230
Basamak Analizi ...................................................... 231
Çözümleme .............................................................. 236
Faktöriyel ................................................................. 238
Sayma Sistemleri .................................................... 241
Çıkmış Sorular ......................................................... 248
Cevaplı Test – 1 ....................................................... 252
Cevaplı Test – 2 ....................................................... 254
Cevaplı Test – 3 ....................................................... 256
Cevaplı Test – 4 ....................................................... 258
Cevaplı Test – 5 ....................................................... 260
Cevaplı Test – 6 ....................................................... 262
6. BÖLÜM
BÖLME – BÖLÜNEBİLME KURALLARI .................. 264
Bölme ....................................................................... 265
Bölünebilme Kuralları ............................................. 269
RASYONEL SAYILAR.............................................. 316
Kesir ve Kesir Türleri .............................................. 317
Kesir ................................................................... 317
2 ile Bölünebilme ............................................... 269
3 ile Bölünebilme ............................................... 269
ASAL ÇARPANLARA AYIRMA EBOB – EKOK ...... 282
Asal Çarpanlara Ayırma .......................................... 282
Basit Kesir ......................................................... 317
Bileşik Kesir ....................................................... 317
Tam Sayılı Kesir................................................. 318
Sabit Kesir ......................................................... 319
Denk Kesir ......................................................... 319
Rasyonel Sayılarda Dört İşlem ............................... 320
Toplama İşlemi .................................................. 320
Çıkarma İşlemi ................................................... 321
Çarpma İşlemi .................................................... 321
Bölme İşlemi ...................................................... 321
Kuvvet Alma ...................................................... 321
İşlem Önceliği .................................................... 322
Ondalık Kesir ........................................................... 325
Ondalık Sayılarda Dört İşlem ......................... 326
Devirli Ondalık Açılımlar ................................. 328
Rasyonel Sayılarda Sıralama.................................. 329
İki Rasyonel Sayı Arasındaki Sayıları Yazma ........ 331
Çıkmış Sorular ......................................................... 332
Bir Tam Sayının Bölenleri ....................................... 283
Bir Tam Sayının Bölenleri Toplamı................... 285
Cevaplı Test - 1 ........................................................ 334
Cevaplı Test - 2 ........................................................ 336
4 ile Bölünebilme ............................................... 270
5 ile Bölünebilme ............................................... 271
7 ile Bölünebilme ............................................... 272
8 ile Bölünebilme ............................................... 272
9 ile Bölünebilme ............................................... 272
10 ile Bölünebilme ............................................. 274
11 ile Bölünebilme ............................................. 274
Çıkmış Sorular ......................................................... 276
Cevaplı Test - 1 ........................................................ 277
Cevaplı Test - 2 ........................................................ 279
4. BÖLÜM
En Büyük Ortak Bölen (EBOB) ......................... 286
En Küçük Ortak Kat (EKOK) ............................. 289
Çıkmış Sorular ......................................................... 294
Cevaplı Test - 1 ........................................................ 295
Cevaplı Test - 2 ........................................................ 297
Cevaplı Test - 3 ........................................................ 299
5. BÖLÜM
BİRİNCİ DERECEDEN DENKLEMLER .................... 301
Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Denklemler .... 302
Birinci Dereceden İki Bilinmeyenli Denklemler ..... 305
İçindekiler
3. BÖLÜM
7. BÖLÜM
ÜSLÜ SAYILAR ........................................................ 338
Özellikleri ........................................................... 339
Üslü Sayılarda Dört İşlem ....................................... 342
Toplama – Çıkarma ........................................... 342
Çarpma ............................................................... 343
Bölme ................................................................. 345
Çıkmış Sorular ......................................................... 348
Cevaplı Test - 1 ........................................................ 349
Cevaplı Test - 2 ........................................................ 351
Denklem Sistemi ...................................................... 305
Yok Etme Metodu .............................................. 305
Yerine Koyma Metodu ....................................... 306
Özel Denklemler ...................................................... 307
Çıkmış Sorular ......................................................... 310
Cevaplı Test - 1 ........................................................ 312
Cevaplı Test - 2 ........................................................ 314
vii
İçindekiler
8. BÖLÜM
11. BÖLÜM
KÖKLÜ SAYILAR ..................................................... 353
ORAN – ORANTI ..................................................... 418
Oran.................................................................... 419
OrantÕ ................................................................. 419
Köklü SayÕlarÕn Özellikleri ....................................... 354
Köklü SayÕlarda Dört øúlem ..................................... 358
Toplama-ÇÕkarma .............................................. 358
Çarpma ............................................................... 359
Bölme ................................................................. 360
Kök DÕúÕndaki Bir SayÕnÕn Kök øçine AlÕnmasÕ ....... 362
Eúlenik (PaydayÕ Kökten Kurtarma) ....................... 363
øç øçe Sonlu Kökler .................................................. 365
øç øçe Sonsuz Kökler................................................ 366
A B 2 B Ifadesinin Kök DÕúÕna ÇÕkarÕlmasÕ ........... 368
Köklü SayÕlarda SÕralama ........................................ 370
Köklü SayÕlarda Denklem Çözme ........................... 371
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 372
CevaplÕ Test - 1 ........................................................ 374
CevaplÕ Test - 2 ........................................................ 376
OrantÕnÕn Özellikleri .......................................... 419
OrantÕ Türleri ........................................................... 421
Do÷ru OrantÕ ...................................................... 421
Ters OrantÕlÕ Çokluklar ...................................... 423
Bileúik OrantÕ ..................................................... 424
Ortalamalar .............................................................. 425
Aritmetik Ortalama ............................................ 425
Geometrik Ortalama .......................................... 426
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 428
CevaplÕ Test - 1 ........................................................ 431
CevaplÕ Test - 2 ........................................................ 433
12. BÖLÜM
9. BÖLÜM
PROBLEMLER ......................................................... 435
Denklem Kurma Problemleri .................................. 436
Yaú Problemleri ....................................................... 442
Yüzde Problemleri ................................................... 445
ÇARPANLARA AYIRMA .......................................... 378
Ortak Parantez Yöntemi .................................... 379
GruplandÕrma Yöntemi ...................................... 379
ax2+bx+c ifadesinin Çarpanlara AyrÕlmasÕ ....... 380
Özdeúlikler ............................................................... 382
øki Kare FarkÕ ...................................................... 382
Tam Kare øfadeler .............................................. 384
III. Dereceden Özdeúlikler ....................................... 387
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 389
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 391
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 393
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 463
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 469
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 471
10. BÖLÜM
CevaplÕ Test – 3 ....................................................... 473
CevaplÕ Test – 4 ....................................................... 475
EùøTSøZLøK – MUTLAK DEöER .............................. 395
Eúitsizlikler .............................................................. 396
Özellikleri ........................................................... 396
Reel (Gerçel) SayÕ AralÕklarÕ .................................... 399
KapalÕ AralÕk ....................................................... 399
YarÕ AçÕk AralÕk .................................................. 399
AçÕk AralÕk .......................................................... 400
Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Eúitsizlikler.... 400
Eúitsizlikler ve øúaret øncelemesi ............................ 401
Mutlak De÷er ............................................................ 403
Özellikleri ........................................................... 405
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 409
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 412
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 414
CevaplÕ Test – 3 ....................................................... 416
Faiz Problemleri ...................................................... 447
Kâr – Zarar Problemleri........................................... 448
KarÕúÕm Problemleri ................................................ 451
øúçi Problemleri ....................................................... 454
Havuz Problemleri ................................................... 456
Hareket Problemleri ................................................ 457
CevaplÕ Test – 5 ....................................................... 477
CevaplÕ Test – 6 ....................................................... 479
CevaplÕ Test – 7 ....................................................... 481
CevaplÕ Test – 8 ....................................................... 483
13. BÖLÜM
KÜMELER ................................................................ 485
Küme ........................................................................ 486
Kümenin ElemanÕ ve Eleman SayÕsÕ ................ 486
Kümelerin Gösterimi ......................................... 486
Küme Çeúitleri ................................................... 487
Kümelerde øúlemler ........................................... 488
Alt Küme ............................................................ 491
Küme Problemleri.............................................. 493
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 495
CevaplÕ Test ............................................................. 496
viii
17. BÖLÜM
øùLEM – MODÜLER ARøTMETøK ............................. 498
øúlem ......................................................................... 499
øúlem TablolarÕ ................................................... 502
øúlemin Özellikleri .............................................. 502
Modüler Aritmetik .................................................... 505
Modüler Aritmeti÷in Özellikleri ......................... 506
Modüler Aritmetikte Denklem Çözümü ............ 510
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 511
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 513
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 515
SAYISAL MANTIK .................................................... 564
SayÕsal MantÕk Problemleri (Diziler) ....................... 565
SayÕsal MantÕk Problemleri (Tablo ve ùekil) .......... 569
15. BÖLÜM
PERMÜTASYON – KOMBøNASYON – OLASILIK ... 517
SaymanÕn Temel KurallarÕ ....................................... 518
Toplama KuralÕ .................................................. 518
Çarpma Yolu ile Sayma ..................................... 518
SaymanÕn Temel ølkesi ...................................... 518
Permütasyon (SÕralama) ......................................... 520
TekrarlÕ Permütasyon ........................................ 521
Dairesel Permütasyon ....................................... 522
Kombinasyon (Gruplama) ...................................... 523
OlasÕlÕk ..................................................................... 528
OlasÕlÕk Fonksiyonu .......................................... 528
OlasÕlÕk HesabÕ ................................................... 529
Koúullu OlasÕlÕk.................................................. 533
Ba÷ÕmsÕz ve Ba÷ÕmlÕ OlasÕlÕk ............................ 534
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 535
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 537
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 539
SayÕsal MantÕk Problemleri (MantÕk) ...................... 578
Görsel Yetenek ........................................................ 584
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 590
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 601
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 603
CevaplÕ Test – 3 ....................................................... 605
GEOMETRø
1. BÖLÜM
GEOMETRøK KAVRAMLAR VE
DOöRUDA AÇILAR ................................................. 609
Geometrik Kavramlar .............................................. 610
TanÕmsÕz Kavramlar ................................................ 610
AçÕlar ........................................................................ 610
AçÕnÕn Ölçüsü .................................................... 610
AçÕnÕn Düzlemde AyÕrdÕ÷Õ Bölgeler .................. 610
AçÕ Ölçü Birimleri .............................................. 610
AçÕ Çeúitleri ............................................................. 611
Dar AçÕ ............................................................... 611
Dik AçÕ ................................................................ 611
Geniú AçÕ............................................................ 611
Do÷ru AçÕ ........................................................... 611
Tam AçÕ .............................................................. 611
Komúu AçÕlar ..................................................... 611
16. BÖLÜM
AçÕortay.................................................................... 611
Tümler AçÕlar ........................................................... 612
TABLO VE GRAFøKLER .......................................... 541
Tablo ve Yorumlama ............................................... 542
Grafik ve Yorumlama............................................... 545
Çizgi Grafik ........................................................ 545
Bütünler AçÕlar ........................................................ 612
Ters AçÕlar ............................................................... 613
Paralel øki Do÷runun Bir Kesen ile
YaptÕ÷Õ AçÕlar ........................................................... 613
Paralel øki Do÷runun Birden Çok Kesen
øle Meydana Getirdi÷i AçÕlar ................................... 613
KenarlarÕ Paralel AçÕlar ........................................... 615
Sütun Grafi÷i ...................................................... 548
Daire Grafi÷i ....................................................... 551
ÇÕkmÕú Sorular ......................................................... 554
CevaplÕ Test – 1 ....................................................... 558
CevaplÕ Test – 2 ....................................................... 560
CevaplÕ Test – 3 ....................................................... 562
İçindekiler
14. BÖLÜM
KenarlarÕ Dik AçÕlar ................................................. 615
Üçgenler ................................................................... 618
Üçgen Çeúitleri ........................................................ 618
AçÕlarÕna Göre Üçgenler.................................... 618
KenarlarÕna Göre Üçgenler ............................... 618
Üçgende Temel ve YardÕmcÕ Elemanlar ................. 619
Yükseklik............................................................ 619
AçÕortay .............................................................. 619
Kenarortay ......................................................... 619
Üçgende AçÕlar ile ølgili Özellikler .......................... 620
Dik Üçgen ................................................................ 624
Pisagor Teoremi ................................................ 624
Öklid Ba÷ÕntÕlarÕ ................................................. 625
ix
İçindekiler
Kenarlarına Göre Özel Dik Üçgenler ................ 626
Açılarına Göre Özel Dik Üçgenler ..................... 627
2. BÖLÜM
Üçgende Açıortay Teoremleri ................................. 629
İç Açıortay Teoremi ........................................... 630
ÇOKGENLER VE DÖRTGENLER ............................ 695
Çokgenler ................................................................ 696
Dış Açıortay Teoremi ......................................... 631
Üçgende Kenarortay Teoremleri ............................ 633
Dışbükey ve İçbükey Çokgenler ....................... 696
Düzgün Çokgen ................................................. 697
Ağırlık Merkezi ................................................... 633
Kenarortay Bağıntıları ....................................... 635
İkizkenar Üçgen ....................................................... 637
Dörtgenler ................................................................ 702
Dörtgenin Özellikleri ......................................... 702
Eşkenar Üçgen ........................................................ 639
Üçgende Alan .......................................................... 643
Dörtgenlerde Alan ............................................. 703
Paralelkenar ............................................................. 705
Paralelkenarda Alan .......................................... 706
Üçgende Benzerlik .................................................. 648
Açı – Açı – Açı Benzerlik Kuralı ........................ 648
Paralelkenarın Alan Özellikleri ......................... 706
Paralelkenarda Uzunluk ile İlgili Özellikler ...... 708
Tales Teoremi .................................................... 650
Temel Orantı Teoremi ........................................ 650
Eşkenar Dörtgen ..................................................... 709
Dikdörtgen .............................................................. 710
Çapraz Tales Teoremi ....................................... 651
Kenar – Açı – Kenar Benzerlik Kuralı ............... 652
Kare .......................................................................... 712
Yamuk ...................................................................... 714
Kenar – Kenar – Kenar Benzerlik Kuralı .......... 653
Üçgende Açı – Kenar Bağıntıları ............................ 656
Üçgen Eşitsizliği ...................................................... 656
İkizkenar Yamuk ................................................ 717
Dik Yamuk .......................................................... 719
Cevaplı Test - 1 ....................................................... 661
Cevaplı Test - 2 ....................................................... 663
Deltoid ...................................................................... 719
Cevaplı Test - 1 ....................................................... 720
Cevaplı Test - 2 ....................................................... 722
Cevaplı Test - 3 ....................................................... 665
Cevaplı Test - 4 ....................................................... 667
Cevaplı Test - 3 ....................................................... 724
Cevaplı Test - 4 ....................................................... 726
Cevaplı Test - 5 ....................................................... 669
Cevaplı Test - 6 ....................................................... 671
Cevaplı Test - 5 ....................................................... 728
Cevaplı Test - 6 ....................................................... 730
Cevaplı Test - 7 ....................................................... 673
Cevaplı Test - 8 ....................................................... 675
Cevaplı Test - 9 ....................................................... 677
Cevaplı Test - 7 ....................................................... 732
Cevaplı Test - 8 ....................................................... 734
Cevaplı Test - 10 ..................................................... 679
Cevaplı Test - 11 ..................................................... 681
Cevaplı Test - 12 ..................................................... 683
Cevaplı Test - 13 ..................................................... 685
Cevaplı Test - 9 ....................................................... 736
Cevaplı Test - 10 ..................................................... 738
3. BÖLÜM
Cevaplı Test - 14 ..................................................... 687
Cevaplı Test - 15 ..................................................... 689
ÇEMBER VE DAİRE ................................................. 740
Çemberde Açı .......................................................... 741
Çemberde Yardımcı Elemanlar............................... 741
Cevaplı Test - 16 ..................................................... 691
Cevaplı Test - 17 ..................................................... 693
Çemberde Yay ve Açı Özellikleri ............................ 742
Merkez Açı ......................................................... 742
Çevre Açı............................................................ 743
Teğet Kiriş Açı ................................................... 744
İç Açı .................................................................. 744
Dış Açı ................................................................ 744
Çemberde Kiriş Yay Özellikleri............................... 746
Kirişler Dörtgen ....................................................... 746
Çemberde Uzunluk .................................................. 747
Bir Noktanın Bir Çembere Göre Kuvveti .......... 747
Kuvvet Ekseni .................................................... 749
İki Çemberin Ortak Teğetleri................................... 750
İki Çemberin Birbirine Göre Durumları .................. 752
Üçgen Çemberleri ................................................... 752
Üçgenin İç Teğet Çemberi ................................ 752
Üçgenin Dış Teğet Çemberi .............................. 753
Teğetler Dörtgeni .................................................... 753
Dairede Alan ............................................................ 754
x
Çemberde Benzerlik .......................................... 756
Cevaplı Test - 1 ....................................................... 758
Cevaplı Test - 2 ....................................................... 760
Cevaplı Test - 3 ....................................................... 762
Cevaplı Test - 4 ....................................................... 764
Cevaplı Test - 5 ....................................................... 766
Cevaplı Test - 6 ....................................................... 768
4. BÖLÜM
5. BÖLÜM
KATI CİSİMLER......................................................805
Prizma ....................................................................806
Dikdörtgenler Prizması ...................................807
Küp ...................................................................809
Silindir ..............................................................809
Dönel Silindir ...................................................810
İçindekiler
Dairenin Alanı ve Çevresi.................................. 754
Daire Diliminin Alanı .......................................... 754
Çember Yayının Uzunluğu ................................ 754
Daire Kesmesinin Alanı ..................................... 754
Daire Halkasının Alanı ....................................... 755
Piramit ....................................................................812
Düzgün Piramit ................................................812
Kesik Piramit ...................................................813
Küre ........................................................................815
Cevaplı Testler - 1 ................................................816
Cevaplı Testler - 2 ................................................818
Çıkmış Sorular .......................................................820
ANALİTİK GEOMETRİ.............................................. 770
Noktanın Analitik İncelenmesi ................................ 771
Analitik Düzlem .................................................. 771
İki Nokta Arasındaki Uzaklık ............................. 772
Doğrusal Noktalar.............................................. 773
Doğrusal Olmayan Noktalar .............................. 775
Doğrunun Analitik İncelenmesi .............................. 778
Doğrunun Eğim Açısı ve Eğimi ........................ 778
Doğrunun Grafiğinin Çizimi .............................. 780
Doğrunun Denklemleri ...................................... 781
Özel Doğrular ..................................................... 783
İki Doğrunun Birbirine Göre Durumları ............ 783
Doğru Demeti ..................................................... 785
Simetriler ............................................................ 788
Noktanın Simetriği ............................................. 788
Doğrunun Simetriği ........................................... 791
Eşitsizlikler .............................................................. 793
Cevaplı Test - 1 ...................................................... 795
SAYISAL – SÖZEL DENEMELER
Sayısal Test - 1 .....................................................828
Sözel Test - 1 ........................................................835
Sayısal Test - 2 .....................................................847
Sözel Test - 2 ........................................................856
Sayısal Test - 3 .....................................................867
Sözel Test - 3 ........................................................875
Yanıt Anahtarları ...................................................886
Cevaplı Test - 2 ...................................................... 797
Cevaplı Test - 3 ...................................................... 799
Cevaplı Test - 4 ...................................................... 801
Cevaplı Test - 5 ...................................................... 803
xi
DGS
SÖZEL
YETENEK
6
Sözcükte Anlam
Sözcüğün Anlamı
Sözcüklerde Anlam İlişkileri
Söz Sanatları
Söz Öbekleri
Çıkmış Sorular
Çözümlü Test
Cevaplı Test
Geçmiş Yıllarda Çıkmış Soru Analiz Tablosu
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
3
3
-
7
6
4
2
3
Dil, insanın karakterinin bir parçasıdır.
Bacon
DGS Türkçe
„ SÖZCÜKTE ANLAM
„ SÖZCÜĞÜN ANLAMI
Bu ünitede, aúa÷Õdaki konu ve alt baúlÕklar
iúlenecektir:
Sözcük: AnlamlÕ ses veya ses birli÷i, söz, sözcük. (TDK,
2005)
1.
SÖZCÜöÜN ANLAMI
a.
Gerçek Anlam
i.
ii.
2.
3.
b.
Yan anlam
Mecaz Anlam
c.
d.
Terim Anlam
Soyut - Somut Anlam
e.
f.
Nitel - Nicel Anlam
Sözcü÷ün Cümleye KattÕ÷Õ Anlam
SÖZCÜKLERDE ANLAM øLøùKøLERø
a.
b.
Eú AnlamlÕ Sözcükler
YakÕn AnlamlÕ Sözcükler
c.
d.
KarúÕt AnlamlÕ Sözcükler
Eúsesli (Sesteú) Sözcükler
e.
Genel-Özel øliúkili Sözcükler
x
a.
Benzetme (Teúbih)
b.
E÷retileme (østiare)
Tek anlamlÕ sözcükler: Sadece bir kavramÕ karúÕlayan
sözcüklerdir.
ÖRNEK
9
ønsandan do÷aya aktarma
Duyular arasÕ aktarma
c.
d.
Ad AktarmasÕ (Mecaz-Õ Mürsel)
De÷inmece (Kinaye)
e.
f.
g.
Dokundurma (Tariz)
Mübalâ÷a (Abartma )
Dolaylama
h.
i.
Güzel AdlandÕrma
Somutlama
SÖZ ÖBEKLERø
a.
b.
Deyimler
Atasözleri
c.
d.
økilemeler
Pekiútirmeler
e.
Sözün Cümleye KattÕ÷Õ Anlam
Buzul: Kutup bölgelerinde veya da÷ baúlarÕnda
bulunan büyük kar ve buz kütlesi.
“Küresel ÕsÕnma nedeniyle kutuplardaki buzullar
hÕzla eriyor.”
Do÷adan insana aktarma
Do÷adan do÷aya aktarma
Sözcükte anlam ünitesi; sözcüklerin tek baúÕna ya
da bir araya gelerek kazandÕklarÕ farklÕ anlamlarÕ,
anlam iliúkilerini ve sözcükte meydana gelen anlam
olaylarÕnÕ kavratmayÕ amaçlayan “temel” bir ünitedir.
Türkçede bazÕ kelimelerin tek bir anlamÕ varken bazÕ
kelimeler kullanÕldÕklarÕ yere göre çok çeúitli anlamlar
kazanabilir. Cümlenin iyi anlaúÕlmasÕ, cümlede kelimenin
hangi anlamda kullanÕldÕ÷ÕnÕn do÷ru anlaúÕlmasÕyla
mümkündür.
SÖZ SANATLARI
i.
ii.
iii.
iv.
4.
Temel anlam
Sözcükte anlam ünitesi “anlam bilgisi”nin temelidir. Bir
yazÕ binaya benzetilirse, sözcük de o binayÕ oluúturan
tu÷lalardÕr. Bir parça içerisindeki sözcüklerin anlamÕ
kavranamazsa cümlenin, cümle iyi anlaúÕlmazsa da
paragrafÕn ne demek istedi÷i tam olarak anlaúÕlamaz.
9
FÕrlatmak: HÕzla atmak, bulundu÷u yerden dÕúarÕ
atmak.
“ Elindeki kalemi pencereden dÕúarÕ fÕrlattÕ.”
9
Beton: Çimentonun su yardÕmÕyla kum, çakÕl vb.
maddelerle karÕúmasÕ sonucu oluúan sert, dayanÕklÕ,
ba÷layÕcÕ yapÕ malzemesi.
“Bahçenin önündeki e÷imli araziye beton döktüler.”
(TDK, 2005)
Görüldü÷ü gibi yukarÕdaki sözcüklerin sözlükte tek
karúÕlÕ÷Õ vardÕr ve bu kelimelerin baúka anlamlara
gelebilecek kullanÕmÕ yoktur.
Çok anlamlÕ sözcükler: KullanÕldÕ÷Õ yere ve duruma
göre birden çok anlam kazanabilen sözcüklerdir.
ÖRNEK
9
Kaçmak: 1. HÕzla koúup bir yere saklanmak “Bir
tehlike sezdi÷in anda hemen eve kaçarsÕn.” 2. Firar
etmek “Üç mahkûm hapisten kaçtÕ.” 3.Girmek
“Kula÷Õna su kaçtÕ denizde.” 4. Yaklaúmak,
benzemek “Bu mavi biraz yeúile kaçÕyor.” 5 ...
Örneklerde görüldü÷ü gibi, “kaçmak” sözcü÷ü
kullanÕldÕ÷Õ yere göre farklÕ anlamlar kazanmÕútÕr.
4
Çözüm:
Örnek:
A)
A÷acÕn yapraklarÕ sararÕp solmaya baúlamÕú.
B)
Bu gürültülü yerde uyudu÷una göre çok yorgun
olmalÕ.
C)
Medeniyette ilerleyememenin en büyük sebebi
bilimsizliktir.
D)
Soka÷Õn baúÕnda durmuú, gelen geçen arabalarÕ
A seçene÷inde “burun”, B seçene÷inde “kol”, C
seçene÷inde “el” sözcükleri yan anlamlarÕnda ve E
seçene÷inde “yüz” sözcü÷ü mecaz anlamda
kullanÕlmÕútÕr. D seçene÷inde ise “tutmak” sözcü÷ü “elde
bulundurmak, ele almak” anlamÕnda, yani temel (ilk)
anlamÕnda kullanÕlmÕútÕr.
Cevap D
Yan anlam
Sözcü÷ün, “temel anlamÕ”ndan tamamen kopmadan
kazandÕ÷Õ, onunla iliúkili yeni anlamlardÕr.
9
Ma÷aranÕn a÷zÕ o kadar küçüktü ki içeri ancak bir
çocuk girebiliyordu
9
Çocu÷un ateúini bir türlü düúüremiyorlar.
9
Belediye, elektrik faturalarÕnÕ ödemeyen úirketlerin
elektri÷ini kesti.
seyrediyordu.
E)
E÷er kravat takmÕyorsan yakanÕ biraz düzeltmelisin.
Çözüm:
D seçene÷inde “sokak” sözcü÷ü tek anlamlÕ bir
sözcüktür. Di÷er sözcükler kullanÕldÕklarÕ cümleye göre
farklÕ anlamlar kazanabilir.
Cevap D
Gerçek Anlam
Temel anlam (ølk anlam)
Bir sözcü÷ün zihinde karúÕladÕ÷Õ ilk kavramdÕr. Di÷er bir
deyiúle sözcük (tek baúÕna) duyuldu÷unda ya da
okundu÷unda düúünülen ilk úeydir. Örne÷in “ayak”
dendi÷inde akla gelen ilk kavram o sözcü÷ün temel
anlamÕdÕr.
Örne÷in,
9
A÷Õz : Yüzde bulunan, ses çÕkarmaya, soluk alÕp
vermeye yarayan ve besinlerin sindirilmeye
baúlandÕ÷Õ organ. “Yeni matematik ö÷retmenimizin
kocaman bir a÷zÕ var.”
9
Ateú : YanÕcÕ cisimlerin tutuúmasÕyla beliren ÕsÕ ve
ÕúÕk, od, nâr. "UygarlÕk ateúten do÷muútur."
9
Kesmek : BÕçak, makas vb. bir araçla bir úeyi ikiye
ayÕrmak, parçalamak, do÷ramak. “Tüm gücüyle ipi
kesmeye çalÕútÕ.”
Sözcükte Anlam
Aúa÷Õdaki cümlelerde altÕ çizili sözcüklerden hangisi
farklÕ anlamlarda kullanÕlamaz?
Örnek:
I.
II.
III.
IV.
V.
Temiz bir toplum yaratmak bizim elimizde.
YÕllar sonra bazÕ olaylar aydÕnlandÕ.
Henüz, çok ileri fikirler ortaya koyamadÕk.
SanatçÕ bize ne aúÕlÕyor, ona bakmalÕyÕz.
ùaúkÕn a÷aç, tomurcuklarÕnÕ erken patlatmÕú.
YukarÕdaki cümlelerin hangisinde altÕ çizili sözcük
yan anlamÕyla kullanÕlmÕútÕr?
A) I.
B) II.
C) III.
D) IV.
E) V.
Çözüm:
E seçene÷inde “patlamak” sözcü÷ü yan anlamda
(görünür duruma gelmek, açÕlmak) kullanÕlmÕútÕr. Di÷er
seçeneklerdeki sözcükler mecaz anlamda kullanÕlmÕútÕr.
Cevap E
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerin hangisinde altÕ çizili sözcük
temel anlamda kullanÕlmÕútÕr?
A)
Aya÷Õndaki ayakkabÕnÕn burnu çok aúÕnmÕú.
B)
C)
Sertçe açtÕ÷Õ kapÕnÕn kolu elinde kaldÕ.
Akúam karanlÕ÷Õnda iki el silah sesi duyuldu.
D)
E)
Kuca÷Õnda kundaklÕ bir çocuk tutuyordu.
YaúlÕ adam, çocu÷a fazla yüz vermeyin, dedi.
5
øNCELEME
DGS Türkçe
UYARI
x
“Yan anlam” ile “temel anlam” arasÕnda herhangi bir
úekilde (biçimsel benzerlik, ortak iúlev, aynÕ maddeden
oluúmasÕ...vb. ) ilgi kurulabilmelidir.
Örne÷in,
9
“Ma÷aranÕn a÷zÕ o kadar küçüktü ki içeri ancak bir
çocuk girebiliyordu.” (“Ma÷aranÕn a÷zÕ” ile yemeye
içmeye ve ses çÕkarmaya yarayan organ olan “a÷Õz”
arasÕnda biçimsel olarak bir benzerlik kurulmuútur.)
Temel anlam (TA), yan anlam(YA) ve mecaz
anlamla(MA) ilgili aúa÷Õdaki örnekleri inceleyeniz.
9
“Çocu÷un ateúini ne yapsalar da düúüremiyorlar.”
(“Çocu÷un ateúi” ile nesnelerin tutuúmasÕyla beliren
“ateú” arasÕnda bir ÕsÕ ortaklÕ÷Õ vardÕr)
9
9
Yol
Çocuk evin yolunu sordu. (TA)
Mahallemizin yolu nihayet asfaltlandÕ. (YA)
9
“Belediye, elektrik faturalarÕnÕ ödemeyen úirketlerin
elektri÷ini kesti.” (“kesmek” sözcü÷ü bu cümlede
“ba÷lantÕyÕ koparmak, engellemek” anlamÕnda
oldu÷u için “kesmek” sözcü÷ü temel anlamÕyla
ilgilidir.)
9
Bu soruyu farklÕ bir yolla da çözebiliriz. (MA)
9
Kafa
Kafan hâlâ omuzlarÕnÕn üzerinde duruyor. (TA)
9
9
Fazla zorlayÕnca çivinin kafasÕ koptu. (YA)
O adam zaten kafasÕzÕn tekidir. (MA)
Mecaz Anlam
Sözcü÷ün gerçek anlamlarÕndan (temel anlamÕndan ve
yan anlamlarÕndan) tamamen koparak farklÕ anlamlarda
kullanÕlmasÕdÕr.
9
Bu mahallede onun gibi a÷zÕ bozuk birini daha
görmedim.
9
Yeni seçilen muhtar, ilk toplantÕsÕnda çok ateúli
konuútu.
9
KapÕnÕn hemen yanÕnda oturan gizemli bir adam
garsonu kesiyordu.
Mecaz anlam, aslÕnda somuttan soyuta kaymÕú,
gerçekte olmasÕ mümkün olmayan, düúsel bir anlamdÕr.
Örne÷in, bu cümlelerde geçen “birisini kesmek, ateúli
konuúmak, a÷zÕ bozuk” sözlerini somut olarak ne
düúünebiliriz ne de kafamÕzda canlandÕrabiliriz.
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerde altÕ çizili sözcüklerden hangisi
mecaz anlamda kullanÕlmÕútÕr?
A) Son haberle ümitlerimiz yeniden yeúerdi.
6
SÕnavlarda “temel anlam-yan anlam” ayrÕmÕ
yapÕlmamakla birlikte “gerçek anlam ve mecaz
anlam” sorularÕnda sa÷lÕklÕ bir de÷erlendirme
yapmak açÕsÕndan sözcü÷ün “yan anlam”
özelliklerini tanÕmak gerekir. Yan anlamÕn mecaz
anlamla karÕútÕrÕlmamasÕ gerekir.
B)
C)
Çocu÷un ateúi normalin üstüne çÕkmÕútÕ.
Ö÷rencimiz açÕlarÕ yeni yeni ö÷reniyor.
D)
E)
SanatçÕnÕn özel mektuplarÕ yayÕmlandÕ.
Herkesin düúüncesi, kendisini ilgilendirir.
9
9
9
Büyük
Uzun bir yolculuktan sonra büyük bir evin önünde
durduk. (TA)
Benim ö÷rencilerim büyüklerine karúÕ saygÕda kusur
etmezler. (YA)
Büyük düúünenler, toplumlarÕna her zaman bir
úeyler kazandÕrmÕútÕr. (MA)
9
Su
Malatya’nÕn suyu sa÷lÕ÷a yararlÕ birçok mineral
barÕndÕrÕr. (TA)
Meyve suyu koladan daha besleyicidir. (YA)
9
Sulu davranÕúlarla herkesi kÕzdÕrdÕ. (MA)
9
Para
Bu ay úirkette maaúlarÕ da÷Õtacak kadar para yok.
(TA)
9
9
9
9
9
9
Bu iúte çok para var. (YA)
Bu kadar para canlÕsÕ birini daha önce hiç
görmedim. (MA)
Taú
TaúlarÕ büyük bir kamyona yüklediler. (TA)
Yüzü÷ünün taúÕ düúmüú, fark etmedin mi? (YA)
Bu taúlar sana geliyor herhalde, sen de bir cevap
vermeyecek misin? (MA)
Çözüm:
9
Leke
Gömlekteki mürekkep lekesi gitmiyor. (TA)
A seçene÷inde “ümitlerin yeúermesi” ifadesinde
“yeúermek” sözcü÷ü gerçek anlamÕ dÕúÕnda kullanÕlmÕútÕr.
Cevap A
9
9
TÕrnakta bazen beyaz lekeler oluúur. (YA)
AdamÕn geçmiúinde hiçbir lekesi yok. (MA)
Terim Anlam
UYARI
Sözcük
Gerçek Anlam
Temel Anlam
Yan Anlam
1. Çene
kemiklerinin
üstüne dizili,
ÕsÕrÕp
koparmaya ve
çi÷nemeye
yarayan sert,
beyaz
organlardan
her biri
2. Çark, testere, tarak
vb. çentikli
úeylerdeki
çÕkÕntÕlarÕn her biri
3. SarÕmsak dilimi,
karanfil vb.nde
diúe benzetilen
tane
4. BazÕ dantel ve
iúlemelerin
kenarlarÕndaki
yuvarlak sivri
bölüm
Mecaz Anlam
5. Güçlü oldu÷unu
belli etmek,
tehdit etmek.(diú
göstermek)
6. Kötülük
kötülük yapmak
için fÕrsat
beklemek (diú
bilemek)
7. Zorla
zorla veya inatla
istedi÷ini
yaptÕrmak (diú
geçirmek)
“Diú” sözcü÷ünün anlamlarÕ (TDK, 2005)
9
“PenaltÕ, basket, hakem, raket, korner, gol...”
sözcükleri sporla ilgili,
9
“Nota, orkestra, akort, solfej, oktav...” sözcükleri
müzikle ilgili,
9
“Venüs, galaksi, uydu, gezegen...” sözcükleri
gökbilimle ilgili,
9
“Kafiye, koúma, beyit, epik, gazel...” sözcükleri
edebiyatla ilgili kavramlar düúündürdükleri için terim
özelli÷i gösterir.
Sözcükte Anlam
Bir sözcü÷ün temel anlamÕ bir tanedir; çünkü sözcü÷ün
sadece ilk anlamÕna “temel anlam” denir. Oysa
sözcü÷ün birden çok yan ve mecaz anlamÕ olabilir.
Bilim, sanat, spor ya da meslek dallarÕna özgü anlamlar
taúÕyan sözcüklerdir. Bu sözcükler zihinde, kullanÕldÕklarÕ
alanlarla ilgili belirli anlamlarÕ karúÕlar. Örne÷in,
ÖRNEK
9
Kesrin pay ve paydasÕ birbirine eúit.
(matematik terimi)
9
Günümüz úairleri artÕk úiirde ayak kullanmÕyor.
(edebiyat terimi)
9
Saz sesleri, bazen aynÕ notalarÕ, ruhumuza
mÕhlanmak istenen bir altÕn çiviye vurulan darbeler
gibi tekrar ederdi. (müzik terimi)
øNCELEME
“Konuúmak” sözcü÷ünün temel anlamÕnÕ, yan ve mecaz
UYARI
anlamlarÕnÕ inceleyiniz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Bir dilin kelimeleriyle düúüncesini sözlü olarak
anlatmak: (TA)
"Çocuk daha konuúamÕyor."
Belli bir konudan söz etmek: (YA)
Örneklerde görüldü÷ü gibi bir sözcü÷ün terim anlamda
kullanÕlÕp kullanÕlmadÕ÷Õ cümleye bakÕlarak
anlaúÕlabilir; tek baúÕna sözcü÷e bakmak yeterli
de÷ildir. Örne÷in,
"Mehmet yedi yaúÕndayken anasÕyla
konuútuklarÕndan fazla bir úey konuúmazdÕ." H. E.
AdÕvar.
9
Annem bütün gün kirli perdeleri yÕkadÕ, ütüledi ve
astÕ. (Bu cümlede “perde” sözcü÷ü günlük
yaúamdaki sÕradan bir nesneyi karúÕlamaktadÕr.)
Bir konuda karúÕlÕklÕ söz etmek, sohbet etmek: (YA)
"øúten sonra Nuruosmaniye'deki økbal kahvesinde
arkadaúlarla úiir ve edebiyat konuúuyoruz." F. R.
Atay.
Konuúma dili olarak kullanmak: (YA)
9
Bu oyun iki perdeden oluúan mükemmel bir dram.
(Bu cümlede ise “perde” sözcü÷ü “tiyatronun
bölümü”nü düúündürmektedir ve dolayÕsÕyla tiyatro
terimidir.)
9
“HastanÕn tansiyonu sonunda normale döndü.” (Bu
cümlede tansiyon kelimesi zihinde “tÕp”la ilgili bir
anlam karúÕladÕ÷Õ için tÕp terimi olarak kullanÕlmÕútÕr.)
9
“Kafkaslarda tansiyon kÕsa bir aradan sonra tekrar
yükseldi.” (Bu cümlede ise aynÕ kelime tÕpla ilgili bir
anlam karúÕlamamaktadÕr.)
"Türkçeyi çok iyi konuúuyor."
Düúüncesini herhangi bir araç kullanarak anlatmak:
(YA)
"Dilsizler el iúaretleriyle konuúabilir."
Becermek, uzman gibi yapabilmek: (MA)
“Genç sanatçÕ sanatÕnÕ konuúturuyor yine.”
7.
Geçerli olmak, etkin olmak: (MA)
(TDK, 2005 / Genel Türkçe Sözlük)
"YasalarÕn yerine yumruklar konuútu."
8.
ùÕk ve zarif görünmek: (MA)
"Bluzun konuúuyor bu akúam."
7
Nitel-Nicel Anlam
DGS Türkçe
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlÕ bir
sözcük yoktur?
Nicel anlamlÕ sözcükler: VarlÕklarÕn ölçülebilir,
sayÕlabilir özelliklerini gösteren sözcüklerdir.
A)
HastanÕn di÷er diúlerini kurtarmak için köprü yapÕldÕ.
9
B)
C)
Türkçe kelimeler, sondan eklenen eklerle türetilir.
Bu filmdeki birçok dublör tehlikeli sahnelerde
yaralandÕ.
Günümüzde insanlarÕn ihtiyaçlarÕ birden bine
çÕkmÕú.
Geniú bahçeli bir ev aldÕ østanbul’da ve emekli
olunca oraya taúÕndÕ. (alan ölçüsü)
9
Uzun bir moladan sonra yolcular tekrar araçlara
bindiler. (zaman ölçüsü)
9
Yüksek bir maaúla yeni iúine baúladÕ. (sayÕ-para
ölçüsü)
D)
E)
ølkbaharda nehir sularÕnÕn akÕmÕ artar.
Nitel anlamlÕ sözcükler: VarlÕklarÕn ölçülemeyen,
sayÕlamayan özelliklerini gösteren sözcüklerdir.
Çözüm:
A seçene÷indeki “köprü” sözcü÷ü diúçilikle,
B seçene÷indeki “ekler” sözcü÷ü dilbilimiyle,
C seçene÷indeki “dublör” sözcü÷ü sinemayla ve
E seçene÷indeki “akÕm” sözcü÷ü co÷rafya ile ilgili
terimsel sözcüklerdir.
D seçene÷indeki cümlede ise terimsel herhangi bir
sözcük bulunmamaktadÕr.
Cevap D
Somut - Soyut Anlam
Somut anlamlÕ sözcükler: Beú duyudan herhangi biriyle
algÕlanabilen kavramlarÕ karúÕlayan sözcüklerdir.
9
Hava, su, toprak, a÷aç, deniz, masa, sandalye,
bebek...
9
Onun babasÕ çok geniú biridir, hiçbir úeye kolay
kolay kÕzmaz. (“rahat” anlamÕnda)
9
Uzun etme iúte, bu iú bugün bitecek dedim sana.
(“nazlanma, direnme” anlamÕnda)
9
Yüksek hedeflere ulaúmak, çok fedakârlÕk gerektirir.
(“ulaúÕlmasÕ güç” anlamÕnda)
Örnek:
Özellikle son yedi yÕl içinde Montaigne, Perigord'daki
I
küçük úatosunun kulesine öyle kapanmÕútÕr ki ülkesiII
III
ni kasÕp kavuran en sert din kavgalarÕ, evine kadar
IV
Soyut anlamlÕ sözcükler: Beú duyu ile algÕlanamayan,
zihinde tasarlanan kavramlarÕ karúÕlayan sözcüklerdir.
9
Sevgi, umut, adalet, özgürlük, mutluluk, heyecan,
aúk...
sokulan eli bÕçaklÕ tehlikeli insanlar bile onu telaúa
V
düúürmemiú, köúesinden ve kitabÕndan ayÕrmamÕútÕr.
Bu parçadaki numaralÕ sözcüklerden hangileri nicel
anlamda kullanÕlmÕútÕr?
A) I ve II
NOT
“Somut - soyut” kavramlarÕ yalnÕzca isimler için geçerli
de÷ildir. Eylemleri de somut-soyut diye ayÕrmak
mümkündür. Bu sÕnÕflandÕrma yapÕlÕrken “gözlenebilen
eylem” ya da “gözlenemeyen eylem” úeklinde ayrÕm
yapÕlÕr.
Örne÷in,
Somut anlamlÕ (gözlenebilen) eylemler: koúmak,
ba÷Õrmak, gülmek, zÕplamak, úarkÕ söylemek...
Soyut anlamlÕ (gözlenemeyen) eylemler: anlamak,
düúünmek, hissetmek, be÷enmek, sevmek...
8
B) I ve III
D) III ve V
C) II ve IV
E) IV ve V
Çözüm:
I. ve II. sözcüklerde “yedi” ve “küçük” sözcükleri sayÕ ve
ebat bildirdikleri için ölçülebilir, yani nicel anlamlÕ
sözcüklerdir. Di÷er sözcükler ölçülebilen, sayÕlabilen
özellik göstermedi÷i için nitel anlamlÕ sözcüklerdir.
Cevap A
Çözüm:
Bir sözcük tek baúÕna kullanÕldÕ÷Õnda sadece temel
anlamÕnÕ verir. Örne÷in, “baú” sözcü÷ü tek baúÕna
“organ, kafa” anlamÕ düúündürür. Bu sözcü÷ün “önder,
lider vs.” anlamlarÕ vermesi için sözcü÷ün bir cümle
içerisinde kullanÕlmasÕ gerekir.
9 O bizim baúÕmÕzdÕr; o ne derse biz de onu yaparÕz.
(önder, lider)
AynÕ sözcü÷ün aúa÷Õdaki cümlelerde kazandÕ÷Õ di÷er
anlamlara da dikkat edildi÷inde sözcü÷ün, anlamÕnÕ
cümlede kazandÕ÷Õ daha da iyi anlaúÕlacaktÕr.
A seçene÷indeki “hesapsÕzca” sözü,
C’deki “baú döndürücü” sözü,
D’deki “inceden inceye” sözü,
E’deki “yeterince” sözü ayraç içerisinde verilen sözlerin
anlamÕnÕ içermektedir.
B seçene÷inde ise “bilindi÷i gibi” anlamÕnÕ taúÕyan bir söz
yoktur. Bu seçenekteki “öylece” sözcü÷ü “o biçimde, tam
öyle” anlamÕnÕ taúÕmaktadÕr.
9
BaúlangÕç anlamÕ: "Hafta baúÕnda ona olan tüm
borçlarÕmÕ kapataca÷Õm."
9
Temel, esas anlamÕ: "Gücün, erdemli÷in, bilimin, her
úeyin baúÕ paradÕr, para."
9
Arazide en yüksek nokta anlamÕ: "Da÷Õn baúÕnda
kamp kurmuútuk."
Bir úeyin yakÕnÕ veya çevresi anlamÕnda: "MangalÕn
baúÕnda toplandÕk, sohbet ettik.”
9
Cevap B
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerden hangisindeki açÕklama, altÕ
çizili sözle anlamca uyuúmamaktadÕr?
A)
Do÷al çevreyi korumak amacÕyla öncelikle hangi
adÕmlarÕn atÕlmasÕ gerekti÷i üzerinde duruldu.
(nelerin yapÕlmasÕ)
B)
Bir süredir tartÕúÕlan bu konu artÕk sÕcaklÕ÷ÕnÕ
yitirmiú, yeni sorunlar ortaya atÕlmÕútÕ. (önemini
kaybetmiú)
C)
YapÕlan bir yanlÕú, o güne dek yapÕlmÕú tüm
do÷rularÕ yok etmiúti. (ortadan kaldÕrmÕú)
D)
YapÕlmasÕ düúünülen de÷iúikliklerden, henüz
kesinlik kazanmadÕ÷Õ için üstü kapalÕ bir biçimde
söz etti. (tartÕúmaya açÕk)
E)
Bu tür tatsÕz olaylar, kiúilerin birbirine olan
güveninin sarsÕlmasÕna yol açar. (hoúa gitmeyen,
can sÕkan durumlar)
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerin hangisinde “çekmek” sözcü÷ü
ayraç içindeki anlamda kullanÕlmamÕútÕr?
A)
Herkes, benim amcama çekti÷imi söylüyor; ama
ben buna katÕlmÕyorum. (benzemek)
B)
C)
ùubat ayÕ, bu yÕl 29 çekiyor. (sürmek)
SanÕrÕm pilav suyunu birazdan çekecektir. (ilgisi
kalmamak)
D)
Bu ayÕn sonunda babam görevinden çekiliyor.
(bÕrakmak)
E)
Televizyonun fiúini prizden çekersen sevinirim.
(temasÕnÕ bitirmek)
Çözüm:
PilavÕn suyunu çekmesi cümlesinde “çekmek” sözcü÷ü
“ilgisi kalmamak” anlamÕnda de÷ildir. Burada “suyun
bitmesi, ortadan kaybolmasÕ” anlamÕ vardÕr.
Sözcükte Anlam
Sözcü÷ün Cümleye KattÕ÷Õ Anlam
Çözüm:
A, B, C, E seçeneklerindeki altÕ çizili sözlerle cümlelerin
sonundaki açÕklamalarÕ anlamca uyuúmaktadÕr. Ancak D
seçene÷indeki “üstü kapalÕ” sözü, açÕklamayla
uyuúmamaktadÕr. Çünkü “üstü kapalÕ” sözü “AçÕk ve
kesin kelimeler kullanmadan” anlamÕna gelmektedir.
Cevap D
Örnek:
Cevap C
“Salmak” sözcü÷ü aúa÷Õdaki cümlelerin hangisinde
“bakmamak, özen göstermemek” anlamÕnda
kullanÕlmÕútÕr?
Örnek:
Aúa÷Õdaki cümlelerin hangisinde, ayraç içindeki
sözün anlamÕnÕ içeren bir söz yoktur?
A)
Bir sabah hesapsÕzca kendimi sokaklara attÕm.
(iyice düúünmeden)
B)
DudaklarÕnÕn kenarÕnÕ kÕrÕútÕran bir nefret
duygusuyla öylece kaldÕ. (bilindi÷i gibi)
C)
HayatÕn böylesine güzel ve baú döndürücü
olabilece÷ini düúünmemiútim. (mutluluk veren)
D)
E)
A)
B)
C)
D)
E)
Annem hayvanlarÕ çayÕra salacakmÕú.
A÷aç, dal budak saldÕ, meyve vermeye baúladÕ.
Su çekmek için kuyuya su kabÕ salmÕú.
SÕnavÕ kazanamayÕnca kendini iyice saldÕ.
Onun peúine hemen bir adam salmak gerekir.
Çözüm:
“Salmak” sözcü÷ü
A seçene÷inde o serbest bÕrakmak,
PlanlarÕnÕ inceden inceye ölçüp biçtikten sonra iúe
giriúir. (ayrÕntÕlara inerek)
B seçene÷inde o sürmek,
Bu halde yeterince beklersem iyileúece÷imi sandÕm.
(gerekti÷i kadar)
D seçene÷inde o bakmamak, özen göstermemek,
C seçene÷inde o sarkÕtmak,
E seçene÷inde o göndermek anlamÕnda kullanÕlmÕútÕr.
Cevap D
9
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
20
File Size
1 099 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content