close

Enter

Log in using OpenID

Sosyalist Ülkelerde Konut

embedDownload
M / S I K / FORUM
Sosyalist Ülkelerde Konut
Selçuk Abaç
İTÜ İktisat Kürsüsü Asistanı
Bu durum, harpfen hemen sonra doğan ço-
I. B Ö L Ü M
cukların, 1960'ların ortalarında çalışır ve ev-
KONUT SORUNLARI
lenebilir bir yaşa gelmeleri yüzünden ortaya
çıkmıştır.
I - Doğu Avrupa'nın Sosyalist Ülkeleri
Harpten sonra Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkelerinde meydana gelen sosyal ve ekonomik
değişiklikler, 1980'leri hedef alan uzun devre gelişme direktifleri için zemin hazırladı.
sosyalist
ülkelerinde konut
gelişimi için esas olarak ele alındılar:
—
tiyacındaki hızlı artış (aynı zamanda plan hedefleri içinde yer alan, konut şartlarındaki gelişmeyi sağlayacak malzeme kaynaklarındaki
ve millî gelirdeki hızlı yükseliş)
—
Hiç kuşku yok ki, işe alma ve işgücü dağılımı
ve ev halkı
artması,
demografik,
da konut ihtiyaçlarının artmasına sebep ola-
faktörlerle
ilgilidir. Bu
sayısının
sosyal ve ekonomik
faktörler şu hususları kapsamaktadır:
dağılımındaki
daha önemsiz olacaktır; çünkü işgücünü ge-
artış( 1 ), nüfusun
nişletmek yerine, prodüktivite artışıyla üretim
(tarım
alanlarından şehirlere olan göç), hayat standartlarında ve genel yaşama şekillerinde mey.Görülüyor
ki sayı
olarak ihtiyacın artmasının yanı sıra, farklı durumlardaki
gruplarda
konutlara
(genç
ihtiyaç
bekâr
duyan
kimseler,
belirli
ihtiyarlar
vs. dikkate alınmalıdır.
Uzun vade planlarının ekonomik gelişme hedefleri, ilerlemenin hızlı olacağını kabul eder-
ki değişiklikler için hazırlanan planların uygu-
ler. Endüstriyel gelişme sadace mevcut sa-
lanmasında konut ve inşaat politikaları ile eko-
nayi alanlarının genişlemesini kapsamaz. Fa-
nomik
kat, aynı zamanda, gelişmekte olan ülkelerde
genel
gelişimi
arasındaki
(Bulgaristan,
tamlaşmanın (entegrasyonun) sağlanması.
—
Konut şartlarını
geliştirmenin
amacı sa-
dece standartı yükseltmek değildir; fakat bu
ülkelerde görülen sosyal ve ekonomik değişikliklerin daha geniş amaçlarıyla
uygunluk
sağlayarak ailenin tüm konut ihtiyaçlarını tatmin edecek şekilde, sistemi tamamen değiştirmektir.
şaatıyla okul, çocuk yuvası, mağaza, hastahane, klüp inşaatları ve diğer sosyo-kültürel
hizmetlerin müşterek
(karşılıklı)
görevi ola-
rak kabul edilmiştir.
Birleşmiş Milletlerin tahminlerine göre. Doğu
Avrupa ülkelerinde 19601-970 arasında toplam nüfus artışı % 13,6 olacaktır. Bu artış
nüfus
demektir.
(S.S.C.B.
de
36.000.000 kişi ve diğer ülkelerde 9.000.000
nüfus yani % 16,7 ve % 7,7 lik bir artış).
Nüfus yapısındaki değişmeler ve doğurganlığın (dişi verimliliği) azalmış olması olasılığı
yüzünden nüfus artış oranında bir düşüş görülmekle beraber; ev halkları veya aile sayısındaki artış Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkelerinde konut ihtiyaçlarının önceki yıllara nazaran
daha
Romanya) ve endüstrileşmenin
ilerlemiş
olduğu
ülkelerde
(Çekoslo-
vakya, S.S.C.B.) yeni merkezlerin yaratılmasını da içine alır. Genel gelişme planları da
hizmet endüstrilerinde
(tertiary sector)
ça-
lışanların sayısında bir artış olmasını öngörür. Devam eden şehirleşme, şehirlere göçü
ve tarım alanlarının sanayi alanlarına çevrilmesi sonucunu yaratırken, yeni nüfus grup-
— Yaşama şartlorının düzeltilmesi, konut in-
45.000.000
zaten
hızlı
artacağını
göstermektedir.
seviyesini yükseltmeye doğru bir eğilim vardır.
Planlı ekonomik gelişmenin millî gelirde önceden tahmin edilebilir bir artış meydana getirmek gibi bir tesiri olur. Uzun devre planları
gelecek 20 yıl içinde bu ülkelerin toplam millî gelirinde 3 veya 4 misli bir artış öngörmektedir. S.S.C.B. de millî gelir artışı 5 misli ola-
Milli ekonominin gelişmesi ve yapısında-
planların
caklardır. Ancak bu faktör geçmişe nazaran
Orta-
değişiklikler
dana gelen değişiklikler
Nüfus artışının yüksek oranı ve konut ih-
durum konut yatırımlarını etkiler.(2)
politikaları, sınai büyümenin gelecek yılların-
lama yaşama süresindeki
Aşağıdaki faktörler gelecek yıllar içinde Doğu Avrupa'nın
tif yatırımlara nazaran daha yavaştır ve bu
küçülmesi
Ortalama ev halkı büyüklüğünün
coğrafik
tif olmayan yatırımların büyüme oranı prodük-
larının şehirlerde kaliteli konutlara taşınması
caktır.^) Böyle değişiklikler «Kalitatif» olarak
nitelendirilmelidir.
Bu değişiklikler, konut şartlarının
gelişimini
ve inşaat politikasını ne kadar etkileyecektir?
Millî gelir seviyesinin yükselmesi konut fonlarının büyük miktarda artmasını sağlayacaktır. Eğer konut fonları millî geiir artışıyla aynı
oranda hatta pek az altında artarsa, yeni konutlara veya eskilerin muhafazasına
önemli
miktarda sermaye yatırımı yapılabilir.
Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkeleri:
1) Başlangıçtaki konut durumu,
2) Yeni ihtiyaçların kapsamı ve
konut standartlarını yükseltir.
3) Elde edilebilir konut fonlarının hacmi ba-
Diğer taraftan, tarım nüfusunun sabitleşmesi
ler Bu ülkelerin bazılarında, kantitatif konut
ve hatta azalması, tarım
ihtiyaçlarının tatmin edilmesini sağlayacak bi-
kımlarından birbirlerinden farklılık arzeder-
alanlarında ihtiyaç
görülen bina sayısını azaltmayacaktır. Avru-
na sayısındaki artış yanında, konutları muha-
pa'nın birçok sosyalist ülkesinde tamamlan-
faza etmek, modernleştirmek
mış olan tarımsal kamulaşma prosesleri, ta-
yerine yenilerini yapmak suretiyle mevcut ko-
rım konutları sisteminin
ve eskilerinin
özel durumunu ve
nutların kalitelerini geliştirmek ve yeni konut-
tarım konstrüksiyonunun form ve standartla-
ların standartlarını yükseltmek büyük önem
rını derece derece değiştirmiştir.
kazanmıştır.
Doğu Avrupa'nın Sosyalist
Ülkelerinin ço-
Düzelen yaşama standartları sübjektif konut
ğunda 1958 ve 1959 yıllarında genel yatırım-
taleplerini arttıracaktır.
da ve üretime yapılan yatırımdaki (ziraat da-
standartlarını yükseltmek ve aşırı kalabalığı
Bu ülkelerde, inşaat
hil) artış oranı bunlardan hemen sonra gelen
önlemek için konulan talimatlar merkezî oto-
yıllara nazaran daha yüksektir. Millî gelir, ser-
riteler tarafından tanzim edilirler. Bunlar ge-
maye birikimi tarafından büyük ölçüde arttı-
nellikle, ihtiyaçların. Millî Ekonomi tarafından
rılmış ve «prodüktif» yatırımın «prodüktif ol-
sınırlanan masraflarla ilişki halinde
mayan» yatırıma oranı değişmiştir.
sosyal imkânların
Prodük-
ve tüketimin
bulunan
yapısındaki
/ FORUM
mümkün
değişikliklerin
değerlendirilmesine
dayanır. Şahsi seçim marjı nisbeten sınırlıdır,
fakat kollektif ihtiyaçları ileten organizasyonların rolü de o derece büyüktür. Piyasa ekonomilerinin geçerli olduğu ülkelerin tam tersi
olarak (ki bunlarda şahsi seçim konutlar için
piyasa talebinde - market demand - en önemli
ve hakim faktördür)
sosyalist ülkelerin ço-
ğunda, belirli bir konut inşaatı hacmi ve devamlılığını garanti etmek suretiyle konut talebi, esas olarak kamu ajanları tarafından dü-
Müşterek Sosyal ve ekonomik temayüllerden,
niden dağılımı ve konut modellerindeki de-
liklere rağmen, bu ülkeler birbirine, hiç ben-
ğişikliklerden
zemeyen konut sorunlarına sahiptirler. Mev-
önem arzedecektir.
cut konut durumunun, konut ihtiyaçlarının ya-
geniş ölçüde gelişme trendleri ve yeni sınaî
adam başına düşen m2, ev teçhizatı), konut
ve oturma alanları kavramlarındaki
değişik-
likler ile bunların toplum hayatına olan faydalarını ve geleceğin ailesi kavramlarındaki gelişmeleri de dikkate almak zorunludur. Örneğin,
çocuk refahı için belirli toplumsal kolaylıkların
gelişmesi sadece bireysel refahı sağlamaz; aynı zamanda çocuk eğitiminde toplumun katkısını da kuvvetlendirir. Kollektif tüketiminin gelişmesi, aynı zamanda, sorunların çözümlenebilmesi için konut ihtiyaçlarını karşılayan sistemin değiştirilmesi
demektir.
Bu
sorumlar
belirli bir standardın garanti edilmesi, konut
inşaasının ailevî ihtiyaçlara adapte edilmesi,
şahsi seçim, tüketici tercihi, konut inşası için
makina tahsisi, ekonomik faktörlerin önemi,
v.s. dir.
Konut sorunlarının
çözümlenmesinde
uzun
vâde ekonomik ve sosyal gelişme direktifleri
zorunludur. Uzun vâde direktifleri aynı zamanda geçiş devresinde, lüzumlu ekonomik teşviklerin
uygulanmasıyla
teşviklerin
oynadığı
ilgilidir.
rol,
Ekonomik
Çekoslavakya'nın
uzun vâde gelişme planlarında daha barizdir.
Bu rol, Polonya'da konut sistemleri, kiranın
fonksiyonu,
kira
politikası
ile şahıslara
ait
inşaat programlarını desteklemek için kullanılan kapital fonları politikası arasındaki ilişkilerin incelenmesi halinde de görülür.
karşılanma imkânlarının gösterdiği varyasyon-
rağmen, Çekoslavakya gibi tamamen şehirleş-
tesi hakkındaki kararlar genellikle cari talep
ve
ihtiyaçların
değerlendirilmesine
dayanır.
Avrupa'da en az iki nesil tarafından kullanılması beklenen yeni konutların standartlarını
saptarken, talebin istikbaldeki trendini de gözönünde tutmak gerekir. Acil ihtiyaçları olan
ülkeler devamlı olarak iki şeyden birini seçmeye zorlanmaktadırlar: İnşa edilen meskenlerin sayısını arttırmak veya konut standartlarını yükseltmek. Sorun uzun vadeıi gelişme
bünyesinde başka bir biçimde gözükürse de,
kısa devrede maximum miktarda konut inşasının tercihine anlaşılabilir bir eğilim vardır.
Bu ikilem
(dilemma), hızlı ekonomik geliş-
meden geçen bütün ülkelerin karşısına çıkar.
Ekonomik imkânların
hızlı artışının
geçmiş-
ten kalma ve tatmin edilmemiş taleplerle birlikte görüldüğü bazı sosyalist ülkelerde bu
sorunun çözülmesi bilhassa zordur.
Devlet-
ler için diğer bir zor mesele de yeni sermaye yatırımları, muhafaza masrafları ve modernleştirme
masrafları
arasındaki
olacağını tayin etmektir.
oranların
ve
yerlerinin tayini için uygulanan
lar, işte bütün bunlar, ilgili sorunların anlaşıl-
miş bir ülkede bile, nüfusun göç hareketleri
masının başlıca anahtarlarıdır.
çok önemli olabilir. Bu fenomen, genellikle,
hızlı gelişme, sosyal ve ekonomik yapı transİhtiyaçlarının
Harpten sonraki yapılan bir analiz gösterir ki,
genel bir iyileşmeye rağmen, birçok ülkede
konut şartları halâ elverişsizdir. Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkelerini; 1) Nüfusa oranla
mesken sayısı, 2) Bu meskenlerin büyüklüğü
ve 3) Oda başına düşen ortalama insan sayısı veya adam başına düşen yerin yüzölçümüne göre üç gruba ayırabiliriz. Birinci grup,
yani şartları en iyi olan ve konut ihtiyaçları
en iyi karşılanmış olan ülkeler grubu : Çekoslavakya, Doğu Almanya, Macaristan ikinci
grup : Polonya, S.S.C.B. Üçüncü grup : Bulgaristan, Yugoslavya
ve belki
Romanya ( 4 ).
Konutların kalitesi kıstası da bize aynı gruplaşmayı verir.
formasyonu gösteren ülkelerde görülür.
Şehirlerdeki konut standartları kırsal alanlara
nazaran her zaman daha yüksek olduğu için
ve Doğu
Avrupa'nın sosyalist
ülkelerinde
(Çekoslavakya ve Doğu Almanya hariç) bu
fark çok daha bariz olduğu için ve şehirlere
göç eden nüfusun şahsi ihtiyaçlarının haklı
olarak artması yüzünden şehir nüfusunun önceden tahmin edilebilecek
artışı ve köyden
şehire göç hareketleri kalitatif ihtiyaçların artışını tahminde bir rehber olabilirler. Bu ihtiyaçlar, köylerdeki
ekonomik
değişiklikler,
kırsal alanlarda sınaî ve hizmet mesleklerinin
önem kazanması ve her gün şehirlere çalışmağa giden köylülerin çoğalması
yüzünden
de artabilir^).
Bütün bu değişiklikler birlikte ele alındığında,
Diğer taraftan, yeni ihtiyaçların doğması bi-
ev halkı sayısında hızlandırılmış bir artış gö-
raz daha değişik ve daha karmaşık bir mo-
rülecektir.
del çizer. Nüfus artışından doğan ihtiyaçlara
konuda ön tahminler yapılmıştır. Polonya Ko-
Çekoslavakya
ve
Polonya'da
bu
bakarsak, şu anda en yüksek doğal nüfus
nut Enstitüsüne göre, 1960-1970 yılları içinde
artışına sahip olan ve tahminlere göre ilerde
ev halkı sayısındaki artış 1,5 milyon civarın-
de en yüksek artışa sahip olacak olan ülke-
da olacaktır. Diğer bir ifadeyle nüfus 1960
ler orta gruptakilerdir. (S.S.C.B. Polonya) ( 5 )
tan itibaren % 12 artarken ev halkı sayısı
sonra konut şartları en kötü olan
1960'a nazaran ve 1970'e kadar kadar % 18
üçüncü grup gelir. Çekoslovakya, Doğu Al-
Bundan
artacaktır (1960'tan sonraki 5 yıllık devrede
manya ve Macaristan en düşük doğal nüfus
bu artış % 6, ikinci 5 yıllık devrede % 12
artış oranına sahiptirler.
olacaktır).
Birçok
durumlarda,
beklenen
toplam
genel
nüfus artış oranındaki yavaşlamaya rağmen
Şayet göçlerin tesirleri de göz-
önünde bulundurulsaydı, bu rakamlar şüphesiz çok daha yüksek seviyelere erişecekti. (10)
«demografik faktörlere bağlı konut ihtiyaçları»
Yapılan tahminler gösterir ki, Çekoslavakya'-
azalmayacaktır. Harp sonrası yaş gruplarının
da, her 100 evli kadına düşen ev halkı sayısı
çalışabilecek
yaşa
gelip
evlenmeye
başla-
malarıyla bu ihtiyaçlarda büyük bir artış gö-
Tüketim seviyesi ve tüketim mallarının kali-
büyük
işletmelerin
Derecesi ve Mizacı
Konut standartlarının iyileşmesi yanında (yani
daha
politikalar tarafından tayin edilecektir. Buna
şahsi gelirler, özel fonlar tarafından
ların gelişmesi için büyük olanak sağlarlar.
ihtiyaçlar
Bu ihtiyaçların derecesi
siyelin müsaade ettiği ölçüde bu ihtiyaçların
1 1 - 1 9 6 0 - 1 9 7 0 Yıllarında Konut
ratif ve özel inşaatlar) finanse edilen konut-
doğan
pısındaki değişikliklerin ve ekonomik potan-
zenlenir ve yöneltilir. Aynı zamanda yüksek
(koope-
tan, Romanya ve Yugoslavya'da nüfusun ye-
kanunî ve örgütsel çatıdan doğan bazı benzer-
rülecektir^).
Demografik gelişmenin diğer bir elemanı olan
«hayat süresinin artması ve neticede yaşlı
yaş gruplarının
büyümesi»
bilhassa
Çekos-
lavakya, Doğu Aimanya ve Macaristan'ın (1.
gruba dahil ülkeler) konut ihtiyaçları üzerinde
etkili olacaktır. Fakat bu etki diğer ülkelerde
de, örneğin Polonya ve S.S.C.B. de, günden
güne artacaktır. Bu faktörün, ayrı meskenler
talebi ve yaşlı kimseler için özel konut şekillerinin gelişmesi üzerindeki etkisi aynı zamanda başka faktörlere tâbi olacaktır. Bu faktörler bilhassa, ziraat dışı mesleklere bağlı iktisaden aktif nüfus oranının yüksek olduğu
\/e uzun zamandan beri sosyal sigorta sistemlerinin mevcut olduğu, tamamen şehirleşmiş
ülkelerde büyük önem kazanacaktır. Yüksek
bir kadın işçi oranı da aynı tesirlere sahip
olacaktır.
Göç hareketlerini önceden tahmin etmek zordur( 7 ). S.S.C.B.'de 1939- 1959 yılları arasında
nüfus 40,4 milyon arttı. Bunun % 60'ı göç
120'den 127'ye çıkacaktır.
Bu da, ev halkı
sayısı artışının nüfus artışından daha hızlı olduğunu bir kere daha ispat eder.( n )
Polon-
ya Doğu Avrupa'nın diğer sosyalist ülkelerine nazaran demografik gelişme sonucunda
konut ihtiyacı en hızlı artan ülkedir ve bu artış bir limit olarak kabul edilebilir.
Mevcut konut stokunun yerine yenisini yapma ve konutların modernleştirilmesi ile ilgili
ihtiyaçlar maddi faktörlere dayanmalarına rağmen, daha fleksibl olarak saptanabilirler. Uygulanacak konut politikalarında (ki bu politikalar sorunun derecesine ve çözülmesi için
sağlanacak
kaynaklara
bağlıdır)
her zaman
bir seçim yapma imkânı vardır ve mümkün
yollar
şunlardır:
gerekli standartlara
uyma-
yan eski binaların yıkılması, eskilerin yerine
yenilerinin inşa edilmesi, modernleştirme prosesini az çok tamamlamak, binaların ömürlerini uzatmak için tamir ve muhafaza faaliyetlerini yoğunlaştırmak. Bütün bu sıralanan imkânların oranlarını lüzumlu yer ve zamanlarda
saptamak ve düzeltmek
konut
politikasının
vazifesidir.
hareketlerinden doğdu.( 8 ) Nüfusun daha dü-
19. Asırdan kalma eski ev stoklarının en bü-
şük oranlarının şehirlerde oturduğu Bulgaris-
yük kısmı Çekoslavakya, Doğu Almanya, Ma-
/t
caristan ve bunlar kadar önemli olmasa da
Bu ülkelerde harpten sonra nüfus hızla art-
Polonya'da
konut
mıştır. Son 10 yıllık devrenin ikinci yarısında
nomik
stokları S.S.C.B. dedir. Bu ülkede şehir ko-
da nüfus ciddi derecede artacaktır. Bu konu-
tarımsal modelin transformasyonu ve ticaretin
nutlarının 4/5'i son 45 yıl içinde (1919'dan
da Çekoslavakya, Doğu Almanya ve Macaris-
sosyalizasyonu kararlarıyla bu merkezlerin ta-
beri), hemen hemen yarısı 1950'den sonra in-
tan daha iyi durumdadırlar. Ancak diğer ta-
rımsal alanlara yaptıkları
şa edilmiştir. Ancak ilk grup ülkede dikka-
raftan bu ülkelerde, ailelerin ve yaşlı kimse-
önemi azaltılmıştır. Bu olay sadece Çekosla-
te değer bir oranda yeni konut stoku mevcut,
lerin ihtiyaçlarının karşılanmasında, 19. yüz-
vakya, Polonya gibi gelişmiş bir şehir yapı-
tur. Nüfusun en önemli kısmının zirai kesim-
yılda ve 20. yüzyılın başlarında inşa edilmiş
sına sahip olan ülkelerde değil, Bulgaristan'da
de yer aldığı ülkelerde, örneğin, Bulgaristan
konut stoklarının değiştirilmesi ve modern-
da değişik bir biçimde (ufak şehir yapısının
ve Romanya'da eski kırsal konutların büyük
leştirilmesi alanlarında bazı zorluklarla karşı-
iyi gelişmemesi) görülmüştür.
bir kısmı, son 10 yılda, yıkılarak yerlerine ye-
laşılmıştır. Şu anda en zor konut şartlarının
nileri yapılmıştır. ( 12 )
görüldüğü
bulunmaktadır.
En yeni
Böylece eski yerleşme alanlarının yeniden inşa edilmesi ve modernleştirilmesi ihtiyaçları
Çevoslavakya, Doğu Almanya ve Macaristanda ve biraz da Polonya'da son derece yoğunlaşmıştır. Bu sayılan ülkelerin ilk üçü konut
şartlarının, hiç değilse kantitatif olarak, en iyi
olduğu ülkelerdir.
bozulma ve temel teçhizatın uygunsuzluğu)
binaların
büyüklük
dağılımının
düzeltilmesi ihtiyacından doğan acil bir kalitatif sorun daha göze çarpmaktadır. Şayet
evin büyüklüğü ev halkının büyüklüğüne uymuyorsa
Yani
«tesirsiz
lüzumsuz
bahsedilir.
kullanım»'dan
yere
(under - occopation)
çok
yer
işgal
etmek
daha çok görülen şek-
liyle, az yerde fazla kalabalık olmak
(over-
crowding). Böyle bir konut modelinin uygulanması bu ülkelerin çoğu için önemli bir sorun teşkil eder ve bu sorun daha ziyade geçmişten intikal eden konut stoklarının karakteri
yüzünden doğar.
Örneğin, Polonya'da
orta-
lama ev halkının dikkate değer büyüklüğüne
rağmen 1931 yılında ev büyüklüğü dağılımı
şöyleydi : Meskenlerin
% 46,9'u bir odayla
birleştirilmiş bir mutfaktan; % 34,,4'ü ise iki
odadan
(mutfak
dahil)
meydana
geliyordu.
Bu oranlar hem şehir, hem kırsal alanları kapsamaktaydı. Genellikle kalabalık işçi aileleri
tarafından
işgal edilen bazı sınai sahalarda
durum daha da kötüydü. Bir veya iki odadan
müteşekkil
meskenlerin
ulaşıyordu.
Aynı
devrede
oranı
geniş
%
82 - 84'e
konutlarda
oturan ev halkı yoğunluğu azdı (under-occupation).( 13 )
düşen alan (floorspace) normları üzerine kurulan konut politikası prensiplerinin ışığında,
mesken büyüklüğü ve ev halkı büyüklüğü arasındaki uyumsuzluk daha da belirgin olmuştur. Orta boy meskenleri tercih eden konstrüksiyon politikaları
sayesinde bu
uyumsuzluk
giderilmeye çalışılmış ve konutların yeniden
dağıtımı (re-alocation) suretiyle küçük meskenlerin çok kalabalık şekilde işgal edilmesi
geniş ölçüde önlenmiştir. Ancak bu sorunun
kesin çözümü için standart politikası, konut
ve
büyümenin
yeni
baş-
halihazır
konut durumu
ve düşük
nüfus artış oranıyla en iyi durumda olan ülke
Bulgaristan'dır.
konut
stokunun
yenilenmesi
alanlarında yoğun girişimlerde bulunmak gerekir.
Mevcut durumun görünüşü ve gelecek yıllarda yeni ihtiyaçların gelişmesi sorunun karmaşıklığını ortaya koymaktadır. 1960'ların başlarında, harp yıllarında ciddi zararlar gören
fonksiyonlarından
gelişmesi
endüstrileşme, şehirleşme, bunların getirdiği
değişiklikler ve istihdam
politikasının gerekleri tarafından etkilenecektir. Bu faktörlerin etkililiği de aynı zamanda
Bulgaristan, Yugoslavya ve bir dereceye ka-
lı olarak değişir. Üçüncü ve önemi gittikçe ardoğan bölgesel yer değiştirmeler ve nüfusun
belirli yörelerde yoğunlaşması olayıdır. Bu son
sözü edilen sorunlar, konut şartlarında coğrafik etkenler yüzünden meydana gelen farklılaşmalarla ilgilidirler ve bunlar bu ülkelerde,
konut standartları arasındaki farkların derece
derece ortadan kaldırılmasına
verilen önem
yüzünden çok daha tahlil edilmeyi gerektirirler. Görülen bu farklar bugün halâ giderilmemiş olan geçmişin eşitsizliklerinin bir ifadesidir ve bunların giderilmesini güçleştiren
sebepler, belirli ülkelerdeki toprakların ekonomik geriliği ve harp sonrası ziraatinin içinde bulunduğu ilkel gelişme devresidir(14)
Harpten önceki bölgeler arasındaki ekonomik
gelişme
eşitsizlikleri
Polonya'da
(Merkezî
Polonya ve bilhassa Batı Polonya topraklarına
nisbetle Doğu
Polonya arazilerinin çok dü-
nayileşmemiş ve ziraatte geri kalmış Slovakya arazileri ve çok gelişmiş Bohemia ve Moravia arazileri), Yugoslavya'da
(çeşitli Fede-
ral Cumhuriyetler arasında ekonomik gelişme
farkları) çok göze çarpıcıydı. En aşırı örnekleri
teşkil eden bu farklılıklar genel hayat şartları
ve konut durumundaki eşitsizlikler yüzünden
daha da büyümüştü,
iktisaden geri
kalmış
alanların geliştirilmesi politikası ve diğer bölgelerde meydana gelen milli gelirin daha az
gelişmiş bölgelere transferiyle planlı bir ekonominin sağladığı imkânlar bu düzensizliklerin azaltılmasını mümkün kılmıştır. 1950 ve
1960 yılları arasında Slovakia'da oda başına
ortalama şahıs yoğunluğu
Çekoslovakya'nın
diğer bütün bölgelerine nazaran daha hızlı bir
düşüş
gösterdi.
Aynı
devrede
Polonya'da
Voyvodalar arasında ortalama işgal yoğunluğu
arasındaki maximum fark oda başına 1,4 kişiden 0,9 kişiye düşmüştür.
bir
sorundur.
Yugoslavya'da
ilk
adımda, hiç bir şehir hizmetini geliştirmeden
kırsal alanlarda yeni sınaî işletmeler kurmak
ve çalışma yerlerine gidip gelmeyi en iyi şekilde sağlayacak nakliye işlerini organize etmek suretiyle sanayileşme ve şehirleşmenin
tı.(u)
tan bir faktör'de, ziraatin kollektifleşmesinden
hizmetlerin
dar Polonya gibi daha az şehirleşmiş ülkeler-
maliyetini
nutlarla yeni yatırımlar arasındaki ilişkiye bağ-
direkt
laması açısından yeni şehir merkezleri olarak
sine (sanayileşme ne kadar yeni olursa etkisi
nün yerleştirilmesi politikasına ve mevcut ko-
uzaklaştırılmış,
vasıflandırılan küçük şehirlerin genişletilmesi
hem içinde bulunulan sanayileşmenin devrede o kadar büyük olur) hem de yeni işgücü-
da
Yeni şehirlerin konstrüksiyonu ve şehir plan-
de önemli
Bütün ülkelerde konut şartlarının
şük gelişme seviyesi), Çekoslovakya'da (sa-
Harpten sonra ortaya konan ve şahıs başına
tahsisatı
arasında
sosyo-demografik
Şimdiye kadar bahsedilen sorunların (eskimedışında,
şehirlerde
ladığı diğer Doğu Avrupa sosyalist ülkeleri
miş ve aynı zamanda bu şehirler önceki eko-
düşürmek
imkânları
ele
alınmış-
Konut durumlarında coğrafik farkların yavaş
yavaş ortadan kaldırılması ve hem geçmişin
eşitsizliklerini
gibi)
düzeltmek
(Macaristan'daki
hem de ilerdeki eşitsizlikleri önlemek
için alınan tedbirler, esas olarak, bölgesel fiziki gelişme planlan vasıtasıyla uygulanan milli ekonomik gelişme planlarına dayanır. Ayrıca
bunlar, ilgili bölgelerde
gelişmesine
ayrılacak
konut yatırımlarının
fonların
hacmine
de
dayanır. Bu iki unsur inşaat ve konut politikasının
direkt
kapsamının
dışında
kalırlar.
Bununla beraber aynı inşaat ve konut politikası, büyük şehirlere nazaran inşaatın genellikle çok az yoğun olduğu bölgelerde konut
standartlarını
yükseltebilecek
yatırım
orga-
nizasyonu şekillerinin ve inşaat metodlarının
seçimini içerir.
Kırsal konut
meselelerinde
geçmişin
konut
sorunları ile sosyal ve ekonomik gelişmenin
sonucu olan yeni konut sorunları arasındaki
kontrast çok barizdir. Kırsal konut stokunun
sadece
düşük
kalitede
olması
bakımından
değil (kalite düşüklüğün sebepleri arasında,
bunların dağınık olmasını ve şehirlere sağlanan kolaylıkların
bu
bölgelere
deki zorluklan sayabiliriz)
getirilmesin-
ayrıca meskenle-
rin kalitesi ve dayanıklılığı, büyüklüğü ve işgal yoğunluğu bakımından da kırsal alanlar
büyük bir dezavantaja sahiptir. Doğu Avrupa
ülkelerinde daha büyük kollektif tarımsal teşekkülleri
(üretici kooperatifleri ve devlet
çiftlikleri) doğmasına yol açan köy arazilerindeki sosyo - ekonomik değişiklikler, bu ülkelerin çoğunda yerleşme modelinin tekrar yeni
şartlara uydurulmasını
zorunlu kılmıştır. Bu
model, önceleri, küçük çiftliklerin şahsi mülkiyeti esası üzerine kurulmuştu. Konut sistemlerindeki
bu değişiklikler
aynı
zamanda
kırsal binaların yapısında ve toplumsal kolaylıkların ve konut şartlarının gelişmesinde de
değişikliklere yol açar.(16)
Şehirleşme
poresesi
sadece kırsal
nüfusun
şehirlere göç etmesine yol açmaz. Aynı za-
Polonya, Yugoslavya ve S.S.C.B. de kanti-
Küçük
sanayi
tatif bir konut eksikliği göze çarpmaktadır.
manda, kırsal nüfus içinde kısmen şehirlerde
yatırımlarının yetersizliğinden teşvik edilme-
kısmen köylerde çalışan yeni bir grup mev-
şehirlerin gelişmesi,
bilhassa
• M İ M
1 / FORUM
ve sanayi ile ziraatin gelişim ihtiyaçlarını kar-
Sovyetler
şılayacak
çözülmesi
şekilde
konut
konstrüksiyonunu
carî konut
Birliği'nin
için
uygulanmakta
sorunlarının
ülkenin
olan
karmaşık
aktüel
muhtelif
bölgelerine
sorunlardır.
dağıtmak
Seçilmiş
çok
merkezlerde
dana getirir. Bu durum köylü ailelerin hem
programı, genel sosyal ve ekonomik gelişme
prodüktif yapıtların
gelirlerini arttırır hem de yaşama standartla-
planlarının çerçevesi dahilinde hazırlanmıştır.
tikçe yoğunlaşması, çeşitli bölgeler arasında
rını yükseltir. Bu da, şahsi veya kooperatif
Bu planlara göre, içinde bulunduğumuz son
nüfus
inşaatın artmasına yol açar.
10 yıllık devrede (1970'e kadar), çabalar, ko-
sine yol açar. Konut şartlarının ve ihtiyaçları-
Uzun devre planlarında ve gelecek bir kaç
yılı kapsıyan plan ve programlarda görülebilen bütün bu kompleks meseleler ve konut
gelişme trendlerindeki çeşitlilikler konut sorunlarının, ülkeden
ülkeye farklı
olduklarını
gösterirler. Her yerde, konut şartlarında göze çarpıcı bir ilerleme beklenmektedir. Ancak
her ülkede değişik hedefler kurulmakta ve yatırımların dağılımı ihtiyaçlara ve elde edilebilir
kaynaklara göre değişmektedir.
nın yöresel farkları gözönünde tutularak 1965
yoğunlaştırılmalıdır.
Genç kimselere konut tedarik etmek
(hem
sınaî alanlarında ve Usti'de planlar sayesinde
ciddi bir sorun
gerçekleşmiştir. Mevcut binaların modernleş-
teşkil etmektedir. Bundan sonra gelecek 10
mesi ve yerlerine yenilerinin yapılması mese-
yıllık devrede, konut politikası kalitatif amaç-
lesi de 1966'dan sonra derece derece önem
bekârlara hem evli çiftlere)
lara dönük
olacak
ve
her ailenin,
modern
ve kültürel ihtiyaçları karşılayan mekânlarda
oturmasını sağlayacaktır. 1980 yılı için önerilen hedef, şahıs başına ortalama 15- 16 m2'-
yüklükte
Konut
inşaatı,
diğer
Aynı
(mahallî)
zamanda
seviyelerde
konut
bir
politikası
kuvvetli bir ademî merkeziyete ihtiyaç gösterdiği için bu sistem tamamen yöresel otoritelerden (örneğin halk konseylerinden)
ya-
rarlanır. Devletin rolü ve sorumlulukları geniştir. Bunlar:
1) Uzun ve kısa devre planlarında, konut inşaatının ekonomik
ve sosyal
amaçlarını
ve görevlerini saptamak,
2) Hangi kaynakların elde edilebileceğini tayin etmek,
3) Gayelere ulaşılmasını
sağlamak
(planlar-
da konut inşaatı ve diğer sektörler arasındaki oranlarla, konut sektörünün çeşitli kollarına dağıtılacak kaynakların oranlarını saptamak)
Devlet bu planların yönetim ve uygulanmasından sorumludur. Ayrıca Millî Konut stokunun
en büyük yatırımcısı, sahibi ve yöneticisi sıfatıyla devlet, planların uygulanmasında uzman kuruluşlarla direkt işbirliği yapar veya
konutların
gelişmesini,
finansal
politika
ve
ekonomik teşvikler gibi idari tedbirlerle dolaylı olarak etkiler.
bulunması,
politikaların
yeknesak
(üniform) olmalarını gerektirmez. Genel prensipler birbirlerine benzerler; ancak ekonomik
gelişme seviyesindeki ve şehirleşme derecesindeki farklar, ülkenin
devlet
organizasyonu
13,6 m2 kullanışlı yere yükselecektir.(w)
Me-
kânların büyüklüğü ve teçhizatı bakımlarından
konut standartlarının iyileşmesi sorunu, şehir
ve kırsal alanlarda şehir planlaması ve meskenle birlikte sağlanması gereken hizmetlerin
gelişmesi konuları
ile birlikte geniş ölçüde
ele alınmıştır. Diğer Avrupa ülkelerinde de buna önem verilir. İkinci bir 10 yıllık devrede,
derece, derece meskenlerin kirasız sağlanması
olanağına erişmek de düşünülmektedir.
Polonya'da cari konut yetersizliği, gelecek bir
kaç yıl içinde konut ihtiyaçlarında beklenen
artış
ve
genel
ekonomik
daha mütevazi tutulmasını
şartlar
büyüklüğünden
şekillerinden
ve
doğan
farklar ve bazen, sosyal ve kültürel gelişmelerin geleneklerindeki farklar değişik ülkelerde
devletin etki derecesinde ve etkinin uygulanış tarzları arasında önemli farklara yol açar.
kazanarak 1970- 1980 yıllarında zirveye ulaşacaktır.
Macaristan da cari 10 yıllık devrede kantitatif konut yetersizliğini önlemeye ve daha iyi
teçhiz
edilmiş
,daha
müsait
büyüklüklerde
meskenler inşa etmeye mecburdur.
Mevcut
eski konutlar nüfusta meydana gelen yapısal
(structurel)
değişikliklere
adapte olamazlar
(Bilhassa genç çiftlerin ve yaşlı kimselerin
ihtiyaçlarını
karşılama
bakımından)
Maca-
ristandaki konut stokunun yaşı ele alınırsa,
modernizasyon
konularına
ve
diğer
yerine
ülkelere
yenilerini
nazaran
yapma
verilmesi
gereken önemin derecesi ortaya çıkar. Fakat
Çekoslavakya'da olduğu gibi, bu istikametteki çabalar
maximum
seviyelerine
1970'den
evvel ulaşamıyacaktır.
Doğu
öncelikler
Almanya'da
farklıdır.
Doğu
Almanya,
(prioriteler)
daha
başlangıçta,
diğer sosyalist ülkelerden daha iyi durumda
amaçların
gerektirmiştir.(20)
olduğu ve kantitatif
ihtiyaçları
daha
yavaş
arttığı için, 1964-1970 uzun devre planındaki
gelişme
programı,
inşaat
operasyonlarının
başlıca sanayi bölgelerinde ve şehirlerde yoğunlaşmasını sağlıyacak ve böylece ekono-
Uzun vâde hedefi olarak, 1980'e kadar, her ev
minin gelişimi için lüzumlu işgücü bulunabi-
halkına müstakil bir mesken sağlamak, oda
lecektir
başına düşen ortalama insan sayısını
1,1'e
çiftler, konutların dağıtımı (tahsisi)söz konu-
düşürmek (şehirlerde 1,0'a ve kırsal alanlar-
su olunca özel olarak ele alınacaklardır. Plan,
da aşağı yukarı 1,3'e) ve aynı zamanda ko-
bilhassa eski konut stokunun modernleştiril-
nutların kalite ve teçhizatını iyileştirmek me-
mesini,
seleleri saptanmıştır. Cari 10 yıllık devrede
semtleri kaplıyan önemli tamirler programını
ailenin kompozisyonuna
öngörür.
daha uygun konut-
(bilhassa
yeni
muhafazasını
merkezlerde).
ve
bütün
Genç
cadde ve
lar sağlamak hususuna önem verilmektir. Konut politikasının başlıca özelliği, nüfusun en
Bulgaristan'da, 1980 için verilen direktif, şahıs
fakir konutlarda
başına
16 m2'lik bir yaşama - oturma - alanı
(living
floor
oturan
kesiminin
yerleşme
yerlerini geliştirme yoluna gitmesidir.
1961-
65 planına göre, halk konseyleri tarafından
Bütün bu ülkelerin sistemlerinde müşterek unsurların
sağlar. ( l s )
ce), 1966'da adam başına 11,5 m2 ve 1968'de
sektörleri
gibi millî planlama teşkilâtının merkezî, bölparçasıdır.
olanak
Bir kaç yıl içinde şartlar 1960'ta adam başına
ekonominin
gesel ve yöresel
konut inşaatına
9,4 m2 «kullanışlı yer» den useful floor - spa-
I - Doğu Avrupa'nın Sosyalist Ülkeleri
şidoetlenme-
için öngörülen amaçlar Prag'da, Ostrava'nın
üzerinde
ve kompozisyonuna göre, değişik tip ve bü-
POLİTİKALARI
göçlerin,
nut yetersizliğinin giderilmesi ve konutların
edilmesidir.(17) Bu standart ailenin büyüklüğü
KONUT
hareketlerinin,
git-
geliştirilmesi
lik yaşanacak yer (living floor - space) temin
II. B Ö L Ü M
(örneğin fabrikalar)
space)
sağlamaktır.
Bu
1960
standartlarının iki mislinden fazla bir artıştır
yapılan inşaatın çoğu bu amaca yönelmiştir.
(1960'da adam başına 7,5 m 2 ). 5 yıllık planın
Kooperatifler de bu harekete bağlanmışlardır.
direktiflerine göre, 1965'de şahıs başına 8,5
1961/62 de, halk konseylerine yapılan ve ona-
m2 yaşama alanı düşmektedir. Zamanla birlik-
nan 336.000 talepten bazıları
te inşaat faaliyetlerinin merkezleri, kırsal alan-
önce
karşılanamıyacaktır.
1965 yılından
önceki
lardan şehirlere kayacaktır. Mevcut yetersiz-
yıllarda da oda başına düşen ortalama insan
1965'ten
likler yüzünden, konut teçhizatının standardını
sayısında bir düşüş görülmeyecektir (1965'te
yükseltecek
1.46 şehirlerde - 1,75 kırsal alanlarda.) 1970'de
önem verilmektedir.
bu rakamların şehirlerde 1,37'ye, kırsal alanlarda 1,64'e düşmesi beklenmektedir.
runlarının çözümü için inşaatta bir artış ön-
lara işaret edilecektir.
rede başlıca şu amaçlar saptanmıştır. Aşırı
işçi merkezlerinde bulunan toplam oturma ala-
kalabalıktan kurtulmak, şahıs başına oturu-
nından daha büyük bir ilâve alan sağlıyacak-
Planlar hedefleri kuran ve faaliyetlerin prog-
labilir alanı (floor - space) büyütmek yani oda
tır. 1950'de, şehir nüfusunun hızla arttığı bir
ramını çizen dokümanlar olduğuna göre. Doğu
başına düşen ortalama insan sayısını
1,0'a
devrede, inşaatın bu hıza ayak uyduramadığı
Avrupa'nın sosyalist ülkelerinin konut politi-
getirmek ve teçhizat bakımından inşaat kali-
gözönünde tutularak, 1960- 65 planında şe-
kası projelerinin carî ve istikbaldeki amaçla-
tesini yükseltmek.(21) Her ev halkı
hirlerde yoğunlaşan devlet konut yatırımların-
rı bu planlarda gösterilecektir.
hold) için ayrı bir mesken sağlamak, nüfusun
1970 yılına
az
Romanya'da da buna benzer sorunlar görülür. Romanya'nın uzun vâde planı konut sogörür. Bu artış 1980'de, bugün şehirlerde ve
koslovakya'da
daha
büyük
Çe-
bu bölümde, yapılacak analizde işte bu fark-
yetersizliğinin
yatırımlara
olan dev-
Konut politikasının çeşitli unsurları üzerinde,
Konut
toplumsal
olduğu
kadar
(house-
da çok önemli artışlar sağlanmıştır^22)
M F F L M B / FORUM
Bütün bu söylenenlerden sonra, anlaşılmak-
rımları değişmeyecektir;
tadır ki Doğu Avrupa'nın Sosyalist Ülkelerinin
üretim için yapılan yatırımlar biraz azalacaktır.
bir çoğunda, konut politikaları, gelecek yıl-
Böyle
larda, önce kantitatif ihtiyaçları karşılamaya
daha hızlı artmasına ve inşaat endüstrisinin
yönelecek ve bu meyanda konut yetersizliğini
elde
gidermek, yeni aileler (bilhassa genç çiftler)
«yüksek basınca» rağmen, konut konstrüksi-
için müstakil konutlar inşa etmek, politikaların
yonunun genişlemesi ve gelişmesi birinci de-
diğer
bunun yanında ise
sektörlere
edebileceği
yapılan
yatırım
yatırımların
fonları
üzerindeki
başlıca hedeflerini teşkil edecektir. Bir kaç
recede önemli ve elzem bir husustur. Bunun
ülkede nüfusun yaş strüktürü (yapısı) yaşlı-
için
dır ve bu ülkelerde (Çekoslavakya, Doğu Al-
fonlardan daha tesirli bir şekilde (örneğin bir
manya,
«standart politikası» vasıtasıyla ve tip
Macaristan)
ihtiyaçlarına
yaşlı
şüphesiz
insanların
öncelik
Bütün ülkelerde, bilhassa
konut
tanınacaktır.
konut yapımı ve
dağılımı konularında, konut politikası ekonomik gelişmeden doğan ihtiyaçları dikkate almak zorundadır. ( B )
Bu temayül dışında, konut politikası
artan
bir şekilde, kalitatıf uçlara doğru yöneltilmektedir. Kantitatif
inşa
edilen
ihtiyaçları karşılamak
yeni
konutların,
bütün
üzere
olarak,
mevcut konut stokundan çok daha üstün olduğu bir gerçektir. Bu gerçek, genel standardın simültane olarak yükselmesinin en önemli tanığıdır. Bir kaç ülkede, daha şimdiden,
cari konstrüksiyonun standardını yükseltmek
ve konut şartlarında genel bir iyileşme sağlamak ve aynı zamanda acil ihtiyaçlara lüzumlu ilgiyi göstermek ve elde edilebilir ekonomik
kaynakların sınırları içinde kalmak
mümkün
görülmektedir. Bu ülkeler grubu S.S.C.B. Çekoslavakya, Macaristan, Doğu Almanya'yı içine alır. Son üç ülke eski konut stokunda yüksek ölçüde bir yenileşmeyi gerçekleştirmektedirler. Bu «daha uzaklara götürülmüş» amaçlara ulaşmak için, Doğu Avrupa'nın sosyalist
ülkeleri, geçmiş yıllara nazaarn çok daha fazla
inşaat
yapmak
zorunda
kalacaklardır.
İnşaatın planlı gelişmesi üzerinde yapılan bir
analiz inşaat faaliyetinin derecesi ve bunun
sonucu olan artışlar bakımından çeşitli ülkelerdeki büyük farklılıkları meydana çıkarır. Bu
durum, şu andaki ve önceden tahmin edilebilen gelecekteki ihtiyaçların adiliğinin eşit olmayışının, konut stokunun
yapılması
konusunda
yerine yenisinin
amaçların
çok
çeşitli
oluşunun ve elde edilebilen kaynakların eşit
olmayışının birer sonucudur. Ülkelerin çoğunda, 1960-70 yılları içinde inşaat faaliyetinde
oldukça büyük bir artış görülmektedir.
Ra-
kamlar henüz kesin şekillerini almamış olmalarına rağmen bize gösterirler ki, S.S.C.B. ve
Çekoslavakya hariç diğer ülkelerde bu artış,
asıl, 1970'e kadar planlanan gelişmenin tedrici sonuçlarından dahs iyi istifade edilebilecek olan yıllarda yani 1970'i takip eden 10 yıllık devrede yer alacaktır. Örneğin Bulgaristan, Polonya ve Yugoslavya'da durum bu şekilde gelişmektedir. Cari 10 yıllık devre ve
1970'i takip eden yıllar için verilen rakamlar
mukayese edildiğinde
1970'den
kamların sadece genel trendleri
sonraki
ra-
(eğilimleri)
temsil ettiğini unutmamak gerekir.
Şimdi Doğu Avrupa'nın bütün sosyalist ülkelerinde konut inşaatı artmaktadır. (Diğer sektörlerde ve en önemli olarak sanayi ve ziraatte daha hızlı bir yatırım artışı görülmesinin
sonucu olarak konut yatırımının toplam yatırımlardaki payının genellike düşmesine rağmen).
Çekoslovakya'da
toplam konut yatı-
planların
konut
inşaatına
Şahıslar tarafından inşa
tahsis
Kırsal nüfusun
edilen mekânların yüzde.
ettiği
pro-
jelerle» maliyetleri düşürme tekniklerini kul-
yüzdesi
80.2
67.0
71,8
67.2
70.8
56.8
60.3
69.0
47.4
51.0
37.9
51.5
35.3
42.5
9.8
22.2
lanmak) yararlanılmalıdır ve şayet gerekirse,
bu fonların genişletilmesi için mümkün yollar bulunmalıdır.
Bahis konusu ülkelerde, konutların yatırımcıya göre değişmesi ekonomik gelişme seviyesine ve kentlerin büyüme derecesine bağlıdır.
II —
Şimdiki devamlı artışa rağmen 1963 devlet
Yatırımcılar
Avrupa'nın sosyalist ülkelerinin çoğunda, devlet tarafından
yapılan
konstrüksiyon
konut
programlarında önemli yer kaplar. Bazı ülkelerde, devlet konutları konut inşaat sektörünün büyük kısmını temsil etmese bile yine
de bunlar «konut standardı», «nisbeten yüksek kalite» ve «belirli yerlerde inşaatın yoğunlaşması» bakımlarından önemlidir. Yatırımcılar halk konseyleri
başta
devlet
çeşitli devlet
Polonya,
sınaî
(mahallî otoriteler)
işletmeleri
kuruluşları
olmak
ve
Romanya, S.S.C.B.
ve
üzere
işverenlerdir.
gibi
ülkelerde,
son yıllarda, halk konseyleri tarafından yapılan inşaatlarda önemli artışlar olmuştur.
inşaatı
Romanya'da
34,6'yı,
Macaristan'da
37,6'yı, Bulgaristan'da 15,9'u geçmezdi. Geri
kalanlar ise, şehir ve kırsal nüfus tarafından
yapılan
aynı
şahsi
inşaatlardır.
devrede,
devlet
Diğer
ülkelerde,
yatırımcılarının
payı
toplamın yarısı veya daha fazlasıdır (Çekoslovakya'da
% 48,4,
Polonya'da
% 52,2
S.S.C.B. de % 58,6). Yugoslavya'da 1961'de
% 43,2 olan devlet inşaatının payı 1963'de
% 39,6'ya düşürülmüştür.
Bu ülkelerde kooperatif inşaatının büyümesi
önemli
bir
karakteristiktir
ve
genişlemenin
gittikçe daha önemii bir faktörü haline gelmektedir. Bu durum Çekoslavakya ve Polonya'da müşahade edilebilir. Doğu Almanya'da
Köylü nüfusa konut yapmanın yanı sıra, kır-
yıllardan
sal alanlarda kısmen ziraî olmayan nüfus için
önemli
(öğretmenler, kültürel işçiler, sağlık ve diğer
fından inşa edilen konutlar bütün inşa edil-
beri, kooperatif
konut
sektör olmuştur.
inşaatı
Kooperatifler
en
tara-
hizmetler) ve kısmen de devlet çiftlikleri işçi-
miş
leri için devlet tarafından
54,3). Polonya'da 1966-1970 planının son yıl-
inşaatlar
yapılır.
1961'de bu tip inşaatların oranı, bütün Devlet
inşaatının
Romanya'da
%
6,5,
Polonya'da
% 5 idi.
konutların
larında
hıslardır. Bu tür inşaatlar halkın şahsi fonları ve genellikle devlet yardımları ile finanse
edilirler. Organizasyon ve planlama bakımından devlet inşaatları gibi kooperatif inşaatları
geçer
bu orana ulaşılması
(1963'te
öngörülmüştür.
Rusya'da
da buna benzer bir
gelişme görülmüştür: 1963 için planlanan koperatif inşaatı miktarı 100.000 konut civarında olmasına rağmen toplam inşaat hacmini
fazla etkilemiyecektir ( % 3-4). Yugoslavya'da
kooperatifler
fazla önemli
bir rol oynamaz;
da sosyal konstrüksiyonun bir şekli sayılır.
şahsi inşaata daha fazla önem verilir.
Devlet inşaatı gibi kooperatif inşaatı da bir
Sosyalist ülkelerde konut politikasının
planlama sistemine dayanır ve yatırım planlarının içinde yer alır. Şahsi inşaatlar şahıslar için veya
diye
şahıslar tarafından
ikiye ayrılabilir.
Birçok
yapılanlar
ülkede
üretim
kooperatiflerinin üyeleri için inşa edilen konutlar, bunların konstrüksiyonunda kooperatifle-
%
Devlet inşaatının toplam inşaatın yarısını çok
fazla geçtiği
Diğer iki grup yatırımcı, kooperatifler ve şa-
yarısını
yal ve ekonomik amaçları şahsi
şaata
nazaran
kooperatif
sos-
(özel)
inşaatına
in-
öncelik
tanır. Kooperatif fonlarının birikimi planlı şehri
ünitelerinin inşasını mümkün kılar ve bu durum hem şehir planlama amaçları hem de konut yapımı ve idaresinin amaçlarının sosyal
rin kendi fonlarının kullanılmasına ve devlet
yönleri için önemlidir.
yardımlarının
Kooperatif inşaatlarına yapılan devlet yardım
ratif üyesinin
sağlanmasına
rağmen,
şahsi mülkü sayılır.
koope«Toplam
konut inşaatı içinde şahsi inşaatın payı» ile
«ülkelerin şehirleşme
derecesi»
arasında il-
ginç bir korelasyon görülür (1960/1961 verilerine göre) :
şekillerinde ve uyguianan organizasyon türlerinde bazı değişiklikler vardır. Örneğin Polonya'da üç çeşit kooperatif vardır: 1) Kiracı(tenants'
lar kooperatifleri
cooperatives)
Mülkiyete müsaade eden kooperatifler
Bulgaristan
Romanya
Macaristan
Yugoslavya
S. S. C. B.
Polonya
Çekoslavakya
D. Almanya
ki
bunların meskenleri üyelerin ortak malıdır, 2)
nership reversion)
(ow-
ki bunların üyeleri borç-
larını ödedikten sonra kooperatifin rızasıyla
mesken üzerindeki haklarını başkasına devredebilirler, 3) Tek aile konutları için inşaat
kuruluşları (building associations for singlefamily
houses).
Bunlar
inşaat
faaliyetlerini
organize ederler ve genellikle iş bitince ortadan kalkarlar. Devlet otoriteleri ile olan iliş-
H
K / FORUM
kilerde kooperatifleri temsil eden kooperatifler
birliği, aynı zamanda kooperatiflerin yatırımlarını, işlemlerini, sosyal ve eğitim faaliyetlerini yönetir. Bulgaristan'da kooperatifler konstrüksiyon devresinde yardımcı organizasyonlar olarak kurulurlar. İnşaat faaliyetlerinin sona
ermesi ile bunlar da ortadan kalkarlar ve konutlar şahısların mülkiyetine geçer. Macaristan'da konutlar devlet tarafından inşa edilir
ve inşaatları tamamlanınca kooperatiflere ve
devlete ait olan inşaat arazisinin, devlet inşaatı dışındaki
inşaatlara
tahsis
derecesi
de
bu konuda önemli rol oynar.
Yugoslavya'da
konut
inşaatının
finansmanı
için kaynakların birkiminde değişik
bir sis-
tem uygulanmaktadır. 1955 yılından itibaren
konut sektöründe birikmiş kaynaklar, mahalli hükümet ve Federal Cumhuriyet seviyesinde
«Konut Fonlar»ına ödenmektedir: «Mahalli ve
bunların üyelerine satılır.
Cumhuriyet Konut Fonları». Bunlar hukuken
Özel (ferdi) inşaat daha önce de belirttiğimiz
maaşlarıyla orantılı olarak ödedikleri vergi ile
gibi, şehirlerde,
özerk kuruluşlar olup başlangıçta memurların
özellikle küçük şehirlerde,
şehir civarında ve tarım nüfusunun yaşadığı
köylerde yapılır. Yalnız Devlet çiftliklerinde ve
Devlet ormanlarında çalışanlar Devlet konutlarından yararlanabilirler. Tarım üretim kooperatifleri üyeleri kendi evlerinde yaşarlar. ( 24 )
Ferdi mülkiyet halinde, malik ekseriya inşaatın
büyük kısmını kendisi yapar. Bundan başka
Polonya ve Yugoslavya'da, gerektiğinde özel
(ferdi)
mülkiyet
sahipleri için çalışan ufak
kooperatif veya esnaf inşaat firmaları mevcuttur.
besleniyordu.
Konut vergisinin
bir kısmının
ücretlerle birleştirildiği 1959 yılından itibaren
«değerden
düşme
tahsisleri»
(depreciation
allovvances - amortisman fonları)
konut fon-
larının başlıca para kaynağı olmuştur. İnşaat
masrafları, faize tabi kredilerle finanse edilir
ve prensip olarak ister devlet ve kooperatif,
ister fert inşaatı olsun kredi şartlan aynıdır.
Bıı sistemde devlet fonları, mahalli seviyede
konut sektöründe biriktirilir. Federal Cumhuriyet
seviyesinde
konut fonları
kaynakların
tahsisinde bölgesel ayarlamalar için kullanılır.
Ekonomik gelişme veya mahalli fon biriktirme
III — Konut Yatırımlarının Finansmanı
(Fon-
ların Birikimi ve Tahsisi Sistemi)
imkânlarındaki eşitsizlikler yahut diğer iktisadî
veya
sosyal nedenler
böyle bir ayarlamayı
zorunlu kılabilir. İktisadî plan, birikmiş fonların
Mali kaynak bakımından, Devlet inşaatı Dev-
ışığı altında inşaate tahsis olunacak meblâğın
let parasıyla, kooperatif ve ferdî inşaat halkın
tümünü belirtir.
nın sosyalist ülkelerinin çoğunda Devlet ta-
Polonya'nın konut yapımının
rafından biriktirilen fonlar ekonominin diğer
ara bir sistem caridir. Devlet inşaatı tama-
sektörlerinde olduğu gibi konutların
finansmanında
finans-
miyle Halk Konseyleri ve teşekküllerin «Konut
manında da önemli rol oynar. Konut inşaatın-
fonları» tarafından finanse edilir. Bu konut
da bu durum, kredi geri ödeme oranlarındaki
fonları 1957'de kurulmuştur; fakat kiralar çok
bir indirimi izleyen düşük kira politikasından
düşük olduğundan iktisadî planlarda saptandı-
doğar.
ğı üzere, malî kaynaklar bütçeden sağlanmış-
yatırımcılarına ve kredi olarak ta konut kooperatiflerine ve ferdî inşaatçılara tahsis edilebilir. Fonların, ekonomik planların çerçevesi içindeki bu dağıtımı, konut
politikasının
sosyal ve ekonomik hedeflerine ulaşılmasında
kullanılan en önemli araçlardan biridir.
Düşük kira politikasının
sonucu olarak ve
masraflarını karşılamaktan uzak olduğu gözönünde tutularak yeni inşaat ve karşılanamayan bakım masrafları. Devlet tarafından konut sektörü dışında birikmiş fonlarla finanse edilmektedir. Sovyetler Birliği konut yatırımları bütçeden yapılan faizsiz ikrazat ve
pek küçük ölçüde, firmaların sermaye fonlarıyla finanse edilir (Aynı prensiplerle kuruluşların kazançlarından bir kısmı, bütçeye girmeksizin doğrudan doğruya konutlar için sarfedilebilir). Resmî konut yatırımlarına tahsis
edilen fonların, kooperatif ve fert inşaatına yamiktarı iktisadî planda yer
alır. Bu sebeptendir ki konut inşası maksadıyla, büyük meblağların tahsisi merkez plancılarının
tercihlerine
bağlı
kalmaktadır.
Bu
rının ışığı altında belirtilir. Diğer taraftan halkın kendi kaynaklarıyla yaptığı inşaatta kullandığı fonların
hacmi ise, şahsî tercihlere,
kredi politikası ve inşaat malzemesinin arzı
politikasının
düşük faizle hatta faizsiz uzun vâdeli kredi almak olanağına sahiptirler. Bu Krediler, konut
dışında
Devlet
bankaları
tarafından
açılır. Mahalli fonlar, kooperatif inşaatları için,
tamamlayıcı bir kaynak teşkil ederler ve bütçe tahsislerinin daha esnek bir şekilde kullanılmasını sağlarlar. Konutların bakım ve iş-
şimdiki kiraların, konutların idame ve bakım
pılan bağışların
tır. Kooperatifler ve bazı ferdî inşaatçılar çok
fonları
klâsik etkilerine göre saptanır.
Nihayet nizamî bir faktör olarak, çoğunluğu
Kooperatif ve fert evlerinin bakım ve işletme
masrafları genellikle evde oturanlar tarafından
karşılanır. Bazı sosyalist ülkelerde konut inşaatının finansman şartlarının kooperatif ve
özel (ferdî) sektörlerdeki durumu tablo l'de
gösterilmiştir.
IV — Konut Standardı Politikası
Kullanılacak finansal kaynak hacminin ve inşa
edilecek konut sayısının tayininde büyük önemi olan yatırım planı, aynı zamanda sağlanan
konutların ortalama maliyet ve ortalama standardını da saptar. Pratikte bu standart yatırımcıya, mekân tipine vs... göre değişir. Elde
edilebilecek kaynaklar mahdut olduğuna göre,
bir konut standardı politikası şunları kapsar:
Kantite ve kalite arasında bir seçim yapmak
ve konut şartları ile ekonomik imkânlara en
uygun olanını aramak. Geçtiğimiz
letme masraflarının finansman sistemleri bilhassa millileştirılmiş (resmî) sektörde, ülkeler arasında, farklılıklar arz eder. Sovyetler
Birliğinde ve Polonya'da konut mülkiyeti Halk
Konseyleri ve bir dereceye kadar diğer devlet
kuruluşları ve firmaları tarafından, inşaatların
yoğun olduğu bazı yerlerde de yönetim ajanları tarafından yönetilir. Fakat konutların geliri çok düşük olduğundan bakım ve işletme
masraflarının muntazaman bütçeden yapılan
bağışlarla karşılanması zorunluğu vardır. (P.L.
Bronder'ye göre Polonya ve Rusya'da 1957
yılında devlet konutlarının geliri, bütün masrafların % 50,6'sını karşılamıştır. Kiralar ise
% 32,4'ünü karşılamıştır. % 49,4'ünün ek tahsislerle kapatılması gerekmiştir). Böylece bu
iki ülkede konut yatırımlaıı ve konut bakımı
mahallî seviyede tamamen birbirinden ayrıl-
ve nihayetlerini analiz ederken bu ülkelerin
bazılarında
Macaristan)
(Çekoslavakya,
Doğu
bir önem verildiğini gördük
(örneğin konut
standartlarını yükseltmek). Fakat Polonya ve
Yugoslavya gibi diğerleri, halâ, kantitatif sorunlarla meşguldürler. Yalnız Rusya'da her iki
da
aynı
zamanda
ilgilenilmektedir.
(Rusya'da son yıllarda her 1000 kişiye 11-14
mekân inşa edilmektedir).
Sosyal ve ekonomik faktörlerden etkilenmesi
yanında, konut politikası bir dereceye kadar
teknik problemlere de dayanır. İnşaatın standartlaştırılması,
tipleştirmenin
me imkânlarını idaresi altına alır.
Standartları
uygulamanın
bir çok
edilirler. Devlet konutlarında dizayn normları,
oturma alanı standartları, mekânların teçhizatını daha kesin saptayan kaideler, konutlara
sağlanan
müşterek
planlaması
kolaylıklarda
projeierinin
ve
hazırlanmasında
şehir
kul-
lanılan normlar esas olarak alınırlar. Yatırımcılar ve dizayn büroları bu kaidelere uymakla
yükümlüdürler ve bu kaideler, altına düşülmemesi ve üstüne çıkarılmaması gereken minimum ve maximum standartlar arasında bir
«iki taraflı sınır» (bilateral demarcation) şeklindedirler.
Çekoslavakya, S.S.C.B. ve Doğu Almanya gibi ülkelerde diğerlerine nazaran daha sık görülen müşterek bir metod da, seri halinde tipdizaynlarının yukarıda bahsi geçen kaide ve
direktiflerle uygunluğu sağlanarak, çeşitli uzun
vâde planları dönemlerinde konut konstrüksiyonunun temeli olarak kullanılmasıdır. Tip
dizaynlar bazı ülkelerde çok fazla kullanılır
(Rusya'da konut inşaatının % 90'ından fazlası
Standartları
bir kısmı şehir konut fonlarına ödenir ve bun-
metodları
vardır. Ve bunlar inşaatın tipine göre adapte
Yugoslavya'da kiraya verilebilen evlerin mül-
masrafları artan kira ile finanse edilir. Kiranın
(typification)
başlama noktasıdır ve bu durum endüstrileş-
bunların üzerine kurulmuştur.)
rafından idare edilirler. Carî işletme ve tamir
Almanya,
Kalitatif özelliğe gittikçe artan
mıştır.
kiyeti millileştirılmiştir ve bunlar kiracılar ta-
bölümde,
değişik ülkelerde konut politikalarının amaç
sorunla
şahsi parasıyla finanse edilir. Doğu Avrupa'-
Biriken fonlar, tütçe tahsisatı olarak devlet
lar tamirlerde ve konut stokunun yenilenmesinde kullanılır.
daha
direkt
şekilde
etkileyen
başka bir metod da 1) inşaatın tipine göre
konut maliyeti, 2) Konutların kırsal alanlara
ve şehirlere yerleştirilmesi, 3) Ve konutların
bulundukları ekonomik bölge ile ilgili kuralla-
M M M K / FORUM
rın uygulanmasını
ihtiva eder.
Bu faktörler
farklı tiplerdeki inşaatlar için mekân başına
düşen ortalama yatırımı ve aşılmaması gere-
larında teçhizatın seviyesi yüksektir ve bütün
lüzumlu tesisat sağlanmıştır. Merkezî ısıtma
sistemi ve bina ile birlikte yapılmış mobilya
ken maximum yatırımı tayin ederler.
bu konutlarda diğerlerine nazaran daha yük-
Bina standartları söz konusu olunca, koope-
toplum hizmetleri ve kolaylıkları elde edilebil-
ratif konutları da aynı sert kaidelerle karşı
karşıyaydılar.
Fakat,
standartları - işgal
içindeki
insan
yoğunluğu
sayısı
standardı - her
zaman genel kontrola tâbi değildirler. Kooperatif konutları standardı da finansal politikanın etkisi (idaresi) altındadır. Çünkü kredilerin elde edilebilmesi, büyüklük olarak ve inşaat maliyeti olarak sınırlandırılmış konutların
inşaasına
bağlıdır.
Sanayi
işletmeleri
tara-
fından yapılan inşaatlar için de bu kaideler
geçerlidir.
sek oranda mevcuttur ve birçok
mektedir. Diğer taraftan, şahsi inşaatın standardı belirli bir ülke dahilinde ve ülkeden ülkeye değişmektedir.
erişmiş olduğu
şehirleşme
ele alma
bakımından
Yugoslavya diğer ülkelerden
farklılaşır. Bu
ülke de, inşaatçı, mekânların büyüklük ve kalitesini belirli tiplerin ihtiyaçlarına göre ayarlar. Diğer taraftan konut fiyatları ve kiralar seviyesi üzerindeki etkisiyle birlikte konutların
finansmanı sistemi, ekonomik teşvik yoluyla
toplumun ihtiyaçlarına ve elde edilebilir iktisadi kaynaklara uygun olarak çok daha mütevazi standartlardaki konutlara yönelen talebi yoğunlaştıracak şekilde biçimlendirilmiştir.
Bu daha çok, ülkenin
iktisadi gelişme
derecesine,
seviyesine,
materyel
faktörlere,
devlet yardımlarına ve mahalli inşaat gelenek-
standardının «sentetik» bir endeksidir. Eğer
ortalama ücretlere oranla ifade edilirse geniş
daha
belirgin
olur.
Bunlar, yaklaşık
olarak, uygulanacak konut standardının sosyal maliyetini ifade ederler ve bir dereceye
kadar, bazı ülkelerin
müzde, özellikle
(Polonya gibi), günü-
sosyalleştirilmiş
inşaatların
diğer bütün inşaatlara oranı dikkate alındığında, konut standardı politikaları ile konut durumu ve konut ihtiyaçları arasındaki farkları
açıklarlar. Son yıllarda, inşaat maliyetinin düşürülmesi ve ücretlerin yükselmesi sonucunda konut maliyeti ve ücretler arasındaki oran
daha
iyileşmiştir.
Yüksek
ücretler,
gelecek
yıllarda, bu endeksin azalması tesiri yaratbir çok ülkenin planladığı gibi konut stan-
şir. Aşağıdaki tablo, 1961 yılında, inşa edilen
dardının
konutların ortalama büyüklüğü ile ilgili verileri
Bununla beraber konut maliyetlerinin düşü-
göstermektedir.
rülmesi son derece önemlidir.
sektör
törü olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır :
yapılan
larından mahrumdu. 1961'de bu oran 8,6'ya
düştü.( M ) Şimdi hazırlanmakta olan dizaynlar, şahıs başına düşen oturma alanı normlarında bir artış öngörmektedir. Çekoslavakya,
Macaristan, Doğu Almanya'da da şahıs başına düşen oturma alanı normlarında bir artış
öngörmektedir.
Çekoslavakya,
Macaristan,
ma alanı normları artışıyla standardı yükselt-
maya devam edecekler, fakat trendin tesiri,
Sosyalleşmiş
1953-1955'de
konutların hemen hemen % 30'u W . C. sifon-
Konutların maliyeti, bir dereceye kadar konut
Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkelerinde, inşa-
Data,
ran ailelerin oranı % 95 idi. C25) Teçhizat da
daha iyi durumdaydı.
Doğu Almanya'da da şahıs başına düşen otur-
at standardı, ülkeye ve yatırımcıya göre deği-
(devlet ve kooperatifler) ve özel şahıslar sek-
kın iken, 1961'de müstakil yeni evlerde otu-
lerine bağlı kalmaktadır.
farklar
Konut standartlarını
durumda,
takil olarak oturan ailelerin oranı % 30'a ya-
yükselmesiyle
bertaraf
edilecektir.
mek ve teçhizat standartlarını geliştirmek temayülü mevcuttur. Bu durum, gelecek yılların
normları ve seri halindeki tip dizaynlar ile ilgili tedbirlerde görülmektedir. Diğer taraftan
Polonya'da olduğu gibi bazı ülkelerde konut
standardı, şimdiye kadar olandan çok daha
şiddetli
olarak tanzim
edilmiştir.
Aşağıdaki
tablo devlet konut inşaatı sektöründe zorunlu olarak uygulanması gereken konut standartlarının ebadını göstermektedir:
Konut standartlarını yükseltme
politikasının
bir elemanı da meskenlerin çeşitlerini arttırmak; yaşlılar, yalnız yaşayanlar, genç insanlar
ve genç evliler için konutlar yapmak; daha
iyi planlanmış
(dizaynı geliştirilmiş)
ve bü-
yüklük bakımından özel ev halklarının ihtiyaçlarını daha iyi karşılayacak konutlar inşa etmektir. Bunlardan en sonuncusu, bu grup ülkelerde, bilhassa önemli bir sorundur. Şahsi
S.S.C.B.'de 1958'den beri standart ve dizayn
politikaları, aile başına küçük bir oturma alameskenlerin
ma alanı ve konut başına düşen toplam otur-
Teçhizatın standardı, endirekt olarak yatırımcı
nı düşen
tipleri tarafından Devlet ve Kooperatif konut-
miştir. Fakat 1950'lerde eski tip evlerde rtıüs-
yapılmasını
gerektir-
inşaat ve bir dereceye kadar kooperatif konutlarının durumu hariç, devlet yatırımcıları
tarafından yapılan konutların büyüklüğü, gelecekteki sâkinlerın (Yugoslavya hariç) ekonomik koşulları gözönünde tutulmadan saptanmış, konut büyüklüğü sadece ailenin büyüklüğüne ve yapısına uydurulmuştur. Konut-
Ülkeler
İnşa edilen toplam
Kimin tarafından
konutlar
inşa edildiği
Konut başına
düşen
ortala-
ma oda sayısı
edildiği
şına düşen
kullanışlı
sosyal ve demografik
ailelerin
strüktürü
toplam
nüfusun
strüktüründen farklıdır.
Mekân ba
ortalama
ların yapı büyüklüğü
etüdlerle tayin edilir. Zira konutların tahsis
Devlet ve
Özelşahıs-
kooperatifler
lar
yer (m 2 )
Bu çalışmalar
neticesinde elde edilen milli
direktiflere ve konut dizaynlarının yapılmasıyla ilgili alınan tedbirlere ilâve olarak bu sorunun çözümünde başka yöntemler de uygula-
(Useful
nır. Örneğin Polonya'da sadece konutların or-
floor space)
talama büyüklüğü saptanmıştır ve şehirlerin
büyük
kısmında
alanlardaki
Konut başına düşen ortalama
kullanışlı yer (m 2 )
bu büyüklük
konutların
yapısal
aşılamaz. Bu
detayları
sa-
dece bölgesel çalışmalara ve ihtiyaçlara dayanılarak saptanırlar.
Romanya'da, her yeni
yerleşme alanı için konutların strüktür (yapı)
oranları, bölgesel halk konseyleri tarafından
Bulgaristan
3.1
57.3
46.4
Çekoslavakya
D. Almanya
60.0
3.2
59.3
54.9
66.9
mahallî datalar esas alınarak tayin edilir. Yu-
2.7
Macaristan
55.0
2.6
57.0 (a)
54.4
47.5
60.0 (a)
sonucu olarak, bir çok ülkede, küçük ve orta
47.9
67.3
48.0 (a)
36.4
50.0 (a)
47.0 (a)
sını arttırmaya büyük önem verilmiştir. (Bil-
49.3
49.1
49.5
B.'de). Şu anda Romanya da oturulabilir iki
Polonya
Romanya
3.0
S.S.C.B.
Yugoslavya
2.9
40.0 (a)
karıda bahsedilen demografik
değişikliklerin
boy aileler için inşa edilen meskenlerin sayıhassas Doğu Almanya, Polonya ve
S.S.C.-
odası olan (mutfak, banyo vs. oda kavramına dahil edilmemişlerdir) meskenler, yeni yer-
KAYNAK : A.
Andrzejevvski :
Countries», S p r a w y
(a)
- tahmini
«Housebuilding in Polond andin the other Sociolist
Mieszkaniowe T. 2/1963, Housing Institute, Warsaw.
leşme yerlerinin inşaatı için hazırlanan programlarda
önceliğe
sahiptirler.
meskenlerin evvelce ihmal
Bu gibi ufak
edilmesi, şimdi
Ülkeler
Mekânın ortalama
Ev
büyüklüğü
1
Çekoslavakya
D. Almanya
58
Mamaristan (a)
48
20
Polonya
44
17-20
halkı
başına
2
4
3
insan
düşen
sayısı
6
5
7
birlerine yaklaşma olanağını bunlara sağlamışlardır. Kuşkusuz, düşük kira politikası ekonominin gelişme ihtiyaçlarına da cevap vermiştir. Millî ekonomik gelişmenin getirdiği yeni
54
65-67
81
87,5
28
36
53
62
70
24-30
33-38
42-48
51-57
59-65
ihtiyaçlar, bu politikayı
60
—
67 —
destekleyen faktör-
lerin en önemlilerinden biri olmuştur. Konut
yatırımları
ve bakımı için bütçeden
doğru-
dan doğruya fon tahsisi, bu fonların ihtiyaca
göre ve esnek bir şekilde coğrafi dağılımına
KAYNAK : Millî İnşaat Planları ve ilgili Kanunlar
(a)
ler, değişik seviyelerdeki sosyal grupların bir-
- 1961-65 yılları için. 1966-1970 yılları için, ortalama konut büyüklüğü 53 m2
olacaktır.
olanak sağlamıştır. Fakat zamanla diişük kira
usulünün bazı olumsuz tarafları, hükümetleri,
kiraları bir miktar arttırma yoluna sevk etmiştir. Bu gibi hallerde bazı kiracı gruplarının
sosyal çıkarları kollanmıştır.(29)
dört odalı ve diğer aksesuar odası haiz konutların sayılarının arttırılmasıyla düzeltilmektedir. Aynı zamanda 1 oda ve aksesuar odalara
sahip mekânların bulunduğu binaların yapılmasına da önem verilmektedir. Bunlar sayıları
çok olan ve yalnız yaşayan insanlara ve bazı
durumlarda da iki kişilik ev halklarına tahsis
edilirler. Bu tip binalar, giriş katında herkes
tarafından kullanılabilecek
müşterek
odalara
da sahiptirler.
Bununla beraber yeni konutların programlanmış büyüklükleri, sorunu bütünüyle çözemez.
Sadece büyüklükleri planlara uydurulmuş yeni
konutlar inşa etmek değil, aynı zamanda mevcut konut stoku yapısını geliştirmek ve modernleştirmek için lüzumlu bütün tedbirleri almak gerekir. Çekoslavakya ve Macaristan'da
bu alanda çalışmalar yapılmaktadır.
V —
(Ko-
Sistemi, Kiralar ve
Tüketicilerin Tercihieri
kiracılara
olan maliyeti
çelerinden
bakımından, 3 ayrı
teşkil eder) görülebilir. Yugoslavya ve Doğu
sal alanlarda olsun, özel mülkiyet konusu olan
Almanya hariç, 1960 sıralarında, kiralar aile
konut stoku, değişik bir şekilde ele alınan
bütçesinin
başka bir sektörü meydana getirir. Bunlar sa-
bazı değişiklikler
1964'de iyi teçhiz edilmiş konutların kirala-
bütün maliyet unsurlarını ihtiva eder ve mülk
şında, kiralarda oldukça büyük bir artış gö-
sahipleri konutlarının muhafazası için bir mik-
rüldü.
tar para ödemek zorundadırlar. Genellikle konutların inşası için devlet yardımı elde edilebilirse de, bunlar pek cüzidir ve çoğunlukla
yeni inşa olunan konutlara yapılır.
3) Kooperatif
konutları :
üçüncü grubunu
Konut
kooperatiflere
stokunun
ait konutlar
Almanya, Polonya'da daha çok görülür). Ancak kantitatif açıdan bu grup oldukça küçüktür ve toplam konut stokunun yüzde bir kaiki konut grubu arasında ara durumundadırlar.
Prensip olarak bütün maliyet üyelere aitse
sistemler ortaya koymuşlardır. Bu sistemler
kira»,
oturabilir
normları ve «kullanımın
«floor-space»
olan
kontrolü» esasları
üzerine kurulmuştur. Bu sistemler, kamu konut otoritelerinin idaresi altındaki kiralık özel
konutları içine aldığı gibi devlet konut stokunu da kapsar. ( " )
Devlet konutları, devlet
veya resmi kuruluşlara ait veya bunlar tarafından geçici olarak kullanılmak üzere alınmış bulunan konutlardır. Kiralanan konutların
oranı sadece Doğu Almanya'da tüm
konut
stokunun yarısını geçer. Çekoslavakya'da bu
oran % 42, Polonya'da % 40, Yugoslavya'da
% 22'dir. Bulgaristan ve Romanya'da da oranlar Yugoslavya'nın
oranına yakındır.
Polon-
ya'da fertlerin elinde bulunan kiraya verilebilen özel meskenler, yukarıda da belirttiğimiz
gibi devletin
kontrolü altındadır.
ödeyecekleri
miktar
kira
üyeleri,
devletin
idaresi
nutları kiracılarına nazaran konut seçiminde
kelerinin çoğu konut tahsisatı için kontrollü
«düşük
Kooperatif
ve kullanılmasında daha geniş hak ve hürri-
tış karşısında. Doğu Avrupa'nın Sosyalist ül-
Kiracıların
politikası.
Devlet
fonlarından yapılan yardımların hacmi ve sağ-
konut
yatırımlarına
yardım
ettiği
konut
dağıtımına
doğru
atılan
ilik
adımdır. Bu da yeni konutlardan yararlana-
altındaki binaların sakinlerine yani devlet ko-
gelişmenin doğurduğu yeni ihtiyaçlardaki ar-
Devletin
Sovyetler Birliği ve Polonya'da, bütçeden fon
tahsisi,
1) Devlet konutları
nın zor konut şartları, sosyal ve ekonomik
Fakat sonra
Çekoslavakya'da,
rında bir artış oldu. Polonya'da 1965'lerin ba-
ulaşır.
1) Devlet konutları : II. Dünya Harbi sonrası-
görüldü.
Sahipleri için konut maliyeti, prensip olarak,
de, devlet yardımları bazen önemli miktarlara
3) Kooperatif konutları
% 2'sini geçmezdi.
hipleri tarafından sürekli olarak işgal olunurlar.
konut grubu mevcuttur .
2) Fert konutları
(ki kiralar bunların bir parçasını
2) Fert (özel) Konutları : Şehirlerde veya kır-
çından fazlasını kapsamaz. Bunlar yukarıdaki
Konut ihtiyaçlarının karşılanması ve konutların
Ülkeler ara-
sında, kira seviyelerinde bazı farklar görülür.
Kira seviyelerinin üniform olmadığı aile büt-
rak saptanır^28)
meydana getirir (Bunlar Çekoslavakya, Doğu
Konut ihtiyaçlarının Karşılanması
nutların Dağıtımı)
lanan hizmetlerin seviyesi gözönünde tutula-
yetlere sahiptirler. Diğer konut grupları arasında orta bir yer işgal etmelerinin sebebi,
işte bu hak ve görevlerin derecesinden ileri
gelmektedir. Ayrıca planlama ve idare açısından da, bunlar, ucuz maliyetli konutlar olarak
kabul edilirler. Millileştirilmiş ve kiracıları tarafından idare edilen meskenlerde kooperatif
konutları kategorisine girebilirler.
Sosyalize
edilmiş konutların idaresi en çok Yugoslav-
cak halk gruplarının seçimini gerektirir, ikinci
adım, konutların özel kişilere tahsisidir. Bu
da mahalli otoriteleri ve kuruluşları ilgilendiren
idarî bir karardır. Kiralar bu kadar düşük olduğuna göre, talebi her ne maksatla olursa
olsun iktisadi mülahazalarla
sınırlı
(bağlı)
değildir; resmî kontrole tâbi yeni devlet konutları sosyal kriteryumlara göre dağıtılır.(3°)
Eski kira evleri de aynı kontrole tabidir. Fakat kiraların yüksekçe olduğu kooperatif konutlarındaki tüketici
tercihlerinde ekonomik
mülahazalara yer verilir. Bu husus küçük şehirlerde ve tarım bölgelerinde (kırsal alanlarda) oldukça gelişen yeni ferdî inşaat için de
geçerlidir. Bu hallerde, konutun «gerçek maliyeti» ile bir taraftan konutun «kullanım değeri» arasında ve diğer taraftan «kira» veya
özel sektörde konut için ferdin ödediği bedel
arasında oldukça ufak farklar
(eşitsizlikler)
bulmaktayız. Yugoslavya'da tüketiciye konut
maliyeti, tedrici olarak, inşa ve bakım masrafları ile aynı seviyeye gelmiştir. Fiyatların
dalgalanması ve inşaat masraflarının yüksel-
ya'da gelişmiştir.
mesi karşısında kiralar, inşaat tarihine nazaran
Doğu Avrupa'nın sosyalist ülkelerinde, kiraya
yetler Birliği olduğundan daha fazla aile büt-
değişmektedirler. Kiralar, Polonya veya Sov-
verilen evlerin ana grubunda, kiraların seviyesi çok düşüktür. İzlenen politika gereği, kira
ister eski, ister yeni inşa olunan binalarda olsu daima düşük tutulmak istenmiştir. Bu bir
çesine yük olmakta, bu da bazı nüfus gruplarına sosyal yardım yapılmasını gerektirmektedir.
çok sosyalist ülkede konut modelinin bir özel-
Tüketici tercihi bakımından başlıca 3 sorun
liğidir. Sosyalist ülkelerde düşük (alçak) kira
a) İhtiyacın (arzuların) karşılanması tarzının
politikasının esası, bu ülkelerin sosyal koşuU
larının bir sonucudur. Bu politika sayesindedir
ki sosyalist ülkeler harpten hemen sonra, kapitalist ekonomilerden miras aldıkları konut
koşullarında gerekli temel değişiklikleri yapmak ve devlet fonlarıyla
yeniden
yapılmış
olan konutları dağıtmak yoluyla, geçmişin eşitsizliklerini gidermek olanağını elde etmiş-
mevcuttur:
seçimi
b) İhtiyacın karşılanması yeri ve zamanının
seçimi,
c) Konutun standart ve tipinin seçimi
Tüketici tercihlerinin önemi, en ziyade ferdî
inşaat veya ferdî konut satınalmada kendini
MflfflE /
gösterir. Kooperatif sistemi (a) ve (b) şıklarına olanak sağlar - her ne kadar «zaman»
sorunu «talebin hacmi» ile ilgili ise de (31)
bununla beraber yine de kooperatif konutları
daha çabuk elde edilmektedir, (c) şıkkına
gelince, prensip olarak ister devlet ister kooperatif inşaatı olsun, Yugoslavya dahil bütün
ülkelerde, standartlar şartnamelerle saptanmıştır. Bununla beraber şunu da söyliyebiliriz ki, kiraların yüksek olduğu yerlerde «vasıflar» genellikle daha iyidir, bilhassa kooperatiflerce inşa olunan konutlarda.
Konut konstrüksiyonunun gelişmesi ve konutların strüktür ve konutların strüktür ve finansmanında yapılan değişiklikler, nüfusun konut
FORUM
ihtiyaçlarını ne dereceye kadar tatmin etmiştir ? Devlet tarafından finanse edilen konutlar
teşkilâtının ademi merkeziyeti, halk konseyleri tarafından yapılan konutların gelişmesi,
özel fonlar tarafından finanse edilen konutların
artması bir konut sahibi olma şansını büyük
ölçüde arttırmıştır. Bu değişiklikler, eskisine
oranla daha yüksek bir derecede kollektif bir
çaba ile (işletmeler, kooperatifler) veya ferdi
olarak konut şartlarını iyileştirmek isteyenlerin
inisyatif ve çabalarına dayanır. İnşaat skalasının yükselmesi, yeni konut boyutlarının ev
halkı büyüklüklerine daha iyi adapte edilmesi,
adam başına düşen oturulabilir alan normlarının daha fleksibl olması, işte bütün bu
faktörler sadece, bir konut elde eden kimse-
lerin konut şartlarını değil fakat genel konut
koşullarını iyileştirme olanağını sağlarlar. Bütün bu değişiklikler yatırımcının tipine göre
değişik fiyatlarda konut elde edebilme imkânıyla birleşince, daha fazla seçim olanağı sağlama vasıtası olarak ekonomik kriterler konut
dağıtımında daha önemli rol oynamaya başladılar. Bu gelişmeler (trendler) belirli sonuçları doğururlar: Konut ihtiyacını tahmin etmek
için «objektif ihtiyaçların» tahminleri «efektif
talep» analizleriyle birleştirilmelidir veya hiç
olmazsa bir kooperatife üye olmak veya kendi evlerini yapmak imkânlarına sahip ev halkı
sayısı tahminlerinin analizleriyle birlikte ele
alınmalıdır, inşaat sorununu ve konut dağılımı
sorununu ev halklarının bütçesi ile ilgili olarak
Bazı Doğu Avrupa Ülkelerinde Uzun Devre
Konut İnşaatı Planları
Devre
Ülke
Uzun
Yatırımcılar
devre
Bütün
devre
planları
Yıllık
ortalama
za h at
Konut sayısı
1961 - 1965
Toplam
Kamu otoriteleri
Kooperatifler
Teşebbüsler
Özel
1959-1970
Toplam
1.200.000
Doğu Almanya
1959-1965
Toplam
772.000
110.000
Macaristan
1961 - 1975
Toplam
1.000.000
67.000
Çekoslavakya
Devlet sektörü
Özel sektör
Polonya
Romanya
1961 -1965
1960-1965
Toplam (a)
Şehirlerde
Kırsal alanlarda
Kaynaklar
(a)
(b)
1959-1965
% 60
96.200
Devrelere göre planlı dağ'hm :
1959 : 67.000
1965. 111.000
1960:81.000
1966 112.000
1961 : 83.000
1967 114.000
1962 : 88.000
1968 116.000
1963 : 95.000
1969 117.000
1964 : 104.000
1970 118.000
950.000
1966 - 1970 : 350.000
1971 - 1975 : 400.000
190.000
% 65
% 35
Toplam (b)
Şehirlerde
Kırsal alanlarda
300.000
Devrelere göre planlı dağılım :
1961 -1965 : 250.000
% 40
Toplam
Şehirler, dev
let ve devlet
yardımları
SSCB
481.000
% 40
% 25
% 11
%• 24
50.000
22.000 000 3.143.000
% 68
% 32
Resmî Millî istatistik raporları
: Şehirlerde ve kırsal alanlarda dağıtım oda sayısı esasına göre yapılmıştır.
: Devlet müesseseleri, kooperatifler (kooperatif çiftçileri hariç) ve yardımlar
sayesinde şehir nüfusu tarafından yapılmış konut inşaatlarını kapsar.
Kırsal alanlar: Kollektif çiftçiler ve kırsal alanlardaki elit sınıfı kapsa:.
MM2IE /
FORUM
incelemek gereklidir.
dur. Diğer bir usulde inşaat maliyetinin bir
ve yapılma şartlarını eşitlemek (örneğin Yu-
Çekoslavakya'da, Devletin mali yardımlarının
kısmını elde etmek için bir defaya mahsus ol-
goslavya'da). Fakat bazı ülkelerde bu mesele
mak üzere ilâve ücret almak (yeni mekân sa-
halâ münakaşa konusudur.
devam etmesi yüzünden bir kooperatif konutu
sakininin yılda katlanacağı
malî külfet, ko-
nutum maliyet fiyatının % 1,5'udur. Eğer bakım masrafları eklenirse bu oran % 2'ye çıkar. Bu yeni bir dairenin kiracısının ödeyece-
hibine tahsis edildikten sonra).( 12 )
e) Yeni konutların, ister özel şahıslar ister
kuruluşlar tarafından yapılsın, finanse edilme
f) Son olarak, 1964'te Çekoslavakya'da yapıldığı gibi, kiraların direkt olarak arttırılması.
ği kiradan % 80 fazladır.
Doğu Avrupa'nın Bazı Sosyalist Ülkelerinde Uzun Devre
Polonya'da, halk konseyleri tarafından yapıl-
Konut İnşaatı Planları
mış blok apartmanlarda ödenen kira ile kooperatif dairelerine ödenen bedel arasındaki
farklar
çok
daha
fazladır
(sırasıyla,
Yıllık Ortalama
inşaat
Kanut sayısı
maliyetinin % 0,4'ü ve % 2,5'i). Doğu Alman-
(000 ilâvesiyle)
ya'da fark bu kadar büyük değildir: % 3,0'ü
Konut sayısı
Endeks : Yıllık
(000 ilâvesiyle)
ortalama
düşen tah-
1956-1960 100
ve % 3,8i). Bu miktarlar hesaplanırken ser-
1000 sakine
mini konut
sayısı
maye maliyetine yapılan şahsi katkıda gözönünde tutulmalıdır ki bu şahsi katkı Çekoslavakya'da inşaat maliyetinin % 40'ını, Polon-
Çekoslavakya
ya'da % 15'ini teşkil eder. Bir kısmı yıllık olarak bu şahsi katkı Doğu Almanya'da da vardır. Diğer ülkeler arasında da, devlet konutları fiyatı ve şahıslar tarafından
yüklenilen
de şu gerçekle ilgilidir: Eğer farklar aşırı olursa, şahıslar tarafından finanse edilen konutların gelişmesi geri kalabilir. Bu sorun, kiracılardan ve kooperatif üyelerinden alınan mik-
dir. İlgili ülkeler bu farkları azaltmak için şunları gerçekleştirmişler veya gerçekleştirmeli-
118
5.6
1966- 1970
663
133
202
9.3
923
115
180
6.7
1961 - 1970
1961 - 1965
1.050
70
124
6.8
300
60
106
6.0
1966- 1970
350
70
124
6.8
1971 - 1975
400
80
141
7.8
1961 - 1965
735
147
118
4.8
193
155
6.0
Polonya
1966- 1970
965
Romanya
1960- 1965
300(a)
SSCB.
1959- 1965
Yugoslavya
167 (b)
22.000
3.143
500
100
1961 -
260 (a)
50 (a)
5.3
178
Kaynaklar : European Housing Trends and Policies in 1961 and 1962, ECE, Cenevre,
1963 (ST/ECE/HOU/11); millî istatistikler; Provisional Report on Population
tarlar (ödemeler) arasındaki farkların büyük
olduğu ülkelerde (Polonya gibi) çok önemli-
153
77
1963- 1970
yal ve hem de, ekonomik özelliği vardır: Bikurulmuş sosyal prensiplerle ilgilidir. İkincisi
100
537
Macaristan
vardır.
rincisi, konut ihtiyaçlarının tatmininin üzerine
1.200
1959- 1965
Doğu Almanya
mali külfet arasındaki ilişki bakımından fark
Konut maliyetlerindeki bu farkların hem sos-
7.1
1959 - 1970
Prospects, 1963, Birleşmiş Milletler, New York, 1964
(a)
Devlet yardımı olmadan yapılan özel konut inşaatları hariç
(b)
1954-1958 yılları arasında yıllık ortalama 100
dirler :
a) Meskenlere sahip olacak çeşitli yatırımcı-
Doğu Avrupa'nın Sosyalist Ülkelerinde
ların ve şahısların ve şahısların fonksiyonlarını
saptamak,
Devlet
inşaatı
bilhassa
yönelirler.
ortalama
Bunlar
büyüklüğü
daha çok, nüfusun iktisaden geri kalmış olan
kullanışlı
bölgelerini hedef alırlar. Diğer tip inşaatlar,
nüfusun maddi bakımından daha iyi durumda
olan kesimlerin konut koşullarını düzeltmek
isterler.
Yıllar
Ülke
derecesini
kredileri
arttırarak yükseltmek ve kredilerin geri ödeme sürelerini uzatmak. Özel (ferdiî) formlarla finanse edilen konutlara yapılan yardımlar,
1957/1958 yıllarında, hemen hemen bütün ülkelerde arttırılmıştır.
c) inşaat operasyonlarının
mesiyle inşaat
Adam
başına
konut
düşen
maliyetin
yıllık kazançların
Para
düşen
alanının
birimi
maliyet Yıllık
ortalama
kaç M 2
maliyetlerini
rasyonalize
düşürmeye
edilça-
35.8(b)
37.8(b)
Doğu Almanya
1963
1956
55.5(c)
Macaristan (a)
1963
1956
43.0
1962
48.0
1956
48.0
1961
47.8
1960
43-44
1955
43-44
Polonya
Örneğin Yugoslavya gibi bazı ül-
kelerde, bunu elde etmek için yeni konutların
standartlarını düşürmeye bile gidilmiştir. Po-
S.S.C.B.
Yugoslavya
lonya'da da aynı şey düşünülmüş ve bazı kö-
(a)
başına
yaşama
1956
Çekoslavakya
lışılmalıdır. Bu bütün ülkeler için genel bir
özelliktir.
Konut
başına
64.3(c)
1956
59
1960
50
kaç katı olduğu
kazanç
olduğu
b) Devlet yardımlarının
Maliyeti
Konutların
ihtiyaçları ve ekonomik gelişmenin getirdiği
etmeye
Tarafından
halk
konseyleri tarafından yapılan inşaatlar sosyal
ihtiyaçları tatmin
Devlet
Tamamlanan Konutların, Konut Başına Düşen Ortalama
Kos
96.580
14.800
6.5
59.0055
16.700
5.676
3.5
5.1
21.050
7.356
2.9
80.000
14.800
5.4
132.000
20.400
6.4
93.700
14.376
6.5
110.000
20.640
5.3
34.700
8.500
4.1
254 000
10.8
28.835
Ostmark
Forint
Zloty
Eski ruble
33.000
Dinar
2.743.000
2.035.000
tü sonuçlardan sonra terkedilmiştir.
d) Adam
başına
düşen
oturulabilir
alan
(floor-space) normlarını aşan durumlarda ilâve ücret almak (yani «under-occupied» durumu söz konusu olan konutlarda).
Kaynaklar : National Statistical year boaks; Financing of Housing in Europe,
ECE-Cenevre, 1958
(a)
Devlet ve kooperatifler tarafından yapılan konut inşaatı
Bu iş-
(b)
Yaşama alanı (living floor-space)
lem, kirayı dolaylı olarak arttırmanın bir yolu-
(c)
Toplam konut konstrüksiyonu
M M E
/ FORUM
NOTLAR
fabrikalarda çalışanların sayısı) 820.000'e
(!) Bu faktörün
halklarının toplamının
ulaşmıştır. Bu rakam, kırsal alanlardaki ev
konut talebini arttırmadaki
ladır. The earnings of peasants
önemi geniş ölçüde değişir, çünkü
lam nüfusa oranla) değişir.
dan gelir.
Planlara göre, 1959- 1965 yıllarında, bu
between
hariç,
bütün
Doğu
Avrupa
( 12 ) Ekonomic:
Sosyalist
ülkeleri
ekonomisi,
Varşova
1962). Genel ekonomik şartlar her yerde
arasında
sında, konutlara yapılan yatırımların payı
( 3 ) S. Strumilin : Problemy Soçsialisma Kommunizma SSR, Moscovv, 1961 ve CMEA
başına
düşen
ta-
gilteredekinin sadece 1/3'ü
veya
idi. The
İnstitute
World
Economy,
nı (crude rate) şöyleydi : S.S.C.B : 14,0/-
Yugoslavya : 12,5/1000.
of
büyük
bir artış müşahade edil-
miştir
( 7 ) Şehir nüfus artışı hakkındaki bilgiler tam
bir fikir veremez; çünkü göçler nüfus arunsurların
sadece
birisidir.
1950-60 yılları arasında Polonya'nın nüfusu 4,5 milyon arttı. Bunun 2,1 milyonu
doğal büyüme, 1,1 milyonu göç hareketleri, 1,3 milyonu da yeni şehirlerin inşa
edilmesi ve eskilerin genişlemesi
sonu-
cudur.
J. Dangel: The Grovvth of the population
in Polland and its effects on changes in
the number and size of tovvns betvveen
1946-1960 Bulletin of the Polish Academy
of Science, Warsaw, 1962.
( 8 ) Podiatichich
P. G.
Nasiclenie
SSSR,,
Moscou 1961
localitiees,
(
1958'de Yugoslavya'da daha geniş apartman blokları millileştirilmişti. Diğer ülkelerde, apartman sahipleri, resmen
istedikleri gibi kullanma ve kiraya vererek kazanç sağlama haklarını ekseriyetle
kaybetmişlerdi. Diğer taraftan, eğer içinde sahipleri oturuyorsa, küçük konutların
özel mülkiyeti devletçe garanti edilmiştir.
(a)
dans les pays capitalistes et socialistes
d'Europe».
(1961'de
atının gelişmesi, kira artışı ile desteklenmiştir.
(30)
ve
Konut
dağılımı,
normal
bodrumları,
oturulamıyacak
durumda olan tavan aralarını ve çok ailelerin oturduğu evlerde bütün
müşterek
alanları kapsam dışı tutan alandır.
( 20 ) 1960'da, Polonya'da müstakil konut ye-
olarak
sosyal
temsilcilerin iştirâkiyle ve profesyonel ve
sosyal teşkilâtların
Alan şu demektir: Dış duvarlar arasında
of Labour
(2») 1957'denberi Polonya'da kooperatif inşa-
lar ve diğer oturma amacıyla yapılmış
ölçülen
i. L. O, Yearbook
Statistics, 1962).
tavan aralan, hizmetçi odaları, mutfak-
Moscovv.
Po-
% 1,1-1,2'sini aşmaz. Sovyetler Birliğinde
larla ayrılmış meskenlerde büyük bir in-
( 1 9 ) «Useful Floor Space» yani Kullanılabilir
38 Warsaw
bu oran % 2; Yugoslavya'da % 4,9'dur
sanın yatağını içine alabilecek büyüklük-
yerlerin toplam olanıdır.
1963, No.
lonya'da ortalama kiralar aile bütçesinin
den tavandan tabana kadar olan duvar-
( 1 8 ) D. L. Broner : Current Housing problems,
A. Andrzejevvski: «Le prix du logement
et certains problemes de son reglement
Oturuîabailir Alan şu demektir: Birbirin-
odaları, oturma odaları, içinde oturabilir
mül-
kiyet sahibi olmalarına rağmen, konutları
) «Living floor - space» yani Yaşanabilir -
te bütün normal yatak odaları, yemek
by the Aca-
USSR, Moscovv, 1962.
1963, No. 9, Prague.
17
«The
( 27 ) 1918'de S.S C.B.'de 1948'de Romanya'da,
A. Viklicky : Rebulding of rural localities,
( 6 ) 1960'ların ilk yarışından sonra, bilhassa
Polonya ve 'Yugoslavya'da konut ihtiyaç-
rural
Fedorov:
demy of construction and Architecture,
Some Problem in the
building
ve
state housing» published
1/4'ü
1963, No. 3 Moscovv.
kooperatif
Present structure and w a y s of improving
S, Kokiev : New advanced methods of
planning and
veya
şeklinde örgütlen-
kiyet şeklinde işletilir.
t25) ve( 26 ) L. Gilberg
theory of Planning rural aggregations.
Romanya : 7,4/1000;
(knolhozlar)
miştir. Yugoslavya ve Polonya'da tarım
lems in the Developing Countries, held
7,4/1000; Doğu Almanya : 4,8/1000; Ma-
sebepleri daha
arazisinin mühim kısmı halen ferdi mül-
at Zagreb, ECE, Geneve, 1962.
1000; Polonya : 11,5/1000; Çekoslavakya :
caristan 3,2/1000;
çiftlikleri
çiftlikler (knolnozlar)
mes with Particular Reference to Prob-
( 1 6 ) Marian Benko:
artış
( 24 ) Sovyetler Birliğinde çiftlikler ya Devlet
minan on Housing Surveys and Program-
kesinlikle
mektedir.
ilgili
nüfus
ihtiyaçlardaki
kompleks olacaktır.
mic Development», Report on the Se-
söyleneme-
( s ) 1963 de, doğal nüfus artışının kaba ora-
tışıyla
ziraî
Social Economy, Warsaw 1939.
( 4 ) Romanya için elimizdeki resmi bilgiler azRomanya'nın
den
adlı
( l s ) D. V . Stefanovic : «Housing and Econo-
hangi gruba dahil edileceği
Almanya'da bölgeler arası göçler yüzün-
rımsal üretimin kıymeti Almanya ve İn-
hemen hemen bütün ülkelerde düşmüştür.
larında
Landau
lara göre bu ülkelerde 1926-1930 yılları
ülkeye değişiyordu. 1959-1963 yılları ara-
dır. Bu nedenle
sal nüfus ak'mı tarafından desteklenmeye
Polonyalı bir iktisatçının yaptığı hesap-
kompozisyonu
bültenleri.
L.
(Bulgaris-
devam edecektir. Çekoslavakya ve Doğu
( 14 ) Bu ülkeler Bulgaristan, Polonya, RomanYugoslavya'dır.
1960'daki III.
tan, Romanya bu ihtiyaçlardaki artış kır-
saw, 1959
ve
1,
me planının en önemli satırları.
Geneva, 1961
Rabotnichesko Delo Sofia, 1963, Warsaw.
İşçi Partisinin
( 23 ) Sanayi az gelişmiş ülkelerde
Development in Romania»,
( 13 ) A. Andrzejvvski : Housing Policy, War-
aynı olmadığına göre, kapital formasyonuna harcanan fonların
Romanya
«The Tovvns and Villages of Bulgaria»,
ya
No.
Kongresinde görüşülen uzun vâde geliş-
needs
SR, Housing and
No. 2 United Nations,
36'ya, Macaristan da (1958 de) % 32'den
pejskich krajovv socjalistycnych (Avrupa
housing
Bulletin for Europe, vol, 13,
Economic
1963,
Informatsii,
Moscovv.
1963.
ye düşecekti. Çekoslavakya % 43'den %
euro-
micheskoy
gospodarka
Architecture Reasearch Institute, Prageu-
olmayan» yatırım oranı 1961-65'de, geçen
28'e. A. Bodnar: Gospodarka
qualitative
in the Czechosiovak
5 yıllık devreye nazaran % 35'ten % 32
%
and
sorunlarının
ve XII. Komünist Parti Kongresinni Ka-
(H) J. M u s i l : Methods of forecasting guantitative
konut
rarı (Aralık, 1962) SEV-Byu'leten Ekono-
needs
Planova 1963 No. 7
ma % 9 oranında artacaktı. (Bu konsey
Yugoslavya
1960 and 1980,
Koncııtesinin
çözümlenmesi ile ilgili kararı (Mart, 1959)
saw.
yatırımlar, karşılıklı
ekonomik yardım
konseyine (CMEA) üye ülkelerde ortala-
Sosyalist ülkelerini içine alır). «Prodüktil
lama
outside
(10) Population grovvth and housing
2) Artan taiep genellikle şehir nüfusun(2)
larını kapsamaz.
( 21 ) Çekoslavakya İşçi Partisi Merkez Plan-
the form, Ekonomista, No. 5/1960-War-
1) Ülkeden ülkeye, 60-65'den büyük yaş
grubu sayı ve büyüklük olarak (top-
% 20'sinden faz-
rı kalabalıklık ve konutların kalitesi konu-
tavsiyeleriyle
yapıl-
masına rağmen, kamu idaresinin otorite
sınırları içindedir.
( 31 ) Talebin hacmi genişledikçe konut talep
eden tüketicinin zaman tercihi zayıflayacaktır.
(32) Polonya'da
halk
konseyleri
endüstriyel
ve diğer işletmeler taarfından yapılan ko-
( 9 ) Polonya'da yapılan bir araştırmaya göre
tersizliğinin 620.000 olduğu tahmin edil-
nutların sakininden istenen şahsi katkı-
mensupları köylü ve gayri-ziraî işçi olan
mektedir (Eğer bir kişilik ev halklarının
lar ve depozitolar; Çekoslavakya'da işlet-
sadece
meler
ev halkları
sayısı
(yani ziraatle birlikte
başka bir meslek icra edenlerin örneğin
yarısının
müstakil
eve
ihtiyacı
olduğu kabul edilirse). Bu yetersizlik aşn
tarafından
yürütülen
maliyetine yapılan katkılar.
inşaatların
Author
Document
Category
Uncategorized
Views
11
File Size
17 081 KB
Tags
1/--pages
Report inappropriate content