close

Enter

Log in using OpenID

ölçme değerlendirme

embedDownload
2014
kpss
eğitim
bilimleri
Türkiye’nin
En Çok Satan
Ders Notları
ÖLÇME
ve
DEĞERLENDİRME
ogretiyoruz serisi
)
Gökhan Araz
)
ogretiakademi
)
ogretiakademi
Gökhan ARAZ
Eğitim Bilimleri Ölçme ve Değerlendirme
ISBN 978-605-4966-01-1
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.
© Öğreti Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Öğreti Akademi’ye aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
1. Baskı: Mart 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Demet Tamer
Dizgi-Grafik Tasarım: Ahmet Resul Kaymakçı
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Osmanlı Mücellit Matbaacılık
İvedik Organize Sanayi Plastikçiler Sitesi 1536.Sokak No:40
Yenimahalle / ANKARA
(0312-395 64 47)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 29041
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 425 90 90
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
İnternet: www.öğretiakademi.com
E-ileti: [email protected]öğretiakademi.com
İÇİNDEKİLER
BÖLÜM 1 :
ÖLÇME DEĞERLENDİRMENİN TEMEL KAVRAMLARI ........................................................................................... 7
1- Doğrudan (Temel, İzomorf) Ölçme...................................................................................................................11
2- Dolaylı (Göstergeyle, Homomorf) Ölçme .........................................................................................................11
3- Türetilmiş Ölçme ............................................................................................................................................. 12
Ölçmede Birim ........................................................................................................................................................... 13
1- Doğal Birim ..................................................................................................................................................... 13
2- Tamamlanmış Birim ........................................................................................................................................ 13
Ölçmede Sıfır ............................................................................................................................................................. 15
Ölçek Türleri ............................................................................................................................................................... 15
1- Sınıflama (Adlandırma) Ölçekleri .................................................................................................................... 16
2- Sıralama (Derecelendirme) Ölçekleri.............................................................................................................. 16
3- Eşit Aralıklı Ölçek ............................................................................................................................................ 17
4- Eşit Oranlı Ölçek ............................................................................................................................................. 17
Değerlendirme Türleri ................................................................................................................................................ 18
BÖLÜM 2 :
ÖLÇMEDE HATA VE HATA KAYNAKLARI .............................................................................................................. 21
Hata Kaynakları ......................................................................................................................................................... 23
Hata Türleri ................................................................................................................................................................ 24
Geçerlik ................................................................................................................................................................. 27
- Kapsam Geçerliği ............................................................................................................................................. 28
- Yapı Geçerliği ................................................................................................................................................... 28
- Görünüş Geçerliği............................................................................................................................................. 28
- Ölçüt Geçerliği (Bir Ölçüte Dayalı Geçerlik) ..................................................................................................... 29
Geçerliği Artırma Yolları ............................................................................................................................................. 31
Güvenirlik ................................................................................................................................................................... 31
Güvenirliği Etkileyen Faktörler ................................................................................................................................... 33
Güvenirlik Hesaplama Yöntemleri .............................................................................................................................. 34
1- Test-Tekrar Test Şablonu .................................................................................................................................. 34
2- Eşdeğer Formlar (Paralel Formlar) Yöntemi ..................................................................................................... 34
3- Eşdeğer Yarılar (Testi yarılama) Yöntemi ......................................................................................................... 34
4- İç tutarlılık Güvenirlik Yöntemi .......................................................................................................................... 34
Geçerlik ve Güvenirlik Arasındaki İlişki ...................................................................................................................... 36
Kullanışlılık ................................................................................................................................................................. 36
BÖLÜM 3 :
ÖLÇME SONUÇLARI ÜZERİNDE İSTATİSTİKSEL İŞLEMLER .............................................................................. 37
1- Test İstatistikleri ................................................................................................................................................ 40
- Merkezi Eğilim (Yığılım, Vasat) Ölçüleri ......................................................................................................... 40
- Merkezi Dağılım (Yayılım, Değişim) Ölçüleri .................................................................................................. 50
2- Madde İstatistikleri ............................................................................................................................................ 58
- Madde Güçlük İndeksi (Pj) ............................................................................................................................. 59
- Madde Ayırtedicilik İndeksi (rjx) (Madde Geçerlik Katsayısı).......................................................................... 66
- Madde Varyansı (Sj2) ...................................................................................................................................... 69
- Madde Standart Sapması (Sj) ....................................................................................................................... 70
- Madde Güvenirlik İndeksi (rj).......................................................................................................................... 70
Dağılımlar ................................................................................................................................................................... 71
- Normal Dağılım (Çan Eğrisi, Simetrik Dağılım) ................................................................................................ 71
- Normal Olmayan Dağlımlar .............................................................................................................................. 73
a) Sağa Çarpık Dağılım (Pozitif kayışlı)................................................................................................................. 74
b) Sola Çarpık (Negatif Kayışlı) ............................................................................................................................. 75
c) Çok Modlu Dağılım (Bimodal Dağılım) .............................................................................................................. 76
d) Ters Simetrik Dağılım (U Eğrisi) ........................................................................................................................ 76
Standart Puanlar ........................................................................................................................................................ 76
Z Puanı ...................................................................................................................................................................... 77
T Puanı....................................................................................................................................................................... 79
Korelasyon(r) ............................................................................................................................................................. 80
ÖRNEKLER VE AÇIKLAMALARLA İSTATİSTİKSEL İŞLEMLER .............................................................................. 84
BÖLÜM 4 :
TEST HAZIRLAMA SÜRECİ VE EĞİTİMDE KULLANLAN ÖLÇME ARAÇLARI .................................................... 97
Testlerin Sınıflandırılması ......................................................................................................................................... 100
- D/Y Testleri ..................................................................................................................................................... 101
- Kısa Cevaplı Testler ........................................................................................................................................ 102
- Eşleştirmeli Testler .......................................................................................................................................... 102
- Yazılı Yoklama ................................................................................................................................................ 103
- Sözlü Yoklama ................................................................................................................................................ 103
Çoktan Seçmeli Test Maddelerinin Çeşitleri ............................................................................................................. 106
Duyuşsal Alandaki Davranışların Ölçülmesinde Kullanılan Ölçme Araçları ............................................................. 107
Devinişsel Alandaki Davranışların ölçülmesinde Kullanılan Ölçme Araçları ............................................................ 107
- İş-Performans Testleri .................................................................................................................................... 108
- Kontrol Listesi ................................................................................................................................................. 108
- Derecelendirme Ölçekleri ............................................................................................................................... 109
- Gözlem Fişleri (Çeteleme araçları) ................................................................................................................. 109
Çağdaş Ölçme Değerlendirme Teknikleri ................................................................................................................. 109
- Portfolyo ..........................................................................................................................................................110
- Tanılayıcı Dallanmış Ağaç ...............................................................................................................................112
- Yapılandırılmış Grid .........................................................................................................................................112
- Kelime İlişkilendirme Testleri............................................................................................................................113
- Vee Diyagramı .................................................................................................................................................114
- Öz Değerlendirme ...........................................................................................................................................114
- Akran Değerlendirme ......................................................................................................................................114
- Rubrik (Dereceli Puanlama Anahtarı) ..............................................................................................................115
- Performans Görevleri ......................................................................................................................................116
- Proje Ödevleri ..................................................................................................................................................117
- Performans Değerlendirme .............................................................................................................................117
- Otantik Değerlendirme.....................................................................................................................................118
- Kavram Haritaları.............................................................................................................................................118
- Poster ..............................................................................................................................................................119
- Görüşme (Mülakat) ..........................................................................................................................................119
- Gösteri .............................................................................................................................................................119
- Günlük .............................................................................................................................................................119
- Kaynakça ........................................................................................................................................................ 120
ÖN SÖZ
Değerli öğretmen adayları 2013 yılında alan sınavının gelmesiyle birlikte ÖSYM’nin eğitim bilimleri sorularını
daha kolay sorduğunu gördük. Bizde yükünüzün zaten çok ağır olduğunu bildiğimiz için sizlerin kalın kalın
yazılmış modüler setler içinde boğulmamanızı ve işinizi kolaylaştırmak için eğitim bilimlerine daha az zaman
harcayarak kısa bir süre içinde yüksek bir verim elde etmeniz için gece gündüz çalışarak sözler için işinizi daha
çok kolaylaştıracak bilgi kirliliğinden ve laf kalabalığından tamamen arındığımız ve doğal bir dille sınıf diliyle
yazdığımız pratik eğitim bilimleri serisini hazırladık.
Değerli meslektaşlarım 1 Eylül 2014 tarihinde göreve başladığınızda öğretmenlik mesleğinin ne kadar kutsal
ve müthiş bir meslek olduğunu göreceksiniz. Bu iş sizin işiniz ve bu yıl siz bu KPSS işini noktalayacak ve daha
sonra da planladığınız işlerinizi yapacaksınız.
Unutmayın ki! ÇARESİZSENİZ ÇARE SİZSİNİZ! Bu duygu ve düşüncelerle sözlerime son verirken dualarımızın sizlerle olduğunu ve bu zorlu süreçte yazarlar ve yetenek yayınları olarak her zaman destekçiniz olduğumuzu unutmayınız.
BÖLÜM
1
Ölçme
Değerlendirmenin
Temel Kavramları
PRATİK
EĞİTİM BİLİMLERİ
SERİSİ
Ölçme ve Değerlendirme
ÖLÇME DEĞERLENDİRME
Ölçme değerlendirme süreci: Ölçme - Ölçüm - Ölçüt - Değerlendirme şeklinde gerçekleşir.
Ölçme: Nesnelerin gözlemlenip gözlem sonuçlarının sayı veya sembolle ifade edilmesidir. Ölçme sadece sayı ile değil sembolle de ifade edilebilir. Sayı ile ifade edilen ölçme nicel ölçme, sembolle ifade edilen ölçme nitel ölçmedir.
Unutmayınız ki, ölçme sonuçları farklı ölçeklerden elde edilir. Yani arkadaşlar hangisi ölçmeye örnektir
veya değildir gibi sorularda ölçeklerle bağlantı kuracaksınız.
Örneğin
– Hakan İzmirlidir veya Hakan evlidir. → Sınıflama ölçeği ile yapılan ölçmeye örnektir.
– Hakan KPSS’de Türkiye birincisi oldu, Kızılırmak Türkiye’nin en uzun nehridir veya Gökhan,
Hakan’dan daha uzundur gibi örnekler → Sıralama ölçeği ile yapılan ölçmeye örnektir.
– Hakan’ın boyu 180 cm’dir veya sınıfta 20 öğrenci vardır gibi örnekler → Eşit oranlı ölçekle yapılan
ölçme örnekleridir.
Yapmış olduğum analizler sonucunda ÖSYM hemen hemen her
sene hangisi ölçmedir veya değildir tarzında sorular sormuştur. Bu
tarz sorularda,doğrudan ölçme, dolaylı ölçme ve türetilmiş ölçme
örneklerini veya sınıflama, sıralama eşit aralıklı ve eşit oranlı ölçekler ile ilgili verilen örnekleri bulacaksınız. Bu örnekler ölçmeye
örnektir.
Ölçüm: Ölçme işlemi sonunda elde edilen sayı veya semboldür. Gökhan’ın boyu 180 cm’dir ifadesinde
180 ölçümdür.
Sınıfta 30 öğrenci vardır ifadesinde 30 ölçümdür, öğrenci ise birimdir.
Ölçme Kuralı: Ölçme işlemi yapılırken, ölçülen özelliğin ne kadarlık miktarına ne kadar puan verileceğinin belinlenmesidir.
Örnekler: Öğretmenlerin hazırlamış oldukları puanlama anahtarı (Cevap anahtarı)
Rubrik (Dereceli puanlama anahtarı), Test yönergeleri (Sınavın süresi, soruların puan değeri gibi),
Düzeltme formülünün kullanılması (üç yanlışın bir doğruyu götürmesi gibi.)
UNUTMAYINIZ! Ölçme kuralları ölçme işleminin yapılmasında
ölçütler ise değerlendirmenin yapılmasında kullanılır. Yani ölçme
kuralları ölçme işleminin ölçütler ise değerlendirmenin neye
göre yapılacağı hakkında bilgi verir.
Ölçüt: Ölçme sonuçları hakkında karar vermek için kullanılan ve ölçme sonuçlarının karşılaştırıldığı
sabit değerdir. Yani değerlendirme yapabilmek için ölçümlerin karşılaştırıldığı kriterdir. Ölçütler değerlendirmeye dayanak oluşturarak değerlendirmenin neye göre yapılacağı hakkında bilgi verir.
– Ünitede yer alan kazanımların % 70’ini kazananlar dersi geçer ifadesinde % 70 ölçüttür.
– Medyanın üzerinde puan alanlar dersi geçer ifadesinde de medyan ölçüttür.
Ölçütler mutlak ve bağıl ölçüt olmak üzere ikiye ayrılır.
9
Pratik Serisi
Mutlak Ölçüt: Ölçüt, ölçme işlemi yapılmadan önce kesin, net ve standart olarak belirlenir. Grubun
başarısından etkilenmez ve gruptan gruba farklılık göstermez. Öğrencileri rekabete teşvik etmez. Kriter
dayanıklı ölçüt olarak da bilinir.
– 10 sorudan 5’ini yapan dersi geçer.
– Hedef davranışların % 60’ını kazananlar dersi geçer.
– Türkçe ders ortalaması 45 puanın altında olanlar teşekkür belgesi alamaz.
– Ehliyet almak için 18 yaşında olmak gerekir.
Bağıl Ölçüt: Ölçüt, ölçme işlemi yapıldıktan sonra grubun başarısına göre belirlenir. Ölçüt gruptan
gruba farklılık gösterir, ölçütün önceden belirlenmiş kesin ve net bir değeri yoktur.
Ölçme işlemi sonrası grubun başarısına göre belirlendiği için öğrenciler arasında rekabet duygusunu
artırır. Norm dayanıklı ölçüt olarak da ifade edilir.
Öğrenci yeteneği grup başarısı, mod, medyan aritmetik ortalama,
standart sapma, ranj, çan eğrisi, normal dağılım eğrisi, standart
puanlar (Z ve T puanları) bağıl ölçüte örnektir.
UNUTMAYINIZ! Mutlak ölçüte göre yapılan değerlendirmeye mutlak değerlendirme bağıl ölçüte göre yapılan değerlendirmeye ise
bağıl değerlendirme denir.
ÖRNEK: 10 sorudan 8’ini yapan dersi geçer → Mutlak ölçüt
10 sorudan 8’ini yapan dersi geçti → Mutlak değerlendirme
ÖRNEK: T puanı 60 ve üzerinde olanlar dersi geçer → Bağıl ölçüt
T puanı 60 ve üzerinde olanlar dersi geçti → Bağıl değerlendirme
Puanı en yüksek üç kişiye burs verilecektir → Bağıl ölçüt
Puanı en yüksek üç kişiye burs verildi → Bağıl değerlendirme
Ham puanlara göre yapılan değerlendirme mutlak değerlendirmedir. Standart puanlara göre (Z ve T
puanlar) yapılan değerlendirme ise bağıldır.
Hedefe dayalı değerlendirme mutlaktır. Çan eğrisine göre yapılan değerlendirme bağıldır.
Seçme amaçlı yapılan testler tanıma yerleştirmeye dönük değerlendirme amacıyla yapılır. Aynı
zamanda seçme amaçlı testlerde bağıl değerlendirme yapılır. Bağıl değerlendirmede bireyin sınıf
içindeki başarı sırası grubun başarısına bağlıdır.
Herhangi bir alanda ya da derste yeterliliğin belirlenmesi söz konusu olduğunda mutlak değerlendirme bireylerin birbirleriyle yarıştığı, öğrenci seçim ve yerleştirmesinde ise bağıl değerlendirme yapılır.
DEĞERLENDİRME: Ölçme sonuçlarının (ölçümlerin), bir ölçütle
karşılaştırılarak ölçülen nitelik hakkında yargıda bulunma veya
karar verme sürecidir. Yani ölçümlerle, ölçütün karşılaştırılarak
karar verme sürecidir. Ölçüm ve ölçüt olmadan değerlendirme
yapılamaz. Değerlendirme yapılırken, değerlendirmenin daha isabetli olmasını sağlamak için ölçüt ve ölçüm (ölçme sonucu)lerin
aynı birimle ifade edilmesi gerekir.
10
Ölçme ve Değerlendirme
UNUTMAYINIZ! Geçti -kaldı, atandı - atanamadı, seçildi - seçilmedi, kazandı - kazanamadı, başarılı oldu - başarısız oldu, işe alındı
- işe alınmadı, yerleşti - yerleşemedi gibi ifadeler değerlendirme
işleminin yapıldığının göstergeleridir.
Değerlendirme işlemi, ölçmeyi kapsar yani ölçme sürecini de içine alır. Ölçme işlemi yapılmadan değerlendirme yapılamaz.
Ölçme işleminde gözlem yapılır, değerlendirme işleminde ise karar verilir.
Ölçme miktar belirtirken, değerlendirme bu miktarın yeterli olup olmadığını ifade eder.
1
Doğrudan
(Temel)
Ölçme
ÖLÇME
TÜRLERİ
2
Dolaylı
(Göstergeyle)
Ölçme
3
Türetilmiş
Ölçme
1. Doğrudan (Temel, İzomorf) Ölçme
– Ağırlığın ağırlıkla uzunluğu uzunlukla ölçülmesidir. Yani doğrudan ölçmede ölçülen özellik ile kullanılan ölçme aracının niteliği benzerdir.
– Doğrudan ölçmede varlığın kendisi ölçüldüğü için dolaylı ölçmeye göre daha güvenilirdir.
– Doğal birimleri olan her şey doğrudan ölçülür. (Adım, karış, kulaç, sayfa sayısı, insan sayısı, kitap
sayısı) gibi.
– Başlangıç noktası olan sıfır mutlaktır yani gerçek anlamda yokluğu ve hiçliği gösterir.
– Eşit oranlı ölçek kullanılır.
– Oranlama yapılır.Yani biri diğerinin katıdır, şeklinde yorum yapılır.
UYARIYORUM! Ağırlık ve uzunluk ölçümlerinde doğrudan ölçme
yapılır. Fakat şu örnekleri gördüğünüz zaman dolaylı ölçmeyi işaretleyin. Baskül, yaylı kantar, el kantarı, dinamometre, rakım,
deniz seviyesinden yükseklik
Metre ile boy ölçümü, eşit kollu terazi ile ağırlık ölçümü veya bir masanın, binanın yüksekliğinin ölçümü
doğrudan ölçmedir. Fakat deniz seviyesinden yükseklik ölçümü (rakım ölçümü) baskül, yaylı kantarlarla
ve dinamometre ile ağırlık ölçme dolaylı ölçmedir.
2. Dolaylı (Göstergeyle, Homomorf) Ölçme
Ölçülmek istenen değişken doğrudan ölçülemez, ölçülmek istenilen özellikle ilgisi olduğu düşünülen
başka bir değişken yardımıyla ölçülür. Yani burada varlığın kendisi değil araç üzerindeki etkisi ölçülür.
– Bir özelliğin başka bir değişken yardımıyla ölçülmesi söz konusudur.
– Başlangıç noktası olan sıfır tanımlanmıştır, izafidir, keyfidir, itibaridir, görecelidir, bağıldır. Yani gerçek anlamda yokluğu ve hiçliği ifade etmez.
– Dolaylı ölçmede eşit aralıklı ölçek kullanılır.
– Oranlama yapılamaz.
11
Pratik Serisi
Başarı testleri, tutum ölçekleri, öz güven testi, takvim, termometre, yaylı kantar, dinamometre, baskül,
rakım, eğitimde yapılan sınavlar dolaylı ölçmedir.
UNUTMAYINIZ ! Eşit kollu terazi ile yapılan ölçme doğrudan ölçmedir. Baskül, yaylı kantar, dinamometre ve el kantarı ile yapılan
ölçme dolaylı ölçmedir.
ÖRNEKLİYORUM: A şubesinde 40 öğrenci B şubesinde 20 öğrenci var ise A şubesi, B şubesinin 2 katı kadar kalabalıktır diyebiliriz.
Çünkü sınıftaki öğrencilerin sayılması doğrudan ölçmedir ve doğrudan ölçmede oranlama yapılır.
Fakat A şubesinin sıcaklığı 20°C, B şubesinin sıcaklığı 10°C ise A
şubesi B şubesinin 2 katı kadar sıcaktır diyemeyiz. Çünkü sıcaklık
ölçümü dolaylı ölçmedir ve dolaylı ölçmede oranlama yapılamaz. A
şubesi B şubesinden 10°C daha sıcaktır diyebiliriz.
DOĞRUDAN ÖLÇME
DOLAYLI ÖLÇME
– Sıfır noktası gerçektir.
– Sıfır noktası tanımlanmıştır.
– Eşit kollu terazi,
– Baskül, yaylı kantar, dinamometre
– Eşit oranlı ölçek kullanılır.
– Eşit aralıklı ölçek kullanılır.
– Metre ile boy ölçümü veya binanın – Rakım ölçümü
yüksekliğinin ölçümüdür.
– Varlığın kendisi değil araç
– Varlığın kendisi ölçülür.
üzerindeki etkisi ölçülür.
– Geçerlik güvenirliği yüksektir.
– Geçerlik güvenirliği düşüktür.
– Hata oranı düşüktür.
– Hata oranı yüksektir.
3. Türetilmiş Ölçme
En az iki değişken arasında kurulan bağıntıya dayanılarak yapılan ölçmedir.
Yani burada elde edilen iki ölçme sonucundan, yeni bir ölçme işlemi yapmadan, aralarındaki bağıntıdan
faydalanarak yeni bir ölçüm elde edilmesi söz konusudur.
UNUTMAYINIZ! Türetilmiş ölçmede elde edilen birim değişir.
Türetilmiş ölçmede değişkenler arasında çarpma ve bölme işlemleri yapılır.
Alan hesaplamaları, bir maddenin yoğunluğunun hesaplanması,
aritmetik nüfus yoğunluğun hesaplanması, not ortalaması hesaplaması bir aracın hızının hesaplanması türetilmiş ölçmeye örnektir.
UYARIYORUM ! Üçgen, dikdötgen, kare vb. geometrik şekillerin
alanlarının hesaplanması türetilmiş ölçmedir. Fakat çevrelerinin
hesaplanması doğrudan ölçmedir.
12
Ölçme ve Değerlendirme
Ölçmede Birim
Ölçme aracını oluşturan en küçük parçacık birimdir.
Ölçme sonuçlarının gr, kg, dk., cm, m, puan, TL vb. ifadelerle gösterilmesidir.
Ölçme işlemi yaparken neden birim kullanırız?
– Yapılan ölçme işleminin daha objektif olmasını ve yapılan ölçme
işleminde standart oluşmasını sağlar.
– Ölçme sonuçlarının yorumlanmasını kolaylaştırır, hata miktarını
azaltır.
Birimler doğal ve tanımlanmış birimler olmak üzere ikiye ayrılır.
1. Doğal Birim
Bir değişkenin ne kadarlık miktarına 1 birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmamıştır. Yani
standart olmayan birimlerdir.
Adım, karış, kulaç, sayfa sayısı,
gazete sayısı, bardak sayısı insan
sayısı vb. birimler doğal birimdir.
– Her doğal birim doğal (gerçek) sıfır içerir. Doğal birimleri olan her şey doğrudan ölçüdür.
ÖRNEK: Sınıfta 20 öğrenci vardır. Bu örnekte doğrudan ölçme yapılmıştır. 20 ölçümdür, öğrenci ise
birimdir (doğal birim)
– Tahtanın boyu 30 karıştır.
– Tarlanın eni 40 adımdır.
2. Tanımlanmış Birim
Bir değişkenin ne kadarlık miktarına 1 birim denileceği uzmanlar tarafından tanımlanmıştır. Yani standart olan birimlerdir. Salise, saniye, dakika, saat, gün, hafta, yıl, cm, m, km, puan, TL vb. birimler tanımlanmış birimlerdir.
ÖRNEK: Gökhan Öğretmen KPSS’den 98,5 puan aldı. Bu örnekte dolaylı ölçme yapılmıştır. 98.5
ölçümdür. Puan ise birimdir (tanımlanmış birim)
YORUMLUYORUM ! Doğal birimleri olan her şey doğrudan ölçülür
ve eşit oranlı ölçek kullanılır. Fakat eşit oranlı ölçeklerde kg, gr, cm,
metre gibi tanımlanmış birimler de kullanılır.
O zaman eşit aralıklı ölçeklerde sadece tanımlanmış birim kullanılırken, eşit oranlı ölçeklerde hem doğal hem tanımlanmış birim
kullanılır.
13
Pratik Serisi
Doğal birimler çoğu zaman anlaşılmazlıklara neden olduğu için
tanımlanmış birimlerin oluşmasına neden olmuştur.
1
Eşitlik
Birimin sahip
olması gereken
özellikler
2
Genellik
3
Kullanışlılık
1. Eşitlik:
Ölçme aracını oluşturan birimlerin hem ölçme işlemi boyunca hem de bir ölçümden diğerine değişmemesidir.
Ölçme aracını oluşturan birimlerin birbirine eşit olması anlamına gelir.
Metre ile yapılan ölçümlerde herkes aynı sonuca ulaşır. Çünkü metre, santimetrelerin birleşmesinden
oluşmuştur ve metredeki her bir santimetre birbirine eşittir.
Fakat adım, karış veya kulaçla yapılan ölçümlerde herkes aynı sonuca ulaşmaz. Çünkü herkesin adım,
karış veya kulaç uzunluğu farklıdır.
2. Genellik:
Birimlerin herkes tarafından aynı biçimde anlaşılması yani kişiye ve mekâna göre değişmemesini ifade
eder.
Kısaca genellik aynı iş için herkes tarafından aynı birim kullanılmasıdır.
Ülkemizde ağırlık denilince herkes gr ve kg kullanır. Okka kimsenin
aklına gelmez. Veya, uzunluk denilince herkes metreyi kullanır.
Fakat Osmanlı zamanında kullanılan arşın veya endaze kimsenin
aklına gelmez.
Çünkü ağırlık birimlerinden gr ve kg, uzunluk birimlerinden ise m
herkes tarafından aynı şekilde kullanıldığı için genellik özelliğine
uygundur.
Örneğin arşın, endaze, okka gibi birimler eşitlik özelliğini taşıdığı
hâlde genellik özelliğini taşımaz.
3. Kullanışlılık:
Birimlerin kullanılış amacına uygunluğudur. Yani amaca uygun birim kullanmayı ifade eder.
Örneğin insan ağırlığı ölçülürken kg, kömür ağırlığı ölçülürken ton, sıvıların ağırlığı ölçülürken litre kullanılması kullanışlılık özelliğine uygundur. Çünkü amaca uygun birim kullanılmıştır. Şehirler arası uzun14
Ölçme ve Değerlendirme
lukta km yerine cm kullanılması veya altın ağırlığı ölçülürken gr veya ons birimi yerine ton kullanılması
kullanışlılık özelliğine uygun değildir. Çünkü amaca uygun birim kullanılmamıştır.
ÖLÇMEDE SIFIR:
Ölçme işleminde sıfır iki anlamda kullanılır.
1. Doğal Sıfır: Ölçülen özelliğin gerçek anlamda olmadığını, yokluğunu ve hiçliğini belirten sıfırdır.
Doğrudan ölçmede ve eşit oranlı ölçekte kullanılır.
2. Tanımlanmış (Bağıl, keyfi, itibari, göreceli) sıfır: Ölçülen özelliğin gerçek anlamda olmadığını
belirtmeyen yani yokluğu ve hiçliği belirtmeyen sıfırdır. Dolaylı ölçmede ve eşit aralıklı ölçekte kullanılır.
Rakım, sıcaklık ölçümünde ve eğitimde tanımlanmış sıfır kullanılır.
Ölçmede Hata:
Hata, ölçülen nesnenin gerçek değeri ile gözlenen değer arasındaki farktır. Ölçme işleminde kullanılan
birim küçüldükçe hata azalır, duyarlılık artar, güvenirlik artar. Eğitimde dolaylı ölçme yapılıdğı için hata
kaçınılmazdır.
Ölçmede hata (+) ve (–) yönde olabilir.
ÖLÇEK TÜRLERİ
Ölçek: Belli bir başlangıç noktasından itibaren eşit birimlerle bölmelenmiş ölçme aracına ölçek denir.
Ölçme sonuçları farklı ölçeklerden elde edilir.
2
Sıralama (derecelendirme)
ölçekleri
1
Sınıflama
(Adlandırma)
ölçekleri
ÖLÇEK
TÜRLERİ
3
Eşit aralıklı
ölçek
4
Eşit oranlı ölçek
Bu sıralama aynı zamanda en az bilgi taşıyan ölçekten en çok bilgi taşıyan ölçeğe doğru yapılan sıralamadır.
15
Pratik Serisi
1. Sınıflama (Adlandırma) Ölçekleri
2. Sıralama (Derecelendirme) Ölçekleri
– Nesnelerin ya da kişilerin ölçülen özellik bakımından birbirine benzeyip benzememelerine göre
gruplara ayrıldığı ölçeklerdir.
– Homojen gruplar oluşturulur.
– En az bilgi taşıyan ölçeklerdir. En basit ölçmeler bu
ölçeklerde yapılır.
– Mod, frekans ve yüzdelik hesaplama işlemleri
yapılır.
– Dört işlemden hiçbiri yapılamaz (Yani toplama,
çıkarma, çarpma ve bölme işlemleri yapılamaz.)
– Belli bir başlangıç noktası ve birimleri yoktur.
– Bu ölçeklerde tanıma ve ayırt etmeye dönük
numaralar verilir.
– Bu ölçeklerde yapılan işlem, nesneleri ölçülen
özellik bakımından sınıflara ayırmaktır.
Simetriklik ve geçişlilik özelliği vardır.
Örnekler: Caddelere isim ve numara verme, cinseyete göre sınıflama, medeni durumlara göre sınıflama,
bölgelere göre sınıflama, illere plaka no verme,
öğrencilere okul numarası verme gibi.
– Nesnelerin ya da kişilerin ölçülen özelliğe sahip oluş miktarı bakımından
büyüklük, küçüklük sırasına konulduğu ölçeklerdir.
– Bu ölçeklerde temel özellik sıralamadır. En küçükten en büyüğe doğru sıralama işlemleri yapılır.
– Medyan, frekans ve yüzdelik hesaplama işlemleri yapılır.
– Dört işlemden hiçbiri yapılamaz. (yani
toplama, çıkarma, çarpma ve bölme
işlemleri yapılamaz.)
– Sadece azlık çocukların belirtilmesinde
kullanılır.
– Bu ölçeklerde başlangıç noktası olan
sıfır değerinin bir anlamı yoktur.
– Sıralar sabit değildir.
– Sıralar arasında bir derece miktar söz
konusudur. Fakat sıralar arasındaki
farklar hem eşit değildir hem de sıralar
arasındaki fark miktarı hakkında bilgi
sahibi olunamaz. Çünkü çıkarma işlemi yapılamaz.
– Asimetriklik ve geçişlik özelliği vardır.
ANLIYORUM: Sınıflama ölçeklerinde kategorilere ayırma ve gruplandırma söz konusudur. Sıralama ölçeklerinde ise sıralar arasında
derecelendirme ve ölçülen özelliğe sahip olmuş miktarı bakımından sıraya koyma söz konusudur.
Sıralama ölçeklerinde üst sırada olan alt sıradakine göre ölçülen
özelliği daha fazla sahiptir. Ama ne kadar fazla sahip olduğu hakkında bilgi sahibi olamıyoruz.
ANLIYORUM: Gökhan Öğretmen matematikten bir sınav yapmış
ve aşağıdaki ölçümleri elde etmiştir.
Murat: 90 puan Filiz: 85 puan
Nuran: 80 Puan
Sema: 74
puan
Bu örnekte Gökhan Öğretmen’in kullandığı ölçek eşit aralıklı ölçektir.
Fakat her bir öğrenciye bir sıra numarası vererek aşağıdaki gibi
kaydetmiş olsaydı;
1. Murat
2. Filiz
3. Nuran
4. Sema
İşte şimdi cevap sıralama ölçeği olurdu. Çünkü Murat’ın Filiz’den
daha yüksek puan aldığını biliyoruz ama ne kadar yüksek aldığını
bilemiyoruz. Fark ettiniz mi sıralama ölçeklerinde sıralar arasındaki
farkın miktarı hakkında bilgi sahibi olamıyoruz.
16
Ölçme ve Değerlendirme
Sıralama ölçeklerine örnekler:
– Ayşe sınıfın en uzun boylu öğrencisidir.
– Mehmet, Ali’den daha uzundur.
– Hakan KPSS’de Türkiye 1.si oldu.
– Palandöken Dağı’nda Türkiye’nin en iyi kayak tesisleri bulunmaktadır.
– Gökhan daha yakışıklıdır. :))
3. Eşit Aralıklı Ölçek
4. Eşit Oranlı Ölçek
– Başlangıç noktası olan sıfır tanımlanmış, izafidir,
keyfidir, bağıldır, görecelidir. Yani gerçek anlamda
yokluğu ve hiçliği göstermez.
– Dolaylı ölçme yapılır.
– Oranlama yapılamaz. (Biri diğerinin katıdır denilemez.)
– Dört işlemden sadece toplama ve çıkarma işlemleri yapılır. Gerçek bir sıfır noktası olmadığı için
çarpma ve bölme yapılamaz.
– Başlangıç noktası keyfi olarak saptanır. Sağa,
sola, ileri-geri kaydırılabilir. Fakat sonuç değişmez.
Aynı zamanda başlangıç noktası negatif değerler
olabilir.
– Birimler arası birbirine eşittir.
– Eğitimde en çok kullanılan ölçektir.
– Daha çok sosyal bilimlerde kullanılır.
– Sınıflama ve sıralama ölçeklerinin özelliklerini kapsar.
– Aritmetik ortalama, standart sapma, mod, medyan,
ortalama kayma miktarı ve pearson momentler
çarpım korelasyonu hesaplanır.
– Takvim, termometre, sınavlar, ilgi testleri, tutum
ölçekleri eğitimde yapılan sınavlar rakım ölçümü
paraleller, meridyenler eşit aralıklı ölçekle yapılan
ölçme içinde ele alınır.
– Başlangıç noktası olan sıfır gerçektir.
Yani gerçek anlamda yokluğu ve hiçliği
belirtir.
– Doğrudan ölçme yapılır.
– Oranlama yapılır. Biri diğerinin katıdır
şeklinde yorum yapılır.
– Dört işlem yapılır.
(Toplama, çıkarma, çarpma ve bölme
işlemleri yapılır.)
– En gelişmiş ölçektir.
– Başlangıç noktası ileri geri kaydırılamaz.
Başlangıç noktası negatif değerler alamaz.
– Birimler arası birbirine eşittir.
– Eğitimde hiç kullanılmayan ölçektir.
– Daha çok fen bilimlerinde kullanılır.
– Sınıflama, sıralama ve eşit aralıklı ölçeğin özelliklerini kapsar.
– Bütün istatistiksel işlemler hesaplanır.
– Ağırlık ve uzunluk ölçümü yapılır. (Rakım
ölçümü hariç)
UYARIYORUM ! Saat eşit aralıklı ölçek içinde ele alınır. Fakat süre
tutma anlamında (kronometre) olduğu zaman eşit oranlı ölçek içinde ele alınır.
Örneğin Saat 00.00 dediğimiz zaman burada kullanılan eşit aralıklı ölçek olur. Fakat Yiğit soruyu 2 dakikada çözdü dediğimiz zaman
buradaki sıfır gerçek sıfırdır ve cevabımız eşit oranlı ölçek olur.
17
Pratik Serisi
DEĞERLENDİRME TÜRLERİ
1. Amacına göre yapılan değerlendirme
a. Tanıma yerleştirmeye dönük
değerlendirme
(Girdi)
(Tanılayıcı, teşhis edici, diagnostik)
b. Biçimlendirme yetiştirmeye
dönük değerlendirme (Süreç)
c) Değer biçmeye dönük değerlendirme (Summatif, özetleyici)
3. Düzey Belirmeye Dönük
Değerlendirme
2. Biçimlendirme
Yetiştirmeye Dönük
Değerlendirme
1. Tanıma Yerleştirmeye Dönük
Değerlendirme
– (Tanılayıcı - Teşhis edici Diagnostik)
Not verilmez.
– Öğretim sürecinin başında ya
da bir dersin giriş bölümünde
yapılır.
(Atanıp gittiğinizde ilk işiniz bu
değerlendirmeyi
yapmak
olsun.)
Amaçlar:
– Öğrencilerin hazırbulunuşluluk düzeylerini belirlemek
– Öğrencileri çeşitli özellikleri
bakımından tanımak ve bu
özelliklerine uygun bölüm,
sınıf ya da işe yerleştirmek
– Öğrencilerin öğretilecek olan
bilgi ve becerilere önceden
sahip olup olmadıklarını belirlemek
– Öğrencilerin belli bir kurs,
ders ya da ünitenin önkoşulu
niteliğindeki giriş davranışlara
sahip oluş derecelerini belirlemek
– Öğrencilerin
ihtiyaçlarını
güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek.
1. Ölçüte göre yapılan değerlendirme
a. Mutlak değerlendirme
b. Bağıl değerlendirme
–
–
–
–
–
–
(Formatif - Geliştirici)
NOT verilmez
Öğretim süreci devam, ederken bir konu veya ünite bittikten sonra yapılır.
Bu değerlendirmede öğrencinin geleceğini veya karne
notunu etkileyecek not verilmez. Sadece ünite veya
konuyla ilgili belirlenen kriterlere ulaşma düzeyi belirlenir.
Amaçları:
Ünite veya konuyla ilgili
öğrenme eksikleri ve yanlışlarını tespit etmek ve gerekli
önlemleri almak.
Üniteler arasındaki geçişi ve
aşamalılığı sağlar.
Öğrenme yetersizlikleri belirlenir ve önlem alınır.
Süreç içinde öğretmene kendi
öğretimi ile ilgili dönüt verir.
18
(Değer biçmeye dönük)
–
–
–
–
–
(Summatif - Özetleyici)
Not verilir.
Öğretim süreci içinde bir
kaç ünitede bir yapılan
ara sınavlar (vizeler) ve
dönem sonunda (finaller)
yapılan değerlendirmedir.
Çıktılar, ürün ve sonuç
değerlendirilir.
Amaçlar:
Öğrenci hakkında geçtikaldı, başarılı oldu başarısız oldu gibi kararlar alınır.
Öğretim
programının
hedeflere ulaşma düzeyi
ve öğrencilerin başarı
düzeyleri belirlenir.
Öğrencilerin başarı seviyeleri belirlenerek öğrencilere başarı notu vermek
için yapılır.
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
20
File Size
706 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content